Textos programáticos – Elegía
Literatura Grecolatina 2023 (matutino)
Calímaco
1.
ὁ Φθόνος Ἀπόλλωνος ἐπ' οὔατα λάθριος εἶπεν·
’οὐκ ἄγαμαι τὸν ἀοιδὸν ὃς οὐδ' ὅσα πόντος ἀείδει.’
τὸν Φθόνον ὡπόλλων ποδί τ' ἤλασεν ὧδέ τ' ἔειπεν·
’Ἀσσυρίου ποταμοῖο μέγας ῥόος, ἀλλὰ τὰ πολλά
λύματα γῆς καὶ πολλὸν ἐφ' ὕδατι συρφετὸν ἕλκει.
Δηοῖ δ' οὐκ ἀπὸ παντὸς ὕδωρ φορέουσι μέλισσαι,
ἀλλ' ἥτις καθαρή τε καὶ ἀχράαντος ἀνέρπει
πίδακος ἐξ ἱερῆς ὀλίγη λιβὰς ἄκρον ἄωτον.’
χαῖρε, ἄναξ· ὁ δὲ Μῶμος, ἵν' ὁ Φθόνος, ἔνθα νέοιτο (Call. Hymn. 2. 105- 113)
__________
La Envidia habló furtivamente al oído de Apolo: “No me gusta el aedo cuyo canto no es como
el mar”. Apolo rechazó a la Envidia con el pie y dijo así: “Grande es la corriente del río asirio,
pero arrastra en sus aguas mucho lodo e inmundicias. A Deo no le llevan las abejas agua de
cualquier procedencia, sino el pequeño chorro que mana, sin mancha y puro, de la fuente sacra:
suprema delicia.” Salud, soberano, y que el Reproche vaya también adonde está la Envidia.
2.
Ἐχθαίρω τὸ ποίημα τὸ κυκλικόν, οὐδὲ κελεύθῳ
χαίρω, τίς πολλοὺς ὧδε καὶ ὧδε φέρει·
μισέω καὶ περίφοιτον ἐρώμενον, οὐδ' ἀπὸ κρήνης
πίνω· σικχαίνω πάντα τὰ δημόσια.
Λυσανίη, σὺ δὲ ναίχι καλὸς καλός – ἀλλὰ πρὶν εἰπεῖν
τοῦτο σαφῶς, Ἠχώ φησί τις· ‘ἄλλος ἔχει.’ (Cal. Ep. 28)
__________
Odio el poema cíclico, aborrezco el caminó que arrastra aquí y allá a la muchedumbre; abomino
del joven que se entrega sin discriminación y de la fuente pública no bebo; me repugna todo lo
popular. Lisanias, tú eres bello, sí, muy bello. Pero antes de que pueda terminar de decirlo, repite
el eco: “Es ya de otro”
3.
ἔλλετε Βασκανίη⌋ς ὀλοὸν γένο⌊ς⌋· αὖθι δὲ τέχνῃ
κρίνετε,]⌊μὴ σχοίν⌋ῳ Περσίδι τὴ⌊ν⌋ σοφίην·
μηδ' ἀπ' ἐμεῦ διφᾶ⌋τε μέγα ψοφέουσαν ἀοιδήν
τίκτεσθαι· βροντᾶ⌋ν οὐκ ἐμόν, ⌊ἀλλὰ⌋ Διός.’
καὶ γὰρ ὅτ⌋ε πρ⌊ώ⌋τιστον ἐμοῖς ἐπὶ δέλτον ἔθηκα
γούνασι⌋ν, Ἀ[πό]λλων εἶπεν ὅ μοι Λύκιος·
’.......]...ἀοιδέ, τὸ μὲν θύος ὅττι πάχιστον
θρέψαι, τὴ]ν̣ Μοῦσαν δ' ὠγαθὲ λεπταλέην·
1
Textos programáticos – Elegía
Literatura Grecolatina 2023 (matutino)
πρὸς δέ σε] καὶ τόδ' ἄνωγα, τὰ μὴ πατέουσιν ἅμαξαι
τὰ στείβε⌋ιν, ἑτέρων ἴχνια μὴ καθ' ὁμά
δίφρον ἐλ]ᾶ̣ν μηδ' οἷμον ἀνὰ πλατύν, ἀλλὰ κελεύθους
ἀτρίπτο]υ̣ς, εἰ καὶ στε⌊ι⌋ν̣οτέρην ἐλάσεις.’ (Cal. Ait. 1. 17- 28 Pf.)
__________
¡Largo, prole maldita de la Envidia! Y otra vez (juzgad) por su arte la poesía y no por leguas persas.
Ni que yo alumbre pretendáis un canto grande y retumbante: tronar no es mi oficio, que es de
Zeus”. Pues, en la ocasión incluso la primera en que dispuse la plana en mis rodillas, ya me dijo
Apolo Licio: “... a la víctima, buen cantor, bien cebada (has de criarla), pero sutil tu Musa. También
(te) ordeno esto: hollar por donde no pasan los carros; (llevar el tuyo) no por rodadas comunes
al resto de las gentes, no por camino llano sino por sendas (sin trillar), aun cuando tengas que
conducir por una más angosta”.
Ovidio
1.
Nuper enim nostros quidam carpsere libellos,
Quorum censura Musa proterva mea est.
Dummodo sic placeam, dum toto canter in orbe,
Quamlibet impugnent unus et alter opus. 365
Ingenium magni livor detractat Homeri:
Quisquis es, ex illo, Zoile, nomen habes.
Et tua sacrilegae laniarunt carmina linguae,
Pertulit huc victos quo duce Troia deos.
Summa petit livor; perflant altissima venti: 370
Summa petunt dextra fulmina missa Iovis.
At tu, quicumque es, quem nostra licentia laedit,
Si sapis, ad numeros exige quidque suos.
Fortia Maeonio gaudent pede bella referri;
Deliciis illic quis locus esse potest? 375
Grande sonant tragici; tragicos decet ira cothurnos:
Usibus e mediis soccus habendus erit.
Liber in adversos hostes stringatur iambus,
Seu celer, extremum seu trahat ille pedem.
Blanda pharetratos Elegia cantet Amores, 380
Et levis arbitrio ludat amica suo.
Callimachi numeris non est dicendus Achilles,
Cydippe non est oris, Homere, tui
Quis feret Andromaches peragentem Thaida partes?
Peccet, in Andromache Thaida quisquis agat. 385
Thais in arte mea est; lascivia libera nostra est;
Nil mihi cum vitta; Thais in arte mea est.
Si mea materiae respondet Musa iocosae,
Vicimus, et falsi criminis acta rea est.
2
Textos programáticos – Elegía
Literatura Grecolatina 2023 (matutino)
Rumpere, Livor edax: magnum iam nomen habemus; 390
Maius erit, tantum quo pede coepit eat.
Sed nimium properas: vivam modo, plura dolebis;
Et capiunt animi carmina multa mei.
Nam iuvat et studium famae mihi crevit honore;
Principio clivi noster anhelat equus. 395
Tantum se nobis elegi debere fatentur,
Quantum Vergilio nobile debet epos.
Hactenus invidiae respondimus: attrahe lora
Fortius, et gyro curre, poeta, tuo. (Ov. Rem. 361- 398)
__________
Por cierto, recientemente algunos hicieron pedazos mis libros; Según su crítica mi Musa es
licenciosa. Con tal que yo guste de este modo, con tal que se me recite en el mundo todo, que uno
o dos ataquen mi obra si quieren. La envidia rebaja el genio del gran Homero; de allí tu reputación,
Zoilo, quienquiera que seas. Sacrílegas lenguas desgarraron también tus poemas, A ti, por quien,
Troya trajo acá sus dioses vencidos. La envidia ataca las cimas: en los sitios más elevados soplan
vientos, a las cimas atacan los rayos enviados por la diestra de Júpiter.
Mas tú, quienquiera que seas, a quien nuestra libertad molesta, si tienes criterio, exige a cada cosa
lo propio de sus ritmos. Las hazañas guerreras gustan al verso meonio, en él, ¿qué lugar puede
haber para la sensualidad? Suenen solemnemente los trágicos: la ira es adecuada para los coturnos.
El zueco deberá llevarse siempre en los usos cotidianos. El yambo, libre, debe esgrimirse contra
los enemigos, Bien como ritmo rápido, bien arrastrando el último pie. Que la blanda elegía cante
los amores con su aljaba, y que una amiga ligera juegue a su antojo. Aquiles no ha de ser cantado
con los ritmos de Calímaco, Cidipe no es tema para tu voz, Homero. ¿Quién soportaría a Thais
en el papel de Andrómaca? Yerra quien presente a Thais como Andrómaca. Thais pertenece al
ámbito de mi arte, mi concuspicencia es libre; Yo nada tengo que ver con las ínfulas; es Thais
quien pertenece al ámbito de mi arte.
Si mi Musa responde a mi divertido tema, mía es la victoria y la acusación se basará en un falso
delito. Revienta, Envidia devoradora, tango ya un gran renombre y mayor será tan solo con que
siga con el pie del principio. Pero vas demasiado a prisa: siga yo viviendo y tendrás motivos de
dolor: llevo muchos poemas en mi mente. Porque el ansia de la fama ha crecido en mì con la
gloria y eso me gusta; Mi caballo está piafando en el principio de la cuesta y las elegías reconocen
que me deben tanto a mí cuanto la noble épica le debe a Virgilio. Hasta aquí nuestra respuesta a
la envidia. Sujeta más fuerte Las riendas, poeta, y corre en tu circuito adecuado.
2.
temporis illius colui fovique poetas,
quotque aderant vates, rebar adesse deos.
saepe suas volucres legit mihi grandior aevo,
quaeque necet serpens, quae iuvet herba, Macer. 45
saepe suos solitus recitare Propertius ignes
iure sodalicii, quo mihi iunctus erat.
Ponticus heroo, Bassus quoque clarus iambis
3
Textos programáticos – Elegía
Literatura Grecolatina 2023 (matutino)
dulcia convictus membra fuere mei.
et tenuit nostras numerosus Horatius aures, 50
dum ferit Ausonia carmina culta lyra.
Vergilium vidi tantum, nec avara Tibullo
tempus amicitiae fata dedere meae.
successor fuit hic tibi, Galle, Propertius illi; 55
quartus ab his serie temporis ipse fui.
utque ego maiores, sic me coluere minores,
notaque non tarde facta Thalia mea est. (Ov. Tr. 4. 10. 41- 56)
__________
Yo cultivé y apoyé a los poetas de aquella época y consideraba como dioses a cuantos se
presetaban como vates. A menudo Macer, mayor que yo, me leyó sus Aves y la nociva serpiente y
la hierba bienhechora. A menudo Propercio me leyó sus ardores, habituado a ello por la
camaradería que nos unía. Póntico, famoso por su verso heroico, Baso, por sus yambos, fueron
dulce parte de mi entorno, y rítmico Horacio retuvo mis oídos mientras pulsa doctos poemas con
la lira ausonia. A Virgilio lo vi tan solo, y los codiciosos hados no dieron a Tibulo plazo para mi
amistad. Este fue tu sucesor, Galo; Propercio, el suyo; en la serie de los tiempos yo mismo fui el
cuarto después de ellos. Así como yo cultivé a mis mayores, así lo hicieron los más jóvenes
conmigo, y mi Talía no tardó en volverse conocida.
Horacio
Plotius et Varius, Maecenas Vergiliusque,
Valgius et probet haec Octavius optimus atque
Fuscus et haec utinam Viscorum laudet uterque
ambitione relegata. te dicere possum,
Pollio, te, Messalla, tuo cum fratre, simulque
vos, Bibule et Servi, simul his te, candide Furni,
conpluris alios, doctos ego quos et amicos
prudens praetereo, quibus haec, sint qualiacumque,
adridere velim (Hor. S. 1. 10. 81- 89)
__________
Que aprueben mis poemas Plocio y Vario, Mecenas y Virgilio, Valgio y el óptimo Octavio y
además Fusco ojalá los elogien ambos Viscos. Sin ambición puedo decirte que yo querría que tú,
Polión, tú, Mesala y tu hermano y a la vez, vosostros, Bíbulo y Servio, y junto con ellos tú, sincero
Furno, y muchos otros también doctos y amigos, s quienes yo a sabiendas paso por alto; que yo
querría que vosotros sonrieran a mis poemas como quiera que sean.
Lucrecio
1.
Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno
detulit ex Helicone perenni fronde coronam,
per gentis Italas hominum quae clara clueret (Lucr. 1. 117- 119)
__________
4
Textos programáticos – Elegía
Literatura Grecolatina 2023 (matutino)
Como cantó nuestro Enio, quien fue el primero en traer desde el encantador Helicón una corona
de perenne follaje, por los pueblos itálicos reputada por su fama.
2.
avia Pieridum peragro loca nullius ante
trita solo. iuvat integros accedere fontis
atque haurire iuvatque novos decerpere flores
insignemque meo capiti petere inde coronam,
unde prius nulli velarint tempora Musae (Lucr. 1. 926- 930)
__________
Recorro los apartados parajes de las Piérides, nunca antes hollados por la planta de alguien. Place
llegar a fuentes intactas y beber de llas y place cortar flores nuevas y formar insigne corona par
mi cabeza a partir de ellas, con las cuales las Musas a nadie antes rodearon las sienes.
Propercio
Callimachi Manes et Coi sacra Philitae,
in vestrum, quaeso, me sinite ire nemus.
primus ego ingredior puro de fonte sacerdos
Itala per Graios orgia ferre choros.
dicite, quo pariter carmen tenuastis in antro 5
quove pede ingressi? quamve bibistis aquam?
ah valeat, Phoebum quicumque moratur in armis!
exactus tenui pumice versus eat,
quo me Fama levat terra sublimis, et a me
nata coronatis Musa triumphat equis, 10
et mecum in curru parvi vectantur Amores,
scriptorumque meas turba secuta rotas.
quid frustra immissis mecum certatis habenis?
non datur ad Musas currere lata via.
multi, Roma, tuas laudes annalibus addent, 15
qui finem imperii Bactra futura canent.
sed, quod pace legas, opus hoc de monte Sororum
detulit intacta pagina nostra via.
mollia, Pegasides, date vestro serta poetae:
non faciet capiti dura corona meo. 20
at mihi quod vivo detraxerit invida turba,
post obitum duplici faenore reddet Honos;
omnia post obitum fingit maiora vetustas:
maius ab exsequiis nomen in ora venit.
nam quis equo pulsas abiegno nosceret arces, 25
fluminaque Haemonio comminus isse viro,
Idaeum Simoenta Iovis cum prole Scamandro,
Hectora per campos ter maculasse rotas?
5
Textos programáticos – Elegía
Literatura Grecolatina 2023 (matutino)
Deiphobumque Helenumque et Pulydamantis in armis
qualemcumque Parim vix sua nosset humus. 30
exiguo sermone fores nunc, Ilion, et tu
Troia bis Oetaei numine capta dei.
nec non ille tui casus memorator Homerus
posteritate suum crescere sensit opus;
meque inter seros laudabit Roma nepotes: 35
illum post cineres auguror ipse diem.
ne mea contempto lapis indicet ossa sepulcro
provisumst Lycio vota probante deo. (Prop. 3. 1)
__________
Manes de Calímaco y ritos de Filetas de Cos dejadme, por favor, entrar en vuestro bosque sagrado.
De una fuente pura, marcho yo, como primer sacerdote para llevar objetos sagrados itálicos por
entre las danzas rituales griegas. Decidme, ¿en què gruta aligerasteis juntos el canto? ¿O con qué
pie entrasteis o qué agua bebisteis? ¡Ah, adiós a cualquiera que detenga a Febo en las armas! Que
vaya el verso terminado con tenue pómez, hacia donde la Fama sublime me eleve de la tierra y
que una musa nacida de mí celebre su triunfo con coronados caballos. Y que conmigo sean
llevados Amores en su pequeño carro y una turba de escritores siga mis ruedas. ¿Por qué competís
en vano conmigo a rienda suelta? No es dado correr hacia las Musas por un camino ancho.
Muchos, Roma, agregarán glorias tuyas a los anales. (Muchos) que cantarán que Bactria habrá de
ser el límite del imperio. Pero nuestra página hizo descender del monte de las Hermanas esta obra
por camino intacto, para que la leas en paz.
Pegásides, dad muelles guirnaldas a vuestro poeta: una dura corona no estará hecha para mi
cabeza. Lo que la envidiosa turba me haya arrebatado en vida con doble interés me lo devolverá
después de la muerte el público reconocimento, después de la muerte, el paso del tiempo todo lo
hace más grande: después de las exequias, más grande viene el nombre a los labios. Pues, ¿quién
conocería las torres empujadas por el caballo de abeto, y que los ríos fueron cerca del varón
Hemonio, el Símois de Ida con el Escamendro, prole de Júpiter, que tres veces las ruedas
mancillaron a Héctor por los campos? Apenas su propio suelo hubiera sabido còmo fueron en
las armas Déifobo y Heleno y Polidamantes y Paris. De exiguo tema de conversación serìas ahora
Ilión, y tú Troya, dos veces caprurada por la voluntad del dios del Eta y aquél Homero que
recuerda tu peripecia sintió que su obra crecía en la posteridad y a mì Roma me alabará entre los
tardíos descendientes: yo mismo auguro aquel día después de mis cenizas que no señale mis
huesos en sepulcro desdeñado está decidido con la aprobación de mis votos por el dios Licio.