UNIVERSIDAD
ANDINA DEL CUSCO
CURSO VIRTUAL - 2025
¡Bienvenidos
a clase!
NAPAYKUYKUNA
Universidad Andina del Cusco
QOSQO YUPAYCHANA TAKI
QHOCHUNTIN YARAYMA
Qosqo, qosqo willkasqa sutiyki Wiñay Qosqo, Inti qorimanyankunan
Inka pachaq Tayta Intin hina Illaykikunata llank’arqan.
Teqsimuyun qhasqonpi apasunki Haylliykikunatan pacha llaqllarqan
Haylli taki unanchanta hina. Wankikitataq Kusi Pacha.
Mana llalliy sanaykiq pukaran, Llapan suyukuna sayarichun,
Llaqtakunan much’aykusunki; Ch’aska takinkuta wach’ichispa
Suyutaqmi aylluykiwan samisqa Lluy pachataq yupaychasunkiku
Mat’iykiman philluta churan. Unanchanta k’umuykachispa
Universidad Andina del Cusco
NAPAYKUYKUNA /
saludos
Breve introducción
En el incanato, el saludo o napaykuy
tuvo una gran significación y de
profundidad, ya que expresan
respeto, fraternidad, jerarquía,
sabiduría y moralidad.
Saludos usuales / preguntas
¿Cómo estas? =imaynallan kashanki/ imaynan
kashanki?/waleqllachu kashanki ?
¿Estas bien? = allillanchu kashanki ?
¿Cómo están? = imaynallan kashankichis?
¿y tú, cómo estas ? = Ǫanri imaynallan kashanki?
Universidad Andina del Cusco
NAPAYUKUYKUNA
Buen dia: allin p’unchay
Buena tarde: allin sukha
Buena noche: allin tuta
Allin p’unchay kachun = Buenos días.
Allin sukha kachun = buenas tardes.
Allin tuta kachun = buenas noches.
Universidad Andina del Cusco
MOSOQ SIMIKUNA
Estudiante = yachaqe
Compañero (a)= Yachaqemasi
Profesor(a) = Yachachiq
Amigo(a) = khunpa
Hermana = ñaña (cuando es de mujer a mujer)
Hermano = tura (cuando es de mujer a varón)
Hermana = Pana (cuando es de varón a mujer)
Hermano = wayqe (cuando es de varón a varón)
Papá = tayta
Mamá= mama
Awicha = abuelita
Apucha = abuelito
Universidad Andina del Cusco
MOSOQ SIMIKUNA
Estudiantes = yachaqekuna
Compañeros(as)= Yachaqemasikuna
Profesores(as) = Yachachiqkuna
Amigos = khunpakuna
Llapaykichiswan= con todos (as)
Hermanas y hermanos = ñañaturaykuna (cuando es de mujer)
Hermanos y hermanas = wayqepanaykuna (cuando es de varón)
Y = MI
KUNA = ES - S
Universidad Andina del Cusco
SUFIJOS / SEQ'EKUNA
KUNA= es, s Y= mi (adjetivo
posesivo)
plural - muchos posesivo/enfatizador
gato = michi gato = michi
gatos = michikuna mi gato = michiy
perro = alqo perro = alqo
perroS= alqokuna mi perro = alqoy
papá = tayta
CASA = WASI
CASAS = WASIKUNA
papá = taytay
ARBOL = MALLKI P'ACHAY = MI ROPA
ARBOLES = MALLKIKUNA MASIY MI CASA Andina del Cusco
Universidad
Mosoq simikuna/ nuevas palabras
Reconocemos las imágenes
ÑAWINCHAY = ESTUDIAR QELQAY = ESCRIBIR
Universidad Andina del Cusco
Mosoq simikuna/nuevas palabras
Reconocemos la imagen
FAMILIA = AYLLU
MI FAMILIA = AYLLUY
Universidad Andina del Cusco
Agradecimientos
añay / sullpay /usphalay/ urpiy sonqoy
Introduce
Universidad Andina del Cusco
Despedida = Kacharpariy
Hasta pronto=Tupananchiskama/tinkunanchiskama
Hasta pasado mañana = Minchha p`unchaykama
Hasta mañana=paqarinkama
Hasta otro día=hoqp'unchaykama
Hasta el próximo año = Q’ayawatakama
Hasta otro año =hoqwatakama
Universidad Andina del Cusco
KAMA = HASTA
Partícula ablativo que expresa límite de tiempo, de
lugar y de acrecentamiento. En esta unidad se refiere
al tiempo.
ǪHAWARICHIYKUNA / EJEMPLOS
Paqarinkama = Hasta mañana.
QosqoKama = Hasta Cusco.
Méxicokama = Hasta México
Orqokama = Hasta el cerro
Universidad Andina del Cusco
allin p'unchay allin p'unchay
panay turay
allillanmi
allillanchu kashani
kashanki turachay
panachay
tupananchiskama
panachay
tupananchiskama
turachay
Universidad Andina del Cusco
Practicaremos
Universidad Anida del Cusco
1) Allin P’unchay Wayqey: Buenos días hermano.
2) Allin Sukha Panay: Buenas tardes hermana.
3) Allin Tuta Mamay: Buenas noches mamá.
4) Allin P’unchay turay: Buenos días hermano.
5) Allin sukha awichay : Buenas tardes mama grande
6) Allin p’unchay ñañay: Buenos días hermana.
7) Allin p’unchay yachachiq: Buenos días profesor.
8) Allin sukha taytay:Buenas tardes padre.
Universidad Andina del Cusco
9) allin p’unchay llapaykichiswan: Buen día con todos
10) allin p’unchay khunpaykuna: Buen día amigos
11) allin p’unchay wasimasi: Buen día vecino
12) allin p’unchay llaqtamasikuna : Buen día paisanos
13) allin p’unchay khuyasqay: Buen día mi amor
14) allin p’unchay sonqochay: Buen día mi corazón
15) allin p’unchay ñañaturaykuna: buen día hermanas y
hermanos
Introduce
Universidad Andina del Cusco
Al momento de ingresar, no te olvides !!
CARLOS : Allin ... yachachiq,
allin ...
yachaqemasiykuna/KHUNPAYKUNA
ABIGAIL : Allin ... yachachiq,
allin ... yachaqemasiykuna/KHUNPAYKUNA
Universidad Andina del Cusco
El quechua es un idioma que tiene
variedades en nuestro querido
Perú, también dentro de nuestra
región, nunca te cierres a formas
del quechua.
Universidad Andina del Cusco
AÑAY
TUPANANCHISKAMA
Universidad Andina del Cusco