Sintaxis

Sitio: Colegio Vasco Municipal de Santurtzi Impreso por: el invitado

Curso: nivel C1 Fecha: Lunes 28 de octubre de 2024, a las 20:39 horas.
Biblia: Sintaxis
 Descripción

Aquí tendrás teoría y práctica sobre sintaxis.

 Tabla de contenido

1. Oraciones

2. Comparativos
2.1. Comparativos: ejercicios

3. Oraciones relativas
3.1. Cláusulas de relativo: errores comunes
3.2. Los límites de lo relativo
3.3. Oraciones relativas: ejercicios

4. Oraciones temporales
4.1. - En la T, - en la T, - en el talón
4.2. Frases de tiempo los ejercicios

5. Sentencias causales
5.1. Causa: errores comunes
5.2. Las normas del Euskaltzaindi:
5.3. los ejercicios

6. Oraciones de conclusión
6.1. Frases de conclusión: ejercicios.

7. Oraciones modales

8. Oraciones condicionales
8.1. los ejercicios
 1. Oraciones

En esta sección tienes disponibles materiales para practicar los tipos de oraciones u oraciones más importantes
 2. Comparativos

ORACIONES COMPARATIVAS (revisión)

Las oraciones comparativas, como su nombre indica, se utilizan para hacer comparaciones.

igualdad

Las dos estructuras siguientes se utilizan en comparaciones iguales: -N LIKE y -N OTHER (AGE)

COMO EN

Esta estructura se utiliza para realizar comparaciones cualitativas entre componentes idénticos . Aquí hay un diagrama: A + B + (-N) AS + ...
Esta estructura se puede utilizar tanto con adjetivos como con adverbios. Veamos algunos ejemplos:
Miren no parece tan dura como n (con adjetivo)
La verdad es que no salió tan bien como esperaba n (con adverbio)

A menudo, el verbo en la cláusula dependiente se omite, creando formas abreviadas. Por ejemplo:
no soy tan alto como tu
El partido de hoy no fue tan bueno como el del día anterior .
Estos son tan malos como los demás ( dire n ).
No me salió tan bien como a ti
No salió tan bien como queríamos

En algunos casos, se utiliza para hacer una comparación entre dos adjetivos. Por ejemplo:

Sus ojos eran tan alegres como la vida = Sus ojos eran tan alegres como la vida (El primer adjetivo puede ser indefinido o finito)

-N OTROS Esta estructura se utiliza para hacer comparaciones cuantitativas entre dos componentes iguales . He aquí un esquema: A + B + (-N) OTRO
+...

La palabra después de
la otra se coloca de forma infinitiva. Por otro lado , también se utiliza ADINA en lugar de Otro .

Necesitas y puedes tomar más, hay de sobra.

No vino tanta gente como esperaba.

A menudo, el verbo en la cláusula dependiente se omite, creando formas abreviadas. Por ejemplo:

No gano dinero aparte de ti

Tengo tantos libros como hay ( tengo n ) en casa

En el caso de sustantivos incontables, la otra palabra lleva el sufijo "-ko " , dándole el otro . A continuación se muestran algunos ejemplos:

que tiene mas poder que tu

Tenemos un interés diferente al tuyo.
Salgamos afuera, aquí no hay suficiente luz .

Además, se puede utilizar la edad en lugar de otra.

Ya he tenido suficiente miedo en el auto

No tiene suficiente experiencia para hacer eso.

Tenga en cuenta que en esta estructura el sintagma nominal detrás del otro se declina afirmativamente .

la diferencia

Las dos estructuras siguientes se utilizan en comparaciones comparativas: -QUE... -AGO y -MÁS/MENOS QUE -N.

-N B AINO ... - AGO

Esta estructura se utiliza para expresar comparaciones cualitativas según el siguiente esquema: A + B + (-N) THAN... -AGO
Se puede utilizar con adjetivos y adverbios. Por ejemplo:
 Son más largos de lo que pensábamos ( con adjetivo)
En mi opinión lo dejaron peor de lo que estaba (con adverbio)

A menudo, el verbo en la cláusula dependiente se omite, creando formas abreviadas:

soy mas alto que tu

Estoy más tranquilo hoy que ayer

Cuando queremos enfatizar la diferencia entre los dos componentes que estamos comparando, se inserta la expresión mucho (también) . Por
ejemplo:

Uste nuen baino askoz (ere) garestiagoak dira (Son mucho más caros que lo yo creía)
Gaur atzo baino askoz (ere) nekatuago nago (Estoy mucho más cansada que ayer)

Batzuetan, konparazioaren osagaiak galdetzaile batek ordezkaturik agertzen dira. eskuarki, zein eta nor galdetzaileak erabiltzen dira, eta deklinatuta
ager daitezke. Adibidez:

Alaba bi zeuzkan, zein baino zein politago (Tenía dos hijas, a cada cual más hermosa)
Pilotari biek nork baino nork hobeto jokatu dute (Los dos pelotaris han jugado a cada cual mejor)

-N BAINO GEHIAGO / GUTXIAGO

Egitura hau zenbatasunezko konparazioak egiteko erabiltzen da. Hona hemen eskema: A + B + (-N) BAINO GEHIAGO edo A + B + (-N) BAINO
GUTXIAGO. Adibidez:

Hemen, dirudien baino diru gehiago dago

Uste genuen baino jende gutxiago etorri da

Maiz, menpeko perpauseko aditza ezabatu egiten da, forma laburtuak sortuz:

Nik zuk (daukazun) baino diru gehiago daukat

Gaur atzo (etorri zen) baino jende gutxiago etorri da

Zenbaitetan, egitura hau deklinatu egiten da. Halakoetan, kasu-markak gehiago eta gutxiago zenbatzaileen atzean jartzen dira eta mugagabean.
Adibidez:

Espero nuen baino jende gutxiagok deitu du

Bati baino gehiagori galdetu diot, baina inork ere ez daki
Behin baino gehiagotan esan diot, baina alferrik
Horrekin baino gutxiagorekin ere konformatzen naiz

Bestalde, konparatzen ari garen osagai bien arteko aldea azpimarratu nahi denean, askoz (ere) esapìdea tartekatzen da. Adibidez:

Horrek nik baino askoz (ere) diru gehiago irabazten du (Esa gana mucho más dinero que yo)
Atzo gaur baino askoz (ere) jende gutxiago etorri zen (Ayer vino mucha menos gente que hoy)

Zenbat eta ...-ago, orduan eta ... -ago

Egitura hau elkarrekin erlazionaturik dauden osagai biren arteko konparazioak egiteko erabiltzen da; hau da, lehen osagaiak bigarrenean eragiten
duenean. Adibidez:
Zenbat eta gehiago ikasi, orduan eta gutxiago dakit (Cuanto más estudio, menos sé)
Zenbat eta urduriago egon, orduan eta okerrago (Cuanto más nervioso, peor)

Lehen osagaiko aditz laguntzailea agertzen denean , honek "-n" edo "bait-" menperagailuak hartzen ditu. Adibidez:
Zenbat eta zaharragoa den, orduan eta okerrago portatzen da
Zenbat eta beranduago baita, orduan eta arrisku handiagoa dago

Egitura honen ordez, beste aldaera batzuk erabiltzen dira. Adibidez:

Zenbat eta gutxiago esan, hainbat eta arazo gutxiago
Zenbat eta gazteago izan, hainbat (eta) hobeto

Ez nahastu gero eta egiturarekin; gero eta ezaugarri bakar bat denboran zehar aldatzen dela adierazteko erabiltzen da, baina ez bi osagairen artean
konparaziorik egiteko.
Gero eta beranduago etortzen zara
Gero eta lan gehiago eginarazten digute

Iturria: EUSKAL GRAMATIKA OSOA

 2.1. Konparatiboak: Ariketak

1. Esamoldeak eta konparazioak

2. Konparazioak
3. Konparazioak
4. Konparazioak
5. Konparazioak
 3. Erlatibozko esaldiak

Izenlagunaren funtzioa betetzen duten perpausak dira. Hona hemen erlatibozko egiturarik ohikoenak:

-(e)N
-(e)NEKO
-TAKO / -RIKO
ADITZ PARTIZIPIOA
ZEIN(a)… BAIT-
BAIT-
Erlatibozko zenbait esapide

1. -(e)N

Hauxe dugu gehien erabiltzen den egitura

Zure ondoan dagoen mutila nire anaia da (zure ondoan dagoena nire anaia da)
Gaur etorri ez den neska nire ahizpa da. (gaur etorri ez dena nire ahizpa da)

2. -(e)NEKO

Egitura hau lekua zein denbora adierazteko erabiltzen da soilik

Hauxe duzu ni txikitan bizi nintzeneko etxea (lekua: etxea)

Oroitzen zara Urbasan galdu gineneko egun hartaz? (denbora: eguna)
Gogoratzen duzu Aitor uretara jausi zenekoa? (denbora: eguna)

3. -TAKO / -RIKO

Egitura hau ekintza burutuak adierazteko erabiltzen da soilik

Orain arte egindako guztiak ez du ezertarako balio

Hori berak asmaturiko zerbait da

4. ADITZ-PARTITZIPIOA

Egitura hau iparraldean erabili ohi dute ekintza burutuak adierazteko

Amak eman diru guztia gastatu duzu? (iparraldeko ohitura)

Zer deritzozu berak esanari?

5. ZEIN... BAIT- / ZEIN(a) ... -(e)N

Egitura hau ez da ia inoiz erabiltzen euskara mintzatuan, baina oso baliagarria izan daiteke euskara idatzian, itzulpenetan batez ere. Euskalkien arabera
bi erabilera-eredu aurki daitezke: ekialdekoa (nafarrera eta iparraldeko euskalkiak) eta mendebaldekoa (bizkaiera eta gipuzkera)

Gure aita, zeini naizen guztia zor baitiot, baserritarra zen (ekialdeko ohitura: "ZEIN" mugagabean deklinatzen da eta aditzari "BAIT-" eransten zaio)
Gure aita, zeinari naizen guztia zor diodan, baserritarra zen (mendebaldeko ohitura: "ZEIN" mugatu singularrean edo pluralean deklinatu eta aditzari -
N erantsi)

6. BAIT-

Forma hau batez ere ekialdeko euskalkietan da ezaguna

Neska hori, Begoren etxean ezagutu bainuen, Jonen arreba da (ekialdeko euskalkietan)

7. BESTE ZENBAIT ESAPIDE

Maiz galdetzailea eta erakuslea (edo erakusleetatik eratorritako adberbioa) erabiltzen dira erlatiboaren ordez

Non hasi, hantxe amaitu beharra dago (hasten den tokian amaitu behar da)
Eguzkia nora, zapiak hara (zapiak eguzkia doan tokira joaten dira)
Umeak zer ikusi, hura ikasi (umeak ikusten duena ikasten du)

Testu honen jatorria: Euskal Gramatika Osoa. Didaktiker SA, Bilbo 2000
 3.1. Erlatibozko esaldiak: ohiko akatsak

Ohiko akats bat erlatiboaren ordez “-LA” erabiltzean datza. Adibidez:

*Pastelak ekarri dituzula norentzat dira? TXARTO

Ekarri dituzun pastelak norentzat dira? ONDO

*Mutil bat etorri da zu ezagutzen zaituela TXARTO

Zu ezagutzen zaituen mutil bat etorri da ONDO

Mutil bat etorri da, zu ezagutzen zaituena ONDO

*Eskolan badago mutil bat ingelesez dakiela TXARTO

Eskolan badago ingelesez dakien mutil bat ONDO

Eskolan badago mutil bat, ingelesez dakiena ONDO

Beste akats bat erlatiboaren ordez “-NEKO” menderagailua leku-denborazkoak ez diren kasuetan erabiltzean datza. Adibidez:

*Andonirekin mintzatzen ari deneko neska nor da? TXARTO ("neska" ez da ez lekua ez denbora)

Andonirekin mintzatzen ari den neska nor da? ONDO

*Hor jesarrita dagoeneko hori koldoren laguna da TXARTO ("hori" ez da ez lekua ez denbora)

Hor jesarrita dagoen hori Koldoren laguna da ONDO

Euskaraz, inguruko hizkuntzetan ez bezala, ondokoan izenordain pertsonalen ordez, erakusleak erabiltzen dira. Adibidez:

*Eskutitz hau izenpetzen dudan nik… TXARTO

Eskutitz hau izenpetzen dudan honek… ONDO

*Enpresako zuzendaria zaren zuri zuzentzen natzaizu… TXARTO

Enpresako zuzendaria zaren horri zuzentzen natzaizu…ONDO

 3.2. Erlatiboaren mugak

ERLATIBOAREN MUGAK

Perpaus oso bat izenlagun bihurtu nahi dugunean, erlatiboaz baliatzen gara. Ikus dezagun adibide bat:

Anak AUTOA erosi du

AUTOA gorria da

Anak erosi duEN AUTOA gorria da

Aurreko adibidean, lehen perpausa (a) bigarrenaren barruan txertatu dugu auto izen-sintagmaren izenlagun bihurtuz. Bistan denez, perpaus bietan
bada komuneko osagai bat: autoa. Baina perpaus biak elkartzen ditugunean, autoa behin bakarrik agertzen da. Perpaus nagusiaren errepikatzen den
osagai horri ondokoa esaten zaio, erlatibozko perpausaren ondoan jartzen delako. Menpeko perpausean errepikatzen den osagaiari, ordea, isilekoa,
esaten zaio, perpaus biak elkartzean, isilpean geratzen delako.

Ondokoa edozein kasutan deklina daiteke. Isilekoak, ordea, zenbait muga dauzka. Ikus dezagun adibide bat:

NESKAREKIN jan dut

NESKA Miren da

Jan dudaN NESKA Miren da !!

Beraz, zein kasutan egon behar du isilekoak erlatibo bihurtu ahal izateko? Azter ditzagun kasuak banan-banan:

a) Isilekoa eta ondokoa kasu berean

Isilekoa eta ondokoa deklinabide-kasu berean daudenean ez dago inolako eragozpenik erlatiboa egiteko. Adibidez:

Atzo hitz egin genuen mutilAZ gogoratu naiz

Zoaz etorri zareN bideTIK!
Ni bizi naizen lagunEKIN joan da
Mikel joaten den medikuARENGANA joan naiz

b) Isilekoa NOR, NORK edo NORI denean

Isilekoa NOR, NORK edo NORI kasuan badago (kasu gramatikalak), normalean ez dago inolako eragozpenik, ondokoa beste edozein kasutan egon
arren ere. Hona hemen zenbait adibide:

Atzo etorri zen mutilAREKIN geratu naiz (mutila)

Atzo deitu zuen mutilAREKIN geratu naiz ( mutilak)
Autoa utzi nion mutilAREKIN geratu naiz (mutilari)

c) Leku-denborazko kasuak

Leku-denborazko kasuetan, aditzak berak isilekoa zein kasutan dagoen argitzen duenean, normalean ez dago erlatiboa egiteko eragozpenik, nahiz eta
ondokoa beste kasu batean egon. Adibidez: egon-non, joan-nora, etorri-nondik… Hona hemen zenbait adibide:

Agurtzane BIZI deN etxeTIK nator (etxean – bizi)

Joseba atera deN autoAN etorri gara
Iaz afaldu genueN herriRAINO joan naiz

d) Bestelako kasuak

Gainerako kasuetan, normalean ezin da erlatiborik egin. Horrelakoetan, askotan , nahikoa da menpeko perpausa aldatzea erlatiboa inolako
eragozpenik gabe egin ahal izateko. Adibidez:

Zu bizi zaren lagunA > Zurekin bizi den laguna

Hitz egin nizun liburuan dago > Esan nizun liburuan dago
Ikasten dudan neskak egin du > Nirekin ikasten duen neskak egin du
Jon ezkondu den neskarentzat > Jonekin ezkondu den neskarentzat

Euskal Gramatika Osoa. Didaktiker SA, Bilbo 2000

 3.3. Erlatibozko esaldiak: ariketak

Erlatibozko perpausak: itzulpenak osatu

Zein... -n
Erlatibozko perpausak: zuzendu akatsak

Erlatiboaren mugak
 4. Denborazko perpausak

Denborazko perpausak

Adibideak

Hona hemen denborazko perpaus erabilienak. Kontuan hartu behar duzue "orduko" hitzak hiru esanahi dituela: antes de, tan pronto como y para
cuando

GEROKOTASUNA (posterioridad)

Botila apurtu ondoren, logelan ezkutatu zen Después de romper...

Afaldu ostean joango gara; orain ezin dugu. Iremos después de cenar...
Honekin amaitu ondoan, bestearekin hasiko gara. Después de terminar con esto...
Lana amaitutakoan hitz egingo dugu; orain bilera batean nago. Hablaremos después de terminar el trabajo...
Ikasketak amaitu nituenez gero ez naiz hara itzuli. Después de terminar los estudios no he regresado allí
Hau amaituz gero joango naiz. Iré después de terminar esto
Polizia etorri eta gero, dena konfesatu zuen. Despues de venir la policía...

AURREKOTASUNA (anterioridad)

Gosaldu baino lehen(ago), komunera joaten naiz. Antes de desayunar...

Argazki hauek ezkondu baino lehenagokoak dira. Estas fotos son de antes de casarnos
Oheratu aurretik, pelikula bat ikusiko dut. Antes de acostarme...
Horiek ni lanean hasi aurretiko kontuak dira. Esas son historias de antes de empezar yo en el trabajo
Egin orduko, ondo aztertu behar dugu. Antes de hacerlo...

BEREHALAKOTASUNA (Inmediatez)

Bilera amaitu orduko alde egin zuen. Tan pronto como terminó la reunión...
Bera heldu orduko, ez zen inor geratzen. Para cuando él llegó...
Jakin bezain laster etorri naiz. Tan pronto como lo sepa...
Ikusi bezain agudo konturatu zen txarto zegoela. Tan pronto como lo vio
Etxera heldu bezain pronto deituko dizut. Tan pronto como llege ...
Amaitu bezain azkar joan da. Tan pronto como terminó...
Gelara sartu bezain arin zorabiatu zen. Nada más entrar en la habitación...
Esan zueneko igarri nion gezurretan ari zela. Tan pronto como lo dijo le noté que estaba mintiendo. Nada más decirlo...

ALDIBEREKOTASUNA (simultaneidad)

Aita datorrenean bazkalduko dugu. Cuando venga...

Atea ireki zuenean erori zen. Cuando abrió
Ama ikusten duenean, poz-pozik jartzen da. Cuando ve a su madre...
Gorbeiara joan nintzen batean, galdu egin nintzen. Una vez que fui al Gorbea... Cierta vez que fui...
Afaltzen duzun bitartean, telebista ikusten duzu? Mientras cenas...
Nik afaria prestatu bitartean, zuk mahaia ipin dezakezu Mientras preparo...
Pintatzen ari zen bitartean, andamiotik erori zen. Mientras estaba pintando...
Menditik nentorrela(rik) den-dena kontatu zidan. Viniendo del monte me lo contó todo
Fotokopiak egitean kalanbrea jaso dut. Al hacer fotocopias...
Ikasteaz batera, oso ondo pasatzen dugu. A la vez que estudiamos, lo pasamos muy bien
Zuzendaria agertzearekin batera, denak isildu ziren. En cuanto apareció la directora, se callaron todas.

MAIZTASUNA (frecuencia)

Ni berarekin egon naizenetan, oso ondo hartu izan nau. Las veces que he estado con él, me ha solido recibir muy bien.
Saiatzen naizen bakoitzean, txarto ateratzen zait. Cada vez que lo intento...
Joan naizen gehienetan, ez da agertu. La mayoría de las veces que he ido...
Zurekin hitz egiten dudan guztietan, gauza bera esaten didazu. Todas las veces que hablo contigo...
Saiatu naizen aldi bakanetan, txarto atera zait. Las pocas veces que lo he intentado... Las raras veces que ...

NOIZKO(A) (de cuando)

Argazki hauek Nepalera joan ginenekoak dira. Estas fotos son de cuando fuimos a Nepal
Nepalera joan gineneko argazkiak ekarri dituzu? ¿Has traido las fotos de cuando fuimos a Nepal?

NOIZKO? (para cuando)

Gu heldu ginenerako, ez zen inor geratzen. Para cuando llegamos nosotras, no quedaba nadie.
Konturatu orduko, umea kalean zegoen. Para cuando se dio cuenta, la niña estaba en la calle.
NOIZTIK? (desde cuando)

Istripua izan zuenetik, ez da lehengoa. Desde que tuvo el accidente

Erretzen ez dudanetik, hobeto nago. Desde que no fumo...
Hasi nintzenetik hona hiru urte igaro dira. Desde que empecé hasta ahora han pasado tres años.
Bost urte zituenetik aurrera ez dut berriro ikusi. Desde que tenía 5 años no la he vuelto a ver.
Heldu zirenez geroztik, ez dira gelatik irten. Desde que llegaron , no han salido de la habitación.
Afari batean ikusi nuen, baina geroztik ez dut ikusi. Le vi en una cena, pero desde entonces no le he visto.

NOIZ ARTE? (hasta cuando)

Lana bukatu arte, hemen geratuko zara. Hasta que termines el trabajo te quedarás aquí.
Laguna etorri zen arte, hondartzan ibili zen. Hasta que vino su amiga anduvo en la playa
Ez mugitu harik eta nik esaten dizudan arte. No te muevas hasta que yo lo diga.

Harik eta no se traduce y se coloca al comienzo de la frase temporal. Su utilización es optativa; la frase anterior también podria hacerse así: Ez mugitu
nik esaten dizudan arte.

OHIKO AKATSAK

1. Etorkizuna adierazteko “-ko” aspektu-marka erabiltzea:

Helduko denean, abisatu (TXARTO)

Heltzen denean, abisatu. (ONDO)

2. Denborazko perpausa txarto ordenatzea:

Etor zaitez bera ez dagoenean etxean. (TXARTO)

Etor zaitez bera etxean ez dagoenean. (ONDO)
Ez dudanean zerbait ulertzen, irakasleari galdetzen diot. (TXARTO)
Zerbait ulertzen ez dudanean, irakasleari galdetzen diot. (ONDO)
 4.1. -Tzerakoan, -T(z)ean, - takoan

-T(Z)ERAKOAN / -T(Z)EAN / -TUTAKOAN

-TZEAN

Egitura honek ekintza gertatzen ari dela adierazten du. Ekintza hai da, baina oraindik ez da bukatu.
Autoa aparkatzean zulatu zitzaidan gurpila. (Al aparcar la el coche se me pinchó la rueda)

Aparkatzeko ekintza hasita zegoen, oraindik aparkatzen ari nintzen gurpila zulatu zitzaidanean

-T(Z)ERAKOAN
Egitura honek ekintza oraindik ez dela hasi adierazten du
Autoa aparkatzerakoan debekatuta zegoela konturatu nintzen (Al ir a aparcar me dí cuenta de que estaba prohibido)

Aparkatzeko ekintza hasi gabe zegoen, oraindik ez nintzen aparkatzen hasi debekatuta zegoela konturatu nintzenean.

-TAKOAN

Egitura honek ekintza bukatuta dagoela adierazten du

Autoa aparkatutakoan joan nintzen Otaren txartelaren bila. (Despues de aparcar fui a por el tiket de la Ota)

Aparkatzeko ekintza bukatuta zegoen tikearen bila joan nintzenean

Hona hemen adibide gehiago:

Argia pizTEAN jaso dut deskarga
Al encender la luz (justo en el momento de encenderla) he recibido una descarga

Liburua zabalTZEAN, paper hau jausi zaizu

Al abrir el libro, se te ha caído este papel

OrdainTZERAKOAN, boltsa lapurtu diotela konturatu da

Al ir a pagar (justo un poco antes), se ha dado cuenta de que le han robado la cartera

Kalea zeharkaTZERAKOAN begiratu autorik datorren

Al ir a cruzar la calle (justo un poco antes) mira a ver si viene algun coche

Lana amaituTAKOAN hitz egingo dugu; orain bilera batean nago

Hablaremos al terminar el trabajo, ahora estoy en una reunión

Zertxobait janDAKOAN, hobeto sentituko zara

Después de comer algo, te sentirás mejor
 4.2. Denborazko esaldiak. Ariketak

Denborazko loturak
 5. Kausazko perpausak

KAUSAZKO PERPAUSAK

-(e)LAKO

Egitura honek zergatik? galderari erantzuten dio eta kausazko egituren artean berau da kausaltasuna modu zuzenago batez adierazten duena.
Formarik hedatuena -lako da. Hona hemen adibide bat:

Zergatik joan da? >>> Berandu delako joan da

-lako gehienetan perpausaren galdegaia izaten da; beraz, aditzaren aurre-aurrean jarri behar da.
-lako atzizkia menpeko perpausaren amaieran jartzen da, honela perpaus nagusiarekiko lotura egiten duelarik. Horregatik ezezko perpausetan ez-
ohiko ordena izango dugu.

Zergatik eman didazu? >>> Nahi dudalako eman dizut

Zergatik eman didazu? >>> Galderarik egin ez didazulako eman dizut

ETA

-(e)lako egiturak baino kausaltasun zentzu ahulagoa du. Egitura hau oso erabilia da baieztapen baten ondoren argibideak eman nahi direnean. Beraz,
ez dio galdera zuzen bati erantzuten eta ez da galdegai izaten. Perpaus nagusiaren atzealdean etorri ohi da.

Busti egin naiz, euria ari zuen eta

Gaur idazlana egingo dugu, bihar txango bat egitera goaz eta
BAIT-

Aurreko egituraren antzekoa da hau. Kokapena, ordea, ez da perpausaren amaieran, menpeko aditzaren aurrean baizik.

Ez naiz nekatuko, ondo lo eginda bainago

Gaindituko du, ez baitago bera baino hoberik

Bistan denez, bait- aditz laguntzaile edo trinkoari lotuta idazten da. Honek zenbait aldaketa fonetiko eragiten ditu. Hona hemen eskema bat:

T + D > T baita, baitago

T + G > K baikara, beikenuen
T + H > H baihaiz
T + Z > TZ baitzara, baitzen
T + N > N bainaiz, bainago

T(Z)EAGATIK / T(Z)EARREN

Bi egitura hauek baliokideak dira eta aditz-izenari -agatik eta -arren erantsiz eratzen dira. Kausaltasun esanahi handia dute eta zergatik galderari zuzen
erantzuteko balio dute. Maiz, galdegai izaten dira. Halakoetan, perpaus nagusiko aditzaren aurrean jarri behar dira.

Zergatik zigortu duzu? Hitz egiteagatik. Hitz egitearren

Nirekin ez ibiltzeagatik gertatu zaizu hori

-NEZ GERO / -NEZ

Egitura hauek -lako egituraren antzekoak dira, baina kausaltasun indar gutxiago dute. Menpeko perpausaren ondoren koma jartzen da
Eguraldi ona egiten duenez gero, mendira joango gara (Ya que hace buen tiempo, iremos al monte)
Ezer ez dakidanez gero, ez dut ezer esango (Ya que no se nada, no diré nada)

Alferrik denez, hobe ez joatea (Ya que es inutil, mejor no ir)

-LA ETA

Egitura honek zer dela eta? galderari erantzuten dio, eta normalean -lakok baino kausaltasun ahulagoa adierazten du. Gehienetan, izan aditzarekin
erabiltzen da, baina bestelakoekin ere bai.

Zer dela eta ez zara klasera etorri?

Lan asko dagoela eta, laguntza eske deitu digu
Nortasun-agiririk ez zeukala eta, ez zioten sartzen utzi nahi.

-LA BIDE / -LA KAUSA / -LA MEDIO

Egitura hauek -LA konpletiboaren gainean eraikita daude bide, kausa eta medio hitzak gehituz. Hona hemen zenbait adibide:
 Krisialdia dela kausa, oso zaila da lana aurkitzea (A causa de la crisis, ez muy dificil encontrar trabajo)
Lege berria dela medio, istilu asko sortu dira (A causa de la nueva ley, se han producido muchos conflictos)
Errepideen egoera txarra dela bide, istripu asko gertatu dira (A causa de la mala situación de las carreteras, han sucedido muchos accidentes)

ZEREN (ETA)

Forma hau, jatorriz, galdetzailea da, zergatik-en baliokidea, baina gaur egun adierazpen-perpausetan erabiltzen da kausa adierazteko. Bera bakarrik
zein menperagailu baten laguntzaz erabiltzen da: ekialdean "bait-" eta mendebaldean "-n". Maiz, Iparraldean batez ere, eta juntagailua hartzen du hitz
indargarri gisa.

Ezin esan izan diot, zeren ni hara heldu orduko, alde egin du
Ezin esan izan diot, zeren (eta) ni hara heldu orduko, alde egin baitu
Ezin esan izan diot, zeren ni hara heldu orduko, alde egin duen

EZEN

Forma hau iparraldean erabiltzen da batez ere. Esanguraz zeren formaren baliokidea dugu.

Eskerrak eman behar dizkiot, ezen berari zor diot guztia.

Nahi duzuna eskatu, ezen edozertarako gertu bainago.
 5.1. Kausa: ohiko akatsak

OHIKO AKATSAK

1. Zenbait hiztunek, gaztelaniaren eraginez, "zergatik bai" eta "zergatik ez" esapideak erabiltzeko ohitura dute. Hauen ordez "hargatik" erabili behar da:

TXARTO ONDO

Zergatik egin duzu? >>> Zergatik bai! Zergatik egin duzu >>> Hargatik!

Zergatik ez zatoz gurekin? >>> Zergatik ez! Zergatik ez zatoz gurekin? >>> Hargatik!

2. Beste akats bat ezezko perpausak txarto ordenatzean datza. Gogoratu -lako eta -nez gero perpausaren amaieran jarri behar direla, gainerako
osagaiak aurrean doazelarik. Adibidez:

TXARTO ONDO

Ez dudalako nahi izan Nahi izan ez dudalako

Ez delako etorri Etorri ez delako

Ez duenez gero ordaindu, ... Ordaindu ez duenez gero, ...

Ez denez nirea, berdin dit Nirea ez denez, berdin dit

3. Zenbaitetan, "-lako" eta "eta" nahastu egiten dira. Gogoratu "eta"k "-lako"k baino kausaltasun-maila apalagoa adierazten duela. Hona hemen zenbait
adibide:

TXARTO ONDO
Kontu handiz ibili behar duzu horrekin, oso Kontu handiz ibili behar duzu horrekin, oso
arriskutsua delako. arriskutsua da eta.

Bihar arte! Ni ohera noa, buruko mina Bihar arte! Ni ohera noa, buruko mina daukat
daukadalako eta

Zergatik ez da etorri? Oso lanpetuta dago eta Zergatik ez da etorri? Oso lanpetuta dagelako
 5.2. Euskaltzaindiaren arauak: bait-

2. Baitu, baikara, bainaiz

Bait partikula, kasu guztietan, aditzari atxikia idatz dadila: bainaiz, baikara, baitoaz, eta abar, eta ez *bai(t) naiz, *bai(t) gara, *bai(t) doaz eta abar.
 5.3. Ariketak

Kausazko perpausak: bait-

Kausazko perpausak: -(e)lako
Kausazko perpausak: zeren (eta)
Kausazko perpausak: berridazketak
 6. Ondorio-perpausak

Ondorio-perpausak

(oraciones consecutivas)

Sarri agertzen dira itzulpenetan horrelako esaldiak:

Era tan grande que..., fuimos tan lejos que...., estaba tan despistado que...

Esaldiok hurrengo egituraren bidez euskaratu daitezke:

HAIN .... EZEN .... BAIT-

Hain handia zen, ezen bost kilometrora ikus baitzitekeen. Era tan grande que se podía ver a cinco kilometros

Hain urrun joan ginen, ezen ilundu egin baitzitzaigun. Fuimos tan lejos que se nos hizo de noche

Hain despistatuak ziren, ezen euritako guztiak galtzen baitzituzten. Eran tan despistadas que perdían todos los paraguas

Adibide hauetan, bi perpaus ditugu eta bigarrena lehenengoaren ondorioa dugu.

OHARRAK:

1) "Non" ere erabil daiteke "ezen"-en ordez.

Hainbeste diru zuten non ez baitzekiten dirua zertan gastatu ere. Tenían tanto dinero que no sabían ni en que gastarlo

2) Aditzari aurretik "bait-" erantsi ordez, atzetik "-n" jar dakioke.

Hain handia da, ezen bost kilometrora ikus daitekeen.

3) Sarritan, perpaus nagusiko hitzen ordena aldatu egiten da. Adibidez:

Hain polita da, non ezin baita deskribatu

Hain da polita, non ezin baita deskribatuBigarren ereduak balio enfatikoa dauka eta lehenengoa baino maizago erabiltzen da

4) "Hain" hitzaren ordez, "honen" eta "horren" ere erabil daitezke. Era berean, "hainbeste" erabili ordez, "honenbeste" eta "horrenbeste" ere erabil
daitezke. Adibideak:

Honen nekatuta nengoen, ezen ez baineukan ezertarako gogorik.

Atzo horren lanpetuta ikusi zintudan, non ez bainintzen ezer esatera ausartu.

Honenbeste haserretu nintzen, ezen pikutara bidaltzeko zorian egon bainintzen

Zu uretara jausi zinenean, horrenbeste beldurtu zinen, non negarrez hasi baitzinen
 6.1. Ondorio-perpasuak: ariketak

Ondorio-perpausak: itzulpenak
Ondorio-perpausak: berridazketak
 7. Moduzko perpasuak

Moduzko perpausek modua edo era adierazten dute; hau da, perpaus nagusiak adierazten duen ekintza nola edo zein modutan burutzen den. Beraz
nola? galderari erantzuten diote. Hona hemen moduzko egiturarik ohikoenak:

1. -(e)N BEZALA / -(e)N BEZALAKO(A)

2. -(e)N MODUAN / -(e)N MODUKO(A)
3. -T(Z)EKO MODUAN
4. -(e)NEZ
5. -(e)N LEGEZ
6. -(e)N ERAN
7. -(e)N GISAN
8. -(e)N ANTZERA
9. -(e)N NEURRIAN, -(e)N HEINEAN
10. AHALA
11. BA- ... BEZALA
12. -(r)EN ARABERA

-(e)N BEZALA / -(e)N BEZALAKO(A)

Hauxe dugu egiturarik erabiliena moduzko perpausak egiteko. Aditz laguntzaileari edo trinkoari -n menperagailua erantsiz eta ondoren bezala modu-
aditzondoa gehituz eratzen da. Izenlagun gisa erabiltzen denean, -ko atzizkia eransten zaio. Adibidez:

Jon zuk esan duzun bezala dago. (Nola? Ondo, pozik)

Jon zuk esan duzun bezalakoa da. (Nolakoa? Ona, jatorra)

Aditz laguntzailea ezabatzen denean, aditz-partitzipioa erabiltzen da. Adibidez:

Zuk esan bezala egin dugu

Hori behar bezala ixten ez baduzu, galdu egingo da.

Esan duen bezalakoa / esan duena bezalakoa.

Bi egitura hauek ez dira nahastu behar. Izan ere, oso antzekoak diren arren, ez dira berdinak. Adibidez:

Jonen autoa zuk esan duzun bezalakoa da (El auto de Jon es como tú has dicho)
Jonen autoa zuk esan duzuna bezalakoa da (El auto de Jon es como el que tú has dicho)

Lehenengo adibidean, hiztunak Jonen autoa nolakoa den esten du: "Jonen autoa polita eta azkarra da". Bigarrenean, ordea, hiztunak beste auto bat
aipatu du; hortik, erlatiboa erabili izana: "Jonen autoa zuk esan duzun (auto)a bezalakoa da".

Zu bezala / zu bezalako(a)
Maiz, aditza ezabatu egiten da, forma laburtuak sortuz. Abididez:

Zuk (egin duzun) bezala egin dut >>> Zuk bezala egin dut
Zu (zaren) bezalakoa da >>> Zu bezalakoa da

Ez bezala / ez bezalakoa
Euskaraz desberdintasuna adierazteko, berdintasuna adierazteko erabiltzen dugun egitura bera erabiltzen da, aurretik EZ partikula jarriz. Adibidez:

Nik, zuk ez bezala, larunbatean ere lan egiten dut (Yo, a diferencia de ti, también trabajo el sábado)
Ni zu ez bezalakoa naiz (Yo soy diferente de ti)
Hau, zurea ez bezala, oso merkea da (Este, a diferencia del tuyo, es muy barato)
Nire autoa zurea ez bezalakoa da (Mi auto es diferente del tuyo)

Bezala / bezalako(a)
Zenbait kasutan, bezalako-ren ordez, bezala erabili behar da. Adibidez:

Semea aita bezalakoa da (El hijo es igual que el padre)

Semea, aita bezala, oso zuhurra da (El hijo, al igual que el padre, es muy prudente)
Hauek ez dira horiek bezalakoak (Estos no son como esos)
Hauek, horiek ez bezala, oso politak dira (Estos, a diferencia de esos, son muy bonitos)

-(e)N MODUAN / -(e)N MODUKO(A)

Bi egitura hauek aurreko atalean aztertutakoen baliokideak ditugu. Formari dagokionez, aditz laguntzaileari edo trinkoari -N menperagailua erantsiz eta
ondoren moduan / moduko gehituz eratzen dira. Adibidez.
 Nahi duzun moduan egin dezakezu; niri berdin dit. (Puedes hacerlo como quieras; a mí me da igual)
Anak esan duen modukoa da: baxua, lodia eta itsusia. (Es como ha dicho Ana: bajo, gordo y feo)
Anak esan duenaren modukoa da: berdin-berdinak dira. (Es como el que ha dicho Ana: son exactamente iguales)

Zue moduan / zure moduko(a)

Maiz, aditza ezabatu egiten da, forma laburtuak sortuz. Adibidez:

Zuk (egin duzun) moduan egin dut >>> zure moduan egin dut
Zu (zaren) modukoa da >>> zure modukoa da

Moduan / modura
Zenbaitetan, moduan formaren ordez, modura aldaera erabiltzen da. Adibidez:

Bakoitzak bere modura (moduan) egiten ditu gauzak

Nahi duzuen modura (moduan) egin dezakezue

-T(Z)EKO MODUAN

Egitura hau -t(z)eko aditz-izenari moduan / moduko gehituz eratzen da. Adibidez:

Hau dagoeneko jateko moduan dago (Esto ya está como para comerselo)
Hori birritan pentsatzeko modukoa da (Eso es como para pensarselo dos veces)

-(e)NEZ

Moduzko egitura hau aditz laguntzaileari edo trinkoari -NEZ (-n + zerez) atzizkia erantsiz lortzen da. Adibidez:

Irakasleak esan duenez egin dut (Lo he hecho como ha dicho el profesor)
Ikus daitekeenez, oso erraza da (Según puede verse, es muy facil)

-N LEGEZ
Egitura hau bizkaieraz erabiltzen da batez ere. Adibidez:

Irakasleak esan zuen legez egin behar ditugu (los tenemos que hacer como ha dicho la profesora)
Zuk esandako legez egin dut (Lo he hecho como tú has dicho)

-N ERAN
Egitura hau -n moduan egituraren parekoa da. Zenbait lekutan erara eta eraz aldaerak erabiltzen dira. Adibidez:

Aitak esan duen eran egin dut (Lo he hecho como ha dicho Aita)
Hori neuk esandako eran ez egiteagatik gertatu zaizu. (Eso te ha sucedido por no hacerlo como yo he dicho)
Nork bere erara ikusten ditu gauzak (Cada uno ve las cosas a su manera)

-(e)N GISAN

Egitura hau -n moduan egituraren parekoa da. Zenbait lekutan gisara eta gisaz aldaerak erabiltzen dira. Adibidez:

Lehen azaldu dizuedan gisan gertatu zen dena

Ondoen iruditzen zaizun gisan egin dezakezu

-(e)N ANTZERA

Egitura hau aurrekoen antz-antzekoa dugu formari dagokionez. Esangura aldetik, ordea, berdintasuna barik, antzekotasuna adierazten du. Adibidez:

Nik ere zuk egin duzun antzera egin dut (Yo tambien lo he hecho parecido a como lo has hecho tú)
Hau lehengo egunean ikusi genuenaren antzekoa da. (Este es semejante al que vimos el otro dia)
Zure antzera egin dut
Horko mutil hori nire antzekoa da

-(e)N NEURRIAN / -(e)N HEINEAN

Bi egitura hauek baliokideak dira eta maila edo neurria adierazten duten moduzko perpausak egiteko erabiltzen dira.

Ahal izan dugun neurrian (heinean) lagundu diegu (Les hemos ayudado en la medida en que hemos podido)
Hemen lan egiten duzun neurrian (heinean) ordaintzen dizute (Aquí te pagan según lo que trabajas. Según la cantidad que trabajes)

AHALA
Egitura hau aditz-partitzipioari ahala gehituz eratzen da, eta nolabait prozesua adierazten duten moduzko perpausak egiteko erabiltzen da

Lan honetara ohitu ahala, errazago gertatuko zaizu (según te vayas acostumbrando a este trabajo, te resultará más facil)
Liburua irakurri ahala, apunteak hartzen ditut. (Según voy leyendo el libro, voy tomando apuntes)

BA- ... BEZALA

Egitura hau baldintzazko perpaus baten gainean eraikitzen da, atzean bezala edo legez modu-aditzondoak gehituz. Adibidez:

Niri ez hitz egin lerdoa banintz bezala (A mí no me hables como si fuera tonto)
Lurrean etzan zen, hilda balego legez. (Se tumbó en el suelo, como si estuviera muerto)

-(R)EN ARABERA

Postposizio bat da; beti erabiltzen da noren kasuaren ostean

Esan duzunaren arabera...

Horren arabera...
Ikusten dudanaren arabera...
Eguraldiaren arabera...
 8. Baldintzazko perpausak

Baldintzazko perpausak, izenak adierazten duen bezala, esaldi nagusiak esaten duena gertatzeko baldintza bat bete behar dela adierazten du

BA-

Euskeraz, baldintzazko perpausak egiteko, aditz laguntzaileari -ba aurrizkia jarri behar zaio. Ikus dezagun zenbait adibide:

Kontuz ez bazabiltza, jausi egingo zara > Si no andas con cuidado, te vas a caer.
Berak ondo egin bazuen, nik askoz hobeto >. Si ella lo hizo bien, yo mucho mejor

Ezezko esaldietan, aditz nagusia ez partikularen aurrean jartzen da. Hau esaldi subordinatu gehienetan gertatzen da

Ohea egiten ez baduzu, ez zara etxetik irtengo > Si no haces la cama, no saldrás de casa.
Ez baduzu ohea egiten, ... Kontuz! ordena hau desegokia da

-(E)Z GERO

Egitura hau baiezko esaldietan erabiltzen da soilik. Ez da erabiltzen aditz laguntzailearekin eta partitzipioari (egin, ibili, hartu...) -(e)Z GERO eransten
zaio.

Ahal izanEZ GERO, esango diot. > Si puedo, se lo diré

Hau baztertuZ GERO, besteak oso ondo daude. > Quitando ésta, las otras están muy bien.
Lana edukiZ GERO, erosiko nuke > De tener dinero, lo comparía

Kontuz, ez nahaztu "-z gero" baldintzazko egitura "-nez gero" kausazko egiturarekin.

EZEAN / EZIK

Egitura hau ezezko esaldiak egiteko erabiltzen da soilik. Ez da erabiltzen aditz laguntzailearekin, partitzipioarekin baizik.

Asmatu EZEAN, berriro jokatu, hurrengoan asmatuko duzu eta > En caso de no acertar, juega otra vez, que acertarás a la próxima.
Beharrezkoa izan EZEAN, hobe da etzirako uztea > De no ser necesario, es mejor dejarlo para pasado mañana.
Trenik egon EZIK, oinez joango naiz > En caso de no haber trenes, iré a pie.
Ziur egon EZIK, ez esan ezer, badaezpada ere > En caso de no estar seguro, no digas nada, por si acaso.

-T(Z)EKOTAN

Egitura hau -T(Z)EKO kasuTAN egituratik dator

Kontatuko dizut, baina inori ez esaTEKOTAN. > Te lo contaré, si no se lo dices a nadie.

EgiTEKOTAN, neure modura egingo dut. > De hacerlo, lo haré a mi manera
Gera zaitezke, baina zaratarik ez ateraTZEKOTAN. > Te puedes quedar si no haces ruido.
JoaTEKOTAN, autoz joan beharko dugu. > En caso de ir, iríamos en coche.

-T(Z)EKOTAN eta -(E)Z GERO ez dira berdinak

1. diferentzia:

-z gero baiezko esaldietan erabiltzen da bakarrik, inoiz ez ezezkoetan.

-t(z)ekotan ezezko esaldietan zein baiezkoetan erabiltzen da.

2. diferentzia:

Horretaz aparte, oso antzekoak dira, baina haien artean badago diferentzia bat, azaltzeko oso erraza ez dena. "-z gero" baldintzazko perpaus
arrunta da, baina "-tzekotan" egiturak, inplizituki, "bestela ez" edo antzeko zerbait adierazten du. Hona hemen zenbait adibide:

Txarrura edukiz gero, mendira eramango nuke. Si tuviera perro, lo llevaría al monte. Hau baldintza normala da.
A la hora de comprar un perro, compraría un macho. De comprar perro, lo comprará macho. Aquí está implícito "y si no es macho, no
compraré un perro".

Por tanto, cuando queramos incluir esa precisión, "y en caso contrario no ", debemos utilizar "-tsektan". Vea este ejemplo:
Cuando voy a cualquier parte, voy a la finca, de lo contrario no salgo de casa ( De ir a algún sitio, iría al caserío; sino ni me muevo de casa )
Si vas a la finca, podemos llevar bocadillos. ( De ir al caserio, podemos llevar bocadillos ). Hago una propuesta, pero no quiero decir "si no
no iremos".
 8.1. los ejercicios

1. Convertir verbos condicionales

2. Oraciones condicionales: reescritura
3. Oraciones condicionales: reescritura
4. Oraciones condicionales: reescritura