22

Euskara Zerbitzua
Glotodidaktika-lanak
GLOTODIDAKTIKA-LANAK 22

kaiaiogoa
Eibarko Hezkuntza Esparrua
943.20.27.48
20600 EIBAR _____

Euskara Zerbitzua
Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saila
© Egilea: Juan Antonio Letamendia
Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen-Zerbitzu Nagusia
I.S.B.N: 84-7542-183-0
Legezko gordailua: VI-467/85
Hezkuntza, Unibertsitate ata Ikerketa Sailak onetsia
Autorizado por el Departamento de Educación, Universidades
e Investigación (11-9-1985)
Lehenengo Argitaraldia: 1985eko Iraila
Inprimatzailea: GRAFICAS SANTAMARIA, SA. - VITORIA-GASTEIZ
 JUAN ANTONIO LETAMENDIA

BAKARKA
EUSKERA A DISTANCIA
2

Eíbarko Hez
206M°e¡BAR

Gasteiz 1985
 AURKIBIDEA
INDICE

Orrialdea/Página
Hitzaurrea
Presentación............................................................................... 9
1. ikaskaia
Gizon Orratza (I)................................................................... 13
2. ikaskaia
Halakoa zen hura...................................................................... 35
3. ikaskaia
Ez al zenuen ezagutzen........................................................... 53
4. ikaskaia
Gizon Orratza (II)...................................................................... 69
5. ikaskaia
Zer iruditzen zaizu?................................................................... 83
6. ikaskaia
Badauka eta badaki....... ...................................................... 101
7. ikaskaia
Norentzat dakarzu hori?.......................................................... 119
8. ikaskaia
Mendietatik ibaietara............................................................... 137
9. ikaskaia
Hórrela déla usté dut............................................................... 161
10. ikaskaia
Ea zer den!................................................................................. 187
11. ikaskaia
Etortzeko esan dut!..................................... 211
12. ikaskaia
Gero eta hobeto................................................ 237
Morfosintaxizko laburpena
Resumen de morfosintaxis............ ............................................ 267
Erantzunak
Clave de los ejercicios........................... ....................... 279
Hiztegia
Diccionario............................ 319
Gai aurkibidea
Indice alfabético.............. ................ 345
 HITZAURREA
PRESENTACION

El programa de BAKARKA-2 es una continuación del primer curso y

supone, obviamente, ia asimilación satisfactoria de aquellos contenidos.
Digamos dos palabras a cerca de los nuevos.
En morfología este curso vamos a aprender el plural de algunos casos
estudiados en el primero. Aprenderemos también el pasado de las formas
naiz (nintzen) y dut (nuen), y las formas de imperativo más elementales.
Dentro del estudio'verbal estudiaremos además los presentes de cuatro
verbos sintéticos: dakit, daukat, dakart y daramat.
Los temas finales los reservamos a la sintaxis dando una importancia
especial a dos sufijos fundamentales en la sintaxis vasca: -(e)!a y ~(e)n.
Ambos sufijos, además de utilizarse mucho, son la base morfológica de
otros subordinantes que estudiaremos el próximo curso. La exposición
teórica a lo largo de estos dos temas va a ser casi nula y consistirán
preferentemente en ejercicios prácticos de subordinación a fin de que la
repetición mecánica de los mismos nos haga familiar este tipo de
transformación.
El penúltimo tema está destinado al estudio de tres funciones del
sufijo -t(z)eko. El último tema trata de los grados del adjetivo.
Para la adquisición de nuevo léxico emplearemos una doble vía: por
upa parte el sistema menos pedagógico de dar listas de palabras y por
otra el de ¡a memorización de trozos narrativos.
Queremos insistir de forma especial en este punto de los cuentos para
memorizar por ser uno de los objetivos primordiales de este segundo
curso.
A lo largo del mismo van apareciendo una serie de textos más o
menos largos: unos son meras lecturas y otros han sido incluidos
precisamente para ser memorizados. El primer curso la labor memorística
se reducía exclusivamente a los breves textos incluidos en las viñetas de
las estructuras y guiones gráficos. Es evidente que a estas alturas la
cantidad de lengua ofrecida por tal sistema resulta insuficiente tanto por lo

9
reducido del vocabulario como por la brevedad de las frases. Superado
aquel nivel inicial debemos recurrir a otras fórmulas más ricas en lenguaje
como pueden ser estos trozos narrativos. Tales trozos se distinguen de las
simples lecturas por la recomendación expresa de aprenderlos de
memoria: "buruz ikasi". Este aprendizaje de memoria no tiene por que ser
al pie de la letra con puntos y .comas. Esa forma de memorización interesa
en los modelos estructurales y en los diálogos gráficos que aparecían en
el primer curso y que, aunque menos, seguirán apareciendo en el presente.
Los trozos narrativos son para aprenderlos de una forma más libre, más
personal si quieres, pero respetando siempre el núcleo del argumento y
empleando un lenguaje, por elemental que sea, correcto en la medida de lo
posible. Hay que aprender a decirlos de forma oral y con la soltura normal
que requiere este tipo de prosa. Esto evidentemente exige un esfuerzo y
dedicación que no siempre cuentan con la comprensión del alumno.
Trataremos de explicarlo y justificarlo.
El aprendizaje memorístico, absurdo y negativo en otras disciplinas, es
muy práctico a la hora de aprender una nueva lengua, ya que aprender un
idioma supone ineludiblemente una etapa inicial de imitación y repetición
de modelos. Esta fase, insustituible a la hora de aprender el valor o la
pronunciación de un término en su contexto o de conseguir ciertos
automatismos en la construcción de frases, va creando en nosotros
simultáneamente, y prácticamente sin que lo advirtamos, un instinto, unos
hábitos lingüísticos, que no los pueden dar ni la gramática ni el diccionario,
y que son absolutamente necesarios si uno quiere llegar a expresarse en
esa lengua, cualquiera que sea. Se trata de un sexto sentido que todo
hablante posee de su primera lengua y que hace que los giros y
construcciones le "suenen", y que para la segunda hemos de conseguir
por medios más o menos artificiales. De poco serviría hacer todos los
ejercicios del libro, resolviéndolos correctamente como si fueran quinielas
o acertijos si no llegamos a la capacidad de poder soltar un trozo
relativamente largo de forma oral con cierta seguridad.
Suponemos por otra parte que el léxico incorporado en estos textos
narrativos se va asimilando progresivamente de forma que pueda ser
utilizado en ejercicios gramaticales posteriores.
Estos trozos, en principio, no deberían venir acompañados de
traducción, pero a fin de evitar una comprensión defectuosa de los mismos
y teniendo en cuenta que el alumno a distancia no dispone del profesor en
cualquier momento, hemos incluido su traducción en el solucionarlo. Por lo
que a ésta se refiere debemos advertir que se trata de una traducción muy
ceñida al original y que en otras circunstancias resultaría sin duda
excesivamente literal, pero aquí es eso lo que precisamente buscamos a fin
de que el alumno se haga cargo de los procedimientos y modos de decir
utilizados en el texto en euskera. No recomendamos el recurso normal a
esta traducción salvo en caso de duda. Una vez que has logrado entender
el texto íntegramente debes olvidarte de la traducción y relacionarte con él
directa y exclusivamente en euskera. De todas maneras es muy importante
que antes de memorizarlo lo leáis y releáis con el profesor en clase
fijándoos y trabajando los aspectos fonéticos del trozo, pues si bien la
memorización hecha de forma correcta es beneficiosa, el hacerlo de forma
defectuosa podría acarrearnos un resultado contrario a! apetecido.

10
 Nada más. Solamente recordarte que hay cosas que ni el libro de texto
ni la Enseñanza a Distancia pueden conseguir en tu lugar, como son el
escuchar euskera todo lo que puedas (calle, radio y televisión) y el invitar a
tus amigos euskaldunes a que te hablen así y te echen una mano en tus
primeros equilibrios, con paciencia y sin prisas.

11
1 . IKASKAIA
GIZON ORRATZA (I)
 GIZON ORRATZA (I)

En este tema inicial no vamos a aprender nada nuevo.

Repasaremos algunas cosas aprendidas el curso pasado. Nos
acompañará GIZON ORRATZA, el hombre aguja, a quien
también conocemos del curso anterior.

Primeramente memorizaremos una versión básica (Ander,

gaur...) sobre la que introduciremos transformaciones de
persona (ni, zu) y de tiempo (egunero, bihar).

El guión consta de tres partes:

1-12: GOIZA
12-23: EGUERDIA
24-32: ARRATSALDEA

15
 LEHEN ZATIA: GOIZA

Comienza por memorizar la primera parte (1-12) tal como

viene en la página siguiente (Ander gaur...).

Si tienes alguna duda puedes consultar la traducción que

viene en el solucionario (pág. 281).

Una vez memorizado el trozo puedes repasarlo utilizando

las viñetas mudas de la página 18.

16
• GOIZA

Ander gaur goizeko sei t'erdietan jaiki da. Zapatak eta frakak jantzi ditu.

aurpegia garbitu du, presaka gosaldu du,

Gero autobusa hartu du.

9 10

eta egunkaria irakurri du.

ata oinez joan da lantegira Eguerdiko hamabiak arte aritu da lanean.

• GOIZA

1. GAUR

¿Has asimilado bien la versión Ander gaur? Si crees que sí, efectúa
los cambios de persona que indicamos a continuación. Si tienes alguna
duda consulta el solucionario.

a) NI GAUR, goizeko sel t'erdietan jaiki naiz, zapatak eta frakak jantzi
ditut, etc...

b) ZU GAUR, goizeko sei t'erdietan jaiki zara, zapatak eta frakak jantzi
dituzu, etc...

18
 2. EGUNERO

a) Cuenta lo mismo en el presente habitual (= Ander se levanta todos

los días a las seis y media...): ANDER EGUNERO, goizeko sei
t'erdietan ¡aikitzen da, zapatak eta frakak ¡azten ditu, etc...

b) Cuéntalo en el presente habitual pero en primera persona:

NI EGUNERO, goizeko sei t'erdietan ¡aikitzen naiz, zapatak eta
frakak ¡azten ditut, etc...

c) En presente habitual, segunda persona: ZU EGUNERO, goizeko sei

t'erdietan ¡aikitzen zara, etc...

3. BIHAR

Cuéntalo en futuro:

a) ANDER BIHAR, goizeko sei t'erdietan jaikiko da...

b) NI BIHAR: goizeko sei t'erdietan jaikiko naiz...

c) ZU BIHAR, goizeko sei t'erdietan jaikiko zara...

19
 • BIGARREN ZATIA: EGUERDIA

Pasamos a la segunda parte (13-23): eguerdia. Haz lo

mismo que en la primera: memoriza los textos de la página
siguiente y repásalos en la página 22.

20
• EGUERDIA

Hamabiak ata bostean lagunarekin elkartu da eta tabernara joan dira bazkaltzera.

15 16

eta bazkaria eskatu dute.

Tabernako andreak ogia eta ardoa ekarri ditu

19 20

Zopa eta arrautza frejituak jan dituzte. Lagunak basoa ardoz bete du.

21 22

Anderrek, ordea, ez du ardorik edan. Bazkaria ordaindu dute

23

ata berriz lanera joan dira.

• EGUERDIA

¿Has memorizado con seguridad esta segunda parte? En caso

afirmativo realiza las mismas transformaciones que antes siguiendo los
pasos señalados en la página siguiente. Ten en cuenta que al ser dos
personas, salvo en las viñetas 17 y 18 que nunca cambian de persona,
habrás de utilizar el plural. Puedes aclarar tus dudas en el solucionario.

22
 1. GAUR

a) (NI GAUR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu naiz, etc...

b) (ZU GAUR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu zara, etc...

2. EGUNERO

a) (ANDER EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen

da...

b) (NI EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen naiz...

c) (ZU EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen zara...

3. BIHAR

a) (ANDER BIHAR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartuko da...

b) (NI BIHAR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartuko naiz...

c) (ZÜ BIHAR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartuko zara...

23
 • HIRUGARREN ZATIA: ARRÁTSALDEA

Hemos llegado al último trozo (24-32): arratsaldea. Lo

mismo que en las partes precedentes, memoriza la versión de
la página siguiente y repásala en la página 26.

24
• ARRATSALDEA

24

28

Luperen kotxean sartu dira eta pelikula bat ikustera joan dira.

30

Gaueko hamaiketan etxeratu da Ander.

32

Gutxi afaldu du eta laster oheratu da.

Realiza las transformaciones que ya conoces:

1. GAUR

a) (NIK GAUR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu dut

lana...

b) (ZUK GAUR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu duzu

. lana...

26
 2. EGUNERO

a) (ANDERREK EGUNERO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan

amaitzen du lana...

b) (NIK EGUNERO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen

dut lana...

c) (ZUK EGUNERO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen

duzu lana...

3. BIHAR

a) (ANDERREK BINAR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu-

ko du lana...

b) (NIK BIHAR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaituko dut

lana...

c) (ZUK BIHAR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaituko duzu

lana...

27
 • Una vez que has trabajado cada una de las partes por
separado puedes hacer repasos generales desde el comienzo
hasta el final utilizando los gráficos de la página siguiente:

Y... no te despidas de Gizon Orratza: en el tema 4

volveremos a encontrarnos.

28
GIZON ORRATZA
• Lee varias veces el siguiente cuento y aprende las palabras del recuadro. Si tienes alguna duda
consulta la traducción del solucionario.

KUKUA ENTZUTEN
Maiatzeko ¡gande goiz bat da. Txomin Porru ohetik jaiki da
eta jazten hasi da. Oso goiz da eta ilun dago oraindik. Andrea
harritua dago, Txomin nahiko berandu jaikitzen bait da igandee-
tan.

- Zer, Txomin? Zer gertatzen da? Nora zoaz hain goiz?

- Basora noa -erantzuten dio Txominek.
- Perretxiko bita al zoaz?
- Ez. Kukua entzutera. Badakizu zer esaten duten: "Kukuak
kuku eta dirua boltsan, aberatsak urte osoan".

Andreak farre egiten du:

- Hori gezurra da, ordea! Nik behintzat ez dut horrelakorik

sinesten!
- Berdin da! Ekarri diru guztia eta basora eramango dut.

Andrea armariora doa, kutxa bat hartzen du, irekitzen du

eta Txomini ematen dio dirua. Honek boltsa batean sartzen du.
Bizarra kendu bitartean andreak bokadiloa prestatzen dio
eta kafesne piska bat hartu ondoren kanpora doa Txomin.

- Agur, Txomin -esaten dio andreak-. Ea suerte handia

duzun!

***

Eguerdi aldean hor agertzen da Txomin berriz ere etxean.

Aurpegi ¡luna dakar.

- Zer? Entzun al duzu kukua? -galdetzen dio andreak.

- Entzun dut, bai.
-Aberatsak gara orduan! Hau poza, Txomin!
- Aberatsak? Gose ederra pasatu beharko dugu aurten!
- Zer esan nahi duzu horrekin? Ez dizut ulertzen...

- Kontatuko dizut zer gertatu den... Basora joan naiz eta

astiro astiro ibiltzen hasi naiz kukua ondo entzuteko. Ibili eta
ibili baina ez dut kukurik entzun. Nekatu naizenean iturri baten
ondoan eseri eta bokadiloa jaten hasi naiz. Ordubete pasa dut
handik mugitu gabe eta, hala ere, ez dut kukurik entzun. Halako
batean hots bat entzun dut zuhaitz baten atzean. "Kukua ¡zango
da!" pentsatu dut eta gogor eutsi diot boltsari. Orduan gizon

30
 bat agertu da labana handi batekin. "Geldi hor -esan dit—,
bestela tripak aterako dizkizutll". Isil-isilik boltsa eman diot eta
bera korrika joan da. Orduantxe hasi dira kuku guztiak kanta-
tzen: kuku eta kuku eta kuku!

- Hau zoritxarra! -esan dio andreak kontatzen bukatu

duenean-. Ikusten? Horrelako gezurrak sinesteagatik gertatu
zaizu hori... Zorionez, ez dizut diru guztia eman, bada-ezpada
ere, eta kutxan utzi ditut erdiak. Horrekin moldatu beharko dugu
orain ñola edo hala...
K.

Kuku: cucu, cuclillo; maiatz: mayo; harritu: extrañado; hain goiz: tan temprano;
perretxiko bila: a buscar setas; gezur: mentira; behintzat: al menos; horrelako: como
eso; sinetsi: creer; kutxa: cofre; bizar: barba; ea...n: a ver si...; gose: hambre; aurten:
este año; dizut: auxil.: nik zuri; ordubete: hora (entera); mugitu gabe: sin mover(me);
halako batean: en una de éstas; hots: ruido; eutsi: sujetar; geldi: quieto; bestela: de
otra manera, si no; orduantxe: entonces mismo; zoritxar: desgracia, mala suerte;
sinisteagatik: por creer; zorionez: por suerte; bada-ezpada ere: por si acaso; moldatu:
arreglar(selas); ñola edo hala: de una u otra manera.

• GALDERAK

1 .- Noiz gertatzen da ¡puin hau?

2 - Zein da ¡puin honetako protagonista?
3 .- Noiz jaikitzen da Txomin igandeetan?
4 - Nora doala gaur esaten du Txominek?
5 .- Zertara doa basora? Perretxiko bila?
6 .- Sinesten al du andreak kukuarena?
7 .- Nondik ateratzen du andreak kutxa?
8 .- Zer egin du Txominek andreak bokadiloa prestatu bitartean?
9 .- Noiz dator Txomin berriz etxera?
10 .- Pozik al dator Txomin?
11 .- Non eseri da Txomin basoan?
12 .- Noiz eseri da iturri ondoan?
13 ,- Zenbat denbora pasa du iturri ondoan?
14 .- Zer agertu da zuhaitz baten atzetik?
15 .- Zer du lapurrak eskuan?
16 - Nork esan dio Txomirfbgeldi egoteko?
17 -Zer egingo dio bestela gizonak Txomini?
18 .- Ñola eman dio boltsa Txominek gizonari?
19 .- Ñola joan da gizona?
20 .- Diru guztia eraman al du Txominek basora?

81
• "EA SUERTE HANDIA DUZUN!"
Ea... (e)n se podría traducir por a ver....
Como se trata de interrogativas indirectas suele llevar el
subordinante -(e)n.
Ea ñor den. A ver quién es.
Ea zer egin duzun. A ver qué has hecho.
Ea nolakoa den ardo hau. A ver qué tal es este vino.
Ea suerte handia duzun! iA ver si tienes mucha suerte!

• "HAU POZA!"
Una manera de formular exclamaciones referidas a sustan­
tivos es anteponer el demostrativo al nombre en forma
determinada.
Hau poza! ¡Qué alegría!
Hau zoritxarra! ¡Qué desgracia!
Hau lana! ¡Qué trabajo!
Hori beldurra! ¡Qué miedo!

GOSE EDERRA PASA BEHARKO DUGU

1Behar izan puede significar dos cosas:

a) necesitar algo

Zer behar duzu? ¿Qué necesitas?

Dirua behar dut Necesito dinero
Paperak behar ditugu Necesitamos papeles

b) deber o tener que hacer algo

Lan egin behar dut Tengo que trabajar

Ogia erosi behar dugu Tenemos que comprar pan
Zerbait egin behar duzu Debes hacer algo
2 .“ El auxiliar es siempre transitivo, aunque la acción sea
intransitiva:

Etxera joan behar dut Debo irme a casa

Gurekin etorri behar duzu Tienes que venir con nosotros
Hementxe egon beharko dugu Tendremos que estar aquí

Sin embargo las formas impersonales se expresan con intransi­

tivos:

Zer egin behar da? ¿Qué hay que hacer?

Botilak ekarri behar dirá Hay que traer las botellas

3 .-a) Para el presente utilizamos la forma behar:

Giltza behar dut Necesito la llave
Ez dut giltzarik behar No necesito la llave
Bazkaria ordaindu behar dugu Tenemos que pagar la comida
Ez dugu ezer ordaindu behar No tenemos que pagar nada

b) Para el futuro las formas beharko o behar izango:

Giltza beharko (behar izango) dut Necesitaré la llave

Ez dut giltzarik behar izango No necesitaré la llave
Éazkaria ordaindu beharko dugu Tendremos que pagar la comida
Ez dugu ezer ordaindu behar izango No tendremos que pagar nada.

c) Para el pretérito perfecto hay que emplear behar izan:

Giltza behar izan dugu Hemos necesitado la llave

Ez dugu giltzarik behar izan No hemos necesitado la llave
Bazkaria ordaindu behar izan dugu Hemos tenido que pagar la comida
Ez dugu ezer ordaindu behar izan No hemos tenido que pagar nada

d) Para el presente habitual hay que emplear behar izaten:

Giltza behar izaten dut Suelo necesitar la llave

Ez dut giltzarik behar izaten No suelo necesitar llave
Bazkaria ordaindu behar izaten dugu Solemos tener que pagar la comida
Ez dugu ezer ordaindu behar izaten No solemos tener que pagar nada

33
• ARIKETAK

1Traduce las siguientes frases:

1¿Necesitas algo?
2 .- ¿Necesitas esta mesa?
3 .- Necesito dinero.
4 .- Necesito esos papeles.
5 .- Necesitamos pan.
6 .- Necesitamos trabajo.
7 - No necesitamos dinero.
8 .- Estas chicas necesitan una habitación.
9 .- Las flores necesitan agua.
10 .- Necesitaré una escalera.
11 .- Necesitarás sitio.
12 .- Necesitaré un teléfono.
13 .- Necesitaremos varios días.
14 .- He necesitado una cosa.
15 .- Hemos necesitado tu coche.
16 .- Iñaki suele necesitar un taxi.

2.- Pon en euskera estas frases:

1 .-Tengo que comer de prisa.

2 .-Tengo que trabajar.
3 .- Mi hermano tiene que ir a Hernani.
4 - Debes leer ese libro.
5 .-Tienes que lavarte las manos.
6 .-Tenemos que comprar pan.
7 .-Tenéis que bajar en Tolosa.
8 .-Tenemos que salir a las seis y media.
9-Tenemos que terminar los trabajos.
10 .- No debes responder así.
11 .- No tienes que hacer nada^
12 - Los papeles no hay que echarlos al suelo.
13 - Hay que llevar estas cosas.
14-Tendré que ir a pie.
15 .-Tendrás que levantarte temprano.
16 .- El enfermo tendrá que estar en la cama.
17 -Tendremos que pedir dinero.
18 .-Tendréis que hablar con Gorka.
19 .-Tendrás que coger un taxi.
20 .- He tenido que salir a comprar el periódico.
21 .- Hemos tenido que ir al Ayuntamiento.
22 .- Solemos tener que estar hasta las siete.
23 .- Suelo tener que hacer muchas cosas.

34
2, IKASKAIA
HALAKOA ZEN HURA
 HALAKOA ZEN HURA

• Dejando un momento el estudio del presente vamos a

dedicar estos dos temas al pasado de izan.

El pasado de la forma intransitiva (naiz) es así:

NI NINTZEN Yo era
ZU ZINEN tú eras
HURA ZEN él era
GU GINEN nosotros éramos
ZUEK ZINETEN vosotros érais
HAIEK ZIREN ellos eran

Recuerda que izan intransitivo tiene una función copulativa

equivalente a ser y estar, como en los siguientes ejemplos:

Ni mutiko bihurria nintzen Yo era un chaval travieso

Zu neska zintzoa zinen Tú eras una chica formal
Atzoko eguraldia ona zen El tiempo de ayer era bueno
Gu halakoak ginen Nosotros éramos así
Zuek berdinak zineten Vosotros érais iguales
Gurasoak kanpoan ziren Los padres estaban fuera

• Para hacer los ejercicios de este tema repasa y/o aprende

esta lista de adjetivos:

on: bueno eder: hermoso

bikain: excelente polit: bonito
zintzo: formal, honrado itsusi: feo
txar: malo (de mala calidad) egoki: adecuado
gaizto: malo (malvado) atsegin: agradable
bifrurri: travieso berezi: especial
argi: listo, inteligente berdin: igual
azkar: rápido, listo handi: grande
trabe: hábil txiki: pequeño
langile: trabajador berri: nuevo
alfer: vago zahar: viejo
motel: lento gazte: joven
baldar: torpe gizen: gordo
argal: flaco

37
 HONELAKO, HORRELAKO, HALAKO

• Recuerda que el interrogativo utilizado para preguntar por

adjetivos o cualidades es nolako(a).

- Nolakoa da hori? - ¿Cómo es ése?

- Hori, alferra da. -Ese, es vago.
- Nolako eguraldia dago? - ¿Qué tiempo hace?
- Eguraldi ona dago. - Hace buen tiempo.

Los equivalentes de así cualitativo (= de este tipo, clase,

tamaño, etc.) son los siguientes:

honelako así (como esto)

horrelako así (como eso)
halako así (como aquello)

Izen sintagma
El sintagma nominal

Es evidente que estas formas se derivan de los adverbios

de modo honela, hórrela y hala estudiados el curso pasado. Al
recibir el sufijo-ko se convierten en modificadores indirectos y
como tales su posición en el sintagma nominal es antes del
núcleo, antes del nombre:
Honelako soinekoa nahi duzu? ¿Quieres un vestido así? (como éste)
Gurea, horrelako zakurra da El nuestro es un perro así (como ése)
Halako gizona zen hura Aquél era un hombre así (como aquél)

Al suprimirse el núcleo resultan las siguientes estructuras:

Honelakoa nahi duzu? ¿Quieres uno así?
Gurea horrelakoa da El nuestro es así
Halakoa zen hura Aquél era así

88
 • Recuerda también que para comparar dos elementos presentes en
la frase se emplea bezalako(a).

Nerea zurea bezalakoa da

El mío es como el tuyo

• Todos estos elementos podemos encuadrarlos en la siguiente

estructura:

ÑOLA? NOLAKO(A)? ¿Cómo?

honela honelako(a)
hórrela hórrela ko(a) así
hala halako(a)

X bezala X bezalako(a) como X

• Como puedes observar, todas estas formas equivalen a las

partículas españolas así y como; pero en euskera hemos de distinguir si
se trata de un adverbio de modo (grupo ñola) o tiene una función adjetiva
(grupo nolako), como puedes comprobarlo en los siguientes ejemplos:

Ñola dabil neska? ¿Cómo anda la chica?

Nolakoa da neska? ¿Cómo es la chica?
Neska hórrela dabil La chica anda así
Neska horrelakoa da La chica es así
Hórrela ez dut nahi Así no quiero (de ese modo)
ez dut horrelakorik nahi No quiero uno así (de esa clase)
Zu bezala dabil Anda como tú
Zu bezalakoa da Es como tú

39
 • ARIKETAK

1. Pon en pasado las frases siguientes:

1Ni gaiztoa naiz. 2- Zu itsusia zara. 3.- Mutiko hau bihurria da.
4.-Gu oso alferrák gara. 5.-Zuek neska atseginak zarate. 6.-Etxe
haiek itsusiak dirá. 7.-Zuek pilotan bikainak zarete. 8.-Gizon haiek
zintzoak dirá. 9.- Zu nahiko baldarra zara. 10.- Gu lagun handiak gara.
11.- Ni honelakoa naiz. 12- Nere anaia zu bezalakoa da. 13.- B¡
ahizpak berdinak dirá. 14.-L¡buru hura oso egokia da. 15.-Emakume
hori oso berezia da. 16.- Nolakoa zara zu?

2. Llena los huecos con formas del pasado:

1,-Ni mutiko egokia ... 2.-Zu ikasle argia ... 3.-lxabelen laguna oso
atsegina ... 4-Nere aitona langile trebea ... 5.-Gu berdinak ... 6.-Zuek
oso langileak ... 7.-Aurpeg¡ haiek politak ... 8.-Nolakoak ... zuek?
9.-Gu langile txarrak 10.-Zu ni bezalakoa ... 11.- Mutil haiek oso
gizenak ... 12.-Zuek gaizto samarrak ... 13.-Ni oso bihurria ... 14.-Zu
nahiko berezia ... 15.-Andre hau lehen oso argala ... 16.-Zu ikasle
azkarra ... 17-Zuek halakoak ...

3. ITZULPENA
1 .-Yo era muy trabajador. 2.-Tú eras feo. 3.-Este niño era muy
formal. 4-Nosotros éramos malos. 5.-Vosotros érais ¡guales. 6.-
Aquellos trabajadores eran muy hábiles. 7.-Tú eras muy pequeña.
8.-Aquéllos eran como éstos. 9.-Yo era un chico travieso. 10.-Tam­
bién tú eras así. 11.-Nosotros éramos amigos; 12-Vosotras érais
muy listas.

40
 • El verbo izan además de tener una función copulativa
sirve de auxiliar para otros yerbos.

Si la parte nominal del verbo es un participio expresamos

una acción terminada correspondiente al pretérito indefinido
español.
Atzo mendian ibili nintzen. Ayer anduve en el monte.
Herenegun oinez joan zinen Anteayer fuiste a pie.
Osaba ilobarekin etorri zen. El tío vino con el sobrino.
Igaz etxean gelditu ginen. El año pasado nos quedamos en casa
Zuek berandu iritsi zineten. Vosotros llegásteis tarde.
Langileak goiz atera ziren. Los trabajadores salieron temprano.

Si la parte nominal del verbo termina en -t(z)en expresa­

mos una acción no terminada correspondiente al pretérito
imperfecto español o bien de pasado habitual. Compara las
siguientes oraciones con las anteriores.

Ni mendian ibiltzen nintzen. Yo solía andar en el monte.

Zu oinez joaten zinen. Tú solías ir a pie.
Osaba ilobarekin etortzen zen. El tío solía venir con el sobrino.
Igaz etxean gelditzen ginen. El año pasado nos quedábamos en casa.
Zuek berandu insten zineten. Vosotros llegábais tarde.
Langileak goiz ateratzen ziren. Los trabajadores salían temprano.

• Aprende también los siguientes adverbios y fórmulas

adverbiales:
atzo: ayer joan den egunean: el día pasado
herenegun: anteayer joan den astean: la semana pasada
igaz: el año pasado joan den hilean: el mes pasado
joan den urtean: el año pasado

41
 • ARIKETAK

4. Pon en pasado las siguientes oraciones:

1. Ni etxera joan naiz.
2. Zu eskolatik atera zara.
3. Ibón hemen bertan bizi da.
4. Gu berehala aspertzen gara horrekin.
5. Zuek eserita egoten zarate.
6. Sagarrak lurrera erori dirá.
7. Ni zure ondoan jartzen naiz beti.
8. Zu nere izebarekin etorri zara.
9. Bidean gasolina bukatu da.
10. Zuek berandu hasi zarete lanean.
11. Haurra basoan galdu da.
12. Zerbait gertatu da zuen lantegian.
13. Gu ezin gara etxetik atera.
14. Baserritarrak herriko plazan gelditu dirá.

5. Pon el auxiliar que conviene a estas frases.

1. Ni atzo osabaren autoan ibili...
2. Zu herenegun hondartzara joan ...
3. Joan den egunean Arantxaren amona hil...
4. Igaz gu ez ... eskolara joaten.
5. Zuek beheko atetik sartzen ... beti.
6. Neska horiek joan den hilean Parisen izan ...
7. Zuek atzo telebista ikusi gabe gelditu «
8. Ni astelehenean zuen bulegoan agertu ...
9. Herenegun gu aulki hartan eseri...
10. Ostegunean gaueko hamaiketan bukatu ... pelikula.
11. Zu arratsaldeko klasean lo egoten ...
12. Igaz oso gauza bereziak gertatu ... gure herrian.

6. ITZULPENA
1. Ayer llegué tarde.
2. Tú te quedaste en casa.
3. El cazador se perdió en el bosque.
4. Anteayer no vino nadie.
5. El partido empezó a las cinco.
6. El año pasado murió mucha gente.
7. Ayer fuimos a ver el mar.
8. La semana pasada estuvimos en Pamplona.
9. Vosotros os levantásteis muy temprano.
10. Los ladrones entraron por el tejado.
11. ¿A qué hora vinisteis ayer?
12. Vinimos a las diez y media de la mañana.

42
7. Al traducir estas frases debes distinguir si la acción verbal es habitual o
no.

1. El sábado fui al monte.

2. En mi pueblo solía ir muchas veces.
3. Ayer viniste con Elisa.
4. El año pasado solías venir con tu hermana.
5. Mi hermano el lunes se levantó a las ocho.
6. El mes pasado se levantaba a las siete.
7. Los niños se aburrieron enseguida.
8. Antes no solían aburrise.

MEMORIZA EL DIALOGO EN LA PAGINA SIGUIENTE Y REPASALO EN

LA 51. LA TRADUCCION VIENE EN EL SOLUCIONARIO.

43
• NON IBILI ZINEN ATZO?

- Badakizu jaialdira joan ginela...

- Jaialdia ordu batean amaitu ornen zen...

Etxerakoan, ordea, gasolinarik gabe gelditu ginen eta oinez ¡tzuli behar izan genuen.

Depositoa bete-betea utzi nuen eta...

 • IRAKURGAIA

Felisa eta Xanti senar-emazteak dira. Orain hogeita bost

urte ezkondu ziren. Bi seme-alaba dituzte baina hauek ez dira
orain etxean bizi: alaba igaz ezkondu zen eta semea soldaduz-
kan dago. Beraz, lasai samar bizi dira orain Felisa eta Xanti.
Xanti gutxi ibiltzen da kanpoan eta oso goiz etortzen da
etxera egunero. Gehienetan hamarretan afaltzen du eta hamai-
ketarako ohean egoten da.
Atzo, ordea, ez zen hórrela gertatu. Bederatzietan bokadilo
txiki bat jan zuen eta etxetik atera zen. Rock jaialdi batera
zihoala esan zuen. Bulegoko lagunekin ornen zihoan. Felisa
harritu egin zen hori entzun zuenean: bere senarra jaialdi
batera? Eta rock jaialdi batera gainera? Berak behintzat hórrela
esan zuen.

***

Felisa bakarrik gelditu da etxean.

Bihar igandea da eta Felisaren ahizparen etxera joan behar
dute bazkaltzera. Harén urtebetetzea bait da. Horregatik, Xanti
etxetik atera denean biharko arropak prestatzen hasi da Felisa:
bere soinekoa garbitu du eta Xantiren alkandora plantxatu du.
Bitartean denbora aurrera joan da eta erlojuak ordu biak jo ditu.
Nahiko berandu da. Xanti laster etorriko déla usté du Felisak eta
piska batean harén zain gelditu da. Ordu biak, ordu biak eta
laurden, ordu bi t'erdiak, hirurak... eta Xanti ez da azaltzen. "Non
ote dabil hori?" pentsatzen du Felisak. Nekatua dago eta
azkenean ohera joatea erabakitzen du.

***

Hurrengo goizean zortzi t'erdietan esnatu da Felisa. Sena-

rraren ohean begiratu du eta hantxe ikusten du bere gizona lo
lasai. Jaiki da, gosaldu du eta ondoren etxea garbitu du piska
bat. Bitartean irratia entzun du. Irratiak atzoko jaialdia aipatu du:
jende asko joan ornen zen eta ordu batean bukatu zela esan du.
Felisa berriz doa senarra ikustera eta... lo dago oraindik ere!
"Hau gehiegi da" esaten du. Leihoa irekitzen du eta eguzki
ederra sartzen da barrura. Ohe ondora dator eta honela esaten
dio bere gizonari:

45
 -Altxa zaitez hortik, alfar hori! Hamabiak dira eta zu
oraindik ohean! Badakizu Manoliren etxera joan behar dugula
bazkaltzera.
Senarrak buelta amaten du beste aldera eta ez dio kasorik
egiten. Andrea, ordea, ez da isiltzen:
-Non ibili zinen atzo! Jakin al daiteke ze ordutan etorri
zinen? Hirurak arte egon nintzen zain eta ez zinen agertu.
Gizonak ezkerreko begia ireki eta honela erantzuten dio:
- Badakizu jaialdira joan nintzela bulegoko lagunekin. Hura
amaitu zenean zuzen-zuzen etorri ginen etxera.
-Gezur galanta horixe! Jaialdia ordu batean bukatu zen!
Irratiak behintzat hórrela esan du. Nora joan zineten gero? Jakin
al daiteke?
Xanti ohean eseri eta honela hitz egiten dio emazteari:
- Entzun ezazu eta ez zaitez haserretu. Zer gertatu zen
kontatuko dizut.
Eta honela jarraitzen du:
-Jaialdia bukatu zenean autoan sartu ginen denak. Kilóme­
tro batzuk egin ondoren, ordea, ta... ta... ta... gelditzen hasi zen
autoa. Lagunak autotik jaitsi eta bultzaka hasi ziren. Autoak,
hala ere, ez zuen ibili nahi. Depositoa begiratu genuen eta...
hutsik zegoen! Gasolinarik gabe! Oinez hasi ginen eta hórrela
iritsi ginen herrira. Oso berandu, zazpietan edo gutxi gora-
behera.
Felisak ez du hori sinesten. Aurpegi ¡luna jartzen du eta
honela esaten dio senarrari:
-Gasolinarik gabe gelditu zinetela? Horixe bai harrigarria!
Ez dizut sinesten. Nik bete-betea utzi nuen depositoa eta...

señar: marido; emazte: esposa, mujer; orain hogeita bost urte: hace veinticinco años;
ezkondu: casarse; soldaduzka: servicio militar; lasai: tranquilamente; hamaiketarako:
para las once; zihoan: iba; harritu: extrañarse; behintzat: al (por) lo menos;
urtebetetze: cumpleaños; Non ote dabil hori?: ¿Dónde andará ése?; Hurrengo:
siguiente; esnatu: despertarse; aipatu: citar, mencionar; isildu: callarse; gezur galanta:
mentira gorda; kontatuko dizut: te contaré; bultzaka hasi: empezar a empujar; gutxi
gora-behera; más o menos; sinetsi: creer.

46
 • GALDERAK
1. Zer dirá Felisa eta Xanti?
2. Noiz ezkondu ziren?
3. Etxean, gurasoak eta seme-alabak bizi dira?
4. Santi oso berandu joaten al da etxera egunero?
5. Nora joan ornen zen atzo Xanti?
6. Norekin zihoala esan zuen?
7. Ñor harritu zen Xanti jaialdi batera zihoalako?
8. Noren urtebetetzea da bihar?
9. Noiz hasi da Felisa biharko arropak prestatzen?
10. Noiz arte egon da Felisa Xantiren zain?
11. Igandean, ze ordutan jaiki da Felisa?
12, Felisak eta Xantik elkarrekin gosaldu al dute?
13. Zer esan du irratiak? (subord.)
14. Nolako eguraldia dago kanpoan?
15. Noren etxera joan behar dute bazkaltzera?
16. Ñola zegoela depositoa esaten du Xantik?
17. Sinesten al ditu Felisak Xantiren hitzak?
18. Ñola utzi zuen Felisak depositoa?

• OHARRAK

• SENAR-EMAZTEAK

En euskera se pueden formar palabras compuestas partien­

do de pares coordinados; neska-mutilak (chico y chica, chicos
y chicas), seme-alabak (hijo e hija, hijos e hijas), senar-
emazteak (marido y mujer), etc.

• NON OTE DABIL?

Ote es una partícula interrogativa que se utiliza para

expresar duda. Este matiz de incertidumbre suele expresarse en
español por medio del futuro.

Egia ote da? ¿Será verdad?

Norbait etorri ote da? ¿Habrá venido alguien?
Zer ote da hori? ¿Qué será eso?
Non ote dabil Xanti? ¿Dónde andará Xanti?
Ba ote daki aitak? ¿Lo sabrá el padre?

47
 “ENTZUN EZAZU ETA EZ ZAITEZ HASERRETU"

1. La forma más sencilla de hacer imperativos en euskera

es el recurso a los participios:
Etorri hona! ¡Ven aquí!
Kendu hortik! ¡Quítate de ahí!
Ikusi! ¡Mira! (¡Ve!)
Hartu hori, mesedez! ¡Coge eso, por favor!
Esan egia! ¡Di la verdad!

2. También las segundas personas de los verbos sintéticos

se utilizan como imperativos:
Zoaz etxera! ¡Vete a casa!
Zaude lasai! ¡Estate tranquilo!
Zatozte bazkaltzera! ¡Venid a comer!
Azkar zabiltzal ¡Anda rápido!

3. Tenemos, además, unos imperativos perifrásticos cuyas

formas auxiliares son las siguientes:

Aux. transitivo (NORK)

Aux. intransitivo (ÑOR)
Obj. sing. Obj. plu.

zu ZAITEZ zuk EZAZU ITZAZU

zuek ZAITEZTE zuek EZAZUE ITZAZUE

• Ejemplos:
Eseri zaitez! ¡Siéntate!
Ez zaitezte haserretu! ¡No os enfadéis!
Entzun ezazu! ¡Escucha!
Barka ezazue! ¡Perdonad!
Irakur itzazu egunkariak! ¡Lee los periódicos!
Jan itzazue sagarrak! ¡Comed las manzanas!

• En las formas imperativas es muy usual la supresión de

las terminaciones -i y -tu de ciertos verbos: barka(tu) ezazu,
irakur(ri) ezazu, ikus(i) ezazu, ager(tu) zaitez, etc...

48
 • FONETIKA

En las perífrasis negativas se invierte el orden de los

componentes:
jan ezazu ez ezazu jan
lo egin ezazue ez ezazue lorik egin
atera zaitez ez zaitez atera
joan zaitezte ez zaitezte joan
que normalmente se pronuncian:
"etzazu jan"
"etzazue lorik egin"
"etzaitez atera"
"etzaitezte joan"

• ARIKETAK

9. Traduce las siguientes oraciones empleando los auxiliares indicados:

a) ZAITEZ/ZAITEZTE
1¡Sube! 2.- ¡Baja! 3.- ¡No seas vago! 4.- ¡Quédate en casa! 5.- ¡Apa­
rece temprano! 6.-¡Sentaros! 7.-¡Salid fuera! 8.-¡No os caigáis!
9.- ¡Quitaros de ahí! 10.- ¡Entrad!
b) EZAZU / ITZAZU
1-¡Habla! 2.-¡Lleva esto a casa! 3.-¡Termina ese trabajo! 4.-¡Bebe
agua! 5.- ¡Cena con nosotros! 6.- ¡Limpíate las manos! 7.- ¡Coge esas
cosas! 8.- ¡Abre las ventanas! 9.- ¡Ata(te) los zapatos! 10.- ¡Suelta al
perro!
c) EZAZUE / ITZAZUE
1¡ Sacad la comida! 2.- Mirad por la ventana! 3.- ¡Tirad esas piedras!
4. - ¡Traed los periódicos! 5.-¡Trabajad! 6.-¡Dormid! 7.-¡Cerrad la
puerta! 8.-¡Quitad esas cosas! 9.-¡Escuchad bien! 10.- ¡Encended las
luces!

49
 • El siguiente trozo es para que lo memorices. No hace falta que lo
aprendas al pie de la letra; puedes contarlo a tu manera pero procurando
siempre que el uso de la lengua sea correcto. Lo que no entiendas puedes
consultarlo en la traducción que viene a! fina!, pero luego olvídate de ella.

ERRESISTENTZIA ANTOLATZEN

Gerra garaia da. Etsaiek herria ¡nguratu dute eta egoera

benetan larria da: kanpoko etsaiak asko bait dirá eta barruko
gudariak oso gutxi. Erresistentzia antolatzeko herritarrak mobi-
lizatzea erabaki dute. Herrian, ordea, umeak eta zaharrak
gelditzen dirá bakarrik.
Kapitanak herriko plazan bildu ditu zaharrak. Zaharrak Ierro
batean daude zutik eta kapitana mahai batean eserita. Lehenen-
goa hurbiltzen da eta honela galdetzen dio kapitanak:

-Zu zer zinen gaztetan?

- Mekanikoa nintzen, jauna.
-Ondo dago. Kamioiak zainduko dituzu! Hurrengoa!
- Eta zu zer?
- Enterradorea.
-Ederki! Trintxerak egingo dituzu! Hurrengoa!
Hurrengoa Patxi Totela da...
- Eta zu?
- Ba... se... rri... ta... ta... ta... ta.,* rrra!!!
- Bikaina!! Zoaz metrailetak garbitzera!

Etsai: enemigo; inguratu: rodear; egoera: situación; gudari: soldado; antolatu:

organizar; Ierro: fila, línea; hurbildu: acercarse; gaztetan: de joven; zaindu: cuidar;
hurrengo: siguiente; totel: tartamudo.

50
• NON IBILI ZINEN ATZO?
3. IKASKAIA
EZ AL ZENUEN EZAGUTZEN?
 EZ AL ZENUEN EZAGUTZEN?

Este tema estudiaremos el pasado de izan transitivo, es

decir, el pasado de la forma dut.

Este pasado es así:

NIK NUEN Yo tenía

ZUK ZENUEN tú tenías
HARK ZUEN él tenía
GUK GENUEN nosotros teníamos
ZUEK ZENUTEN vosotros teníais
HAIEK ZUTEN ellos tenían

Ejemplos:

Nik diru gutxi nuen Yo tenía poco dinero

Zuk indar handia zenuen Tú tenías mucha fuerza
Neskak lore bat zuen La chica tenía una flor
Guk jateko gogoa genuen Nosotros teníamos ganas de comer
Zuek ez zenuten erlojurik Vosotros no teníais reloj
Gurasoek alaba bihurria zuten Los padres tenían una hija traviesa

• ARIKETAK

1. Eman itzazu esaldi hauek iraganean:

(Pon en pasado las siguientes oraciones):

1Nik denbora gutxi dut. 2.-Zuk honelako alkandora duzu. 3.-Base-

rritar honek zakur alemana du. 4-Guk ez dugu lan egiteko gogorik.
5.-Zuek ¡le luzea duzue. 6.-Arrantzaleek jai dute.

2. Bete itzazu hutsuneak iraganean:

(Llena los huecos con el verbo que corresponda, en pasado):

1 .-Zuk atzo aurpegi tristea 2-Guk botila hutsa ... 3.-Gazteek

mendira joateko asmoa ... 4-Zuek etxe ederra ... 5.- Neska hark gona
urdina ... 6.- Nik Suizako erlojua ...

3. Esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

(Pon en euskera las siguientes oraciones):

1.- Tú tenías una revista. 4 - Vosotros teníais una tía en Sevilla.

2 - Yo tenía una radio en el taller. 5 - Los alumnos no tenían escuela.
3 - El auto no tenía gasolina. 6 .- Nosotros teníamos un amigo en tu pueblo.

55
 • Izan transitivo puede ser además auxiliar de otros verbos.
Lo mismo que hemos dicho en el tema anterior, si la parte
nominal de la perífrasis es un participio (egin, ikusi, izan, etc.)
expresamos acciones terminadas equivalentes al pretérito
indefinido español:

Herenegun zure ahizpa ezagutu nuen. Anteayer conocí a tu hermana.

Zuk ogi biguna erosi zenuen. Tú compraste pan blando.
Marconik irratia asmatu zuen. Marconi inventó la radio.
Guk ez genuen inor ikusi. Nosotros no vimos a nadie.
Zuek atzera begiratu zenuten. Vosotros mirásteis atrás.
Azkoitikoek irabazi zuten partidua. El partido lo ganaron los de
Azkoitia.

4. Itzul itzazu esaIdi hauek:

(Traduce estas frases):

1 .- Yo pedí agua.
2 .- Tú preguntaste la hora.
3 - El niño perdió el dinero.
4 .- Nosotros cogimos la llave.
5 .- Vosotros no visteis a nadie.
6 .- Los chicos leyeros el periódico.
7 .- Las chicas compraron varias revistas.
8 .- José cerró la puerta.
9 .- La comida la pagamos nosotros.
10 .- El alumno no entendió nada.
11 .- Vosotros echasteis una piedra.
12 .- Tú escribiste una carta.
13 .- Yo encendí la luz.
14 .- Ayer estudiamos poco.

56
 • Pero si la parte nominal lleva la terminación -t(z)en,
expresamos acciones no acabadas (equivalentes al pretérito
imperfecto español) o pasados habituales:

Nik ez nuen inor ezagutzen. Yo no conocía a nadie.

Zuk ogi handia erosten zenuen. Tú solías comprar un pan grande.
Inoiz ez zuen kinielarik asmatzen. Nunca acertaba una quiniela.
Jende asko ikusten genuen. Solíamos ver a mucha gente.
Zuek erlojua begiratzen zenuten. Vosotros mirábais al reloj.
Azpeitikoek beti galtzen zuten. Los de Azpeitia perdían siempre.

5. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 .- El pasado año solíamos cenar a las diez.
2 .-Tú solías hablar con mi amigo.
3,- Yo le solía ver muchas veces a tu hermano.
4 .- Alberto cogía siempre el autobús de la mañana.
5 .- Vosotros solíais perder mucho tiempo.
6 .- Estas chicas ayudaban mucho.
7 .- Nosotros mirábamos por la ventana.
8 .- Este hombre solía tener mal genio.

57
 • EL OBJETO PLURAL

Lo mismo que en el presente (dut/ditut), si el objeto

directo es plural estas formas toman el infijo -it-:

NIK NITUEN
ZUK ZENITUEN
HARK ZITUEN
GUK GENITUEN
ZUEK ZENITUZTEN
HAIEK ZITUZTEN

Compara la concordancia verbo-objeto en los siguientes

ejemplos:

Nik liburua nuen Nik liburuak nituen

Zuk sagar bat zenuen Zuk sagar batzuk zenituen
Honek jaia antolatzen zuen Honek jaiak antolatzen zituen
Guk zura iloba ezagutu genuen Guk zure ilobak ezagutu genituen
Zuek gala garbitzen zenuten Zuek gelak garbitzen zenituzten
Gazteek lana bukatu zuten Gazteek lanak bukatu zituzten

• ARIKETAK

6. Eman esaldi hauek iraganean:

(Pon en pasado las siguientes frases):

1 .- Nik betaurrekoak behar ditut. 2-Zuk paperak nahi dituzu. 3.- Ehiz-
tari honek bi otso hil ditu. 4 —Guk argazki egokiak ateratzen ditugu.
5 - Zuek berehala amaitu dituzue lanak. 6.- Lapurrek gauza asko
eraman dituzte. 7-Guk ontziak garbitu ditugu. 8.-Zuk egurrak ekarri
dituzu. 9 — Gurasoek umeak jantzi dituzte. 10.- Neskak dantza berriak
ikasi ditu. 11.—Nik ez ditut harri horiek bota. 12.—Zuek loreak jarri
dituzue leihoan.

58
7. Eman pluralez adierazitako hitza ata aditza ere egokitu ezazu:
(Pon en plural la palabra indicada y haz que el verbo concuerde con ella):

1 .— Nik garajeko giltza galdu nuen. 2.-Zuk arraina jan zenuen.

3.- Baserritarrak behia saldu zuen. 4.- Etsaiek etxea inguratu zuten.
5 .-Nik zigarroa erretzen nuen. 6.-Koldok nere laguna ezagutu
zuen. 7.- Guk botila bete genuen. 8.-Zuk zuloa egin zenuen. 9.- Lapu-
rrek dirua eramaten zuten. 10.— Zuek haurraren asmoa ¡garrí zenuten.
11.- Guk aldizkaria erosi genuen. 12- Irakasleak ez zuen izena ikasi.
13.- Mekanikoak ondo zaintzen zuen autoa. 14.- Langileek bidea kon-
pondu zuten.

8. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 .-Yo tenía los papeles en la mesa. 2-Tú perdiste las llaves. 3.-El
viento rompió las flores. 4.-Ayer limpiamos los zapatos. 5.-Vosotros
encendisteis las luces de la habitación. 6.- Los gatos comían los
pescados. 7.-Tú solías traer los panes. 8.-Un amigo de éste hizo
aquellas casas. 9.-Vosotros llevasteis varias cosas. 10.-Yo dejaba los
libros en ese rincón. 11.- Nosotros pedimos bebidas frías. 12- Los
mecánicos arreglaron los coches. 13.-Vosotros visteis a mis padres.
14 - El día pasado conocí a tus hermanos.

MEMORIZA EL DIALOGO DE LA PAGINA SIGUIENTE Y REPASALO EN

LA 67. LA TRADUCCION VIENE EN EL SOLUCIONARIO.

59
• EZ AL ZENUEN EZAGUTZEN?

- Joan den egunean zure anaia ezagutu nuen. - Baina, ez al zenuen oraindik ezagutzen?

- Eta ñola jakin zenuen nere anaia zela?

- Antzagatik, noski; berdin-berdinak zarete eta. - Denbora luzea pasa genuen hizketan

- Badakit zertaz hitz egin zenuten batez ere:

eta gauza asko aipatu genituen. politikaz!
10

- Zer uste duzul Nik aspalditik

ezagutzen dut neure anaia!
 • IRAKURGAIA

Ezagutzen al dituzu Blas eta Toribio? Bi lagun dira eta

Donostiako Amara Berrian bizi dirá. Blas mutil gaztea da
oraindik eta argal samarra, Toribiok, ordea, berrogeita hamar
urte ditu gutxi gora-behera eta nahiko gizena da. Lantoki berean
egiten dute lana. Lantokiaren izena "ZURGIN S.A." da. Hortik
ezagutzen dute elkar. Hamalau langile dabiltza lantegi horretan;
txikia da, beraz. Muebleak, haltzariak, egiten dituzte.
Toribio lantegiko gerente trebea da eta Blas errepresentan-
tea. Hori déla eta, kanpoan ibiltzen da Blas askotan: Frantzian,
Ingalaterran, Holandan eta abar.
Joan den egunean, ordea, ez zen kanpora joan: Aurrezki
Kutxa batean kredito batzuk eskatu behar zituen eta Donostian
bertan gelditu zen.
Eguerdi aldean kalean zihoan oinez eta... hara! Toribio
ikusten du mahai batean eserita vermouth bat hartzen. Harritua
gelditu zen Blas, Toribio oso gutxitan ateratzen bait da
lantokitik. Egunon esatera hurbiltzen da eta orduan hura ez dela
Toribio konturatzen da.
Ez zen Toribio baina antz izugarria zuen Toribiorekin^ ¡lea
zuen diferente samarra eta gainera pajarita gorri bat zuen
lepoan; gainerakoak, bekokia, sudurra, begiak, kokotza... den-de-
nak Toribiorenak bezalakoak ziren. Baita betaurrekoak ere!
"Toribioren anaia ¡zango da" pentsatu zuen Blasek berehala eta
hórrela galdetu zion gizonari:
- Egunon, jauna, eta barka ezazu, baina zu ez al zara Toribio
Lizarrustiren anaia?
- Bai -erantzun zion gizonak farrez-. Zer, bada? Zergatik
galdetzen didazu hori? Ezagutzen duzu nere anaia, ala?
Blasek baietz erantzun zion, ezagutzen zuela bere anaia eta
egunero ari zirela elkarrekin lanean.
Gizon atsegina zen Toribioren anaia. Hizketan hasi ziren eta
gauza asko aipatu zituzten: anaia, lantegia, egoera ekonomikoa,
eta abar. Azkenean egoera politikoa ere aipatu zuten. Toribioren
anaia bero-bero hasi zen orduan hizketan eta ordu biak arte
egon ziren handik mugitu gabe, hitz egin eta hitz egin...
Vermouth batzuk edan ondoren agur esan zioten elkarri eta
bakoitza bere aldetik joan ziren.
* * *
Hurrengo asteazkenean lantegian sartzen da Blas eta
Toribio ikusten du. Anaia ezagutu zuela esaten dionean honela
galdetzen dio Toribiok:

61
 - Baina oraindik ez al zenuen ezagutzen?
Ez, jauna! -erantzuten dio Blasek- Ez nuen ezagutzen. Joan
den egunean ikusi nuen lehenengo aldiz.
Toribiok, ñola ¡garrí zuen bere anaia zela galdetzen dio
Blasi. Honek, antzagatik ezagutu zuela erantzuten dio, biak
berdin-berdinak direlako. Nahikoa hitz egin zutela eta gauza
asko aipatu zituztela kontatzen dionean, bihurri aurpegia jartzen
du Toribiok eta honela esaten dio farrez:
- Denbora luzean hitz egin zenutela? Ja, ja! Orduan badakit
zertaz hitz egin zenuten batez ere: politikaz!
Blasek baietz aitortzen dio, halaxe izan zela.
- Zer usté duzu, bada? -esaten dio Toribiok-. Nik aspalditik
ezagutzen dut neure anaia...

Gutxi gora-behera: poco más o menos; lantoki berean: en el mismo lugar de

trabajo; haltzari: mueble; hori déla eta: por ese motivo; harritua gelditu: quedarse
extrañado; konturatu: advertir, darse cuenta; antz: parecido; izugarri: muy grande
(terrible); lepo: cuello; gainerako(a): lo restante; bekoki: frente; kokotz: barbilla;
mugitu gabe: sin moverse; bihurri aurpegia: cara de picaro; aitortu confesar.

• GALDERAK

1 .-Non bizi dirá Blas eta Toribio?

2 - Urte asko ditu Blasek?
3 .- Zein da gizena eta zein argala?
4,- Langile asko dabiltza Blas eta Toribioren lantegian?
5 .- Zer egiten dute lantegi horretan?
6 .- Non ibiltzen da Blas askotan?
7-Joan den egunean Blas ez zen kanpora joan. Donostian gelditu zen.
Zer egin behar zuen?
8 .-Noiz ikusi zuen Blasek Toribio vermoutha hartzen, goizean ala
arratsaldean?
9-Toribio askotan ibiltzen da kanpoan?
10 .- Zertara hurbiltzen da Blas gizonaren mahaira?
11 .- Gizonak eta Toribiok berdinak dituzte gauza asko. Zein dituzte
diferente?
12 .-Zer aipatu zuten Blasek eta Toribioren anaiak hizketan?
13 .- Denbora motza ala luzea pasa zuten hizketan?
14 - Bukatu ondoren elkarrekin joan ziren etxera?
15 .-Noiz ikusten du Blasek Toribio lantegian?
16 .-Zergatik igarri zuen Blasek gizona Toribioren anaia zela?
17 .-Zertaz hitz egin zuten batez ere?
18 .-Noiztik ezagutzen du Toribiok bere anaia?

62
• OHARRAK

• ZERTAZ HITZ EGIN

La idea de hablar de algo o sobre algo se expresa en

euskera por medio del caso instrumental, que ya conoces del
curso pasado, en forma determinada: -az.

Zertaz hitz egin dute? ¿De qué han hablado?

- politikaz - de política
- ekonomiaz - de economía
- futbolaz - de fútbol
-anaiaz - de el hermano
- gaurko egoeraz... - de la situación actual

• ANTZAGATIK EZAGUTU ZUEN

El morfema -gatik expresa una idea de causa:

Zergatik etorri da? ¿Por qué ha venido?

Antzagatik ezagutu zuen Lo reconoció por el parecido
Horregatik esan dut Por eso lo he dicho
Zuregatik puskatu da Se ha roto por tu culpa
etc...
Más tarde lo trataremos con mayor detenimiento.

63
 • MALAXE IZAN ZEN
Habrás observado a lo largo de todas estas lecciones que
el morfema -xe es muy utilizado en euskera. Se emplea para
darle al término, generalmente un demostrativo o un adverbio,
un matiz intensivo que podríamos traducir por "mismo".

hauxe éste mismo hementxe aquí mismo honelaxe

horixe ése mismo hortxe ahí mismo horrelaxe así mismo
huraxe aquél mismo hantxe allí mismo halaxe

oraintxe ahora mismo

orduantxe entonces mismo

• Ejemplos:

Hauxe nahi dut Quiero éste (mismo)

Hementxe geldituko gara Aquí mismo nos quedaremos
Hantxe bizi naiz Vivo allí (mismo)
Horrelaxe egingo dugu Lo haremos así
Malaxe gertatu zen Así mismo ocurrió
Oraintxe joango naiz iré ahora mismo
Orduantxe agertu zen Apareció entonces

El término reforzado por -xe es normalmente el elemento

clave de la frase, el que queremos resaltar, y viene inmediata­
mente antes del verbo.

64
• ASPALDITIK EZAGUTZEN DUT

Las formas perifrásticas resultan de unir un elemento

auxiliar (dut, nuen) a un elemento nominal (ezagutu, ezagu-
tzen, ezagutuko). Combinando ambos componentes obtene­
mos las siguientes formas que debes distinguir muy bien:

ezagutu dut he conocido

ezagutzen dut conozco
ezagutuko dut conoceré

ezagutu nuen conocí

ezagutzen nuen conocía
(ezagutuko nuen) (habría conocido)

ARIKETAK

9. Utilizando los verbos egin, ikusi e ikasi traduce las siguien­

tes formas:
a) has hecho; haces (sueles hacer); harás; no lo hiciste;
hacías (solías hacer).
b) vieron; verán; ven (suelen ver); han visto; no veían (no
solían ver).
c) hemos aprendido; aprendemos; no aprenderemos;
aprendimos; aprendíamos.

10. Haz lo mismo con los verbos igo, erori, gelditu y los
auxiliares intransitivos naiz/nintzen.
a) he subido; subo; subí; subiré; subía.
b) se cayó; se caerá; se caía (solía caerse); se cae (suele
caerse).
c) te quedas (sueles quedarte); te has quedado; no te
quedarás; te quedaste; te quedabas (solías quedarte).

• Hurrengo ipuina buruz kontatzeko ikasi behar duzu.

Itzulpena erantzunetan dator.
Aprende el siguiente cuento para que puedas contarlo de memoria.
Si tienes alguna duda consulta la traducción del solucionario.

65
 ANDRES XOMORRO

Andrés Xomorro oso gizon atsegina zen. Baina aezurti

handia ere bai. Beti ari zen gezurrak esaten.
Egun batean honela galdetu zion lantokiko lagun batek
zirikatzearren:
-Andrés, arrantzale bikaina ornen zinen gaztetan^ Egia ote
da hori?
- Bai horixe! -erantzun zion Andresek harro-harro—. Asko-
tan joaten nintzen itsasora, udan eta neguan, eguraldi ona eta
txarrarekin. Berdin zen neretzat. Arrain asko harrapatzen nituen
eta bete-betea ekartzen nuen txalupa. Behin batean... arrantzan
ari nintzen eta balea handi-handi bat agertu zen nere aurrean.
Txalupara hurbildu zen eta ahoa ireki zuen. Zer egin nuen
orduan? Ez nintzen beldurtu... Salto batean harén gainera igo
nintzen, belarrietatik heldu eta etxera ekarri nuen.
- Aizu! -esaten dio lagunak-. Baina zer ari zara esaten!
Baleek ez dute belarririk!
- Ezetz? -erantzuten dio Andresek- Hark behintzat bazi-
tuen, eta ederrak gainera! Arratsean lagunak bildu ginen eta
afari goxoa egin genuen!!

• GALDERAK

1 .- Nolakoa zen Andrés Xomorro?

2 - Andresek egia esaten zuen beti?
3 .- Nork galdetu zion arrantzale bikaina izan ote zen?
4 .- Noiz joaten zen Andrés itsasora?
5 .- Ñola ekartzen zuen txalupa itsasotik?
6 .- Zer agertu zen behin batean bere aurrean?
7 .- Nora hurbildu zen balea?
8 .- Beldurtu al zen Andrés?
9 .- Nora igo zen salto batean?
10 .- Nora eraman zuen balea?
11 .- Nork esaten dio baleek ez dutela belarririk?
12 - Zein bildu ziren afaltzeko?

Gezurti: mentiroso; gezur: mentira; zirikatzearren: para tentarle; arrantzale:

pescador; harro: orgulloso; uda: verano; negu: invierno; neretzat: para mí; harrapatu:
atrapar, pescar; behin batean: en cierta ocasión; arrantza: pesca; balea: ballena;
beldurtu: asustarse; behintzat: al menos; goxo: rico.

66
• EZ AL ZENUEN EZAGUTZEN?
4, IKASKAIA
GIZON ORRATZA (II)
 GIZON ORRATZA (II)

El texto es el mismo del primer tema, pero ahora vamos a

recitarlo en pasado, en dos formas de pasado:

a) Acción terminada (la correspondiente al pretérito indefi­

nido español: "Ander ayer se levantó a las seis y media
de la mañana, se puso los pantalones y los zapatos...",
etc.

b) Pasado habitual: "Ander el año pasado, todos los días, se

levantaba a las seis y media de la mañana, se ponía los
pantalones y los zapatos...", etc.

En ambas modalidades efectuaremos las variaciones de

primera persona (ni) y de segunda (zu).

71
• GOIZA

1. ATZO
a) Te damos hecha la versión Ander atzo. Estúdiala bien relacionándola con los
dibujos de arriba hasta que puedas decirla con soltura sirviéndote sólo de los
dibujos, sin ver el texto.
1. A TZO ANDER, goizeko sei t'erdietan jaiki zén.
2. Zapatak eta frakak jantzi zituen,
3. aurpegia garbitu zuen,
4. presaka gosaldu zuen,
5. eta etxetik atera zen lantegira joateko.
6. Bidean egunkaria erosi zuen.
7. Gero autobusa hartu zuen.
8. Autobusean au/ki batean eseri zen
9. eta egunkaria irakurri zuen.
10. Lantegi aurrean autobusetik jaitsi zen
11. eta oinez joan zen lantegira.
12. Eguerdiko hamabiak arte aritu zen ¡anean.

b) Dilo en primera persona: Ni ATZO, goizeko sei t'erdietan jaiki nintzen...

c) Dilo en segunda persona: ZU ATZO, goizeko sei t'erdietan jaiki zinen...

2. IGAZ, EGUNERO
Cuéntalo en el pasado habitual, en las tres personas:
a) IGAZ ANDER, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zen...
b) IGAZ NI, goizeko sei t'erdietan jaikitzen nintzen...
c) IGAZ ZU, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zinen...

72
• EGUERDIA

1. ATZO
a) Memoriza la versión inicial y realiza luego los cambios que se indican a
continuación. Recuerda que al ser un sujeto doble habrás de emplear el plural.
13. (ANDER ATZO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu zen
14. eta tabernara Joan ziren bazkaltzera.
15. Leiho ondoan eseri ziren
16. eta bazkaria eskatu zuten.
17. Tabernako andreak ogia eta ardoa ekarri zituen
18. eta mahai gainean utzi zituen.
19. Zopa eta arrautza frejituak jan zituzten.
20. Lagunak basoa ardoz bete zuen;
21. Anderrek, ordea, ez zuen ardorik edan.
22. Bazkaria ordaindu zuten
23. eta berriz lanera joan ziren.
b) (Ni ATZO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu nintzen...
c) (ZU ATZO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu zinen...

2. IGAZ, EGUNERO
Realiza las siguientes transformaciones en el pasado habitual:
a) (ANDER IGAZ EGUNERO) hamabiak eta bostean, lagunarekin elkartzen zen...
b) (NI IGAZ EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen nintzen...
c) (ZU IGAZ EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen zinen...

73
• ARRATSALDEA

1. ATZO

a) Estudia la versión Anderrek atzo y realiza luego los cambios indicados:

24. (ANDERREK ATZO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu zuen

lana.
25. Lantegiko afean Lupe ikusi zuen.
26. Hau kotxez etorri zen.
2 7. Luperen kotxean sartu ziren
28. eta pelikula bat ikustera joan ziren.
29. Gaueko hamaiketan etxeratu zen Ander.
30. Oso nekatua iritsi zen.
31. Gutxi afaldu zuen
32. eta ¡áster oheratu zen.

b) (NIKATZO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu nuen lana...

c) (ZUK ATZO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu zenuen lana...

2. IGAZ, EGUNERO

a) (IGAZ ANDERREK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen zuen lana...

b) (IGAZ NIK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen nuen lana...
c) (IGAZ ZUK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen zenuen lana...

74
 • Una vez hayas dominado cada una de las partes puedes
hacer repasos generales en la página 29 del primer tema:

a) ATZO ANDER, goizeko sei t'erdietan jaiki zen... (1-32)

b) ATZO NI, goizeko sei t'erdietan jaiki nintzen...
c) ATZO ZU, goizeko sei t'erdietan jaiki zinen...

d) ¡GAZ ANDER, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zen...

e) IGAZ NI, goizeko sei t'erdietan jaikitzen nintzen...
f) ¡GAZ ZU, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zinen...

75
• Hurrengo ¡puina buruz ¡kasi ezazu

ATXURIKO "MILAGRUA"

Bilbon gertatu zen aspaldi.

Bromazale batzuek hau idatzi zuten egunkari batean:

"Atzo arratsa/dean Pilar Urregoitia Neguriberri andre abe-

ratsa hi/ zen, 81 urtez (Goian Bego). Bihotz handiko emakume
honek diru asko utzi du BHboko kojuen artean banatzeko, bera
ere herrería bait zen. Diru hori bihar banatuko da, arratsaldeko
lauetan, Ka/e Nagusian, Doña PHarren etxeko atarían".
Hurrengo egunean kojuz betea agertu zen Kale Nagusia.
Jendea balkoi eta leihoetan harritua zegoen hainbeste herren
ikusirik. Batzuek makilak zituzten eskuetan eta besteak arrasta-
ka zetozen. Nondik atera ote zen hainbeste koju?
Atari aurrean mahai bat zegoen; mahai gainean paper
zuriak eta boltsa handi batzuk; atzean hiru gizon serio dotore
jantziak.
-Mila duro emango dizkiogu herren bakoitzari -esaten die
hango kojuei gizon zaharrenak- Baina orain piska bat itxaron
behar duzue. Barrura sartuko gara kontuak egiteko eta berehala
aterako gara dirua banatzera.
Barrura sartu ziren, bada, hiru gizonak eta atea itxi zuten.
Minutu batzuk ¡garó ziren. Halako batean atea ireki eta..., zer
atera zen handik? Zezentxo bat! Hango iskanbila! Segundu
batean garbi-garbia geratu zen kale osoa. Korrika joan ziren
koju guztiak makilak hantxe utzirik.
Mirari harrigarria: zezena atera eta berehala sendatu ziren
koju guztiak!!
Gertaera honi "Atxuriko milagrua" esaten diote orain.
K.

76
• GALDERAK

1. Noiz gertatu zen "Atxuriko Milagrua"?

2. Zenbat urte omen zituen emakumeak?
3. Nolako bihotza zuen emakumeak?
4. Zertarako utzi zuen bere dirua?
5. Non banatu behar zuten dirua?
6. Nola agertu zen Kale Nagusia hurrengo egunean?
7. Zer zuten herren batzuek eskuetan?
8. Non zegoen mahaia?
9. Non ziren paperak eta boltsak?
10. Nork hitz egin zuen orduan?
11. Gizonek, zertarako sartu behar zuten barrura?
12. Zenbat minutu igaro ziren?
13. Zer atera zen barrutik?
14. Ñola esaten diote orain gertaera honi?

Aspaldi: hace tiempo; bromazale: bromista; Goian Bego: arriba esté ("Descanse
en Paz"); bihotz: corazón; koju = herren: cojo; banatu: repartir; harritua zegoen: estaba
asombrada; hainbeste: tanto(s); ikusirik: viendo, al ver; makila: palo, bastón; arrastaka
zetozen: venían arrastrándose; zegoen: había; dotore: elegante; itxaron: esperar; igaro:
pasar; zezen: toro; zezentxo: torete; iskanbila: jaleo, follón; geratu: quedar; mirari =
"milagro": milagro; sendatu: curar; gertaera: suceso.

77
• "KOJUEN ARTEAN BANATZEKO"

El curso pasado estudiamos el singular de los casos más importan­

tes. Ahora veremos sus correspondientes formas en plural. Empezaremos
por el genitivo posesivo (noren) y el inesivo (non).

PLURAL DEL GENITIVO POSESIVO (noren): -EN

Recuerda que el genitivo posesivo (noren) con nombres

comunes en singular toma el sufijo -aren. Su correspondiente
plural es -en. Si la palabra termina en -a, ésta desaparece.
Compara los siguientes ejemplos:

Genitivo Singular Genitivo Plural

Umearen jostailuak —> Umeen jostailuak (los juguetes de los niños)
Ehiztariaren zakurra Ehiztarien zakurra (el perro de los cazadores)
Lagunaren eskutitza -> Lagunen eskutitza (la carta de los amigos)
Neskaren osaba —» Nesken osaba (el tío de las chicas)

• El plural de los demostrativos es así:

hauek —> hauen de éstos

horiek horien de ésos
haiek —» haien de aquéllos

Ejemplos:
Hauen herria. El pueblo de éstos
Horien auzoa. El barrio de ésos
Haien adiskidea. El amigo de aquéllos
Mutil hauen gurasoak. Los padres de estos chicos
Emakume horien etxea. La casa de esas mujeres
Haur txiki haien eskola. La escuela de aquellos niños pequeños
Hauek horienak dirá eta Estos son de ésos y ésos de éstos
horiek hauenak.

78
 • ARIKETAK

1. Pluralez eman itzazu adierazitako sintagmak:

1Ikaslearen galdera. 2.-Saguaren zuloa. 3.- Mutikoaren baloia.

4 - Langilearen dirua. 5.- Aberatsaren autoak. 6.- Gudariaren egoe-
ra. 7Etxekoandrearen lana. 8.- Politikoaren hitzak. 9.- Gizon arga-
laren itxura. 10.- Ikasle alferraren notak. 11Arropa berriaren pre-
zioa. 12.- Andre honen soinekoak. 13.- Baserritar horren behiak.
14 - Gela harén kolorea. 15.- Agure horren eskuak. 16.- Haur honen
ama. 17.- Liburu harén irudiak.

2. Galderei erantzuteko parentesi arteko hitzak erabili behar dituzu:

(Responde a las preguntas utilizando las palabras del paréntesis):

1 .- Noren ama etorri da? (haurrak)

2 - Noren etxean bazkaldu duzue? (gurasoak)
3 - Noren baloia galdu da? (mutiko hauek)
4 - Noren izebarekin hitz egin duzu? (neska-mutil horiek)
5 .- Noren argazkiak erakutsi dituzte? (senar-emazte haiek)
6 .- Norenak dirá jantzi hauek? (gizon horiek)

3. ITZÚLPENA

1 .- El coche de tus amigos. 2.- La casa de mis padres. 3 - La fuerza

dé los jóvenes. 4 - El genio de los viejos. 5.- El trabajo de las mujeres.
6-Las vacaciones de los estudiantes. 7.- La reunión de los trabajado­
res. 8.- Las intenciones de los enemigos. 9 - El barrio de los pescado­
res. 10.- Esos libros son de éstos y aquéllos de ésos.

79
• "MAKILAK ZITUZTEN ESKUETAN"

EL PLURAL DEL CASO INESIVO (non): -ETAN

Recuerda que el sufijo del caso ¡nesivo (non) en singular es

-(e)an. En plural es -etan. Si el lexema termina en -a, ésta
desaparece.

• Ejemplos:

Inesivo singular Inesivo plural

Txoriak zuhaitzean dabiltza Txoriak zuhaitzetan dabiltza

(Los pájaros andan en el árbol) (Los pájaros andan en los árboles)
Jendea leihoan dago Jendea leihoetan dago
(La gente está en la ventana) (La gente está en las ventanas)
Arropa aulkian utzi dute Arropa aulkietan utzi dute
(Han dejado la ropa en la silla) (Han dejado la ropa en las sillas)

• El plural de los demostrativos es como sigue:

hauek -> hauetan en éstos

horiek -* horietan en ésos
haiek -> haietan en aquéllos

• Ejemplos:

Botila honetan esnea dago Botila hauetan esnea dago

(En esta botella hay leche) (En estas botellas hay leche)
Gela horretan lan egiten dugu Gela horietan lan egiten dugu
(En esa habitación trabajamos) (En esas habitaciones trabajamos)
Herri hartan ez dute urik Herri haietan ez dute urik
(En aquel pueblo no tienen agua) (En aquellos pueblos no tienen agua)

80
 • ARIKETAK

4. Pluralez eman itzazu adierazitako sintagmak:

1 .-Haurrak jolasean ¡biltzen dira hondartzan. 2-Arratsaldean itxita

egoten dira bulegoak. 3.-Eskolan jai dute gaur. 4-Astelehenean
klasea izaten da. 5.- Katuak teilatuan ¡biltzen dira. 6.- Esnea goizean
ekartzen dute. 7.-Kotxean matrikula eraman behar da. 8.-Pintura,
potean ekarri genuen. 9 - Katuak neguan sukaldean egoten dira.
10.- Lantegi honetan ez dago lanik. 11.- Toki horretan esertzen gara
askotan. 12.-Gela hartan aulki batzuk daude. 13.-Ontzi honetan
ura hartu dugu. 14.-Ordu horretan ez dabil inor kalean. 15.-Autobus
honetan ezin da erre.

5. Erantzuteko, parentesi arteko hitzak erabili behar dituzu:

1 .- Non ¡bilí zen manifestazioa? (Donostiako kaleak)

2 - Non etortzen dira berriak? (egunkariak)
3 .- Non egoten dira hegazkinak? (aireportuak)
4 .-Amak, non du haurra? (besoak)
5 .- Non jarri dituzte loreak? (balkoiak)
6,- Non erosten dira janariak? (janari dendak)
7 - Non erosten dira liburuak? (Hburu dendak)
8 .- Non ditu neskak jostailuak? (eskuak)
9 .- Non botatzen dituzte pelikulak? (zineak)
10 .- Non bizi da jendea? (etxeak)

6. ITZULPENA

1 .- ¿Qué tienes en las manos?

2 .- Maite tiene el cigarro en los labios.
3 .- Ayer me caí en las escaleras.
4 .- Los sábados solíamos ir al monte.
5 .- Los pájaros suelen dormir en los árboles.
6 - En las tiendas de Hendaya solemos ver gente de Irún.
7 - En estas casas viejas no vive nadie.
8 .-Ayer dejamos los libros en esos asientos.
9 .- En aquellas habitaciones no hay luz.
10 .- Estos días no he leído nada.

81
5. IKASKAIA
ZER IRUDITZEN ZAIZU?
 ZER IRUDITZEN ZAIZU?

En este tema volvemos al estudio del presente para

conocer una nueva clase de auxiliar: la forma nor-nori.
Como bien sabes, la forma da es un auxiliar de verbos
intransitivos (sujeto ñor):

Laguna etorri da Ha venido el amigo

Ispilua puskatu da Se ha roto el espejo
Giltza galdu da Se ha perdido la llave
Erlojua gelditu da Se ha parado el reloj
Zerbait gertatzen da Ocurre algo
Norbait hurbildu da Alguien se ha acercado

Si este sujeto ñor coincide en la frase con un complemento

indirecto (nori) la forma da sufre las siguientes transformacio­
nes:

da + niri (a mí) -> ZAIT

da + zuri (a ti) -> ZAIZU
da + hari (a aquél) —> ZAIO
da + guri (a nosotros) -> ZAIGU
da + zuei (a vosotros) ZAIZUE
da + haiei (a aquéllos) -> ZAIE

• Compara estos ejemplos con los de arriba:

(Niri) laguna etorri zait (A mí) me ha venido el amigo.

(Zuri) ispilua puskatu zaizu (A tí) se te ha roto el espejo.
Arantxari giltza galdu zaio A Arantxa se le ha perdido la llave.
(Guri) erlojua gelditu zaigu (A nosotros) se nos ha parado el reloj.
(Zuei) zerbait gertatzen zaizue (A vosotros) os ocurre algo.
Norbait hurbildu zaie gurasoei Alguien se ha acercado a los padres.

85
 EL PLURAL DEL DATIVO (nori): -El

1NOMBRES COMUNES

Recuerda que el sufijo del dativo (nori) para los nombres comunes,
en singular, es -ari. Su correspondiente plural es -ei. Si la palabra termina
en -a ésta desaparece.

• Ejemplos:

Umeari jostailua puskatu zaio Umeei jostailua puskatu zaie

(Al niño se la ha roto el juguete) (A los niños se les ha roto el juguete)

Gizonari giltza galdu zaio Gizonei giltza galdu zaie

(Al hombre se le ha perdido la llave (A los hombres se les ha perdido la llave)

Neskari zerbait ahaztu zaio Neskei zerbait ahaztu zaie

(A la chica se le ha olvidado algo) (A las chicas se les ha olvidado algo)

2 - LOS DEMOSTRATIVOS

El dativo plural de los demostrativos es como sigue:

hauek HAUEI a éstos

horiek HORIEI a ésos
haiek HAIEI a aquéllos

• Ejemplos:

Honi arraina gustatzen zaio Hauei arraina gustatzen zaie

(A éste le gusta el pescado) (A éstos les gusta el pescado)

Mutil horri dirua bukatuko zaio Mutil horiei dirua bukatuko zaie
(A ese chico se le acabará el dinero) (A esos chicos se les acabará el dinero)

Neska hari ondo iruditu zaio Neska haiei ondo iruditu zaie
(A aquella chica le ha parecido bien) (A aquellas chicas les ha parecido bien)

86
3 .- EL DATIVO DE LOS PRONOMBRES PERSONALES

El dativo de los pronombres personales es así:

ni -» NIRI a mí
zu -* ZURI a ti, a Vd.
gu GURI a nosotros
zuek -> ZUEI a vosotros, a Vds.

Te sirven los ejemplos que aparecen en la primera página

de la lección.

MEMORIZA LAS ESTRUCTURAS DE LA PAGINA SIGUIENTE

Y REPASALAS EN LA 98.

• Ikas itzazu hitz hauek:

galdu: perder(se)
pintura pote: bote de pintura
ahaztu: olvidar
jakintsu: sabio
hil: morir
ispilu: espejo
hurbildu: acercar(se)
gertatu: suceder, ocurrir
istripu: accidente
iruditu: parecerle algo a alguien
batere ez: nada (ni uno)
gustatu: gustar
dirudienez: según parece

87
 \ z

- Zer galdu zaio horri? - Zar erori zaio Antselmori? - Zer ahaztu zaio jakintsuari?
- Horri, giltza galdu zaio. - Antselmori, pintura potea erori zaio. - Jakintsuari, euritakoa ahaztu zaio.

- Nori hil zaio txoria? - Nori puskatu zaio ispilua? - Ñor hurbildu zaie gurasoei?
- Neskari hil zaio txoria. - Ispilua, andreari puskatu zaio. - Gurasoei, haurra hurbildu zaie.

Hauei,
istripu bat gertatu ornen zaie
 • ARIKETAK

1 -Bete itzazu hutsuneak nor-nori formak erabiliz:

1. Haurrari jostailua galdu ...
2. Txalupa honi ura sartzen ... azpitik.
3. Niri euritakoa ahaztu ... etxean.
4. Zuri kaleko atea itxi ...
5. Guri bazkaltzeko ordua iritsi...
6. Zuei amona hil ...
7. Niri konturatu gabe joaten ... denbora.
8. Amari lurrera erori... botila.
9. Zuei tabako beltza gustatzen ...
10. Niri ez ... kafea gustatzen, tea gustatzen ...
11. Ume horiei zerbait gertatuko ... kalean.
12. Gizon hari maleta ireki... treneko eskaileretan.
13. Txoferrari bide erdian gelditu ... autoa.
14. Neska hauei istripu bat gertatu ...
15. Gurí ez ... ezer gertatu.
16. Zer iruditu ... zuei gaurko bilera?
17. Niri, oso motza iruditu ...
18. Auzoko andreei asko gustatzen ... futbola.
19. Niri zure laguna etorri... hitz egitera.
20. Zuri, Mikel joan ... bulegora.

2.-ltzul itzazu esaldi hauek

1. A Martín se le ha acabado el tabaco.
2. En el camino se me ha perdido la cartera.
3. ¿Cómo te gusta la carne?
4. Me gusta muy hecha.
5. Ese dinero nos vendrá muy bien.
6. ¿Qué te ha ocurrido con Imanol?
7. Se te ha caído algo.
8. Os ha llegado una carta.
9. Eso me parece bien.
10. A estos baserritarras se les ha muerto el perro.
11. A esos chicos les gustará mucho la película.
12. A aquellas habitaciones les entra agua.

3. Eman pluralez adierazitako sintagmak. Aditza ere egokitu behar duzu:

1. Emakumeari dendan ahaztu zaio boltsa.
2. Gazteari dantzara joatea gustatzen zaio.
3, Zaharrari tabernan egotea gustatzen zaio.
4. Mutil honi gasolina bukatu zaio.
5. Arrantzale horri arraina erori zaio.
6. Anbrosio, neska hari hurbildu zaio.
7. Honi zerbait okerra gertatu zaio.
8. Horri egokia iruditu zaio sagarren prezioa.
9. Hari serio jarri zaio irakaslea.

89
• ZER IRUDITZEN ZAIZU?

- Ekarri al duzu papertxoa?

- Lasai. Ez da beharrezkoa...
- Hau burua! Etxean ahaztu zait! Berehala aurkituko dut bestela ere.

- Corbata berria
- Ikusten? hementxe dago. Zer iruditzen zaizu? ez zaio behar bezala ikustenl

- Toril Gorde ezazu zuretzat!

- Gainera, gizarajo aurpegi izugarria du... Ez zaigu interesatzen.
10

- Egia esan... arrazoi duzu, andrea: - Hori, ordea, ezkondu baino lehen
ez du oso itxura egokia... Ikusi behar zenuen...
 • IRAKURGAIA

Aurten hauteskundeak izango dirá gure herrian. Hauteskun-

de hauetan alkatea eta kontzejal berriak aukeratuko dituzte.
Gure harria, ordea, txikia da eta lau mila pertsona baizik ez dira
bizi. Horietako bat lldefontso da. lldefontso ez dabil politika
arazoetan sartua, independientea ornen da. Hala ere lagun
batzuek presentatzeko eskatu diote, jendea behar bait dute
zerrenda osatzeko. Ildefontsok ez daki ezetz esaten eta baietz
erantzun du. Aurreko ostegunean gertatu zen hori.
Gauean, etxeratu zenean, Miren bere andreari kontatu zion
dena eta honek ez zuen gaizki hartu:
- Hauteskundeetan presentatu behar duzula? Ez da egia
¡zango! Zu ¡zango ote zara herriko alkatea? Ezin dut sinistu.
Hórrela baldin bada ezin zara arropa zahar horiekin ibili. Itxura
hobea behar duzu hemendik aurrera. Bihar bertan joango gara
jantzi berria enkargatzera.
Hórrela, bada, hurrengo egunean jantzi denda batera joan
ziren senar-emazte biak. Neurriak hartu zituzten jantzi berria
egiteko eta alkandora eta gorbata dotore bat ere erosi zituzten.
Etxera iritsi zirenean alkandora eta gorbata jazteko esan zion
andreak:
- Jantzi itzazu, ea zer moduz dituzun...
Jantzi zituenean ispiluaren aurrera joan ziren.
-Alkandora oso ondo duzu, maite; estu samarra, behar
bada, gerri aldean: tripa ateratzen zaizu piska bat, baina horrek
ez du erremediorik. Gorbata zabal samarra da eta horri eskerrak
ez zaizu hainbeste sumatzen. Ez zaude gaizki; itxura dotorea
duzula usté dut. Orain argazki bat atera behar dugu, hauteskun­
deak irabazteko argazkia bait da inportanteena. Horixe da
sekretua. Argazki on bat lortu behar dugu...
Etxetik atera eta argazki denda batera joan ziren. Argazkia
atera zuten eta dendako neskak hurrengo egunerako egongo
zela esan zien. Paper bat ere eman zien argazkia jasotzeko.
Hurrengo goizean Miren joan zen argazkiaren bila. Dendan
sartu eta honela galdetu zuen:
-Zer? Egina al dago nere senarraren argazkia?
- Segur aski, bai -erantzun zion dendako neskak-. Ekarri al
duzu papertxoa?
Mirenek boltsa irekitzen du baina ez du paperik aurkitzen...
- Hau burua! -esaten du-. Etxean ahaztu zait. Presaka eta
korrika atera naiz berandu zelako eta mahai gainean ahaztu zait.
- Lasai, emakume. Ez zaitez horregatik estutu. Ez da
beharrezkoa. Argazki gutxi daude eta berehala aurkituko dut
bestela ere.

91
 Neskak kajoia irekitzendu, argazki batzuk begiratzen ditu eta bat
hartzen du.
-Ikusten? Hementxe duzu senarraren argazkia. Zer iruditzen
zaizu?
Mirenek argazkia hartzen du eskuan eta isilik geratzen da
momentu batez. Dirudienez ez dago oso konforme argazkiarekin, ez
zaio gehiegi gustatzen... Azkenean honela esaten du:
-Argazki hau oso txarra da. Gaizki atera da. Gorbata berria ez
zaio behar bezala ikusten... Gainera... gizarajo aurpegi izugarria du!
Miren gero eta haserreago ari da hizketan. Azkenean neskari
itzultzen dio argazkia:
-Tori! Nik ez dut honelako argazkirik nahi! Gorde ezazu zuretzat
nahi baduzu! Guk behintzat ez dugu behar! Ez zaigu interesatzen!
Oso itsusia dal!
Buelta ematen du eta ate aldera doa.
Neskak argazkia begiratzen du eta ondoren honela esaten dio
Mireni:
- Egia esan... arrazoi handia duzu. Ez du halako itxura dotorerik...
Errua, ordea, ez da gurea... Hori ezkondu baino lehen ikusi behar
zenuen, andrea...

• GALDERAK

1Noiz ¡zango dirá hauteskundeak gure herrian?

2 .- Zer aukeratuko dute hauteskunde hauetan?
3 .- Zenbat pertsona bizi dirá herrian?
4 .- Ildefontso partidu politiko batean al dabil?
5 .- Nork eskatu dio lldefontsori hauteskundeetan presentatzeko?
6 .- Ñola du izena lldefontsoren emazteak?
7,- Nolako arropa erabiltzen du lldefontsok, zaharra ala berria?
8 .-Zertarako hartu zituzten lldefontsoren neurriak?
9 .-Zer erosi zuten jantzi dendan?
10 .— Zer esan zion emazteak lldefontsori etxera iritsi zirenean?
11 .-Zer ornen da inportanteena hauteskundeak irabazteko?
12 - Argazki dendan, zer eman zien neskak?
13 .- Noiz joan zen Miren argazkiaren bila?
14,-Mirenek, boltsan eraman al du papera?
15 .- Gustatu al zaio Mireni argazkia?
16 .- Ondo ikusten al zaio lldefontsori gorbata?
17 - Noiz ikusi behar zuen Mirenek bere gizonaren itxura ez zela egokia?

92
 Aurten: este año; hauteskundeak: elecciones; aukeratu: elegir; arazo: asunto; zerrenda:
lista; osatu: completar; sinistu: creer; neurri: medida; maite: querido; gerri: cintura; horri
eskerrak: gracias a eso; sumatu: notar; inportanteena: lo más importante; lortu: conseguir;
argazkiaren bila: en busca de la foto; estutu: apurarse; gero eta haserreago: cada vez más
enfadada; erru: culpa.

4. SUBORDINACION

A partir del tema 9 estudiaremos con mayor detenimiento algunos

aspectos de la subordinación. Para hacer el siguiente ejercicio recuerda lo
aprendido el curso pasado:
Las oraciones que hacen de objeto directo
• Si son enunciativas se subordinan con - (e)la.
• Si son interrogativas se subordinan con -(e)n.
• Si son imperativas se subordinan con -t(z)eko.

Subordina las siguientes oraciones:

1 .-"Ezin dut sinistu". Zer esan du Mirenek?

2 .- "Papera ahaztu zait". Zer esan du Mirenek?
3 .-"Ez zaigu interesatzen". Zer esan dio Mirenek neskari?
4 .-"Egina al dago argazkia?". Zer galdetu du Mirenek?
5 .-"Zer iruditzen zaizu?". Zer galdetu dio neskak Mireni?
6 .-"Jantzi itzazu alkandora eta gorbata". Zer esan dio Mirenek
senarrari?
7 .-"Ez zaitez estutu". Zer esan dio neskak Mireni?

93
 NOR-NORI
ÑOR PLURAL

En este tema estamos estudiando las formas nor-nori. En

la primera parte hemos supuesto que el elemento ñor (o zer) es
singular. Si tal elemento es plural el verbo toma el infijo -zki-,
de donde resulta el siguiente paradigma:

horiek niri (etorri) ZAIZKIT

zuri ZAIZKIZU
han ZAIZKIO
gurí ZAIZKIGU
zuei ZAIZKIZUE
haiei ZAIZKIE

• Compara los siguientes ejemplos:

"ñor" singular "ñor" plural

(Niri) laguna etorri zait Lagunak etorri zaizkit.
(Zuri) papera ahaztu zaizu Paperak ahaztu zaizkizu.
Arantxari giltza galdu zaio Arantxari giltzak galdu zaizkio.
(Gurí) etxe hori gustatzen zaigu Etxe horiek gustatzen zaizkigu.
(Zuei) txoria hil zaizue Txoriak hil zaizkizue.
Gurasoei haurra hurbildu zaie Gurasoei haurrak hurbildu zaizkie.

94
 • ARIKETAK

5. Piuraiez eman ezazu adierazitako sintagma (ñor edo zer). Aditza ere
egokitu behar duzu.

1 Niri jostailua galdu zait.

2 .-Andreari katua hurbildu zaio.
3 .- Gurí euritakoa ahaztu zaigu.
4 .- Zuei zakurra hil zaizue.
5 .- Gizon horri papera erori zaio.
6 - Horiei kotxe berria gustatzen zaie.
7 .- Gure lagunari gauza txarra gertatu zaio.
8 .- Niri pintura hori ona iruditzen zait.
9 .- Nagusia, hitz egitera etorri zaio Mireni.
10 .-Irakasleari ikaslea etorri zaio.

6. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 .-A esta mujer se le han olvidado los panes en la tienda.
2 .- Se nos han acabado los cigarros.
3 .- A Koldo se le han caído las gafas.
4 - Los alumnos se le han acercado al profesor.
5 .- Nos han ocurrido varias cosas.
6 .- ¿Qué te parecen esos chicos?
7 - Me parecen vagos.

7. Salvo cuatro que son correctas el resto de las frases contiene algún
error que debes corregir.

1 .- Niri zigarroak bukatu zait.

2 .-Zuei gaizki iruditu zaizu hori.
3 .- Gizon horri nobela poliziakoak gustatzen zaizkie.
4 - Irakasle honi berehala aspertzen zaizkio haurrak.
5 .- Neska hauei berandu etorri zaio autobusa.
6 .- Niri lurrera erori zait erlojua.
7 .-Zuei zakur handia atera zaizkizue bidean.
8 .- Zuri gauza horiek ez zaizkizu gehiegi gustatzen.
9 .-Ardoar¡ ez zaio urik bota behar.
10,-Gurí kale horretan askotan gertatu zaigu istripuak.
11.- Zure lagunei oso ondo atera zaizkio argazkiak.

95
 HIRU ZATI HAUEK BURUZ ESATEKO IKASI BEHAR DITUZU.
ITZULPENA ERANTZUNETAN DATOR.

GIZON APALA
Aberats batek bere auto dotorea aparkatu du kale batean. Orduan
eskale bat hurbiltzen zaio eta dirua eskatzen dio. Aberatsak talonario lodia
ateratzen du poltsikotik eta honela galdetzen dio eskaleari.
- Zenbat nahi duzu?
- Hamar mila pezeta...
Aberatsak txekea betetzen du eta eskaleari ematen dio. Honek txekea
begiratzen du eta esaten dio:
- Jauna, firma ahaztu zaizu...
- Ez, ez zait ahaztu...Oso apala naiz eta mesede bat egiten dudanean
izena isilik gordetzea gustatzen zait...

EZ DA EZER
Jatetxe dotore batean enpresari batzuk afaltzen ari dira. Kamareroa
zopa serbitzen ari zaie. Batetik bestera pasatzean, ordea, zopa andre
baten soinekoan erortzen zaio eta emakumea busti-bustia gelditzen da.
Orduan senarra haserre jaikitzen da aulkitik eta kamareroa jo nahi du:
- Asto alena! Begira zer egin duzunll!
Eta kamareroak orduan, apal eta lasai:
- Ez zaitez haserretu, jauna. Hau ez da ezer. Sukaldean zopa asko
gelditzen zaigu oraindik...

96
 PIANISTA BIKAINA
Etxe batera kanpoko bisita bat dator. Elkar agurtu ondoren barrura
pasatzen dirá eta gala dotore batean esertzen dirá. Piska bat hitz egin
ondoren etxekoandrea altxa eta sukaldea doa tea ekartzera. Bitartean
aitak pianoa jotzeko esaten dio alaba txikiari. Neskak, ordea, oso gaizki
jotzen du. Bisitariak aspertuta daude baina hasieran ez dute ezer esaten.
Azkenean batek ezin du gehiago agoantatu eta honela esaten dio
neskatxari:
-Zer, Mirentxu, gustatzen al zaizu pianoa?
- Bai, asko! Asko gustatzen zait!
- Orduan, zergatik ez duzu piska bat ikasten?

1. Apal: humilde; eskale: mendigo; lodi: grueso; poltsiko: bolsillo; mesede: favor; gorde:
guardar, esconder.
2. Jatetxe: restaurante; enpresari: empresario; pasatzean: al pasar; busti: mojado; asto
alena: burro más que burro; sukalde: cocina.
3. Agurtu: saludar; bisitari: visitante; hasiera: comienzo, principio; agoantatu: aguantar.

97
• ZER IRUDITZEN ZAIZU?
6. IKASKAIA
BADAUKA ETA BADAKI
 BADAUKA ETA BADAKI

El curso pasado estudiamos el presente de cuatro verbos

sintéticos intransitivos (sujeto ñor): egon, ibili, etorri y joan. A
partir de este tema estudiaremos cuatro verbos sintéticos
transitivos (sujeto nork).

Su aprendizaje te resultará más fácil si tienes en cuenta

que los morfemas nork son los mismos que en el paradigma de
dut:

nik guk -GU

zuk -ZU zuek -ZUE
hark -0 haiek -TE

Comenzaremos por jakin (saber) cuyo presente es así:

NIK DAKIT yo sé
ZUK DAKIZU tú sabes
HARK DAKI él sabe
GUK DAKIGU nosotros sabemos
ZUEK DAKIZUE vosotros sabéis
HAIEK DAKITE ellos saben

• Este verbo, como todos los sintéticos, aparece a menudo

precedido por la partícula afirmativa ba (ya, sí), en cuyo caso,
al ser el elemento clave de la oración, puede ir al comienzo de
ésta:

hori badakigu Eso ya lo sabemos.

Badakit berandu déla Ya sé que es tarde.
Badakizu ze ordu den? ¿Sabes qué hora es?

Si alguien preguntara dakizu ze ordu den? además de sonar fatal, sintácticamente

no sería euskera.

103
 • Si lo sabido consiste en una acción verbal (saber escribir,
saber hacer algo, saber estar, etc...) el verbo lleva la termina­
ción -t(z)en.

Zer dakizu egiten? ¿Qué sabes hacer?

Ba al dakizu euskaraz hitz egiten? ¿Sabes hablar euskera?
Nik ez dakit hau erabiltzen Yo no sé manejar esto
Osabak ez daki kotxea eramaten El tío no sabe llevar el coche
Honek badaki gauzak esaten Este sí sabe decir las cosas
Ez dakizue behar bezala erantzuten No sabéis contestar como es debido

• ARIKETAK

1. Bete itzazu hutsuneak jakin aditza erabiliz.

1 .- Nik ba... zure izena. 2.-Zuk ez ... nerea. 3.- Albertok ederki... gitarra
jotzen. 4.- Nere anaiak ba... ingelesez. 5.- Guk fisika asko ... 6.- Haur
txikiek ere ba... hori. 7.-Guk hori aspalditik ... 8.-Hori ez ... inork.
9.-Nork ... makina hau erabiltzen?. 1O.-Zaharrek asko ... 11.-Gazteek
ez ... ezer. 12.- Jendeak ba... hori gezurra déla. 13- (Zuek) ba al ... ñor
hil den? 14.-(Zuk) ez ... zer gertatu den! 15.-Andonik ba... bizikletaz
ibiltzen.

2. Itzul itzazu esaldi hauek. Azken bostetan —(e)la ata -(e)n erabili
beharko dituzu.
(Traduce estas frases. En las cinco últimas habrás de emplear los subordinantes-(e)la y —(e)n):

1 .- Esta mujer sabe mucho. 2.-Yo no sé tu nombre. 3.-Tú ya sabes el

mío. 4.- Eso ya lo sabemos. 5.- Vosotros no sabéis nada. 6.- Estos
chicos saben demasiado. 7.-Ya sé que ha venido Mikel. 8.-¿Sabes
que se ha casado Alicia? 9.-¿Sabes qué hora es? 10.-No sabemos
quién ha hecho eso. 11.- Eneko (ya) sabe dónde vive Inés.

3. Gogora ezazu: objetua aditza baldin bada, -t(z)en eraman behar du.
(Recuerda que si el objeto sabido es un verbo éste debe llevar la terminación -t(z)en):

l.-Yo (ya) sé tocar el piano. (pianoa jo)

2.- ¿Sabes hablar francés? (frantsesez hitz egin)
3.- Este chico sabe arreglar televisiones. (telebistak konpondu)
4.- Nosotros (ya) sabemos escribir a máquina. (makinaz idatzi)
5.- Vosotros (ya) sabéis utilizar la calculadora. (kaikuiadora erabili)
6.- Estos niños ya saben andar en bici. (bizikietan ibili)
7.- Este hombre sabe decir las cosas como es debido (gauzak behar bezala esan)

104
 • EL OBJETO PLURAL

Si el objeto sabido es plural, jakin sintético toma el

pluralizador -zki- Por ejemplo:

Nik gauza hori badakit Nik gauza horiek badakizkit

Zuk ¡zana badakizu Zuk izenak badakizkizu

Según esto tenemos el siguiente paradigma:

NIK (gauza batzuk) DAKIZKIT

ZUK DAKIZKIZU
HARK DAKIZKI
GUK DAKIZKIGU
ZUEK DAKIZKIZUE
HAIEK DAKIZKITE

4. Esaldi hauetako objetu zuzenak pluralak dirá. Bete itzazu

hutsuneak jakin aditza erabiliz.
(Los objetos directos de estas frases son plurales. Llena los huecos empleando el
verbo jakin.

1 .- Nik ba... zuen izenak.

2 - Zuk ba... kimikako formulak.
3 - Inesek nere sekreto guztiak ...
4 .-Txiste horiek guk ba...
5 - Zuek gauza horiek ederki...
6 .- Neska hauek ba... gure kotxeen matrikulak.
7 .- Mutil honek ez ... Bizkaiko mendien izenak.
8 .- Zuk, ba al... historiako notak?
9 .- Nik filosofiakoak...
10 .- Irakasleak nota guztiak ...
11 .-Amonak ipuin politak ...
12 .-Zuk buruz ... gure telefonoak.

Hurrengo orrialdean Lan bila ipuina duzu. Buruz ikasi behar duzu.
Itzulpena erantzunetan dator.

105
 XANTI ALPROJA
Xanti Alprojari ez zaio lana gehiegi gustatzen. Berehala as-
pertzen ornen da lanean. Txikitan, eskolan zebilenean ere nahiko
alferra ornen zen eta ez ornen zuen gauza handirik ikasi. Hala ere,
bizitzeko dirua behar déla eta, lantxoren bat bilatzen da saiatzen da
noizik behin.
Orain ere triste samarra du poltsikoa eta lagun batengana doa
lan bila. Lagunak lantegi baten helbidea ematen dio:
- Lantegi horretan atezaina behar dutela entzun dut. Zoaz
bada-ezpada ere eta ea zer esaten dizuten...
Hórrela, bada, presa handirik gabe esandako tokira doa Xanti.
Sartutakoan bulego handi eta txukun horietako bat aurkitzen du.
- Egunon. Zer nahi duzu? -galdetzen dio emakume batek.
-Atezain bat behar ornen duzue eta horregatik etorri naiz...
- Hórrela da, bai. Ba al dakizu idazten eta irakurtzen?
- Irakurtzen ez dakit; idazten, ordea bai...
- Ea, bada. Idatzi ezazu paper honetan zeure izena.
Xantik boligrafoa hartu eta zirriborro batzuk egiten ditu pape-
rean. Emakumeak hura ikusi eta honela dio:
- Aizu, gizona! Zer jartzen du hemen? Nik behintzat ezin dut
ulertu...
Eta Xantik haserre:
- Ez al dizut, bada, esan irakurtzen ez dakidala?
Eta alde egiten du humore txarrez...

• GALDERAK
1 .-Langile handia al da Xanti?
2 .-Asko ikasi al zuen eskolan?
3 .- Norengana joan da lan bila?
4 .- Zer ematen dio lagunak?
5 .- Nolakoa da bulegoa?
6 .- Bulegoan, norekin hitz egiten du Xantik?
7 - Zer galdetzen dio emakumeak? (subord.)
8,- Xantik, benetan al daki idazten?
9 - Ñola alde egiten du bulegotik?

Alproja: golfo, abandonado; txikitan: de pequeño; lantxoren bat: algún trabajillo; saiatu:
esforzarse; noizik behin: de vez en cuando; lagun batengana: a donde un amigo; lan bila: en
busca de trabajo; helbide: dirección; atezain: portero; bada-ezpada ere: por si acaso; ea zer
esaten dizuten: a ver qué te dicen; esandako tokira: al lugar indicado; sartutakoan: al entrar;
txukun: limpio, ordenado, arreglado; zirriborro; garabato; alde egin: marcharse.

106
• HONELA DIO

Hay un verbo sintético sinónimo de esan (decir) cuya

forma coincide con la del auxiliar nor-nori-nork: diot, diozu,
dio, diogu, diozue, diote. No las confundas.

Horixe diot nik ere = Horixe esaten dut nik ere (eso mismo digo yo)
Zer diozu zuk? = Zer esaten duzu zuk? (¿Qué dices tú?)
Hauek ezetz diote = Hauek ezetz esaten dute Estos dicen que no)
eta honela dio:... = eta honela esaten du (y dice así:...)

107
• "HORIETAKO BAT"

• PLURAL DEL GENITIVO LOCATIVO (nongo): -ETAKO

Recuerda que el genitivo locativo, en singular, toma el

sufijo -ko. Su correspondiente plural es -etako. Si la palabra
termina en -a, ésta desaparece.

Kaleko argiak -> kaleetako argiak (las luces de las calles)

Herriko elizak —> herrietako elizak (las iglesias de los pueblos)
Eskolako haurrak —► eskoletako haurrak (los niños de las escuelas)

• El plural de los demostrativos es así:

hauek hauetako de éstos

horiek horietako de ésos
haiek haietako de aquéllos

Ejemplos:

hauetako bat uno de éstos

horietako batzuk algunos de esos
haietako zaharrena el más viejo de aquellos
egun hauetako batean (en) uno de estos días
herri horietako gazteak los jóvenes de esos pueblos
etxe haietako leihoak las ventanas de aquellas casas

108
 • ARIKETAK

5. Eman itzazu piuraiez sintagma genitibo hauek:

1Mendiko bideak. 2 - Leihoko loreak. 3 - Zuhaitzeko txoriak.

4.-Lantegiko tximiniak. 5-Kaleko zakurrak. 6.-Teilatuko katuak.
7.- Baserriko janariak. 8.- Etxeko hormak. 9.- Inguruko auzoak.
10.- Auzoko bideak. 11.- Zelaiko belarra. 12.- Udaletxeko bilerak.
13- Igandeko partiduak. 14.- Basoko ehiztariak. 15.- Iturri honetako
ura. 16.-Bide horretako argiak. 17-Horma hartako zuloak.
18,- Egunkari honetako berriak. 19.- Denda horretako prezioak.
20.- Urte hartako lanak.

6. Gaidera hauei erantzuteko eskuineko hitzak erabili behar dituzu:

1 .- Ñongo jendea etorri da? (herriak)

2-Ñongo nagusiak bildu dira? (lantegiak)
3 .- Ñongo txoferrak dira horiek? (autobusak)
4 .- Noizko programak ikusten dituzu? (larunbatak)
5 .- Ñongo zuhaitzak bota dituzte? (mendi horiek)
6 .- Ñongo irakasleek hitz egin dute? (eskola hauek)
7 .- Ñongo argiak piztu dituzte? (kale haiek)
8 .- Ñongo harriak erori dira? (horma hauek)
9 .- Ñongo paretak pintatu dituzte? (gela horiek)

7. Sintagma hauek euskaraz eman itzazu:

1 .- Las fuentes de los caminos. 2.- Las ventanas de las casas. 3.- Las
casas de los pueblos. 4.- Los pueblos de los alrededores. 5.- Las
noticias de los periódicos. 6.- Las reuniones de los jueves. 7.- Las
mesas de las oficinas. 8.- Los muros de estas iglesias. 9.- Las ropas de
esas sillas. 10.-Los árboles de aquellos montes. 11.-La gente de
estos barrios. 12 - El trabajo de aquellos días.

109
 EZIN DUT ULERTU

1Ezin izan significa no poder. En los ejercicios de este

tema nos limitaremos a las formas más frecuentes de este
verbo:

ezin dut no puedo

ezin nuen no podía
ezingo dut no podré
ezin ¡zango dut

Para el resto de los tiempos es necesario incluir en las perífrasis izan o izaten:

ezin izan dut no he podido

ezin izan nuen no pude
ezin izaten dut no suelo poder
ezin izaten nuen no solía poder

2 ." Si lleva un participio cuya acción es transitiva (egin,

ikusi, etc...) también el auxiliar será transitivo:

ezin dut ulertu no lo puedo comprender

ezin ditu ikusi no los puede ver
ezin genuen hitz egin no podíamos hablar
ezingo dute erosi no podrán comprarlo

Si el participio expresa acción intransitiva (etorri, ibili,

joan, etc...), el auxiliar será intransitivo:

ezin naiz ibili no puedo andar

ezin da mugitu no se puede mover
ezin ziren atera no podían salir
ezingo gara sartu no podremos entrar

También las acciones de tipo impersonal (no se puede...)

se expresan con auxiliar intransitivo:

ezin da ulertu no se puede comprender

ezin da erre no se puede fumar
ezin da ezer egin no se puede hacer nada
 • ARIKETAK

8. Eman itzazu aditz hauek euskaraz.

a) No puedes; no puede; no podemos; no pueden.
b) Yo no podía; no podías; no podíamos; no podíais.
c) No podré; no podrás; no podrá; no podrán.

9. Hiru ariketa hauetan aditz transitiboa erabili behar duzu:

a) ORAIN
1 .- No puedo abrir la ventana.
2 .- No puedes decir eso.
3 .- Martín no puede encontrar las llaves.
4 .- No podemos pagar el coche.
5 .- Ese trabajo no podéis terminarlo hoy.
6 .- Mis amigos no pueden vender la casa.
7 .- No puedo aprender esto.
8 .- No puedes perder ese papel.
9 .- No se lo puedo perdonar.
10 .- No podemos entenderle a este señor.

b) ATZO
1 .- No podíamos ver nada.
2 - En aquella habitación no podíais trabajar.
3 .- Yo no podía oír bien.
4 - La señora no podía llevar las bolsas.
5 .-Aquellos no podían usar tu coche.
6 .- No podías responder así.

c) BIHAR
1 .- Con ese dinero no podrás comprar la revista.
2 .- No podremos coger ese tren.
3 .- No podrán ganar el partido.
4 .- No podré hablar con tu hermano.
5 .- Miren no podrá traer todas las cosas.
6 .- Eso no podréis olvidarlo nunca.

ni
 10. Beste hiru hauetan aditz intransitiboak dituzu:

a) ORAIN

1El enfermo no se puede levantar de la cama.

2 .- Hoy no puedo salir de casa.
3 .- Los niños no pueden aburrirse contigo.
4 - No podemos vivir así. /
5 .- No podéis estar ahí.
6 .- No te puedes sentar en el suelo.
7 .- No puedo andar rápido.

b) ATZO

1 .-Tus padres no podían venir ayer.

2 .- No no podíamos quedar en aquel sitio.
3 .-Vosotros no podíais subir arriba.
4-Yo no podía salir a comprar pan.
5 .- El chico no podía volver a su pueblo.
6 .-Tú no podías acercarte al mar.

c) BIHAR

1 .- Mañana no podréis entrar.

2 .- Luego no podré bajar a la tienda.
3 .- El tío no podrá venir al trabajo.
4 - No podremos aparecer en esa reunión.
5 .- Los jóvenes no podrán juntarse en ese lugar.
6 .- A pie, no podréis llegar.

112
 EDUKI

Otro verbo sintético muy empleado es eduki (tener), cuyo

presente es así:

NIK DAUKAT tengo

ZUK DAUKAZU tienes
HARK DAUKA tiene
GUK DAUKAGU tenemos
ZUEK DAUKAZUE tenéis
HAIEK DAUKATE tienen

Ejemplos

Nik berdina daukat Yo tengo (uno) igual

Giltza zuk daukazu La llave la tienes tú
Botilak ura dauka La botella tiene agua
Arropa armarioan daukagu Tenemos la ropa en el armario
Hauek ez daukate ezer Estos no tienen nada

• Si el objeto tenido es plural se intercala el pluralizador

-z- resultando las siguientes formas:

NIK (liburuak) DAUZKAT

ZUK DAUZKAZU
HARK DAUZKA
GUK DAUZKAGU
ZUEK DAUZKAZUE
HAIEK DAUZKATE

Nik berdina daukat Nik berdinak dauzkat

Giltza zuk daukazu Giltzak zuk dauzkazu
Neskak dauka jostailua Neskak dauzka jostailuak
Arropa armarioan daukagu Arropak armarioan dauzkagu

• No es fácil precisar las diferencias de significado entre los verbos izan y eduki.
Izan expresa, sin duda, una idea de posesión más amplia que eduki; eduki se utiliza
más bien para significar "contener, tener dentro de, tener guardado, recogido,
envuelto", etc., expresando una posesión más física que la de izan. De todas formas, la
mayor o menor frecuencia de ambas formas varía según las épocas y la geografía.

113
11. Hutsuneak betetzeko eduki erabili behar duzu. Gogoan har ezazu
objetu singularra ala plurala den
(Para llenar los huecos debes emplear eduki. Toma en cuenta si el objeto es singular o plural):

1Nik sagarra boltsan ...

2 .- Zuk zigarroa ahoan ...
3 .- Peruk liburua beso azpian ...
4 .- Guk arraina ontzian ...
5 .- Zuek dirua eskuan ...
6 - Haurrek jostailua armarioan ...
7 .- Guk loreak leihoan ...
8 .-Zuek butano bonbonak balkoian ...
9 .- Nik aldizkariak mahai gainean ...
10 .- Izebak sukaldean ... txoriak.
11 .-Amonak ohe azpian ... zapatilak.
12 .- Mekanikoak horman ... gurpilak.
13 - Arrantzaleek otarrean ... arrainak.
14 .- Ehiztariek autoan ... zakurra.
15 .- Deposito honek gasolina gutxi...
16 - Etxekoandreak esnea eta arrautzak frigorifikoan ...
17 .- Zuk aulkian ... soinekoa.
18 - Aberatsek bankuan ... milioiak.
19 .-Guk ez ... dirurik.
20 .- Mutikoak bere gelan ... baloia.
21 .-Guk ardoa botilan ...

12. Pluralez eman itzazu adierazitako hitzak. Aditza ere aldatu beharko
duzu, noski
(Pon en plural las palabras indicadas. También tendrás que cambiar el verbo):

1 .- Neskak etxean dauka argazkia.

2 ,- Guk zakurra atarían daukagu.
3 -Janana sukaldeko mahaian daukat.
4 .- Alkateak udaletxean dauka paper hori.
5 .- Langileak lurrean dauka burdina.
6 .- Gela hartan daukazu jantzia.
7 - Zuek garajean daukazue kotxea.
8 .-lkasleek eskolan daukate liburua.
9 .- Baserritarrek zelaian daukate behia.
10 .- Zakurrak txabolan dauka hezurra.

114
13. Erabi! ezazu eduki esaldi hauek itzultzeko.

1 - Tienes poco dinero.

2 .-Tenemos el papel sobre la mesa.
3 .-Tengo poca gasolina.
4 .- El pescador tiene los peces en la mano.
5 .- No tenemos nada.
6 .- Nadie tiene eso.
7 .- Vosotros tenéis las llaves en el coche.
8 .- Esta mujer tiene un gran corazón.
9 .- Tienes demasiadas cosas en la cabeza.
10 .- Los panes los tenemos en la cocina.
11 -Tenéis los zapatos debajo de la silla.

HURRENGO ORRIALDEAN LONTXO ARTZAINA IPUINA DUZU.

BURUZ IKAS EZAZU.

115
 LONTXO ARTZAINA

Lontxo artzaina bakar-bakarrik bizi zen mendiko txabola

batean. Udazkenean behera jaisten zen artaldearekin eta herrian
igarotzen zuen negua. Baina udaberria iristen zenean gora
igotzen zen berriro eta mendian ¡garotzen zuen uda osoa ere.
Mendian zegoenean ez zuen ia inor ikusten. Gehienetan zakurra
izaten zuen lagun bakarra.
Behin batean etzanda zegoen zuhaitz baten azpian bazka-
londoko siesta egiten eta neska-mutil talde bat agertu zen.
Hurbildu zirenean honela agurtu zuen haietako gazte batek:
- Arratsaldeon, Lontxo. Zer moduz bizi gara? Bake ederra
duzu hemen, ezta?
Lontxoak burua batera eta bestera mugituz ez zuen gauza
argirik erantzun.
Ardiak inguruan zebiltzan belarra jaten eta neska batek
galdetu zion:
-Aizu, Lontxo! Zenbat ardi dituzu?
- Berrehun eta hamasei -erantzun zion Lontxok oso azkar.
- Gazta batzuk erosi nahi ditugu. Ba al duzu gaztarik?
- Bai, bai. Bi dozena dauzkat txabolako apaletan...
Eta orduan mutil batek:
- Barkatu, Lontxo, baina zuk gaztea ematen duzu oraindik.
Zenbat urte dituzu?
Lontxo isilik geratu zen momentu bat lurrera begira...
- Ez dakit, bada, seguru: berrogeita hamar edo hirurogei
gutxi gora-behera...
- Hara! Hain ederki dakizu zenbat ardi eta zenbat gazta
dauzkazun eta urteak, berriz, ez dakizkizu? Ezin da sinistu! Nola
daiteke hori?
- Begira -erantzun zion Lontxok-.lnguru hauetan otsoak
ibiltzen dirá askotan eta inoiz lapurrak ere bai. Horregatik,
goizero eta gauero kontatzen ditut ardiak eta gaztak, behin ere
ahaztu gabe. Urteak, berriz, badakit ez dizkidala inork kenduko
eta ez naiz horretaz arduratzen...

116
 GALDERAK

1Zer zen Lontxo?

2 - Ñola eta non bizi zen Lontxo?
3 - Noiz jaisten zen herrira?
4 .- Noiz igotzen zen berriro bere txabolara?
5 .- Jende asko ikusten al zuen mendian?
6 .- Mendian zein zen Lontxoren laguna?
7 .- Ñola zegoen Lontxo neska-mutilak agertu zirenean?
9 .- Nork galdetu zion zenbat ardi zituen?
9 .- Zertara joan zen talde hura Lontxoren txabolara?
10 .- Non zituen Lontxok gaztak?
11 Zer ibiltzen zen inguru haietan?
12 - Noiz kontatzen zituen Lontxok ardiak eta gaztak?

Artzain: pastor; udazken: otoño; artalde: rebaño; oso: entero, completo; bakar:
único; etzanda: tumbado; bake: paz; bazkalondo: (momento) después de comer;
mugituz: moviendo; zebiltzan: andaban: ardi: oveja; apal: balda; ematen duzu:
pareces; seguru: seguro; gutxi gora-behera: poco más o menos; sinistu = sinetsi:
creer; inoiz: alguna vez; goizero eta gauero: cada mañana y cada noche; arduratu:
preocuparse.

117
A OHARRAK

• BURUA MUGITUZ

Una manera de hacer sobordinadas modales es añadir el

morfema -z a los participios: ikusiz (viendo), hartuz (cogiendo),
erabiliz (empleando), etc... Si el participio termina en consonan­
te se intercala una e: eginez (haciendo), esanez (diciendo),
edanez (bebiendo), etc... Tales formas equivaldrían a gerundios
simples españoles.

Galdetuz ikasten da
(Preguntando se aprende)
Telebista ikusiz pasatzen dugu denbora
(Pasamos el tiempo viendo la televisión)
Lan eginez irabazten du bere dirua
(Gana su dinero trabajando)
Bete itzazu hutsuneak hitz hauek erabiliz
(Llena los huecos empleando estas palabras)
Burua mugituz ez zuen gauza garbirik erantzun
(Moviendo la cabeza no contestó cosa clara)

• GOIZERO ETA GAUERO

El morfema -ero unido a sustantivos que expresan tiempo

significa todos.
egunero: todos los días
astero: todas las semanas
hilero: todos los meses
urtero: todos los años
goizero: todas las mañanas
gauero: todas las noches

118
7. IKASKAIA
NORENTZAT DAKARZU HORI?
 NORENTZAT DAKARZU HORI?

Otros dos verbos que también tienen formas sintéticas son

ekarri (traer) y eraman (llevar), cuyos presentes son así:

• ekarri • eraman

NIK DAKART traigo DARAMAT llevo

ZUK DAKARZU traes DARAMAZU llevas
HARK DAKAR trae DARAMA lleva
GUK DAKARGU traemos DARAMAGU llevamos
ZUEK DAKARZUE traéis DARAMAZUE lleváis
HAIEK DAKARTE traen DARAMATE llevan

• Adibideak

Opari bat dakart zuretzat Traigo un regalo para ti

Zer dakarzu eskuan? ¿Qué traes en la mano?

Kamioiak hondarra darama El camión lleva arena

Denbora luzea daramagu itxoiten Llevamos mucho tiempo esperando

• ARIKETAK

1. Bete itzazu hutsuneak ekarri erabiliz:

1 .-Haize honek euria ... 2.-Astoak belarra ... gainean. 3.-Nik diru
gutxi ... karteran. 4.- Zuk esne botila betea ... 5.- Neskek aldizkari bat
... 6.- Zuek ardo beltza ... 7 - Guk ogi biguna ... 8.- Haur hauek aurpegi
zikina ... 9.- Zer... zuek? 10.- Nik ura ... iturritik.

2. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 .- Esta chica trae un paraguas. 2-Yo no traigo nada. 3.-Tú traes un

vestido nuevo. 4 - Esos hombres traen buen aspecto. 5.- ¿Qué traes
ahí? 6.- Nosotros traemos el periódico de ayer. 7 - La etxekoandre
trae sopa caliente. 8.-Traes la camisa muy limpia. 9.-El pastor trae
el rebaño. 10.- Marisa trae un vestido como el tuyo.

3. Hutsune hauek betetzeko eraman aditza erabili behar duzu:

1 .-Autobús horrek jende gehiegi ... 2-lñakik konpontzera ... bere

kotxea. 3.-Zuk oso txukuna ... alkandora. 4-Guk denbora luzea ...
hemen. 5.-Ertzainek txapel gorria ... 6-Zuek gona motza ... 7.-Nik
jertse urdina ... 8.-Artzainak gazta handi bat ... 9.-Emakume horiek
itxura egokia ... 10.-Mutikoak ahoan ... goxokia. 11.-Aitonak makila
... eskuan. 12 - Karakolek gainean ... etxea.

121
4. Eman itzazu euskaraz esaldi hauek:

1Ese joven lleva un cigarro en la boca. 2 - La madre lleva al niño en

los brazos. 3.-Tú llevas poco tiempo aquí. 4.- La mujer lleva la carne
a casa. 5.-Yo llevo el depósito lleno. 6.-Vosotros lleváis la llave.
7.- Nosotros llevamos la ropa a limpiar. 8.- Koldo lleva el bolígrafo en
la oreja. 9.- Yo llevo un jersey oscuro. 10.- Los pescadores llevan
camisa azul.

• Si el objeto directo, la cosa llevada, es plural ambos verbos

toman el pluralizador -tza-:

dakartzat daramatzat
dakartzazu daramatzazu
dakartza daramatza
dakartzagu daramatzagu
dakartzazue daramatzazue
dakartzate daramatzate

Nik ogia dakart —» Nik ogiak dakartzat

Neskak lore bat dakar —* Neskak lore batzuk dakartza

Nora daramazu aulkia? —» Nora daramatzazu aulkiak?

Guk asmo ona daramagu Guk asmo onak daramatzagu

• ARIKETAK

5. Eman ezazu pluralez adierazitako sintagma. Aditza ere aldatu beharko

duzu.

1.- Baserritarrak behia dakar. 2.- Arrantzaleek arrain handia dakarte.

3.-Gaurko egunkariak berri ona dakar. 4.-Zuk argazki polita
dakarzu. 5-Nik osabaren eskutitza dakart. 6-Guk janari gozoa
dakargu. 7.-Zuek makila luzea dakarzue. 8.-Aldizkari honek irudi
bikaina dakar. 9.-Mikelek buzoira darama eskutitza. 1O.-Haizeak
papera darama. 11.- Andreak sukaldera darama arrautza. 12.- Guk
konpontzera daramagu gurpila. 13.- Nik ardo botila daramat etxera.
14 - Zuk butano bonbona daramazu kotxean.

6. Euskaraz eman ezazu:

1-Miren lleva gafas oscuras. 2.-Tú traes zapatos sucios. 3.-Yo

traigo bebidas frías. 4 - ¿De dónde traes esos panes? 5.- Llevamos
las botellas a la fuente. 6.- El pastor lleva las ovejas al monte. 7.-Yo
llevo pantalones nuevos. 8.- ¿A dónde llevas tus cosas?

122
 • Bi ¡puin datoz orain. Aurrekoak bezaia hauek ere buruz ikasi
behar dituzu. Zerbait ulertzen ez baduzu erantzunetan begira
ezazu itzulpena.

GALERA HANDIA

Bi adiskide Donostiako Paseo Berrian dabiltza. Aurpegi

alaia daramate eta txanpaina edaten ari dira. Zerbait pozgarria
ospatzen ari dira dudarik gabe. Nahiko mozkortuta daude eta
ezin dirá ¡a zutik egon. Halako batean bat irristatu egiten da eta
itsasora erortzen da. Itsaso zakarra dago eta olatuek barrura
daramate. Gizona gero eta urrutiago ikusten da eta ezin da ezer
egin. Laguna negarrez hasten da. Zoratua dirudi. Emakume bat
hurbiltzen zaio kontsolatu nahian eta honela esaten dio:

- Lasaitu zaitez, gizona. Horrek ez du erremediorik. Badaki-

gu galera handia izan déla...

-Galera handia? Bai horixe! Hamalaueko kiniela darama

poltsikoan eta!!

• GALDERAK

1 .- Non dabiltza bi adiskideak?

2 .- Nolako aurpegia daramate?
3 .-Ardoa edaten ari dira?
4 .- Zer ari dira ospatzen?
5 .- Ñola daude biak?
6 .- Zer gertatzen zaio batí?
7 .- Nolako itsasoa dago?
8 .- Nora daramate olatuek?
9 .- Ñola hasten da laguna?
10 .-Zer esaten dio emakumeak kontsolatu nahian? (subord.)
11 - Zer darama besteak poltsikoan?

Alai: alegre; txanpaina: champán; pozgarri: alegre (que produce alegría); ospatu: celebrar;
dudarik gabe: sin duda; mozkortuta: emborrachado; ia: casi; irristatu: resbalar; itsaso zakar:
mar revuelta; olatu: ola; gero eta urrutiago: cada vez más lejos; zoratu: enloquecido; dirudi:
parece; kontsolatu nahian: queriendo consolarle; lasaitu: tranquilizarse; erremedio: remedio;
galera: pérdida.

123
• OHARRAK

• IRRISTATU EGIN DA

Recuerda que el elemento clave de una oración debe ir

inmediatamente antes del verbo. Esta regla es sólo para las
oraciones afirmativas y posteriormente tendremos que mati­
zarla.

a) Neska etxean sartu da orain,

b) Orain, neska sartu da etxean.
c) Neska, orain sartu da etxean.

En la frase
a) decimos que es en casa donde ha entrado la chica.
b) decimos que es la chica quien ha entrado en casa.
c) decimos que es ahora cuando ha entrado.

Si lo que deseamos resaltar es la propia acción verbal

hemos de incluir egin en la perífrasis:

d) Neska etxean sartu egin da.

(Lo que ha hecho ¡a chica ha sido entrar en casa).

• Otros ejemplos:

-Zer gertatu zaio Mikeli? -¿Qué le ha ocurrido a Miket?

- Erori egin da. - Se ha caído.
(Caer se ha hecho)

- Kepa etxean al da? - ¿Kepa está en casa?

- Ez, joan egin da. - No, se ha marchado.

- Zer du haurrak? - ¿Qué tiene el niño?

- Jo egin dute. - Le han pegado.

- Zer egin duzu autoarekin? - ¿Qué has hecho con el auto?

- Saldu egin dut. - Lo he vendido.

Lo importante de estas respuestas son las acciones erori,

joan, jo y saldu.

124
 • ARIKETAK

7. Esaldi hauek itzultzeko egin erabili behar duzu.

1El reloj se ha parado.

2 .- La gasolina ha subido.
3 .- El enfermo se ha levantado.
4 .- Maribel se ha casado.
5 .- El dinero se ha acabado.
6 .- La casa se ha quemado (erre).
7 .- El abuelo se ha sentado.
8 .-Andoni se ha extrañado (harritu).
9 .- El chico le ha pegado al niño.
10 .-El papel, lo hemos tirado.
11 .- El pan me lo he comido.
12 .- Los peces se han muerto.
13 .- La llave se me ha olvidado.
14 .- Los alumnos solían aburrirse.

125
 LIBURU ASTUNAK

Kepa gure herriko medikua da. Adiskide jatorra eta senda-

gile trebea da Kepa. Gaztea zenean Parisen ikasi zuen. Gaurko
egunean nahikoa irabazten du eta lasai bizi da; ikasle zenean,
ordea, oso diru gutxi izaten zuen beti eta ahal zuena agiten zuen
txanpon batzuk handik edo hemendik ateratzeko. Ikasketak
ordaintzeko platerak garbitzen zituen Parisko jatetxe batean.
Oporretan etxera etortzen zenean ere bidaia aprobetxatzen
zuen kontrabando txikiak egiteko: idazteko makinak, magneto-
foiak, argazki makinak eta horrelako gauzak pasatzen zituen.
Suerte handia izaten zuen eta ez ornen zuten behin ere
harrapatu.

Egun batean trenean ornen dator eta Hendaiako mugara

iristean aduanako polizíak igotzen dira. Horietako bat hurbiltzen
da eta b¡ maleta ikusten ditu Keparen ondoan.

- Maleta horiek zureak dirá? -galdetzen dio Kepari.

Kepak baietz erantzuten dio. Orduan polizíak maleta bat

seinalatzen du:

- Zer dakarzu hemen?

- Liburu batzuk...

Polizíak maleta jasotzen du, gora eta behera mugitzen du

eta konforme gelditzen da.

- Eta beste honetan?

- Hor ere liburuak daramatzat...

Polizíak bigarren maleta hartzen du eta pisu handia daukala

ikusten du berehala...

- Liburuak diozu? Pisu izugarria dute, bada...

- Bai. Horiek oraindik irakurri gabe dauzkat eta...

Eta hórrela pasa ornen zen...

126
• GALDERAK

1 - Ñor da Kepa?
2 .- Nolakoa da Kepa?
3 .- Noiz ikasi zuen Parisen?
4 .- Diru asko al zuen ikasle zenean?
5 .-Zer egiten zuen Kepak dirua ¡rabazteko?
6 .- Askotan harrapatu al zuten kontrabando egiten?
7 .- Noiz igotzen dirá poliziak trenera?
8 .- Non daude bi maletak?
9 .- Zer egiten du poliziak lehenengo maletarekin?
10Bigarren maleta oso astuna ornen da. Zer esaten du Kepak?
(subord.)

Astun: pesado; jator: campechano, majo; sendagile = mediku: médico; ahal zuena: lo que
podía; txanpon: moneda; ikasketa: estudio; plater: plato; bidaia: viaje; harrapatu: coger,
cazar; muga: frontera; iristean: al llegar; jaso: levantar; mugitu: mover; pisu: peso.

127
• NORENTZAT DAKARZU HORI?

• EL CASO DESTINATIVO: -ENTZAT

El caso destinativo se forma añadiento -tzat al genitivo

posesivo cuyas formas conocemos ya en singular y en plural.
Los interrogativos correspondientes son norentzat (para quién)
y zeinentzat (para cuál).

1 Nombres propios

Los nombres propios terminados en consonante toman

-entzat y los terminados en vocal -rentzat:

Boltsa hau Inesentzat da eta bestea Idoiarentzat.

(Esta bolsa es para Inés y la otra para Idoia)

Diru hau Ibonentzat ekarri dute; Koldorentzat ez dago

ezer.
(Este dinero es para Ibón; para Koldo no hay nada)

2 .- Nombres comunes en singular

El destinativo para los nombres comunes en singular se

forma con -arentzat:

Andreak herriarentzat utzi zituen bere etxeak.

(La señora dejó sus casas para el pueblo)

Amak semearentzat dakar bazkaria.

(La madre trae ¡a comida para el hijo)

Jostailu horiek haurrarentzat erosi dituzte.

(Esos juguetes los han comprado para el niño)

3 .~ Nombres comunes en plural

Los nombres comunes en plural toman -entzat:

Leku hori jubilatuentzat ¡zango da.

(Ese local será para los jubilados)

Programa hori gazteentzat da.

(Ese programa es para los jóvenes)

Jaialdi bat antolatu dute baserritarrentzat.

(Han organizado un festiva! para los baserritarras)

128
4." Los demostrativos

Los demostrativos ofrecen las siguientes formas:

hau * HONENTZAT hauek -* HAUENTZAT

hori ♦ HORRENTZAT horiek -* HORIENTZAT
hura -* HARENTZAT haiek -* HAIENTZAT

Honentzat beltza, horrentzat txuria, eta harentzat ur

piska bat.
(Para éste tinto, para ése blanco y para aquél un poco de
agua)

Mutiko hauentzat egokia da hau, baina haientzat ez.

(Para estos chavales esto es apropiado, pero para aquellos
no)

5.~ Los pronombres personales

Los pronombres personales hacen así el caso destinativo:

ni NERETZAT
zu -> ZURETZAT
gu GURETZAT
zuek ZUENTZAT

Zer dakarzu neretzat?

(¿Qué traes para mí?)

Gauza polit bat daukat zuretzat.

(Tengo una cosa bonita para ti)

Hori erraza da zuentzat, baina oso zaila guretzat.

(Eso es fácil para vosotros, pero para nosotros muy difícil)

• IZEN SINTAGMA

Añadiendo al destinativo el morfema -ko (-entzako)

resulta un modificador indirecto que colocamos antes del
núcleo:

Izebarentzako oparia El regalo para la tía

Gizonentzako jantziak Ropas para hombre(s)
Gazteentzako jolasak Diversiones para los jóvenes
Zuretzako liburuak Los libros para ti

129
 • ARIKETAK

8. Galdera hauei erantzuteko eskuineko hitzak erabili behar dituzu:

1Norentzat dirá opariak? (amona)

2 .- Norentzat da baloia? (mutila)
3 .- Norentzat prestatu behar da bazkaria? (familia osoa)
4.- Norentzat dakarzu aspirina? (gaisoa)
5 .- Norentzat idatzi dute oharra? (herriko jendea)
6 .- Norentzat izan da galdera hori? (irakaslea)

7 .- Norentzat da diru hau? (langileak)

8 .- Norentzat dirá puroak? (nagusiak)
9 .- Norentzat erosi zituzten jostailuak? (umeak)
10 .- Norentzat antolatu zuten igandeko jaialdia? (gazteak)
11Norentzat zen larunbateko afaria? (lagunak)
12 - Norentzat dirá oporrak? (ikasleak)

13 .- Norentzat dirá arrautza frejituak? (hau)

14 - Norentzat da arrain zopa? (hori)
15 .- Norentzat da kafesne beroa? (hura)
16 .- Zeinentzat da alpistea? (txori hau)
17 .- Zeinentzat da esnea? (katu txiki hori)
18 .- Zeinentzat dirá hezurrak? (zakur hura)

19 .- Norentzat da gazta? (hauek)

20 - Norentzat da haragia? (horiek)
21 .- Norentzat dirá edari hotzak? (haiek)
22 .- Norentzat dirá soinekoak? (neska gazte hauek)
23 .- Norentzat dirá ipuinak? (mutiko horiek)
24 .- Norentzat dirá ogiak? (andre haiek)

25.- Norentzat da aldizkaria? (Andoni)

26.- Norentzat dirá fraka estuak? (Begoña)
27,- Norentzat da gona gorria? (Miren)
28.- Norentzat da jertse urdina? (Fermín)

29.- Norentzat da eskutitza? (ni)

30.- Norentzat da gorbata dotore hori? (zu)
31.- Norentzat eskatu duzue afaria? (gu)
32 - Norentzat dirá argazkiak? (zuek)

180
9. Eman itzazu esaIdi hauek euskaraz:

1 Eso es bueno para vosotros y malo para nosotros.

2 -Traigo buenas noticias para ti.
3 .- ¿Han dejado algo para mí?
4 - Para nosotros no hay nada.
5 .- Este asiento es para la abuela y el otro para el abuelo.
6 .- La leche fría es para Eneko.
7 - El café caliente es para Isabel.
8 -Aquellas casas nuevas son para los pescadores.
9 .- La chabola del monte es para los pastores.
10 .— El agua es necesaria para las flores.
11 .- Para éste agua, para ése café con leche y para aquél vino.
12 - Este lugar es apropiado para tus padres.

10. Itzul itzazu sintagma hauek -entzako erabiliz.

1 .- El autobús para los trabajadores.

2-Juguetes para niños.
3 .- El regalo para el tío.
4 .- Una revista para los jóvenes.
5 - Libros para los alumnos.
6 .- Perros para ciegos.
7 .-Asiento para los ancianos (viejos).
8 - Comida para pájaros.
9 .- Vestidos para señora(s).

131
 EDOZEIN GAUZA

Josebak eta Anek oso maite dute elkar eta udaberrian

ezkontzea erabaki dute. Berri pozgarria emateko mutilak jatetxe
dotore batera gonbidatzen ditu neskaren gurasoak. Mahai bat
aukeratzen dute eta bertan esertzen dirá. Mutilak janarien karta
eskuan hartu eta honela dio:

- Egun zoragarri honek bazkari berezia merezi du. Zer

eskatuko dugu?
-Guretzat entremesak eta legatza -esaten du neskaren
amak.

Mutilak ondoren neskari begiratzen dio begi samurrez:

- Eta zuretzat, maite?

- Neretzat edozein gauza. Oso hunkiturik nago eta ez dut
jateko gogo handirik. Zuk eskatzen duzuna...

Kamareroa hurbiltzen da:

- Egunon, jaun-andreak: Zer nahi duzue?

- Bi hauentzat entremesak eta legatza -dio mutilak-

Neskak orduan:

- Eta honentzat langosta, kaviar eta txanpain frantsesa!

• GALDERAK

1Zer erabaki dute Josebak eta Anek?

2 .-Zertarako gonbidatu ditu Josebak Aneren gurasoak?
3 .- Nora eraman ditu bazkaltzera?
4 - Nork aukeratu du gurasoen bazkaria?
5 .- Ñola begiratzen dio mutilak neskari?
6 - Neskak ez ornen du jateko gogorik. Ñola dago, bada, neska?
7-Zer eskatzen du mutilak gurasoentzat?
8 .- Zer eskatzen du neskak mutilarentzat?

Maite izan: querer, amar; erabaki: decidir; gonbidatu: convidar; aukeratu: elegir; zoragarri:
maravilloso; merezi izan: merecer; legatz: merluza; samur: tierno; edozein: cualquier(a);
hunkiturik egon: estar emocionado; zuk eskatzen duzuna: lo que tú pidas.

132
• OHARRAK

• ELKAR MAITE DUTE

Las acciones recíprocas se expresan en euskera por medio

de elkar.

Elkar ikusiko dugu bihar. Nos veremos mañana.

Hauek oso maite dute elkar. Estos se quieren mucho.
Guk ongo ezagutzen dugu elkar. Nosotros nos conocemos bien.

Atzo elkarrekin afaldu genuen. Ayer cenamos juntos.

Elkarrekin ibiltzen dirá biak. Los dos suelen andar juntos.
Elkarren ondoan bizi dirá. Viven uno junto al otro.
Gauza gogorrak esan dizkiote elkarri. Se han dicho cosas duras.

• ARIKETAK

11. Itzul itzazu esaldi hauek elkar erabiliz.

1 .-Ayer nos vimos en la calle.

2 - Vosotros os conocéis bien.
3 .- Los niños se están pegando.

4 .- Martin y Lupe trabajan juntos.

5 .- Nosotros siempre andamos juntos.
6 .- ¿Saldréis juntos mañana?

7 .- Estos se cuentan (dicen) muchas mentiras.

8 .- Nosotros nos ayudamos mutuamente.
9 .- Los chicos se han echado piedras.

Ondoren txiste zahar batzuk dituzu irakurtzeko. Ez dute itzulpenik; hitz

berriak azkenean datoz. Ea ulertzen dituzun!
(Lee los chistes que vienen a continuación. No hay traducción; las palabras nuevas vienen al final)

133
 • TXISTE ZAHARRAK

Telebista txarra

Gizon bat elektrodomestiko denda batean sartzen da eta telebista bat

dakar bizkarrean. Humore txarrez dator. Telebista mahai gainean utzi eta
honela esaten dio dendako andreari:

- Aizu! Telebista hau oso txarra da. Beste bat nahi dut!
-Txarra? Harritzen naiz, oso marka ona bait da! Zer du, bada?
-Anuntzio gehiegi!!!

Testamentua

Bi lagun hizketan ari dirá eta batek honela dio:

- Hiltzen naizenean hogei milioi utziko ditut neure andrearentzat...

-Zuk? Eta hondik aterako dituzu? Inoiz ez duzu horrenbeste dirurik
ikusi eta...
- Ez. Baina aberats batekin ezkontzeko asmoa dut.

Berdin zait

Amerikano aberats bat Europan ¡bilí da oporretan. Neska bat ezagutu

du eta elkarrekin ibili dira bazterrak ikusten Alemanian eta Frantzian.
Azkenean itzultzeko ordua iritsi zaio gizonari eta aireportura joan dira
hegazkina hartzera. Goiz samar da oraindik eta dendak ikusten ari dira.

-Agur egiteko opari bat erosi nahi dizut. Zer nahiago duzu, abrigo
dotore bat ala diamantezko eraztuna? -esaten dio gizonak neskari.
- Niri berdin zait! Biak erosi itzazu eta gero erabakiko dugu.

134
 Urte asko

Osasun Sailburua hospital bat ikusten ari da. Hospitaleko zuzendariak

laguntzen dio bisitan. Azkenean gaisoen lekuan sartzen dirá. Ohe batean
emakume zahar bat dago, kolore exkaxa du eta itxura benetan txarra.

- Zer du emakume honek? -galdetzen du kontseilariak.

- Ez dakit... -erantzuten du zuzendariak.

Kontseilaria harritua gelditzen da eta zuzendariak arazoa konpondu

nahi du:

-Zera... Hamabost urte daramatza hospitalean eta ahaztu egin zait...

Arrain freskoa

Gizon bat jatetxe batean bazkaltzen ari da. Halako batean eskua jaso
eta kamareroari deitzen dio:

- Aizu! Arrain hau ez da freskoa!

- Ezetz? Bi hilabete egon da frigorifikoan eta.

Ordu onenak

Bi lagun lantegiko gorabeherak aipatzen ari dira:

-Guretzat bazkalondoko orduak dirá onenak... Inork ez du lanik

egiten!
- Zer? Siesta egiten duzue, ala?
- Guk ez. Nagusiakl

1. Bizkar: hombro.
2. * Horrenbeste: tanto.
3. Bazter: lugar, paraje; nahiago izan: preferir; diamantezko eraztun: anillo de diamantes.
4. Osasun Sailburu: Consejero de Salud; zuzendari: director; exkax: flojo, malo; arazo:
asunto, problema; zara...: esto... (muletilla).
5. Onenak: las mejores; gorabeherak: incidentes.

135
8. IKASKAIA
MENDIETATIK IBAIETARA
 MENDIETATIK IBAIETARA

• EL PLURAL DEL CASO ABLATIVO (nondik): -ETATIK

Recuerda que este caso en singular toma el sufijo -(e)tik.

En plural es -etatik. Si la palabra termina en -a, ésta
desaparece:

Jendea etxetik atara da -* Jendea etxeetatik atera da.

(La gente ha salido de las casas)

Artzaiak menditik etorri dirá —* Artzaiak mendietatik etorri dirá.

(Los pastores han venido de los montes)

Ikasleak autobusetik jaitsi dirá —► Ikasleak autobusetatik jaitsi dirá.

(Los estudiantes han bajado de los autobuses)

Andreak dendatik datoz —> Andreak dendetatik datoz.

(Las mujeres vienen de las tiendas)

• El plural de los demostrativos es así:

hauek —» HAUETATIK de éstos

> horiek HORIETATIK de ésos
haiek —» HAIETATIK de aquéllos

Zulo hauetatik haizea sartzen zaigu.

(Por estos agujeros nos entra aire)

Egurra baso horietatik ekartzen dute.

(Traen la madera de esos bosques)

Etxe haietatik nator.

(Vengo de aquellas casas)

139
 • ARIKETAK

1. Pluralez eman adierazitako sintagmak:

1. Ura ontzitik erori da.

2. Berriak egunkaritik jakiten ditugu.
3. Txoriak arrautzatik sortzen dira.
4. Eguzkia leihotik sartzen da.
5. Gudariak hegazkinetik jaitsi ziren..
6. Esnea baserritik ekartzen dute.
7. Burdina menditik ateratzen da.
8. Botila eskutik erori zait.
9. Aitonari negarra ateratzen zaio begitik.
10. Larunbatetan berandu ateratzen dira tabernatik.
11. Izaskun haserre etortzen da bileratik.
12. Eskola honetatik tekniko trebeak ateratzen dira.
13. Leiho horretatik sua ateratzen ari da.
14. Argia kotxe hartatik dator.
15. Ehiztariak bidé horretatik joan dira.
16. Arraina barku honetatik atera zuten.

2. Euskaratu itzazu esaldi hauek:

1. El sol entraba por las ventanas.

2. De los pueblos vendrá mucha gente.
3. Los niños están bajando de los autobuses.
4. Los trabajadores han salido de las fábricas.
5. De los pueblos de Vizcaya no vino nadie.
6. La madera se saca de los árboles.
7. Tenéis que subir por esas escaleras.
8. El tren no pasa por estos pueblos.
9. Estas ropas se han caído de aquellas ventanas.
10. Los niños vienen de esas escuelas.

140
• EL PLURAL DEL CASO ADLATIVO (ñora): -ETARA

Este caso para los nombres comunes en singular toma el

sufijo -(e)ra. En plural toma -etara. Si la palabra termina en -a,
ésta desaparece.

Errekak ibaira joaten dirá —> Errekak ibaietara joaten dirá.

(Los arroyos van a tos ríos)

Mutikoak zuhaitzera igo ziren —> Mutikoak zuhaitzetara igo ziren.

(Los muchachos se subieron a ios árboles)

Zu ez zara bilerara joaten —► Zu ez zara bileretara joaten.

(Tú no sueles ir a las reuniones)

• El plural de los demostrativos es así:

hauek —* HAUETARA a éstos

horiek —» HORIETARA a ésos
haiek —* HAIETARA a aquéllos

Lur hauetara ur gutxi iristen da.

(A estas tierras llega poca agua)

Mirentxu ez da leku horietara joaten.

(Mirentxu no suele ir a esos sitios)

Eraman itzazue gauzak gela haietara.

(Llevad las cosas a aquellas habitaciones)

141
 • ARIKETAK

3. Eman itzazu pluralez adierazitako sintagmak:

1. Ikasleak autobusera doaz.

2. Bulegora goizetan joaten da.
3. Etxe berrira noa.
4. Zu Tolosako dendara joaten zara.
5. Gaztetan pozik joaten ginen jaialdira.
6. Aitona Hendaiako zinemara joaten da.
7. Igaz Nafarroako herrira joaten ginen.
8. Datorren hilean Atotxako partidura joango naiz.
9. Donostiako hondartzara inguruko herrietatik etortzen dira.
10. Lapurrak aberatsen etxera joaten dira.
11. Zuek ezin zarete toki honetara igo.
12. Txoriak zuhaitz horretara jaisten dira.
13. Katuak ez dira leiho hartara iristen.
14. Jatetxe honetara jende asko etortzen da.
15. Eskola horretara irakasle berriak etorri dira.
16. Bidé hau etxe hartara doa.

4. Itzul itzazu esaldi hauek:

1. El año pasado íbamos a las reuniones del Ayuntamiento.

2. Los trabajadores van a las fábricas.
3. Se te ha caído el café a los pantalones.
4. Los viejos nó van a los festivales.
5. Lleva estos libros a esas mesas.
6. Nunca hemos ido a aquellos pueblos.
7. Tu hermana suele venir a estas tiendas.
8. El mes pasado subimos a aquellos montes.
9. No podemos ir a esos lugares.
10. Este hombre va a aquellas casas.

142
 Ondoren irakurgai bat duzu: "Ura".
Irakurri baino lehen hitz berri hauek ikasi behar dituzu:

arrisku: peligro
azal: superficie exterior
beldurgarri: espantoso
berotu: calentar
berri ro: berriz, otra vez
bihurtu: convertir(se)
bizitza: vida
desegin: deshacer
erreka: arroyo
garrantzi: importancia
gatz: sal
gazi: salado
gorputz: cuerpo
gozo: dulce
hiri: ciudad
hodei: nube
hoztu: enfriar
ibai: río
irten: atera, salir
iturburu: manantial
kalte: daño, perjuicio
landare: planta, vegetal
lehor: seco
lurpe: bajo tierra
lurrun: vapor
zikindu: ensuciar

143
• IRAKURGAIA

URA

Urak garrantzi handia du gizonaren bizitzan, urik gabe ezin

bait da bizi. Aberastasun handia da ura gizonarentzat.

Nondik ote dator ura, ordea?

Zeruan hodeiak ikusten ditugu batetik bestera ibiltzen.

Hodeiak hozten direnean euria egiten du. Ur horren parte bat lur
azalean geratzen da eta indar handiz jaisten da mendietatik.
Beste parte bat, berriz, lurpean sartzen da eta lur azpitik joan
ondoren iturri eta iturburuetan irteten da. Ur guzti hauek
bildurik errekak sortzen dira. Erreketako eta eurietako urek
lurrak bustitzen dituzte eta lur horietan belarra, landareak,
zuhaitzak eta basoak sortzen dira. Lur lehorrean ez dago ez
belarrik, ez landarerik, eta basorik ere ez: hila dago dena, hor ez
dago bizitzarik.

Errekak ibaietara joaten dira eta hauek ur asko eramaten

dute. Ibai ondoetan herriak eta hiriak sortzen dira. Ibaiek, beraz,
garrantzi handia dute herrien historian, kulturan eta ekonomian.

Ura beharrezkoa da bizitzeko, gorputzak ere ura behar bait

du. Urak, edateko, janariak prestatzeko eta gauzak garbitzeko
balio du. Industrian ere behar-beharrezkoa da ura. Batzuetan,
ordea, lantegiek ibaiak zikintzen dituzte eta hori kalte ¡zugarria
izaten da ekologiarentzat, ibaietako bizitza hil egiten bait da.

Ura, hala ere, ez da beti ona izaten eta baditu bere

arriskuak. Euri gehiegi egiten duenean ibaietako urak beren
bidetik atera eta kalte beldurgarriak egiten dituzte; etxeak eta
herri osoak desegiten dituzte.

Ibaiak, azkenean, itsasora joaten dira.

Ibaietako ura gozoa izaten da, itsasokoa, berriz, gazia, gatz

asko bait du itsasoak. Itsasoa ere aberastasun handia da
gizonarentzat.

Zer gertatzen da, ordea, itsasoko urarekin?

Eguzkiak itsasoko urak berotzen ditu eta, lurrun bihurturik,

gora, zerura igotzen dira berriro. Horrelaxe sortzen dira hodeiak,
eta hodeietatik... euria.

144
• GALDERAK

1. Zertan du urak garrantzi handia?

2. Zer da ura gizonarentzat?
3. Non ibiltzen dira hodeiak?
4. Noiz egiten du euria?
5. Non geratzen da uraren parte bat?
6. Ñola jaisten da mendietatik lur azaleko ura?
7. Non irteten da lurpeko ura?
8. Errekek lurrak bustitzen dituzte. Zer sortzen da lur horietan?
9. Zer sortzen da lur lehorretan?
10. Nora joaten dira errekak?
11. Zertarako balio du urak?
12. Zer egiten diote lantegiek ibaietako ekologiari?
13. Noiz irteten dira urak ibaietatik?
14. Nolakoa da ibaietako ura, gozoa ala gazia?
15. Zer du itsasoko urak gazia izateko?
16. Ñola igotzen da ura zerura?
17. Zer etortzen da hodeietatik?

145
 1LA COORDINACION COPULATIVA: ETA

a) La coordinación copulativa se realiza por medio de la

conjunción eta:

(----------------------------- ) ETA (----------------------------- )

Koldo etorri da eta Mikel joan da.

Eguraldi ona dago eta kanpora joango gara.
Haurra lurrera erori da eta negarrez hasi da.
Haragia erosiko dugu, etxera igoko gara eta elkarrekin
bazkalduko dugu.

b) A menudo basta con dejar el auxiliar del último verbo

reduciendo los anteriores al participio:

Papera hartu du eta leihotik bota du.

— > Papera hartu eta leihotik bota du.

Lurrera erori da eta negarrez hasi da.

— » Lurrera erori eta negarrez hasi da.

Haragia erosiko dugu, etxera igoko gara eta elkarre­

kin bazkalduko dugu.
— » Haragia erosi, etxera igo eta elkarrekin bazkalduko
dugu.

c) Cuando las oraciones coordinadas guardan entre sí una

relación causa-efecto basta invertir el orden para obtener
oraciones causal-explicativas equivalentes a las coordinadas en
español por pues:

(----------------------------- h (----------------------------- ETA)

Eguraldi ona dago eta kanpora aterako gara.
— ► Kanpora aterako gara, eguraldi ona dago eta.
(Saldremos fuera, pues hace buen tiempo)

Haserre dago eta ez du hitz egin nahi.

— ► Ez du hitz egin nahi, haserre dago eta.
(No quiere hablar, pues está enfadado)

Aberatsa da eta etxe dotorea erosi du.

— ► Etxe dotorea erosi du, aberatsa da eta.
(Ha comprado una casa elegante, pues es rico)

146
 Recuerda que la partícula bait cumple una función análoga:

Kanpora aterako gara, eguraldi ona bait dago.

Ez du hitz egin nahi, haserre bait dago.
Etxe dotorea erosi du, aberatsa bait da.

• ARIKETAK

5. Ken ezazu aditz laguntzailea aurreko aditzean partizipio hutsa utziz.

(Suprime el auxiliar del primer verbo dejando sólo el participio)

1. Aulkitik jaiki da eta egunkaria hartu du.

2. Leihoa ¡txi dugu eta atea ireki dugu.
3. Goiz gosaldu dute eta laster hasi dirá lanean.
4. Oporrak hartuko ditut eta Parisa joango naiz.
5. Giltza poltsikotik atera du eta etxean sartu da.
6. Bulegoan sartu zen eta argia piztu zuen.
7. Basoa ardoz bete du eta pozik edan du.
8. Aita etorri da eta saltoka hasi da haurra.
9. Mugara iritsi ginen eta poliziak hurbildu ziren kotxera.
10. Laguna ikusi nuen eta harén ondoan eseri nintzen.
11. Udaletxera joango gara eta alkatearekin hitz egingo dugu.
12. Dirua eskatu dio eta ez dio ezer eman.

6. Alda itzazu esaldiak perpaus espükatiboak eginez.

(Invierte el orden de las frases haciendo oraciones explicativas)

1. Euria ari du eta etxean geldituko gara.

2. Dirurik ez dugu eta ezin dugu kotxerik erosi.
3. Oso itsusia da eta ez zaio gustatuko.
4. Janari gozoa da eta pozik jango du amonak.
5. Berandu zen eta etxera joan behar genuen.
6. Indar handia du eta honek eramango ditu maletak.
7. Haserre dago eta gaur ez da etorriko.
8. Gaizki portatu zarete eta gauean ez duzué telebistarik ikusiko.
9. Kotxea puskatu zaio eta ezin da etorri.
10. Lan handia dugu eta ez gara jaialdira joango.

147
 d) ETA... ERE BAI, ETA... ERE EZ.

Como bien sabes, ere bai y ere ez significan también y

tampoco respectivamente. Su utilización nos permite suprimir
en la segunda oración los elementos repetidos:

Amak esan du hori eta aitak esan du hori.

— » Amak esan du hori, eta aitak ere bai.
(Lo ha dicho ¡a madre y también el padre)

Gurekin bazkaldu du eta gurekin afaldu du.

Gurekin bazkaldu du, eta afaldu ere bai.
(Ha comido con nosotros y también ha cenado)

Neskak ederki kantatu du eta ederki dantzatu du.

Neskak ederki kantatu du, eta dantzatu ere bai.
(La chica ha cantado muy bien y también bailado)

Ez dut jateko gogorik eta ez dut edateko gogorik.

— » Ez dut jateko gogorik, eta edateko ere ez.
(No tengo ganas de comer y tampoco de beber)

Ez da agertu eta ez du deitu.

— * Ez da agertu, eta deitu ere ez.
(No ha aparecido ni tampoco ha llamado)

Ez dio hitz egin nahi eta ez du ikusi nahi.

— » Ez dio hitz egin nahi, eta ikusi ere ez.
(No quiere hablarle ni verle)

• La conjunción eta fundida con bai y ez se convierte en

baita y ezta con una función similar:

Amak esan du hori, baita aitak ere.

Gurekin bazkaldu du, baita afaldu ere.
Neskak ederki kantatu du, baita dantzatu ere.

Ez dut jateko gogorik, ezta edateko ere.

Ez da agertu, ezta deitu ere.
Ez dio hitz egin nahi, ezta ikusi ere.

148
 • ARIKETAK

7. Elkartu itzazu esaldi hauek eta ...ere bai erabiliz:

1. Alberto joan da; Mikel joan da.

2. Etxe hau berria da; hori berria da.
3. Amona gaiso dago; aitona gaiso dago.
4. Arropak eraman ditu; liburuak eraman ditu.
5. Mireni erakutsi dizkiot argazkiak; Pellori erakutsi dizkiot.
6. Neska altxatu da; mutila altxatu da.
7. Isabelek farre egin du; Isabelek negar egin du.
8. Goiz joan naiz lantegira; goiz atera naiz.
9. Andreak soineko berria erosi du; andreak soinekoa ordaindu du.
10. Mendian ibili ginen; nekatu ginen.

8. Koordina itzazu beste hauek eta ...ere ez erabiliz:

1. Jon ez da etorri; Maite ez da etorri.

2. Ez dugu gosaldu; ez dugu bazkaldu.
3. Herri hau ez da polita; beste hori ez da polita.
4. Ez dute esnea ekarri; ez dute ogia ekarri.
5. Ez diot inori esan; ez diot zure lagunari esan.
6. Osaba ez da jaiki; izeba ez da jaiki.
7. Nik ez daukat gogorik; Ferminek ez dauka gogorik.
8. Guk ez dakigu hori; zuek ez dakizue hori.
9. Inaziori ez zaio gustatu; niri ez zait gustatu.
10. Makina honek ez du asko balio; horrek ez du asko balio.

9. Esaldi hauetan eta ...ere bai-ren ordez baita ...ere erabili behar duzu.
(En estas oraciones cambia eta ...ere bai por baita ...ere)

1. Aitor etorri zen eta Idoia ere bai.

2. Maritxuk gona erosi du eta frakak ere bai.
3. Asteartean bilera dugu eta ostegunean ere bai.
4. Gasolina bukatu zaigu eta dirua ere bai.
5. Bihar jai dugu eta etzi ere bai.

10. Esaldi hauetan eta ...ere ez-en ordez ezta ...ere erabili behar duzu.

1. Ez du agertu nahi eta deitu ere ez.

2. Nik ez dut ezagutu eta zure anaiak ere ez.
3. Gaur ez gara lanera joango eta bihar ere ez.
4. Mutikoa ez da itsusia eta neskatxa ere ez.
5. Ez dugu haragirik eta arrainik ere ez.

HURRENGO ZATIA BURUZ IKAS EZAZU

149
 GIZON SAIATUA

Senar-emazte bi medikuaren kontsultan agertzen dira.

Gizonak gaiso itxura dakar eta andrearen besotik dator. Senda-
gilearen aurrean esertzen dirá eta emaztea hasten da hizketan:

- Begira, jauna, nere gizonak sekulako depresioa du. Ez

omen du bizitzeko gogorik. Egun osoan lanean pentsatzen ari
da: ez du ezer jaten eta gauez ezin izaten du loak hartu.

Medikuak isilik begiratzen dio gizonari. Ondoren betaurre-

koak kendu eta honela dio:

-Zure senarrak atsedena behar du eta distraitzea komeni

zaio. Ba al du, adibidez, musikarako edo pintatzeko zaletasunik?

- Bai. Pintura asko gustatzen zaio. Gaztetan akuarelak

egiten zituen.

- Horra, bada, zaletasun polita eta merkea... Bitamina

batzuk ere aginduko dizkiot. Inportanteena, ordea, lanik ez
egitea da: bakea, lasaitasuna behar du. Edozein lan oso
kaltegarria litzateke zure gizonarentzat... Etorri zaitezte hurren-
go hilean eta ikusiko dugu nola dabilen.

Senar-emazteak altxatzen dirá eta agur esan ondoren

sendagilearen etxetik irteten dira.

Hurrengo egunean sendagileak kalean ikusten du andrea:

-Ta? Zetr moduz doa zure gizona? Hasi al da pintatzen?

-Bai. Gau osoa pasa du pintatzen eta berrehun akuarela

egin ditu. Hospitalean dago orain leher eginda...

150
 • GALDERAK

1. Ñor agertzen da medikuaren kontsultan?

2. Itxura ona al du gizonak?
3. Gizona hasten al da hizketan?
4. Zer esaten dio andreak sendagileari? (subord.).
5. Zer galdegiten dio medikuak andreari? (subord.).
6. Zer erantzuten dio andreak? (subord.).
7. Zer da inportanteena gizonarentzat?
8. Noiz itzuli behar dute kontsultara?
9. Medikuak noiz ikusten du berriz andrea?
10. Zer galdetzen dio medikuak andreari? (subord.).
11. Zer erantzuten dio andreak? (subord.).

Saiatua: esforzado, empeñista; sekulako: enorme; atseden: descanso; komeni zaio: le

conviene; adibidez: por ejemplo; musikarako: para la música; zaletasun: afición; horra: he ahí;
merke: barato; agindu: mandar, ordenar; inportanteena: lo más importante; lasaitasun:
tranquilidad; kaltegarri: perjudicial; litzateke: sería; ta?: eta?; leher eginda: reventado.

151
• OHARRAK

• PINTATZEKO ZALETASUNA
MUSIKARAKO ZALETASUNA

A la pregunta zertarako (para qué) podemos responder

con un verbo terminado en -t(z)eko o con un sustantivo
terminado en -rako.

pintatzeko zaletasuna afición a pintar

musikarako zaletasuna afición a ¡a música

El primer caso lo estudiaremos en el tema 11 de este

curso. El segundo resulta de añadir el sufijo -ko al caso adlativo
(ñora), cuya declinación conocemos ya en singular y en plural.

• Ejemplos:

Tresna egokia lanerako

(Herramienta adecuada para el trabajo)

Ez gaude prest horretarako

(No estamos dispuestos a eso)

Azkenerako utziko dut

(Lo dejaré para el final)

• Tratándose de tiempo y lugar los interrogativos serían

noizko (para cuándo) y norako (para dónde) respectivamente:

- Noizko bukatuko duzu hori? - Para cuándo acabarás eso?

- Arratsalderako - Para la tarde
gauerako para la noche
zazpietarako para las siete
ostegunerako para el jueves

- Norako bidea hartu du? - ¿Qué camino ha tomado?

- Etxerako bidea - El camino para casa
herrirako bidea el camino para el pueblo
harako bidea el camino para allá

152
2.- LA COORDINACION DISYUNTIVA: EDO, ALA

a) Cuando se coordinan dos ¡deas que dan lo mismo sin

que se exiga una opción entre ambas se emplea edo:

Gauean, telebista ikusiko dut edo ohera joango naiz.

(Por ¡a noche veré la tele o me iré a la cama}

Igandean zinera joango gara edo bestela kalean ibiliko

gara.
(El domingo iremos al cine o si no andaremos por la calle)

Berdin zait eguraldi ona edo euria egitea.

(Me da igual que haga buen tiempo o que Hueva)

b) Cuando se trata de una pregunta en cuya respuesta hay

que optar por una u otra alternativa se emplea ala:

Mendira joango gara ala kalean ibiliko gara?

(¿Iremos al monte o pasearemos por la calle?

Barrura sartuko zara ala kanpoan geldituko zara?

(Entras dentro o te quedarás fuera?)

Zer nahiago duzu, jan ala edan?

(¿Qué prefieres, comer o beber?)

c) Es muy frecuente dejar la pregunta cortada en ala, sin la

segunda parte de la disyuntiva:

Gorra zaude, ala?

(¿Estás sordo o qué?)

Ez daude konforme ala?

(¿No están conforme o qué?)

Ez zaio gustatu ala?

(¿Es que no le ha gustado o qué)

153
 • ARIKETAK
11. Esaldi hauek itzultzeko edo erabil ezazu:

1. Hablaremos contigo o con tu hermano.

2. Iremos a la playa o al monte.
3. Lo suele arreglar él o si no lo lleva al garaje.
4. Llegaron el sábado o el domingo.
5. Ven en tren o en coche.

12. Galdera hauek itzultzeko ala erabil ezazu:

1. ¿Te quedarás ahí o vendrás con nosotros?

2. ¿Esto es tuyo o mío?
3. ¿Qué quieres? ¿Vino o agua?
4. ¿Qué ha sido? ¿Chico o chica?
5. ¿Lo compraste en Bilbao o en Londres?

3." LA COORDINACION ADVERSATIVA: BAINA, ORDEA,

BERRIZ, HALA ERE, BAIZIK

La coordinación adversativa se realiza principalmente por

las partículas baina (pero), ordea, berriz (pero, en cambio) y
hala ere (sin embargo, no obstante).

a) BAINA se coloca entre ambas oraciones:

(_________________ ) BAINA (_________________ )

Etorri da baina ez dugu hitz egin.

(Ha venido pero no hemos hablado)

Ordua da baina ez da iritsi.

(Es la hora pero no ha llegado)

Deitu diot baina ez du erantzuten.

(Le he llamado pero no contesta)

b) BERRIZ aparece detrás del primer sintagma de la

segunda oración:

(_________________ ), (_____ , BERRIZ___________ )

Fermin nafarra da, Arantxa, berriz, gipuzkoarra.

(Fermín es navarro, Arantxa, en cambio, guipuzcoana)

154
 c) ORDEA puede aparecer tras el primer sintagma de la
segunda oración o al final de ésta.

(), (_____ , ORDEA)

(________ ), (ORDEA)

Zuk asko dakizu, nik, ordea, ez dakit ezer.

(Tú sabes mucho, yo en cambio no sé nada)

Donostian bizi da, lana Hernanin egiten du ordea.

Donostian bizi da, lana, ordea, Hernanin egiten du.
(Vive en San Sebastián pero trabaja en Hernani)

d) HALA ERE puede aparecer en las mismas posiciones

que ordea:

Garestia da, erosiko dugu hala ere.

(Es caro, sin embargo lo compraremos)

Pelotari bikaina da, hala ere ez du jokatu nahi.

Pelotari bikaina da, ez du jokatu nahi hala ere.
(Es un excelente pelotari, sin embargo no quiere jugar)

e) BAIZIK significa sino (que) y se coloca al final de la

segunda oración. La primera suele ser negativa.

(), (BAIZIK)

Kotxea ez zion saldu, utzi baizik.

(No le vendió el coche sino que se ¡o prestó)

Si la segunda frase es larga suele colocarse baizik eta al

comienzo de ésta:

(_______ ), (BAIZIK ETA_________________ )

Kotxea ez zion saldu, baizik eta lagun handiak zirenez gero

utzi egin zion.
(No le vendió el coche, sino que como eran muy amigos
se lo prestó)

155
 • ARIKETAK

13. Esaldi hauetan ipini ezazu ordea baina-ren ordez.

(En estas frases pon ordea en tugar de baina).

1. Irakasleak baietz esan du baina ikasleek ezetz.

2. Aldizkari hori egokia da baina oso garestia.
3. Etortzeko asmoa zuen baina ezin izan du.
4. Ni Markinakoa naiz baina Lourdes Bergarakoa.
5. Goizero joaten da lanera baina arratsaldean etxean gelditzen da.

14. ErabH ezazu hala ere esaldi hauek itzultzeko.

1. Es pequeño, sin embargo tiene mucha (gran) fuerza.

2. Todavía no han aparecido, sin embargo vendrán.
3. El Athletic está perdiendo, sin embargo ganará.
4. Es poco dinero, pero será suficiente.
5. Se ha resbalado y sin embargo no se ha caído.

15. Itzul itzazu esaldi hauek baizik erabiliz:

1. No somos hermanos sino amigos.

2. No viniste a pie sino en coche.
3. Eso no lo dijo Alfonso sino IñakL
4. No tomaré café caliente sino frío.
5. Eso no ocurrió el lunes sino el martes.
6. Arrate no anda con Koldo sino con Bernardo.
7. No se le ha perdido sino que se le ha olvidado.

HURRENGO ORRIALDEAN TARTALOREN IPUINA DUZU.

KONTATZEN IKAS EZAZU

156
 TARTALO

Behin batean bi mutil gazte mendian zebiltzan eta euria

hasi zuen. Handik hurbil kobazulo bat aurkitu zuten eta barrura
sartu ziren babes bita. Koba barrua nahiko ¡luna zegoen eta
hasieran ez zuten ezer ikusten. Berehala, ordea, ardí batzuk ikusi
zituzten lurrean etzanda eta bazter batean gizon ikaragarri bat
harri batean jarria. Eta gauza harrigarria: gizonak begi bakarra
zuen bekokiaren erdian! Mutilak hura ikusirik beldurtu egin ziren
eta kanpora irten nahi izan zuten. Gizonak, ordea, salto batean
jaiki eta harri handi bat jarri zuen sarreran. Mutilak negarrez
hasi ziren.

Gizonak sua piztu zuen. Gero mutil haietako bat hartu,

burdina luze bat sartu zion alde batetik bestera eta sutan erre
ondoren jaten hasi zen. Jaten ari zelarik atzera begiratu eta zati
bat eskaini zion beste mutilan:

-Zati bat nahi al duzu? Gozoa dago zure laguna!

Mutila ikaratua zegoen bazter batean eta ezetz erantzun

zion.

Halako batean, nahikoa jan eta edan ondoren lo geratu zen

Tartalo. Tartalo bait zen gizonaren izena. Mutila, hura ikusirik,
isil-isilik jaiki eta sarrerako harria mugitzen hasi zen, baina ezin
zuen. Orduan burdina hartu zuen lurretik, sutan goritu zuen eta
begitik sartu zion Tartalori. Tartalo oihuka esnatu zen eta
itsututa mutilaren bila hasi zen. Mutila, ordea, ardien artean
izkutatu zen eta ez zuen aurkitu.

Hurrengo goizean Tartalok sarrerako harria kendu zuen

ardiak kanpora ateratzeko. Ardiak atera bitartean atean zegoen
hankak zabalik eta ardiak azpitik pasatzen zirenean banan-ba-
na'n ikutzen zituen denak. Mutilak hura ikusirik larru bat jantzi
zuen bizkarrean eta ardien artean sartu zen. Tartalok ikutu
zuenean ez zion igarri eta hórrela irten zen kanpora. Kanpoan
zenean farrez eta burlaka hasi zen mutila. Tartalok harri bat
bota zion haserre baina ez zuen mutila jo.

Ipuin hau kontatzen dutenean honela esaten du orain

Ataungo jendeak: "Tartalo, bertan jan ta bertan lo".

157
• GALDERAK

1. Non zebiltzan mutilak euria hasi zuenean.

2. Urruti al zegoen kobazuloa?
3. Nor ikusi zuten koba barruan?
4. Zenbat begi zituen gizonak?
5. Zer egin zuten mutilek gizona ikusi zutenean?
6. Zer egin zuen gizonak sarrera ixteko?
7. Ñola sartu zion gizonak burdina mutilari?
8. Zer eskaini zion gizonak beste mutilari?
9. Zer erantzun zion mutilak?
10. Noiz geratu zen lo Tartalo?
11. Mutilak ezin zuen harria mugitu. Zer egin zuen orduan?
12. Non izkutatu zen mutila?
13. Zertarako kendu zuen Tartalok sarrerako harria?
14. Ñola zegoen Tartalo atean?
15. Zer jarri zuen mutilak bizkarrean?
16. Ñola hasi zen mutila kanpoan zenean?
17. Zer egin zuen Tartalok orduan?
18. Zer esaten du orain Ataungo jendeak?

Handik hurbil: cerca de allí; kobazulo: cueva; babes bila: en busca de cobijo; hasieran: al
comienzo; bazter: rincón; ikaragarri: terrible, grande; bekoki: frente; hura ikusirik: al verlo;
beldurtu; asustarse; sarrera: entrada; alde batetik bestera: de una parte a otra; sutan: al
fuego; erre: asar; jaten ari zelarik: cuando estaba comiendo; zati: trozo; eskaini: ofrecer;
ikaratu: asustado, tembloroso; goritu: poner incandescente; oihuka: gritando; esnatu:
despertarse; itsututa: cegado; hankak zabalik: con las piernas abiertas; banan-banan: una
por una; ikutu: tocar; larru: piel; bizkar: espalda; burlaka hasi: empezar a burlarse.

158
• OHARRAK

• HURA IKUSITA
HURA IKUSIRIK

En la página 118 hemos presentado una forma de hacer

oraciones adverbiales por medio del morfema -z unido al
participio: ikusiz, hartuz, etc.

Otra forma muy frecuente es añadir al participio las

terminaciones -ta (-da tras n o I) o -(r)ik.

Hura ikusita beldurtu egin zen.

Hura ikusirik beldurtu egin zen.
(Al verlo se asustó)

Hórrela ibilita ez duzu ezer lortuko.

(Andando así no conseguirás nada)

Lo eginda hobeto nago.

(Habiendo dormido estoy mejor)

La forma con -z (ikusiz) tiene un carácter más simultáneo

que las terminadas en -ik o -ta (ikusirik, ikusita) respecto a la
acción principal.

En cursos posteriores estudiaremos estas nominalizacio-

nes con mayor detenimiento.

159
9. IKASKAIA___________
HORRELA DELA USTE DUT
 HORRELA DÉLA ÜSfE Wf

• LAS SUBORDINADAS SUSTANTIVAS: -(e)LA

El curso pasado adelantamos algunas nociones sobre

subordinación que a partir de este tema trataremos más en
detalle. Comenzaremos con la partícula —

Esta partícula corresponde al que español de las subordi­

nadas sustantivas. Tales oraciones funcionan generalmente
como objeto directo (Pedro dice que hace buen tiempo),
aunque también pueden cumplir funciones de sujeto (es verdad
que no tiene dinero). qston

1Paradigma "naiz"

Las formas del presente naiz terminan todas en -ela:

naiz —* naizela
zata —* zarela, .. ,t
da —» déla sp
gara — » garela
zarete —> zaretela
dirá -* direla

• Ejemplos:

Horrelakoa naizela usté al duzu? ¿Crees que soy así?

Oso azkarra zarela asan dute. Han dicho que eres muy listo.
Bera izen déla aitortu du. Ha confesado que ha sido él.
Badakite Donostian izan garela. 3 Saben que hemos estado en S. Sebastián.
Elkarrekin ibiltzen zaretela Hemos oído que soléis andar juntos.
entzun dugu.
Badirudi prezioak igoko direla. Parece que subirán los precios.

163
 • He aquí una serie de verbos conocidos ya en su mayoría y
que pueden aparecer en la oración principal de los ejercicios
que vienen a continuación. Apréndelos.

esan: decir
entzun: oír
aditu: oír, entender
erantzun: responder
ulertu: entender
jakin: saber, enterarse
irakurri: leer
ikusi: ver
erakutsi: enseñar, mostrar, demostrar
adierazi: expresar, comunicar, dar a entender
aitortu: confesar, reconocer
sumatu: notar, percibir
nabaritu: notar, percibir
usté izan: creer (opinar)
iruditu: parecer

1. Parece (que) puede expresarse por medio de (ba)dirudi y

ematen du.

Badirudi, como todas las formas que llevan el morfema

afirmativo ba-, puede ir al comienzo de la oración, dirudi,
sin embargo, no.

"Parece que está bien" puede decirse de las siguientes

maneras:

Badirudi ondo dagoela.

Ondo dagoela dirudi.
Ondo dagoela ematen du.

2. Recuerda que hay una forma sintética correspondiente a

esan (pág. 107): diot, diozu, dio, etc...

Ondo dagoela dio.

(Dice que está bien)

164
 • ARIKETAK

1. Subordina ¡a primera oración como completiva de la segunda en lugar

de los puntos, como en el siguiente ejemplo:

Hura Maite da;... usté dut.

—► Hura Maite déla usté dut.

1 .- Ni alferra naiz;... esan duzu.

2 - Bihurria zara; jendeak ... esaten du.
3 .- Bera izan da; lapurrak ... aitortu du.
4 .-Tabakoa neretzat kaltegarria da;... sumatu dut.
5 .- Liburu hauek bikainak dirá; irakasleak ... dio.
6 .- Norbait etorri da;... nabaritu dut.
7 .-Tontea zara;... dirudi.
8 ,- Gauzak konpontzen ari dirá; badirudi ...
9 .- Oso trebeak zarete;... erakutsi duzue.
10 .- Negua luzea ¡zango da;... esan du telebistak.
11 .- Mutilak lanean ari dirá;... usté dut.
12 - Erantzuna ez da egokia izan;... adierazi diot Pellori.
13 .- Hori ezin da hórrela egin; ... aitortu behar dugu.
14 -Anai-arrebak zarete; Martinek ... ulertu du.

2. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 .- Hemos oído que sois amigos de Loli.

2 .- Han visto que hemos venido tarde.
3 .- Hemos sabido que ahora vives en Eibar.
4 ,- Han respondido que saldrán enseguida.
5 .- He leído que se ha muerto la tía de Koldo.
6 .- Mis padres creen que hemos ido a Bilbao.
7 .- La radio ha dicho que el mes que viene subirá la gasolina.
8 .- Dicen que eres muy trabajador.
9 .-Le he dicho que iremos mañana.
10 .- Juncal ha dicho que esas flores son para nosotros.
11 .- He notado que ha entrado alguien.
12 - Hemos de reconocer que eso es así.
13 .- Han demostrado que son muy listos.
14 .-Me ha parecido que se ha caído algo.

165
 2 .- Paradigma "dut
El paradigma de dut sufre las siguientes transformaciones:

dut —► dúdala
duzu .duzula
du ^^Mf^'duéla’
dugu >dügula
duzue ; —> duzuela
dute -» dutela

Las formas correspondientes al objeto plural sufren idénti­

ca transformación: ditudala, dituzula, dituela, etc...

• Ejemplos:

Entzun dúdala esan dut sb’ts He dicho que ya he oído

Badirudi suerte handia duzula Parece (ser) que tienes mucha suerte
Honek egin duela usté dugu Creemos que lo ha hecho éste
Ez ditugula nahi adierazi diot Le he manifestado que no los queremos
Badakigu irabaziko duzuela Sabemos que ganaréis <
Indarra dutela efakutsi dute Han demostrado que tienen fuerza

166
 3. Sarta ezazu lehenengo esaldia bigarrenean ~(e)/a erabiliz:

" 1.- Asmatu duzu; ... usté dut. ... s . 5.

2 .- Atsedena behar du; aitonak ... esan du.
3 .- Ebaristok kotxe berria erosi du; ... entzun dugu.
4 .- Arazo horrek garrantzi handia du;... adierazi diot.
5 .-Zuk jasoko duzu dirua; hauek ... diote.
6 .- Ez dugu lan egiteko gogorik;... aitortu behar dugu.
7 .- Ez duzue ezer ulertu; badirudi...
8 .- Janariak ez du gatzik behar; ... esan du izebak.
9 .-Gaur hotz handia egiten du;... nabaritu dut.
10 .- Ez dute deituko; lagunek ...adierazi dute.
11 .- Guk ezin dugu horrelakorik egin;... erantzun diogu nagusiari.
12 - Euria egingo du; ... ematen du.
13 .-Nik ez ditut landareak ikutu;... esan diot amari. !
14 - Zapatak zikindu dituzu; ez al duzu ikusi ...?
15 .- Atea zabalik utzi dute;... sumatzen da.
16 - Oporrak ¡zango ditugu;... entzun diot irakasleari.
17 .- Istripu bat izan duzu; ... jakin dugu.
18 .- Guk ekarriko ditugu ogiak;... adierazi diot amari.

4. Eman itzazu esaldi hauek euskaraz:

1 .-He dicho que quiero agua.

2 .-Creo que tienes frío. . í- í •
3 .- Le hemos respondido que eso vale poco.
4 - Sabes que hemos terminado el trabajo.
5 .-Hemos oído que habéis comprado una casa nueva.
6 .- He notado que hoy hace calor. .
7 .- Han dicho que necesitan luz.
8 .- Le he dicho que llevaremos las cosas por la tarde.
9 .- Ha dado a entender que tiene poco dinero.
10 .- Parece que tienes cinco años.
11 .- He visto que tenéis librosnuevos.
12 -Le he respondido que tengo ganas de comer.
13 .- Ha reconocido que necesita gafas.
14 ,- Me parece que has héch

IRAKUR ITZAZU TXISTEAK ETA ERANTZUN GALDEREI

167
 HUMOREA

• BIGARRENA

Jontxo alfer samarra da eskolan eta nota txarrak ekartzen

ornen ditu beti. Azkena izaten ornen da gehienetan. Gaur, berriz,
saltoka sartu da etxean, aitari musu eman eta honela esaten
dio:

- Aitatxo! Badakizu bigarrena naizela eskolan?

- Zorionak, seme! Eta ñola gertatu da hori?
- Gaur Ibon eta biok bakarrik egon garelako. Besteek gripea
harrapatu dute.

1,- Noiakoa da Jontxo eskolan?

2 .- Nolakoak izaten dira Jontxoren notak?
3 .- Zenbakarrena izaten da eskolan?
4 .- Nota etorri da gaur etxera?
5 .- Zenbakarrena déla esan dio aitari?
6 .- Zer galdetu dio aitak? (subord.)
7 .-Zer dute beste ikasleek?

• ORDU DESEGOKIA

Gizon bat medikuaren etxean agertzen da estu eta larri.

Berandu da eta medikua haserretu egiten zaio:

-Zer! Orain al zatoz kontsultara? Ez al duzu irakurri atean

lauetatik bostetara déla?
- Bai. Baina zure zakurrak ez daki irakurtzen eta seiak eta
laurdenetan egin dit hozka...

1 - Nota agertu da gizona medikuaren etxean?

2 .- Ondo hartu al du medikuak?
3 .- Zein dira kontsulta orduak?
4 .- Gizonari, noren zakurrak egin dio hozka?
5 .-Ze ordutan?

168
 ETXE BERRIA

Bi lagun hizketan ari dira:

- Badakizu Dionisiok etxe berria erosi duela?

- Bai? Eta nolakoa?
- Zaharra...

1 .-Zertan ari dira bi lagunak?

2 .- Nolakoa da Dionisioren etxe berria?

• PENA HANDIA

Senarra ohean dago. Hiltzen ari da eta berak badaki. Begiak

irekitzen ditu eta ahots ahulez galdetzen dio andreari:

- Kasimira, negar egingo al duzu hiltzen naizenean?

-Jakina! Badakizu negar handia egiten dúdala edozein
huskeriagatik...

1 .-Nota dago senarra?

2 .- Nor dago senarraren ondoan?
3 .- Zer egingo du andreak senarra hiltzen denean?

• HANKA BIAK

Manuel ohean dago eta lagun bat etorri zaio bísitatzera:

-Zorionak, Manuel!
- Zergatik?
- Medikuak hanka bat kanposantuan duzula esan du, baina
oraindik biak hemen dituzula ikusten dut eta...

1 .-Zertara etorri zaio laguna ManueH?

2,- Zer esan du medikuak?
3 .-Zer ikusi du lagunak?

1 .- Musu eman: besar.

2 .- Desegoki: inadecuado; estu ta larri: apurado; hozka egin: morder.
4 .-Ahots ahulez: con voz débil; edozein huskeriagatik: por cualquier tontería.
5 .- Kanposantu: cementerio.

169
 3.- Paradigma nor-nori-nork: diot
Este paradigma ofrece las siguientes transformaciones:

diot —> diodala

diozu —* diozúla
dio —» diola
diogu diogula
diozue —» diozuela
diote —» diotela

Las formas con objeto plural tienen las mismas terminacio­

nes: dizkiodala, dizkiozula, dizkiola, etc...

5. Sartu ezazu lehenengo esaldia bic/arrenean -(e)!a erabüiz:

1 Realak Osasunari irabaziko dio; ... usté dugu.

2 .- Neskak mutilan zerbait esan dio; ... nabaritu dut.
3 .-Esneari ura botatzen dio; andreak ... aitortu du.
4 - Operazioa seguruak ordainduko dio; medikuak ... erantzun dio
gaisoari.
5 .-Ez dio hori barkatuko; Robertok esan dio Alfontsori.
6 .- Mutikoek gaizki erantzun diote izebari;... iruditu zait.
7 .-Amari ez diote ezer esan; badirudi ...
8 - Zure arre bar i opari bat egingo diote;... entzun dugu.
9 ,- Eduardori lan berri bat eskaini diote;... jakin dugu.
10 .— Etzi eramango dizkiot paperak;... adierazi diot osaban.
11 .- Lagunari atea ireki diot; aíikusi dute.
12 .-Gezurra esan diozu; Iñigok ... usté du.
13 .-Dirua eskatuko diogu; aitak badaki .;.
14 - Kotxea utziko diozue; Lurdesek ... uíertu du.
15 .-Ez diozue etxea saldu nahi; Isidro ... esaten ari da.

6. Eman itzazu esaldi hauek euskaraz:

1 .- Hemos visto que le ha traído una cosa.

2 - Isabel dice que le he quitado un libro.
3-Creo que le has respondido mal.
4 - El tío ha dicho que le tenéis que decir la verdad.
5 .- Los médicos dicen que no le encuentran nada a tu padre.
6 .- José ha visto que le hemos cerrado la puerta.
7 - ¿Crees que se lo he dicho yo?
8 .- Dice que le has tirado una piedra.
9 - Iñaki dice que nadie le ha dicho nada.
10 .—Le hemos dicho que le subiremos los periódicos.

170
 4.- Paradigmanor-nori:zait
<-b Las transformaciones son similares a las del paradigma
anteriora Jebfejíhíi

zait —> zaidala

zaizü —> zaizula
zaio —> zaiola
zaigu —> zaigula
zaizue —> zaizuela
zaie —» zaiélá

Tales terminaciones no varían si el elemento ñor (el sujeto)

es plural: zaizkidala, zaizkizula, zaizkiola, etc...

7. Sar ezazu lehen esaIdia bigarrenean:

1 .- Kartera galdu zaio; Edurnek ... esan du.

2 .- Liburua ekartzea ahaztu zaio; ikasleak...esan du.
3 - Dirua bukatu zaio; lagunak ... aitortu du.
4 - Bere poesía asko gustatu zait; ... adierazi diot Gabriel i.
5 .-Soinekoa oso merkea iruditu zait; ... esan diot arrebari.
6 .-Zerbait okerra gertatu zaizu; berehala nabaritu dut ...
7 .-Aitona hil zaizu; ... entzun dut.
8 .-Kotxea bidé erdian gelditu zaigu; .4 esango diogu nagusiari.
9 .-Asmo hori egokia iruditu zaigu;... adierazi diot Rikardori.
10 .- Bihar iritsiko zaizue eskutitza; izebak ... esan du.
11 .-Laguntza hori ondo etorriko zaie; langileek ... usté dute.
12 - Oso argazki politak atera zaizkizu;...ikusi dut.
13 .-Nagusia haserretu egin zaio; Idoiak ... esan du.
14 - Alkateari etxean lapurrak sartu zaizkio; ... irakurri dugu.

8. Eman itzazu esaldi hauek-euskaraz: ^^ ^ííí.:gg?üA

1 .- Parece que tu respuesta no le ha gustado a Miren.

2-Creo que se me ha metido una piedra en el zapato.
3-Le hemos comunicado a Koldo que eso no te parece bien.
4 .-Tu madre ya sabe quesenos ha acabado eltpamo
5 .- Creemos que se LQS.ha;X>lvidado^’^
6 .- Han dicho que ese dinero les vendrá bien. g - ?

171
 5." Sintéticos intransitivos: nago, nabil, nator, noa
Estas formas acaban todas en -ela, salvo las terminadas
en -a: zabiltza(la), gabiltza(la), dabiltza(la); noa(la), doa(la).

nagoela nabilela natorrela noala

zaudela zabiltzala zatozela zoazela
dagoela dabilela datorrela doala
gaudela gabiltzala gatozela goazela
zaudetela zabiltzatela zatoztela zoaztela
daudela dabiltzala datozela doazela

9. Sar ezazu lehen esa/dia bigarranean:

1Hori gaizki egina dago;... aitortu behar duzu.

2 .- Eguraldi ona dago; ematen du.
3 .- Arazoa konpondua dago;... adierazi dute.
4 .- Zopa gazia dago;... dirudi.
5 .-Partidua irabazia dago;... usté dugu.
6 .- Aspertu samarra nago;... erantzun diot Garbiñeri.
7 .- Ez nago horregatik haserre; jakin ezazu ...
8 .-Triste zaude;... nabaritu dut.
9 .- Ederki gaude hemen;... esan diot adiskideari.
10 .- Ez gaude konforme horrekin;... erakutsi behar dugu.
11 .- Gure zain zaudete;... ulertu dugu.
12 .- Beldurturik zaudete;... aitor ezazue.
13 .- Horko leihoak zabalik daude;... sumatu dut.
14 .- Haurrak lo daude;... ematen du.

15 .- Gaur jende asko dabil kalean;... ikusi dugu.

16 .-Aurten hobeto nabil;... usté dut.
17 .- Oker zabiltza;... ulertu behar duzu.
18 - Mozkortua zabiltza;... ematen du.
19 .- Pozik dabiltza eskola horretan; ikasleek ... aitortu dute.

20 .- Berandu nator gaur; badakit ...

21 .-Nerekin hitz egitera zatoz;... ulertu dizut.
22 .- Haize hotza dator;... nabaritu dut.
23 .- Autobusa bete-betea dator;... ematen du.
24 .- Etsaiak handik datoz;... esan dute.

25 .- Gaur ez noa afaltzera;... adierazi diot Feliperi.

26 - Haurra ekartzera doa; Inesek ... esan du.
27 .- Gu ez goaz dirua eskatzera; badakite ...
28 .- Gauzak bidé zuzenetik doaz;... usté dugu.
29 .- Politika arazoak gaizki doaz;... irakurri dut.

172
10. Itzul ezazu:

1 Le he dicho a Sebastián que estoy muy cansado.

2 .-¿Te parece que eso está bien?
3 .- Parece que estás enfadado.
4 .- Creo que tus libros están en aquella mesa.
5 .-Veo que andáis temprano.
6 .- Creo que este reloj anda mal.
7 - Eso señores dicen que vienen a hablar contigo.
8 .- Hemos visto que los ríos vienen muy sucios.
9 .- El abuelo ha dicho que se va a la calle.
10 .- Le he comunicado que vamos a su casa.
11 .- Hemos de confesar que las cosas van bastante mal.

HUMOREA

• ERO ETXEAN

Gizon bat eta emakume bat eztabaida gogorrean ari dirá ero etxean.
Medikua hurbiltzen da eta galdetzen du:

- Zer gertatzen da hemen? Zergatik ari zarete eztabaidan?

Eta emakumeak erantzun:

- Gizon honek Napoleón déla esaten du.

- Bai. Eta...?
- Burutik dagoela, jauna. Ni Josefina bait naiz eta ez dut inondik
ezagutzen!

• FAKULTATEAN

Toribio medizina ikasten ari da eta gaur azterketa du. Tribunalak

galdetzen dio:

- Esan! Noiz jakiten dugu gaiso bat óso larri dagoela?

- Hiltzen denean...

1 .-Ero: loco; ero etxe: manicomio; eztabaida: discusión; inondik ez: de ninguna parte, de
nada.
2 .- Azterketa: examen.

173
 6.“ Sintéticos transitivos: dakit, daukat, dakart, daramat.

1,-Habrás observado que los morfemas -t, -zu, -gu al

subordinar se transforman en -dala, -zula y -gula respectiva­
mente. ' »
2 - El resto de las formas hacen en -ela, salvo dos
terminadas en -a, dáiika(la) y dararha(la). , r

dakidala daukadala dakardala daramadala

dakizula daukazula dakarzula daramazula !
dakiela daukala dakarrela daramala
dakigula daukagula dakargula daramagula
dakizuela daukazuela dakarzuela daramazuela
dakitela daukatela dakartela daramatela

3 - El que haya objeto plural no afecta a estas termina­

ciones.

11. Sar ezazu lehenengo esa/dia bigarrenean -(e)la erabiliz.

1 .- Gazte horrek asko daki;... iruditu zait.

2 .-Andonik ez daki bakarrik ibiltzen; badirudi...
3 .- Nik dena dakit;... usté duzu, ala?
4-Kimika asko dakizu; irakasleak ..; esan du.
5 .-Ederki dakizu frantsesez; zuk ... erakutsi duzu.
6 .-Guk ez dakigu ezér;... aitortu behar dugu.
7 .-Zuek gehiegi dakizue;... nabaritu dut.

8 .-Agure horrek diru asko dauka;... esaten du jendeak.

9 .- Haragiak ez dauka gatzik;... sumatu dut.
10 .- Paperak bulegoan dauzkat; & usté dut.
11 .- Nerea bezalako erlojua daukazu;... ikusi dut.
12 - Bihotz handia daukazu; 5. erakútsi behar duzu.
13 .-Gaur ez daukagu lan handirik;... erantzun diot nagusiari.
14 .- Ez daukazue hitz egiteko gogorik;... nabaritu dut.

15 .- Ibaiak ur zikina dakar;... ikusi dugu.

16 .- Berri hori gaurko egunkariek dakarte;... esan du Maitek.
17 .-Asmo onak dakartzazu bilerara; ... entzun dugu.

18 .- Gizon horrek denbora luzea darama zure zain; jakin ezazu ...
19 - Kamioi gorri hark bonbonak daramatza; ... esan dute.
20-Pisu handiegia daramazu boltsan; ... iruditu zait.

174
12. Itzul itzazu esaldi hauek:

1 Hemos oído que Begoña sabe muy bien euskera.

2 .- Estos chicos han demostrado que saben hacer las cosas.
3 .-Ya sé que sabes que no sé nada.
4 .- Elena ha respondido que tiene el libro en su habitación.
5 .-He notado que tienes mala cara.
6 .-Creo que tengo el zapato suelto.
7 .- Me ha parecido que estas chicas tienen pelo corto.
8 - Creo que traes poco dinero.;
9 .- Dicen que traen la madera de aquellos montes.
10 .- Nos ha parecido que ése lleva un palo.

HUMOREA

• Bl ERO

- Karta honek pisu gehiegi daukala usté dut...

- Seilua kenduko diogu, nahi baduzu...

• EZIN URTEAK JAKIN

Andre batek haurtxo bat ikusten du kalean eta goxoki bat emanez
honela galdetzen dio:

- Esan, mutiko. Zenbat urte dituzu?

- Ez dakit...
- Ez dakizula?
- Ez, andrea. Aitatxorekin noanean sei ditudala esaten du berak.
Amatxok, berriz, bost esaten du. Eta trenean goazenean hiru ditudala
esaten dute biek... 4; v

• ANDEREÑO EZJAKINA

- Andereñoak ez dakiela irakurtzen usté dut...

- Zergatik diozu hori?
- Arbelean idazten duenean guk irakurtzeko esaten duelako...

Andereño: señorita, profesora; ezjakin: ignorante; arbel: pizarra.

175
 7Las formas de pasado: nintzen, nuen.

Las formas de pasado pierden la -n final y terminan todas

en -ela.

nintzela nuela nituela

zinela zenuela zenituela
zela zuela zituela
ginela genuela genituela
zinetela zenutela zenituztela
zirela zutela zituztela

En estos ejercicios introducimos dos nuevos verbos que

debes conocer: oroitu y gogoratu, que significan recordar,
acordarse.

13. Aurreko ariketetan bezala, sar ezazu lehenengo esaldia bigarrean -ela
erabiliz:

1Ostiraleko afaria oso merkea izan zen;... usté dugu.

2 - Herenegun ez zen klaserik izan; badirudi ...
3 .- Hernanin istripu bat izan zen;... ekarri dute egunkariek.
4 .-Atzoko pelikula oso aspergarria izan zen;... esan dute.
5 .- Itsasoan ibili ziren; arrantzaleek ... diote.
6 - Gasteiza joan nintzen; izebari ... esango diot.
7,-Txikitan oso bihurria zinen;... entzun dugu.
8 .- Larunbatean Elisarekin ibili zinen; badakigu ...
9 .- Igazko oporretan kanpoan izan ginen; oroitzen naiz ...
10 .- Berandu arte aritu zineten hizketan; jakin dugu ...

11 .- Ez zuen eskolarik; haurrak ... esan zuen.

12 - Ez zuen dirurik behar; Andonik ... adierazi zuen.
13 .- Robertok erabili zuen kotxea;... gogoratzen naiz.
14 - Ezin zuen horrelakorik sinistu; Xabierrek ... esan zuen.
15 .- Ez zuen lanerako gogorik;... erantzun zuen Silviak.
16 .- Beldur handia pasa zuten; mutilek ... aitortu dute.
17 .-Jaialdia auzoko gazteek antolatu zuten;... irakurri dugu.
18 .- Gauza haiek garrantzi handia zuten;... jakin ezazue.
19 .- Denda hartan erloju bat erosi nuen;... oroitzen naiz.
20 - Nik ez nuen inor ezagutzen; bilera hartan ... esan nuen.
21 .-Kalean ibiltzeko gogoa zenuen; zuk ... adierazi zenuen.
22 .- Zuk kafesne beroa eskatu zenuen;... gogoratzen naiz.
23 .- Ez genuen ezer ikasi; irakasleak ... erantzun zuen.
24 .-Giltza galdu zenuten; zuek ... esan zenuten.

176
 25 .- Atzoko haizeak zuhaitz asko bota zituen;... esan du irratiak.
26 .- Etxe haiek nere osaba batek egin zituen;... uste dut.
27 .-Asmo onak zituzten; gazteek ... erakutsi zuten.
28 .- Haur hauek bota zituzten harriak;... esan dute.
29 .- Zure gurasoak Donostian ezagutu nituen;... uste dut.
30 .- Horrelako gauzak aipatu zenituen;... oroitzen naiz.
31 .-Etxera eraman genituen liburuak;... esan diot Nekaneri.
32 .- Argazkiak zuek jaso zenituzten;... dio Junkalek.
33 .- Ontziak garbitu gabe utzi zenituzten; amak ... esan du.
34 .- Zure gauzak ez zituen inork ikutu; jakin ezazu ...
35 .-Azkenenan ez zituzten lapurrak harrapatu;... irakurri dugu.

14. Eman itzazu euskaraz esaldi hauek:

1 .- Creo que tu hermano estuvo ayer aquí.

2 .-Tus amigos dicen que no vinieron aquel día.
3 .- Mis padres dicen que yo no era muy formal.
4 - Recuerdo que tú eras bastante gordo.
5 .- He respondido que nosotros llegamos tarde.
6 .- Le he comunicado que no estuvisteis en la reunión.

7 - Martín dice que le vio a Ander en la oficina.

8 .- Estas dicen que cenaron contigo.
9 .- Creo que (me) dejé el paraguas en vuestra casa.
10 .- Confieso que hice mal.
11 .- ¿Dices que eso lo compraste en Bilbao?
12 .- Hemos confesado que nosotros no vimos nada.
13 - Vosotros decís que abristeis la puerta.

14 - Recuerdo que las revistas (se) las llevó aquella señora.

15 .- Dicen que vieron a tus hermanos en Marquina.
16 .- Le he comunicado que recogí los papeles.
17 - Han respondido que debías haber traído las botellas.
18 .- He dicho que nosotros no les .conocimos.
19 .- ¿Es verdad que rompiste los platos?

177
 HUMOREA

• Bl GOR

Bi gorrek elkarrekin topo egiten dute. Batak bestea bizkarrean jo eta

esaten dio:

- Kaixo! Zu Atanasio Ibarguren zara, ezta?

- Ez. Konfunditu egin zara. Ni Atanasio Ibarguren naiz...
- A! Barkatu! Atanasio Ibarguren zinela uste nuen...

• TXERRIAREN ANTZA

Herri koskor batean gizon batzuk eguzkitan paseatzen ari dira eta
bazter batean txerri bat ikusten dute.

- Hara! -esaten du batek farrez-, Txerri horrek alkatearen antza dul!

Eta farre egiten dute besteek ere.

Dirudienez haietako bat alkatearen laguna zen eta dena kontatu zion.
Hurrengo egunean alkateak topo egiten du gizon horrekin eta esaten dio
haserre:

- Aizu! Txerri baten antza dúdala esan ornen zenuen atzo. Egia ote da
hori? Hórrela baldin bada, multa bat jarriko dizut!
- Ez, jauna! Nik ez nuen horrelakorik esan! Nik txerriak zuela zure
antza esan nuen, eta inor haserretzekotan hark haserretu behar zuen!

1Gor: sordo; topo egin: encontrarse con alguien.

2.-Txerri: cerdo; koskor: pequeño; eguzkitan: al sol; inor haserretzekotan: de enfadarse
alguien.

HURRENGO ELKARRIZKETA BURUZ IKASI EZAZU.

ITZULPENA ERANTZUNETAN DATOR.
GOGORATZEKO 186. ORRIALDEA ERABIL EZAZU.

178
• KANPOAN NAGÜELA ESAIOZU

- Arratsaldeon! - Bai. Baina partidua ikusten ari da...

Aitatxo etxean al da?

- Esaiozu ateratzeko, mesedez... - Aita! Gizon bat etorri da eta

Berarekin hitz egin behar dúdala... zurekin hitz egin nahi duela esan du...

- Kaka zaharra! Kanpoan nagoela - Altaren partetik, kanpoan dagoela

esaiozu eta berandu etorriko naizela! eta berandu etorriko déla...

179
 • IRAKURGAIA

Nikolas futbolzale amorratua da, izugarri gustatzen zaio

futbola. Gaur arratsaldean Athletic eta Realaren arteko partidua
emango dute telebistan eta ez du inola ere galdu nahi.
Horretarako, goizean, lantokira joan denean, lehengusu bat hil
zaiola esan dio enkargatuari, eta arratsaldean lehenago atera-
tzea komeni zaiola elizkizunetara joateko. Enkargatuak asko
sentitzen duela erantzun dio eta baietz, lasai joateko behar
duenean. Poz izugarria hartu du Nikolasek horrekin eta saltoka
hasteko gogoa izan du, baina bada-ezpada ere aurpegi tristea
jarri du eta eskerrak eman dizkio enkargatuari.

Arratsaldean gorbata beltza jantzi du eta hórrela joan da

lantokira. Oso luzea iruditu zaio arratsaldea. Lan gutxi egin du
eta denbora gehiena erlojuari begira pasa du. Bostetan lana utzi
eta kanpora atera da. Korrika joan da etxera eta sartu denean
gorbata beltza kendu eta zapatilak jantzi ditu. Koinak botila
hartu, puro handi bat piztu du eta telebistaren aurrean eseri da.

Partiduaren leñen zatia nahiko aspergarria izan da, bigarren

zatiko hamargarren minutuan, ordea, Athletic-ek gol bat sartu
du eta Reala erasoan hasi da oso gogor. Aukera ederrak izan
ditu gola sartzeko baina oraindik ez du lortu. San Mamesko
giroa bero-bero dago. Nikolas ere oso urduri dago.

Halako batean tinbreak jo du. Nikolasek ez du butakatik

jaiki nahi eta Josetxori, semeari, esan dio atea irekitzeko:

-Zoaz irekitzera, ama ¡zango da eta.

Ireki du Josetxok atea eta ez zen ama, gizon bat baizik:

- Arratsaldeon, mutiko. Aitatxo etxean al da? -galdetu dio.

Josetxok baietz erantzun dio, aita etxean déla baina

partidua ikusten ari déla. Gizonak, aitarekin hitz egin nahi duela
esan dio:

-Esaiozu ateratzeko, mesedez. Berarekin hitz egin nahi

dúdala.

Josetxo aitarengana joan da:

-Aitatxo, gizon bat etorri da eta zurekin hitz egin nahi

duela esan du...

180
 - Kaka zaharra! Momentu ederrean etorri da! -erantzun dio
aitak haserre-. Kanpoan nagoela esaiozu eta berandu etorriko
naizela!

Josetxo gizonarengana itzuli eta honela esan dio:

-Aitaren partetik kanpoan dagoela eta berandu etorriko

déla.

Eta atea itxi dio.

• GALDERAK

1 .- Zein da Nikolasen zaletasuna?

2 - Zer emango dute gaur telebistan?
3 .- Zer esan dio Nikolasek enkargatuari?
4 .- Zer erantzun dio enkargatuak?
5 .- Zer sentitu du orduan Nikolasek?
6 .-Arratsaldean, zer eraman du Nikolasek lantokira?
7 .- Motza iruditu al zaio arratsaldea?
8 .- Ñola pasa du denbora gehiena?
9 .- Zer egin du etxean sartu denean?
10 .- Nolakoa izan da partiduaren leñen zatia?
11 .- Noiz sartu du gola Athletic-ek?
12 - Ñola hasi da Reala orduan?
13 .- Realak golik sartu al du?
14 .- Lasai al dago Nikolas?
15 .-Tinbreak jo duenean, berehala jaiki al da Nikolas?
16 .- Zer galdetu dio gizonak Josetxori? (subord.)
17 .- Zer erantzun dio Josetxok gizonari?
18 - Zer esan dio Josetxok aitari? (subord.)
19 .- Zer esan dio Josetxok gizonari?

Futbolzale: aficionado al fútbol; amorratu: rabioso, acérrimo; inola ere ez: de ninguna manera;
horretarako: para eso; lehengusu: primo; elizkizun: función religiosa; denbora gehiena: la
mayor parte del tiempo; eraso: ataque; aukera: oportunidad; lortu: conseguir; giro: ambiente;
urduri: nervioso; aitarengana: a donde su padre.

HURRENGO IPUINA BURUZ IKASI BEHAR DUZU

181
 KATU BELTZA

Martxelo urrutiko baserri batean bizi zen. Behartsua jaio eta

behartsu bizi zen Martxelo. Bazuen, hala ere, baratza bat eta
harekin bizitzeko nahikoa ateratzen zuen. Goizean herriko
azokara jaisten zen barazkiak saltzera eta arratsaldean lan
egiten zuen bere baratzatxoan. Abererik ere ez zuen eta esnea
herritik ekartzen zuen egunero.
Egun beroak ziren haiek eta esnea toki freskoan edukitzea-
rren leihora ateratzen zuen esne ontzia gauero.

Goiz batean, ordea, esnea hartzera joan zenean ontzia erdi

hustua zegoela konturatu zen.

-Ze arraio gertatu ote da hemen! -esan zuen-. Ontzia

bete-betea utzi nuen atzo eta orain erdiraino ere ez da iristen!

Harritua zegoen Martxelo...

Hurrengo goizean berdin gertatu zitzaion, eta hurrengoan

ere berdin. Gizona kezkatua zegoen eta misterio hura argitzea
erabaki zuen:

- Norbait dabil hemen adarra jotzen eta aspertua nago.

Gaur bertan jakin behar dut zein den lapurra! Gauean ez naiz
oheratuko eta zain geldituko naiz leiho ondoan!

Hórrela, bada, egunero bezala leihora atera zuen esne

ontzia eta bera barruan geratu zen argia itzalita. Ilargi betea
zegoen eta ederki ikusten zuen etxe ingurua.

Hamabiak aldean katu beltz bat sumatu zuen isil-isilik

baratzan sartzen. Katua salto batez leihora igo eta esnea edaten
hasi zen. Martxelok orduan makila bat hartu eta kolpe izugarri
bat eman zion aurreko hanka batean. Une hartan emakume
baten garrasia entzun zuen Martxelok eta katuak ihes egin
zuen.

Biharamonean aldameneko atsoak zapi batez lotua zeukan

besoa eta berak eskaileretan erori zela esaten zuen. Martxelok,
ordea, bazekien hura gezurra zela eta emakume hura sorgina
zela. Ez zion, hala ere, inori esan...

182
 • GALDERAK

1Non bizi zen Martxelo?

2 .- Non egiten zuen lana?
3 .- Ba al zuen behirik?
4 - Non uzten zuen esnea gauean?
5 - Ñola agertu zen ontzia goiz batean?
6 .- Zenbat aldiz gertatu zitzaion hori?
7 - Non egon zen Martxelo lapurraren zain?
8 .- Ñola zuen argia?
9 .- Nolako gaua zen, ¡luna ala argia?
10 .- Noiz agertu zen katua?
11 .-Zer egin zuen makilaz?
12 ,- Zer entzun zuen Martxelok katua jo zuenean?
13 .-Zer egin zuen katuak orduan?
14 - Hurrengo goizean ñola zeukan besoa aldameneko atsoak?
15 .- Zer esaten zuen atsoak?
16 - Zer zekien Martxelok?
17-Nori kontatu zion?

Behartsu: pobre, necesitado; jaio: nacer; baratza: huerta; azoka: mercado; barazki: hortaliza;
abere: ganado; edukitzearren: a fin de tener; erdi hustu: medio vacío; konturatu: darse
cuenta; ze arraio: qué rayos; erdiraino: hasta la mitad; gertatu zitzaion: le ocurrió; kezkatu:
preocupado; argitu: aclarar; adarra jo: tomar el pelo; argia itzalita: con la luz apagado; ilargi
bete: luna llena; kolpe: golpe; une: momento; garrasi: chillido, alarido; biharamon: el día
siguiente; aldameneko atsoa: la vieja de al lado; zeukan: tenía; sorgin: bruja.

183
 "EZ ZEN ERDIRAINO IRISTEN"

Conocemos ya la declinación del caso adlativo (ñora) en

singular y en plural. Añadiendo a este caso el sufijo -ino
obtenemos el adlativo terminal, equivalente a la preposición
hasta.
La pregunta correspondiente es noraino (hasta dónde).

• Ejemplos:

Bilboraino hasta Bilbao goraino hasta arriba

Baionaraino hasta Bayona beheraino hasta abajo
etxeraino hasta casa honaino hasta aquí
azkeneraino hasta el final horraino hasta ahí
leporaino hasta el cuello haraino hasta allí

• Los demostrativos tienen las siguientes formas:

singular plural

HONETARAINO hasta éste HAUETARAINO hasta éstos

HORRETARAINO hasta ése HORIETARAINO hasta ésos
HARTARAINO hasta aquél HAIETARAINO hasta aquéllos

• Este caso gramatical se utiliza especialmente con

circunstanciales de lugar. Tratándose de tiempo lo más fre-
cuente es utilizar arte. La pregunta correspondiente es noiz
arte (hasta cuándo).

Ejemplos:

gero arte hasta luego

bihar arte hasta mañana
hurrengo arte hasta la próxima
ostegun arte hasta el jueves
ikusi arte hasta ver(nos)
aspertu arte hasta aburrirse

184
15. Euskaraz eman itzazu hurrengo esaldiak:

1 -Ayer fuimos hasta tu pueblo.

2 - Este autobús suele ir hasta Bilbao.
3 - Este tren no para hasta Tolosa.
4 - Iremos juntos hasta casa.
5 -Continuaron hasta el final.
6 .- Se metió en el mar hasta el cuello.
7 .- Llena la bolsa hasta arriba.
8 .- Se mojó desde arriba hasta abajo.
9 .- Las piedras llegaron hasta aquí.
10 .- Hasta allí hay dos kilómetros.
11 .- La lluvia entró hasta dentro.
12 .- Lleva el coche hasta ese garaje.
13 .- Subiremos hasta aquel caserío.

14 .- Caminaremos hasta cansarnos.

15 - Hablaron hasta aburrirse.
16 .- Hasta mañana no habrá pan.
17 - Estaremos en San Sebastián hasta el lunes.
18 - Hasta verlo no puedo decir nada.
19 .- Estuvieron con nosotros hasta acabar el partido.
20 .- No pararé hasta encontrar tu casa.
21 .-No saldréis de aquí hasta que limpiéis (limpiar) todo.
22 .- No se movió de allí hasta que vino (hasta venir) su padre.
23 .- Hasta que arreglen el coche tendremos que anclar a pie.

185
• KANPOAN NAGOELA ESAIOZU

186
10, IKASKAIA
EAZER DEN!
 EA ZER DEN!

LAS INTERROGATIVAS INDIRECTAS: -(e)N

Una interrogativa indirecta es una pregunta subordinada.

• Int. directa: Ñor da? ¿Quién es?

• Int. indirecta: Ez dakigu ñor den. No sabemos quién es.

En euskera esta subordinación se realiza por medio del

sufijo ~(e)n como puedes ver a continuación. En estos ejemplos
viene primero la interrogativa directa y luego la indirecta. Fíjate
bien.

• Ze ordu da? ¿Qué hora es?

-* Ze ordu den galdetu du. Ha preguntado qué hora es.

• Zenbat balio du? ¿Cuánto vale?

-* Zenbat balio duen jakin nahi dut. Quiero saber cuánto vale.

• Norena da kotxea? ¿De quién es el coche?

-* Norena den kotxea galdetu Han preguntado de quién es el
dute. coche.

• Zer duzu? ¿Qué tienes?

-* Esaidazu zer duzun. Dime qué tienes.

Gaztea ala zaharra da? ¿Es joven o viejo?

Ez dakit gaztea ala zaharra den. Ignoro si es joven o viejo.

• Etorri dirá? ¿Han venido?

-* Begira ezazu etorri diren. Mira a ver si han venido.

• Zer da? ¿Qué es?

-» Ea zer den! ¡A ver qué es!

189
 • En estas oraciones aparece normalmente una partícula
interrogativa.

Recuerda las aprendidas hasta ahora:

ÑOR ZER
nork zerk
nori zeri
noren zeren
norekin zertan
zertara
zertarako
ZEIN zertaz
zeinek zergatik
zeini
zeinen
zeinekin

NON NOIZ
nongo noizko
nondik noiztik
ñora noiz arte
noraino

ZENBAT ÑOLA
zenbatean nolako

AL
ALA
OTE

190
• Recuerda también que:

a) La partícula al no es imprescindible. Sirve simplemente para

marcar el carácter interrogativo de la oración. Aparece en preguntas cuya
respuesta será bai o ez.

- Hau al da zurea?
- Ez, ez da hori.

- Ba al duzu zigarrorik?
- Bai, badut

b) La partícula ala es una disyuntiva que pregunta sobre dos o más

opciones:

- Ñola nahi duzu, hotza ala beroa?

- Hotza nahi dut.

c) La partícula ote sirve para expresar duda, sin que necesariamente

se exija una respuesta:

Etorri ote da... S7 habrá venido...

Zer ote da hori... Qué será eso...

• La partícula ea (a ver...) se utiliza a menudo para introducir interrogati­

vas indirectas:

Ea ñor den. A ver quién es.

Ea non utzi duzun. A ver dónde lo has dejado.
Ea ba ote dakizun. A ver si lo sabes.
Ea etorri den» A ver si ha venido.

191
1 PARADIGMA "NAIZ" + -EN
naizen, zaren, den, garen, zareten, diren.

1. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean -en erabiliz:

1. Ñor da hori?; ez dakit...
2. Ze ordu da?; badakizu ...?
3. Zein etorri da?; badakizue ...?
4. Zer gertatu da?; ba al daki inork ...?
5. Nongoa da Arantxa?; ba al dakizu ...?
6. Nolakoa da neska hori?; Anttonek ... jakin nahi du.
7. Nondik pizten da argi hori?; nik ez dakit...
8. Gaur ala bihar etorriko da?; lagunak ez du esan ...
9. Norena da liburu hori?; irakasleak ... galdegin du.
10. Noiz iritsiko da trena?;... jakin behar dugu.
11. Ñola erabili behar da makina berria?; langileek badakite ...
12. Noiz agertuko dirá?; lagunek ez dute esan
13. Osaba-izebak etorriko ote dirá?; ezin dugu esan ««
14. Noren etxean sartu dirá lapurrak?; ertzainak ... galdetu du.
15. Zertan gelditu dirá azkenean?;... galdetu behar dugu.
16. Zein dirá gure asmoak?; garbi adierazi diogu nagusiari ...
17. Nongoak dirá?; neska-mutil horiek ez dute esan ...
18. Zenbat etorriko dirá bazkaltzera?; jatetxean ... galdegin dute.
19. Ñor naiz?; laster ikusiko du horrek ...
20. Joango ote naiz?; ez dakit seguru ...
21. Zenbat nekatu naiz?; ez dakizue ... I
22. Zer moduz bizi zara?;... jakin nahi dugu.
23. Zertan ari zara?; esan ezazu ...
24. Noiz joango gara?; amari ... esan behar diogu.
25. Noraino iritsiko gara?; ez dakit...
26. Non ¡bilí zarete?; jakin al daiteke ...?
27. Ondo portatu zarete?; esan ezazue ...

2. Hurrengo esaldiak euskeraz eman itzazu:

1. No sé qué es eso.
2. Le he preguntado qué hora es.
3. Iñaki no ha dicho con quién irá al monte.
4. ¿Sabes cómo se abre ésto?.
5. Queremos saber qué tal es ese chico.
6. Olatz ha preguntado de dónde son tus amigas.
7. ¿Sabes quién soy?.
8. Queremos saber dónde has andado.
9. Ya sabéis dónde vivimos.
10. La abuela ha preguntado cuántos iremos a cenar.
11. No hemos decidido si saldremos el jueves o el viernes.
12. Quiero saber a qué habéis venido.
13. Han preguntado cuántos alumnos sois.
14. A ver quién ha venido.
15. A ver cómo es este vino.
16. A ver hasta dónde llegamos.
17. A ver si os portáis bien.

192
2.- PARADIGMA "DUT" + -(E)N
dudan, duzun, duen, dugun, duzuen, duten.
ditudan, dituzun, dituen, ditugun, dituzuen, dituzten.

3. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Zeinek irabazi du partidua?; irratiak oraindik ez du esan ...
2. Nork esan du hori?; guk ez dakigu ...
3. Zer nahi du?; atso horri ezin diot ulertu ...
4. Zer egin behar du?; zure lagunari ... adieraziko diot.
5. Zenbat balio du horrek?; esango al didazu, mesedez,...?
6. Nondik atera dute dirua?; mutikoek ez dute esan nahi...
7. Nolako etxea dute auzokoek?;... ikusi nahi dut.
8. Zer erosi dut?; ikusi nahi duzue ...?
9. Nolako oparia nahi duzu?; izebak ... galdetu du.
10. Zergatik egin duzu hori?; ez dut ulertzen .»
11. Haragia ala arraina hartuko duzu?; erabaki ezazu ...
12. Zertarako behar duzu giltza?; jakin al daiteke ...?
13. Ze ordutan bazkalduko dugu?;... jakin nahi dut.
14. Zer egin behar dugu?; ez dut ongi ulertu ...
15. Norekin hitz egin dugu?; amak ... jakin nahi du.
16. Noizko bukatuko duzue lana?; nagusiak ... jakin nahi du.
17. Zertaz hitz egin duzue bileran?; Atanasioak ez ornen daki...
18. Zenbatean erosi duzue etxea?; jakin daiteke ...?
19. Zeinek eraman du egunkaria?; Bittorrek ... galdegin du.
20. Nork esan ditu gezur horiek?;... jakin nahi dut.
21. Zenbat urte ditu?; Marisak ez du esan nahi ...
22. Nora eraman dituzte zure paperak?; ez dakigu ...
23. Noiz irekiko dituzte dendak?; andre horri ... galdetu diogu.
24. Nolako notak atera ditut?; eskolan ... begira ezazu.
25. Non utzi ditut gauzak?; ez naiz gogoratzen ...
26. Non gorde dituzu jostailuak?; haurrak ... galdegin du.
27. Zertarako erosi ditugu hainbeste liburu?; ez dakit...

4. Itzul ezazu:
1. No sé qué tiene este niño.
2. No entiendo por qué dicen eso.
3. Nadie sabe quién ha dicho eso.
4. Le he preguntado con quién debo hablar.
5. No he oído qué has dicho.
6. ¿Sabes qué has hecho?
7. He decidido dónde comeremos.
8. Queremos saber hasta cuándo tenemos que estar aquí.
9. Decid de dónde habéis sacado eso.
10. Pregunta (tú) cuánto tenemos que pagar.
11. Ignoro quién tiene tus fotos.
12. No sé donde he dejado las gafas.
13. A ver qué dice ése.
14. A ver quién gana.
15. A ver qué tiempo hace.
16. A ver qué has traído.

193
 HUMOREA

• TIPO AZKARRA

-Gauza bat jakin nahi nuke...

- Zer?
-Non hilko naizen.
- Zertarako?
- Hara ez joateko...

• MOZKORRA

Gizon bat dexente mozkorturik dago bide bazterrean erdi etzana eta
ertzaina hurbiltzen zaio:

- Baina, Ismael! Zer ari zara hor lurrean?

- Herriko etxe guztiak, hip! inguruan jiraka ikusten ditut, hip! eta nerea
noiz agertuko den zain nago, hip!

1. Jakin nahi nuke: desearía saber.

2. Dexente: bastante; jiraka: dando vueltas.

HURRENGOA BURUZ IKASI BEHAR DUZU.

ULERTZEN EZ BADUZU, ITZULPENA BEGIRA EZAZU.

194
 ALPROJA ETA KAIKUA

Bixente koarteleko sukaldean patatak zuritzen ari da.

Aspertua dago eta ez daki zer egin distraitzeko. Bere laguna
kapitanaren gela garbitzen ariko déla uste du eta denbora
pasatzeko telefonoz deitzea erabakitzen du. Jaikitzen da eta
zenbakia markatzen du.

- Bai? - erantzuten dio ahots batek.

-Tururu! Tarara! Hor ari al zara alproja hori? Kaiku
lotsagabea!

Itxuraz, telefonea hartu dueña kapitana bera da eta honela

erantzuten du haserre:

- Zer? Ñola? Alproja eta kaikua ni? Jakin daiteke nor zaren?
Kalabozora joango zara oraintxel!
- A, bai? Asma ezazu, bada, nor naizen eta etorri azkar
kalabozora eramatera! Ja, ja, ja!

Telefonoa moztu eta patatak zuritzen jarraitzen du...

• GALDERAK

1. Nor dago koarteleko sukaldean?

2. Zertan ari da?
3. Ongi pasatzen al du patatak zuritu bitartean?
4. Zertan ariko déla bere laguna uste du?
5. Zertarako deitzen dio bere lagunari?
6. Lagunak hartu al du telefonoa?
7. Kapitana pozik ari al da hizketan Bixenterekin?
8. Nora joango déla Bixente esaten du kapitanak?
9. Ba al daki kapitanak norekin ari den hizketan?
10. Eta Bixentek ba al daki norekin ari den?
11. Beldurtu al da hori jakin duenean?
12. Zer esan dio Bixentek kapitanari? (subord.)

Patatak zuritu: pelar patatas; deitu: llamar; zenbaki: número; ahots: voz; alproja: golfo; kaiku:
majadero; lotsagabe: sinvergüenza; itxuraz: por lo visto; hartu dueña: el que ha cogido;
kapitana bera: el propio capitán; moztu: cortar.

195
3.- PARADIGMA NOR-NORI-NORK: DIOT + -N.
diodan, diozun, dion, diogun, diozuen, dioten.

5. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Nork eman dio zigarroa?; haurrak ez du esan nahi ...

2. Nori saldu dio kotxea?; Albertok ez du aipatu ...
3. Zergatik eman diote arrazoia?; ez dut ulertzen ...
4. Zenbat ordaindu beharko diot mekanikoari?; ez dakit...
5. Zer erosi diot haurrari?; ezetz asmatu ...
6. Zenbat diru eskatuko diote?; Ameliak ... galdegin du.
7. Zergatik erantzun diozu hórrela?;... esan behar duzu.
8. Égia esan ote diozu?; Maribelek ... jakin nahi du.
9. Zer esango diogu Ainhoari?;... pentsatu behar dugu.
10. Zer erregalatuko diozue amonari?;... erabaki behar duzue.
11. Zer esan diozue nere ahizpari?;... jakin behar dut.
12. Noiz eman dizkio giltzak?; ez dugu ikusi...
13. Nori eman behar dizkiot eskerrak?; zuek esango duzue ...

6. Itzul ezazu:
1. Le hemos preguntado quién le ha dejado la revista.
2. No ha visto quién le ha tirado la piedra.
3. Andoni no sabe todavía que le responderá Fidel.
4. No sé si le perdonaré.
5. Queremos saber qué le has dicho a ese hombre.
6. Tu tía ha preguntado dónde le dejaremos el pan.
7. No sé por qué le han dado ese dinero a tu amigo.
8. A ver qué le has regalado a Ruperto.
9. A ver quién le gana a éste.

196
4,- PARADIGMA NOR-NORI: ZAIT + -N.
zaidan, zaizun, zaion, zaigun, zaizuen, zaien.

7. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Non galdu zaio giltza?; Itziarrek ez daki ...

2. Zer iruditu zaio nere lana?; Joni ... galdetu behar diozu.
3. Nori tokatu zaio lotería?; badakizu ...?
4. Nondik ateratzen zaio haizea baloiari?; ezin dut aurkitu ...
5. Ñola gertatu zaie hori?; ezin dut ulertu ...
6. Non ahaztu zait euritakoa?; badakizue ...?
7. Zer gertatzen zaizu? ... jakin nahi dut.
8. Ñola gustatzen zaizu haragia?; etxekoandreak ... galdegin du.
9. Zer komeni zaizu?; zuk ... esan behar duzu.
10. Zer iruditu zaigu bere etxea?; Alfontsori... adieraziko diot.
11. Zergatik puskatu zaigu gurpila?; ez dakit...
12. Noiz iritsiko zaizue di rúa?;... galdetu behar duzue.

8. Itzul ezazu:

1. No sé qué le gusta a tu hermana.

2. No sé qué me ocurre.
3. ¿Sabes de dónde te ha llegado esa carta?.
4. He preguntado qué os parece mi pueblo.
5. No sé cómo hay que decirte las cosas.
6. Queremos saber cuándo nos vendrá tu amigo.
7. A ver qué te parece esto.

197
5.- SINTETICOS INTRANSITIVOS.
nagoen, zauden, dagoen, gauden, zaudeten, dauden.
nabilen, zabiltzan, dabilen, gabiltzan, zabiltzaten, dabiltzan.
natorren, zatozen, datorren, gatozen, zatozten, datozen.
noan, zoazen, doan, goazen, zoazten, doazen.

9. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Zer moduz dago aitona?;... ikustera gatoz.

2. Non dago udaletxea?; esango al didazu, mesedez,...?
3. Zenbat botila daude sukaldean?;... kontatu behar dugu.
4. Zertan daude gauzak? ... jakin nahi dugu.
5. Zergatik zaude haserre?;... esan behar didazu.
6. Noiztik gaude zure zain?; badakizu ...
7. Zure motoa ondo dabil?; anaiak ... galdetu du.
8. Ñola dabil erloju zahar hau?; ez dakit...
9. Norekin dabiltza horiek?; ikusi duzu ...?
10. Nondik ñora zabiltza?;... jakitea komeni zaigu.
11. Ze ordutan dator Hondarribiko autobusa?; badakizu ...
12. Zenbat jende dator?; begira ezazu ...
13. Zein datoz bazkaltzera?; andreak ... galdegin du.
14. Zertarako zatozte ordu honetan?; ez dakit ...
15. Noraino doa tren hau?; esango al didazu ...?
16. Zer moduz doa zure arazoa? ... galdegin 'diot abokatuari.
17. Zertara zoaz orain?; jakin daiteke ...?
18. Nora goaz bidé honetatik?; ez dakit...

10. Itzulpena.

1. Le enseñaré dónde está mi casa.

2. Jesús ha preguntado dónde están sus cosas.
3. Quiero saber qué tal estáis.
4. ¿Sabes cómo anda este reloj?.
5. ¿Has visto con quién anda Kepa?.
6. Mira quién viene.
7. ¿Se puede saber a qué viene ese chico?.
8. No le he dicho a dónde vamos.
9. A ver cómo anda esta máquina.
10. A ver cuántos vienen.

198
6.- SINTETICOS TRANSITIVOS.
dakidan, dakizun, dakien, dakigun, dakizuen, dakiten.
daukadan, daukazun, daukan, daukagun, daukazuen, daukaten.
dakardan, dakarzun, dakarren, dakargun, dakarzuen, dakarten.
daramadan, daramazun, daraman, daramagun, daramazuen,
daramaten.

11. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Zerbait daki?;... galdetu behar diogu Mertxeri.

2. Nondik daki hori?; ez du esan nahi ...
3. Zenbat daki horrek?; harrigarria da ...
4. Makinaz idazten badakizu?;... galdegin dute.
5. Frantsesez ondo dakite?; erakutsi behar dute.
6. Zenbat diru dauka?; agure horrek ... ere ez daki.
7. Zer daukat esku honetan?; ezetz igarri ...
8. Nolako erlojua daukazu? ea ...
9. Non dauzka paperak? ez ornen da oroitzen ...
10. Zergatik dakar aurpegi hori? ez dakigu ...
11. Zer dakarte egunkariek?; begiratu duzu ...?
12. Zenbat diru dakarte lagunek?;... jakitea komeni zaigu.
13. Zer dakarzu maletan?; esan ezazu ...
14. Zergatik darama gorbata beltza?;... galdegin diot Iboni.
15. Zenbat denbora darama anaiak Bartzelonan?; ez dakit...

12. Itzul itzazu esaIdi hauek:

1. Le preguntaremos (a ver) si sabe algo.

2. No sé quién tiene tu libro.
3. ¿Ha visto el médico cómo tienes la pierna?
4. Enseñad qué tenéis ahí.
5. Mira qué trae el periódico.
6. ¿Se puede saber a dónde llevas eso?
7. Quieren saber qué llevamos en esta bolsa.
8. A ver cuánto sabes.
9. A ver qué traes.

HUMOREA

• BADAKIT ZER DAUKAN

Bi zoro platanoak jaten ari dirá patioan. Batek azala kendu gabe jaten
ditu eta besteak harrituta esaten dio:
-Zergatik ez duzu azala kentzen?
- Azala kendu? Zertarako? Badakit zer daukan barruan eta!

199
7. - LAS FORMAS DE PASADO: NINTZEN Y NUEN
Como estas formas terminan en -en no varían al subordinarlas:

13. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Nongoa zen gizon hura?; ez zuten esan ...

2. Noiz bukatu zen partidua?; ez dakit...
3. Zergatik haserretu zen hórrela?; ezin dugu ulertu ...
4. Nondik atera ziren lapurrak?; auzokoek ez zuten ikusi...
5. Norenak ziren argazki polit haiek?; badakizu ...?
6. Norekin izan nintzen atzo?; ezetz asmatu ...
7. Zergatik etorri zinen hain berandu?; Lurdesek ... jakin nahi du.
8. Zertaz ari ginen hizketan?; ez naiz oroitzen ...

14. Eman ezazu euskaraz:

1. ¿Sabéis qué ocurrió ayer?

2. No sé cuándo llegó tu amigo.
3. ¿Sabes a dónde fueron tus hermanos?
4. ¿Sabes con quién estuve el jueves?
5. Han preguntado por qué no viniste a la reunión.
6. No recuerdo cuántos fuimos a cenar.
7. ¿Sabéis a qué fuimos a Bilbao?
8. Carmen ha preguntado si anduvisteis contentos.

15. Sar ezazu lehen esaldia bigarrenean:

1. Zer esan zuen medikuak?; ez dakit...

2. Nork esan zuen hori?; jakin al daiteke ...
3. Elenak neska ala mutila izan zuen?; Gurasoek,... jakin nahi dute.
4. Nora eraman zuten gaisoa?; ez zuten esan ...
5. Nondik ekarri zuten ardoa?; ez dakigu ...
6. Zenbatean erosi zuten kotxea?; ez zuten aipatu ...
7. Norekin hitz egin genuen?; ez dut esango ...
8. Zertan gastatu zenuten dirua?;... jakin nahi dugu.
9. Zenbat abere zituen?; baserritarrak ez zuen adierazi ...
10. Nolako txisteak kontatzen zituen agure hark?; oroitzen zara ...?
11. Non gorde nituen aldizkariak?; ez dakit...
12. Nondik hartunituen giltzak?; gogoratzen al zara ...?
13. Nolako gauzak egiten genituen eskolan?; oroitzen al zarete ...?

200
16. Itzul ezazu:

1. No recuerdo cuánto valía mi coche.

2. Ya sabemos quién escribió esa carta.
3. Alberto no dijo para qué necesitaba el coche.
4. ¿Sabes por qué hice eso?
5. Quiero saber dónde compraste ese libro.
6. Nekane ha preguntado qué queríais.
7. ¿Sabes a dónde llevaron mis papeles?

IKASI EZAZU HURRENGO ELKARRIZKETA, "NOTA ONAK".

Itzulpena erantzunetan dator.

201
• NOTA ONAK

-Ea nolako notak ekarri dituzun! -Alajaina! Ez dakit onda ikusten dudan!

-Eta jain daiteke ñola gertatu den hori?

-Zer galdegin dizute, bada?

-Zenbat hanka dituen elefanteak... • -Eta nik, hiru dituela erantzun dut.

-Bai. Besteek bi jarri dute eta...

202
 • IRAKURGAIA

Itziartxok sei urte ditu eta lehenbiziko mailan dabil. Egia

esan, ez da oso saiatua eskolan. Nahiko bihurria da eta lah gutxi
egiten du. Lagunekin jolasean eta berriketan pasatzen du
denbora. Hori déla eta, nota txarrak ekartzen ditu gehienetan.
Azkenetakoa ¡zaten da.

Gaur, berriz, oso harro agertu da etxean. Esku batean

maletatxoa dakar eta bestean nota papera.

Aitak, ikusi duenean, notak erakusteko eskatu dio:

- Egun on, Itziar! Lan handia egin al duzu eskolan? Ea!

Erakutsi nolako notak atera dituzun! Ikusi nahi ditut.

Hurbiltzen da Itziar eta papertxoa ematen dio.

-Tori, aita! Ea zer iruditzen zaizkizun!

Aitak papera hartu eta harrituta gelditzen da. Ezin du

sinetsi ikusten dueña: Itziar gelako lehenengoa da!

-Zeeer? Arranopola! Ez dakit ondo ikusten dudan! Betau-

rrekoak garbitu beharko ditut, bada-ezpada ere...
- Ez, ez -esaten dio Itziarrek- Ez duzu betaurrekoak garbitu
beharrik. Ederki ikusten duzu! Lehenengoa naiz, bai. Zer
usté duzu!
- Hara, hara! Hau sorpresa! Jakin daiteke ñola gertatu den
hori?

Eta Itziarrek:

- Azterketa izan dugu eta andereñok galdera bat jarri digu:

ea zenbat hanka dituen elefanteak. Eta nik, hiru dituela
erantzun dut...
- Alajaina! Hiru erantzun eta hala ere lehenengoa izan zara?
- Bai... Besteek bi dituela jarri dute eta...

Lehenbiziko: primero; maiia: grado, nivel; egia esan: a decir verdad; berriketa: charla,
conversación; ikusten dueña: lo que ve; arranopola: ¡caramba!; ez duzu... beharrik: no
necesitas ...; andereño: maestra.

203
 • GALDERAK

1. Zenbakarren mailan dabil Itziartxo?

2. Zer moduz portatzen da eskolan?
3. Nolako notak ekartzen ditu?
4. Zenbakarrena izaten da?
5. Ñola agertu da gaur etxean?
6. Zer jakin nahi du aitak?
7. Ñola gelditu da aita notak ikusi dituenean?
8. Zer galdetu diote Itziarri azterketan?
9. Zer erantzun du Itziarrek?
10. Zer jarri dute beste lagunek?

• OHARRAK

• HORI DELA ETA

Las formas -(e)ia y ata unidas expresan una idea causal

equivalente a con motivo de, como..., etc...

Hori déla eta, haserretu egin da.

(por ese motivo, se ha enfadado)

Garestia zela eta, ez zuen erosi nahi izan.

(Como era caro, no quiso comprarlo)

Eguzkia dagoela eta, paseatzera joan da.

(Como hace sol, se ha ido a pasear)

204
• LEHEN MAILA

1El ordinal primero se puede expresar con los siguientes

términos:

aurren
lehen
lehenbizi o lehendabizi

aurrena eta azkena el primero y el último

lehen aldiz por primera vez
lehen maila el primer grado
lehenbizi, hau egin behar da primero, hay que hacer esto

2." Estos adjetivos llevan a menudo el morfema -ko (-go):

aurrenekoa eta azkenekoa la primera y la última

lehenengoa! ¡el primero!
lehenbiziko etxea la primera casa

3.- Recuerda que lehen significa también antes, por lo tanto

hemos de distinguir entre lehengo (anterior) y lehenengo
(primero)'.

lehengo egunean el día anterior, el día pasado

lehenengo egunean el primer día

Lo mismo ocurre con aurre:

aurreko egunean el día anterior

aurreneko egunean el primer día

205
 • ARIKETAK

17. Perpaus hauek subordinatzeko, enuntziatiboak ala galderak diren ikusi

behar duzu.
Para subordinar las siguientes oraciones has de distinguir si son enunciativas o
interrogativas.

1. AITAK: "Nolako eguraldia dago?"

Zer galdegin du aitak?

2. SEMEAK: "Euria egingo du"

Zer usté du semeak?

3. ARREBAK ANAIARI: "Eneko, noiz hasiko zara lanean?"

Zer galdegin dio arrebak anaiari?

4. ANAIAK: "Berehala hasiko naiz"

Zer erantzun dio anaiak?

5. OSABAK IZEBARI: "Non ibili zarete goizean?"

Zer galdegin dio osabak izebari?

6. IZEBAK: "Ixabelekin atera gara erosketa batzuk egitera".

Zer erantzun dio izebak?

7. EBARISTOK: "Ana ezkondu egin da'

Zer esan du Ebaristok?

8. IÑAKIK: "Norekin ezkondu da?"

Zer galdegin dio Iñakik?

9. EBARISTOK: "Ez dakit..."

Zer erantzun dio Ebaristok?

10. HIPOLITOK: "Zopak ez du gatzik!"

Zer esan du Hipolitok?

11. EMAZTEAK: "Egia da! Botatzea ahaztu zait!"

Zer erantzun dio emazteak?

12. JAIONEK: "Atzo pelikula ederra ikusi nuen!"

Zer esan du Jaionek?

13. MOISESEK: "Bakarrik joan al zinen?"

Zer galdegin dio Moisesek?

14. JAIONEK: "Ez. Hiru lagun joan ginen.

Zer erantzun dio Jaionek?

206
 18. Irakur ezazu elkarrizketa hau eta gero erantzun galderei:

1. AITORREK LUPERI: Ekarri al duzu egunkaria?

2. LUPEK: Bai. Mahai gainean utzi dut.
3. AITORREK: Hau ez da gaurkoa, atzokoa da.
4. LUPEK: Norbaitek hartu du orduan...
5. AMAK: Zer galdu zaizu, Aitor?
6. LUPEK AMARI: Zuk hartu al duzu gaurko egunkaria?
7. AMAK: Ez. Nik ez dut hartu.
8. AITORREK: Berdin da. Orain ezin dut irakurri lanera
joan behar dut eta...

• GALDERAK

1. Zer galdetu dio Aitorrek Luperi?

2. Zer erantzun dio Lupek?
3. Zer esaten du Aitorrek?
4. Zer esaten du Lupek?
5. Zer galdetzen dio amak Aitorri?
6. Zer galdetzen dio Lupek amari?
7. Zer erantzuten dio amak?
8. Zer esaten du Aitorrek?

19. Itzulpena

¿Sabes a quién he visto en la calle? A Mikel, tu hermano. Le he

dicho que mañana iremos a su casa. Ha preguntado cuándo iremos y
le he contestado que iremos al mediodía. Le he explicado también
que tú tienes mucho (gran) trabajo y que irás por la tarde. Ha dicho
que le parece muy bien.

IKASI EZAZU "MATEO TXISTU" IPUINA

207
 MATEO TXISTU

Mateo Txistu herri koxkor bateko apaiza ornen zen. Apaiz

zintzoa zen baina ehiztari amorratua ere bai. Mendian ibiltzen
ornen zen beti bere zakurrekin ehizan.

Igande goiz batez meza ematera joan zen eta zakurrak eliz
atarían utzi ornen zituen lotuta. Mezako arropak jantzi eta meza
ematen hasi zen. Horretan ari zelarik erbi bat pasa ornen zen
eliz ondotik eta zakurrak zaunkaka hasi ziren indar handiz.
Apaizak hura entzun eta meza bertan behera utzita eskopeta
hartzera joan zen berehala. Mezako arropak kentzeko astirik
gabe zakurrak askatu zituen eta erbiaren atzetik abiatu ornen
zen. Jendea txunditurik eta aho zabalik geratu zen elizan.

Erbia mendi aldera joan zen ihesi, eta zakurrak eta Mateo
ere bai harén atzetik. Ibili eta ¡bilí eta ezin zuten erbia harrapatu.
Eguerdia iritsi zenean bazkaldu gabe geratu zen Mateo. Egun
osoa batetik bestera korrika ¡garó zuten eta hala ere ez zuten
erbia harrapatu. Gau osoan ere halaxe jarraitu ornen zuten.
Fiiiiiu! fiiiiiu! entzuten ziren gauean apaizaren txistuak zakurrei
deika.

Hurrengo goizean leher eginda zegoen Mateo eta jantziak

erabat urratuak zituen eta, hala ere, segi ta segi korrika
jarraitzen zuen erbiaren atzetik.

Eguerdi aldera baserri batera iritsi zen Mateo eta andre bat
ikusi zuen ogia egiten.

- Mesedez, andrea! Emaidazu ogi bat, goseak hila nago eta!

-esan zion Mateok.

- Bai, bai -erantzun zion andreak-. Itxoin ezazu pitin bat eta
berehala emango dizut.

Baina andreak ogia hartu orduko erbia agertu zen eta apaiz
gizarajoa korrika hasi zen berriro.

Eta harrezkero hórrela ornen dabil beti. Mendi eta basoetan

zehar, eguzkia dagoenean izerditan eta euria ari duenean
lokatzetan sartuta, korrika beti ere hankak gelditu ezinik.

Jainkoaren zigorra izan ornen zen meza bukatu gabe utzi

zuelako.

Oraindik ere, neguko gau luzeetan haizearen txistua entzu­

ten denean, Mateo Txistu dabilela inguruan esaten dute
zaharrek.

208
• GALDERAK

1. Non bizi zen Mateo Txistu?

2. Nolako apaiza zen?
3. Igande hartan ñola utzi zituen zakurrak meza emátera joan
zenean?
4. Zer egin zuten zakurrek erbia pasa zenean?
5. Zer egin zuen Mateok zakurrak zaunkaka sumatu zituenean?
6. Ñola geratu zen jendea elizan?
7. Ñola zegoen Mateo hurrengo goizean?
8. Ñor ikusi zuen eguerdian?
9. Zertan ari zen andre hura?
10. Ñola dabil Mateo harrezkero?
11. Zergatik zigortu zuen Jainkoak?
12. Zer esaten dute zaharrek haizearen txistua entzuten denean?

Koxkor: pequeño; apaiz: cura, sacerdote; amorratu: empedernido; ehiza: caza; meza: misa;
horretan ari zelarik: cuando estaba en eso; arbi: liebre; zaunkaka: ladrando; bertan behera
utzi: dejar plantado, abandonar; abiatu: partir, marchar; asti: tiempo para algo; txunditu:
asombrado; ihesi joan: ir huyendo; txistu: silbido; deika: llamando; erabat: totalmente; urratu:
desgarrado; emaidazu: deme Vd.; goseak hila egon: estar muerto de hambre; itxoin: esperar;
pitin bat: un poquito; hartu orduko: para cuando tomó; 'harrezkero: a partir de entonces; -an
zehar: a través de; izerditan: sudando; lokatza: barrizal; Jainko: Dios; zigor: castigo.

209
• NOTA ONAK

210
1 1 ■ IKASKAIA
ETORTZEKO ESAN DUT
 ETORTZEKO ESAN DUT!

• SUBORDINACION DE LAS ORACIONES IMPERATIVAS:

-T(Z)EKO

Antes de estudiar este tema repasa lo aprendido sobre los

imperativos en el tema 2 (pág. 48).

La forma más sencilla y empleada para subordinar oracio­

nes imperativas es el uso de la terminación -t(z)eko.

• Ejemplos:

OSABAK: "Etorri berehala!"

—* Osabak berehala etortzeko esan du.
(El tío ha dicho que vengas (venga, vengamos...) enseguida)

NIK: "Hartu hori!"

—» Hori hartzeko esan dut.
(He dicho que cojas eso)

IZEBAK ILOBARI: "Sar zaitez"

—► Izebak, sartzeko eskatu dio ilobari.
(La tía le ha pedido al sobrino que entre)

AMAK ALABARI: "Esan ezazu egia!"

—> Amak egia esateko eskatu dio alabari.
(La madre le ha pedido a ia hija que diga la verdad)

AITAK SEMEARI: "Zoaz etxeral"

—* Aitak etxera joateko agindu dio semeari.
(El padre le ha ordenado al hijo que vaya a casa)

Como puedes observar en los ejemplos precedentes,

normalmente colocamos la forma en -t(z)eko inmediatamente
antes del verbo principal (esan, eskatu, agindu ), aunque no
siempre sea así:

berehala etortzeko esan du.

Hori hartzeko esan dut.
egia esateko eskatu dio.
etxera joateko agindu dio.

213
 He aquí, en orden alfabético, una serie de verbos conocidos ya que
habrás de utilizar en los ejercicios que vienen a continuación.

a) Subordinados en -tzeko.

barkatu -* barkatzeko (perdonar)

beldurtu -* beldurtzeko (asustar)
bilatu -* bilatzeko (buscar)
bildu -* biltzeko (recoger, juntar)
bukatu -* bukatzeko (terminar, acabar)
deitu -* deitzeko (llamar)
ekarri —> ekartzeko (traer)
eseri —» esertzeko (sentarse)
etorri —* etortzeko (venir)
garbitu —> garbitzeko (limpiar)
hartu —> hartzeko (coger, tomar)
haserretu —> haserretzeko (enfadarse)
hil —> hiltzeko (matar, morir)
¡bilí —► ¡biltzeko (andar)
ikutu —► ikutzeko (tocar)
ireki —► irekitzeko (abrir)
jaiki —► jaikitzeko (levantarse)
jaso —► jasotzeko (recoger, levantar)
jo -► jotzeko (pegar)
kendu —► kentzeko (quitar)
lagundu —► laguntzeko (ayudar)
lotu —► lotzeko (atar)
mugitu —i ► mugitzeko (moverse)
sartu -í* sartzeko (entrar, meter)

b) Subordinados en -teko.
(Participios en -n, -si, -xi, -zi, -tsi, -txi, —tzi, -ztu)
ahaztu + ahazteko (olvidar)
egin egiteko (hacer)
egon + egoteko (estar)
eman * emateko (dar)
entzun -> entzuteko (oír, escuchar)
erakutsi * erakusteko (mostrar, enseñar)
eraman ♦ eramateko (llevar)
erantzun ♦ erantzuteko (contestar, responder)
esan * esateko (decir)
hasi * hasteko (empezar, comenzar)
itxi * ixteko (cerrar)
itxoin -* itxoiteko (aguardar, esperar)
jaitsi -* jaisteko (bajar)
jan -> jateko (comer)
jantzi -* jazteko (vestirse)
joan -* joateko (ir)
piztu -* pizteko (encender)
utzi -* uzteko (dejar)

214
 • ARIKETAK

1. Sar ezazu lehen esaldia bigarranean -t(z)eko erabiliz:

1. "Ez ikutu ezer!" Amonak ... esan dio Martintxori.

2. "Bukatu azkar lan horiek!" Enkargatuak ... eskatu du.
3. "Ekarri giltzal". Mikelek ... esan zuen.
4. "Lotu zapata!". Osabak ... esan dio Inaziori.
5. "Jaiki ohetik!". Emazteak ... agindu dio senarrari.
6. "Ez ahaztu liburuakl". Irakasleak ... esan dio ikasleari.
7. "Ez esan gezurrik!". Amak... eskatu dio alabari.
8. "Utzi bakeanl". Imanolek ... esan du.
9. "Hasi lanean!". Nagusiak ... agindu du.
10. "Erakutsi argazkiak!". Lurdesek ... eskatu du.
11. "Kendu aurretikl". Txoferrak ... esan dio haurrari.
12. "Egon isilik!". Andreak ... agindu dio umeari.
13. "Ekarri labana!". Arrantzaleak ... esan dio mutikoari.
14. "Etorri!". Artzaiak ... agindu dio zakurrari.
15. "Ez ¡bilí hórrela!". Neskak ... esan dio mutilari.
16. "Ez egin hori!". Aitak ... agindu dio alabari.
17. "Piztu argia!". Maitek ... esan zuen.
18. "Lagundu aman!". Arrebak ... eskatu zion anaiari.

19. "Eseri zaitez!". Begoñak ... eskatu zion atsoari.

20. "Jaitsi zaitez hortik!". Gizonak ... agindu dio mutilari.
21. "Sar zaitez barrura!". Etxekoandreak ... eskatu dio neskari.
22. "Ez zaitez berandu etorri!". Aitak ... esan dio Imanoli.
23. "Ez zaitez beldurtu!". Agureak ... esan dio neskatxari.
24. "Jantzi zaitez berehala!". Aitak ... agindu dio semeari.
25. "Ez zaitezte mugitu!". Lapurrak ... esan zion jendeari.
26. "Ez zaitezte haserretu!". Ainhoak ... esan die gurasoei.

27. "Azkar erantzun ezazu!". Irakasleak ... esan dio ikasleari.

28. "Itxoin ezazu piska bat!". Lupek ... eskatu dio ahizpari.
29. "Deitu ezazu telefonoz!". Bulegoan ... esan diote Dionisiori.
30. "Ireki ezazu atea!". Mertxek ... esan du.
31. "Esan ezazu egia!". Andereñoak ... agindu dio Arrateri.
32. - "Ez ezazu adarrik jo!". Zuk ... esan zenuén.
33. "Ez ezazu horrelakorik esan!". Amonak ... eskatu dio aitonari.
34. "Eraman ezazue botila etxera!". Paulek esan du.

215
 35. "Ireki ezazue leihoal". Eulalik ... esan die lagunei.
36. "Entzun ezazue, mesedezl". Alkateak ... eskatu zion jendeari.
37. "Barka ezazuel". Neska-mutilek ... esan zuten.
38. "Bildu itzazu paperakl". Izebak ... agindu dio ilobari.
39. "Bila itzazu giltzakl". Anuntxik ... esan dio Julitari.
40. "Garbitu itzazu eskuak!". ...esan diot anaia txikiari.
41. "Jaso itzazu gauza horiek lurretikl". Terek ... agindu dio Gurutzeri.
42. "Jan itzazue sagarrakl". Zuk ... esan zenuen.
43. "Ez itzazue txoriak hill". Monikak ... esan die mutikoei.

44. "Zaude lasail". Medikuak ... esan dio gaisoari.

45. "Zoaz hemendiki". Pilartxok... esan dio zakurrari.
46. "Emaidazu ogial". Senarrak ... esan dio emazteari.
47. "Baietz esaiozul". Amak aitari... eskatu dio.

HUMOREA

• JOLASEAN

Idoia eta Ibón oihuka eta joka ari dirá. Ama sartzen da eta esaten die:

-Zer da hau! Ume petralak! Beti borrokan aritu behar! Ñola esan
behar dizuet borrokan ez ibiltzeko? Oso itsusia da hori!

Eta Idoiak erantzun:

- Amatxo, ez ginen borrokan ari. Jolasean ari ginen: Ibon aitatxo zen
eta ni amatxo...

Joka: pegándose; petral: revoltoso, desobediente; esan behar dizuet: tengo que deciros.

216
2. Itzul itzazu esaldi hauek:

1. ¡He dicho que vengas!

2. ¡He dicho que traigas eso!
3. IHe dicho que (me) dejéis en paz!
4. Tomás ha dicho que busquéis la llave.
5. Koldo le ha dicho a Mikel que no olvide el pan.
6. Roberto ha dicho que (le) perdones.
7. Han dicho que empecemos a trabajar.
8. El abuelo dijo que no nos asustáramos.
9. Le he dicho que coja el tren.
10. Nicolás ha ordenado que no toquéis eso.
11. Idoia dijo que le esperáramos aquí.
12. Tú dijiste que no nos enfadáramos.
13. Xabier ha pedido que le ayudemos.
14. Eulalia ha dicho que cerremos la puerta.
15. Tu padre ha dicho que vayas.
16. Han pedido que terminemos hoy los trabajos.
17. Han dicho de San Sebastián que llevemos estas cosas.
18. Han ordenado que nadie se mueva.
19. Cristina ha dicho que (le) enseñes las fotos.
20. Martín ha dicho que (le) contestemos pronto.
21. El tío le dijo al sobrino que estuviera tranquilo.
22. La tía Juanita ha dicho que vayamos a su casa.
23. Tu madre ha dicho que comas mucho.
24. El médico le ha ordenado al enfermo que se levante.
25. El padre le ha mandado al hijo que se lave la cara.

HURRENGO IPUINA, "AITA, SEMEA ETA ASTOA", BURUZ IKAS EZAZU.

GOGORATZEKO, 220. ORRIALDEAN DITUZU MARRAZKIAK

217
 AITA, SEMEA ETA ASTOA

Behin batean baserritar zahar batek astoa saltzea erabaki

zuen.

Semeari deitu eta honela esan zion:

- Seme, azokara joan behar dugu; astoa saldu nahi dut eta.

Eta herrirantz abiatu ziren: astoa aurretik eta aita-semeak

atzetik, oinez.

Andre batek ikusi zituen eta honela esan zuen:

- Hara! Tonto horiek zertarako nahi dute astoa, jaten eman

eta paseatzera ateratzeko? Kaiku halakoak!

Aitak hori entzun eta gainean jartzeko agindu zion semeari.

Eta aurrera jarraitu zuten.

Geroxeago agure batekin egin zuten topo, eta honek

honela esan zion mutilan:

- Mutiko! Ez duzu lotsarik! Aita zaharra oinez eta bitartean

zu asto gainean patxada ederrean! Jaitsi zaitez hortik,
alfer hori!

Jaitsi zen, bada, mutila eta aitari esan zion gainean

jartzeko. Eta hórrela jarraitu zuten.

Handik laster taberna ondotik ¡garó ziren. Hantxe mutil

gazte batzuk zeuden eta bikotea ikusita esan zuten:

-Begira horiek! Haur gaixoa oinez eta aita asto gainean

lasai asko. Gizon horrek ez du bihotzik!

Aitak orduan, lotsatuta, gainean jartzeko eskatu zion

semeari. Eta hórrela biak zihoazen asto gainean.

Errekara iritsi zirenean emakume batzuk arropak garbitzen

ari ziren eta aita-semeak asto gainean ikusita marmarrean hasi
ziren:

-Asto errukarria! Leher eginda daramate axolagabe horiek!

Eta gainera azokan saldu nahiko dute!

Hori entzunik, aita-semeak asto gainetik jaitsi eta bion

artean bizkar gainean hartu zuten animalia. Eta hórrela sartu
ziren herrian.

218
 Herriko jendeak planta horretan ikusita burlaka hasi ziren:

- Ja, ja, ja! Hiru horietan ez da astoena gainean daramate-

nal- esaten zuten.

Orduan aitak astoa lurrean utzi eta semeari esan zion:

- Seme, ez ahaztu inoiz gaur ikasitakoa: Inoren kapritxoak

egin nahian farregarri gelditu nahi ez baduzu, zeurea egin
ezazu eta kito!

• GALDERAK

1. Zer erabaki zuen baserritarak?

2. Zer esan zion baserritarrak semeari? (subord.)
3. Norantz abiatu ziren baserritarra eta semea?
4. Nork ikusi zituen lehenbizi?
5. Emakumeak: "Zertarako nahi dute astoa?". Zer galdegin zuen
emakumeak? (subord.)
6. Zer agindu zion orduan aitak semeari? (subord.)
7. Norekin egin zuten topo geroxeago?
8. "Ez duzu lotsarik!". Zer esan zion agureak mutikoari? (subord.)
9. Mutikoa jaitsi zenean ñor jarri zen asto gainean?
10. Non zeuden mutil gazteak?
11. Nork esan zuen aitak ez zuela bihotzik?
12. Zertan ari ziren emakumeak errekan?
13. Azkenean ñola eraman zuten astoa aita-semeek?
14. Zer esaten du herriko jendeak bikotea astoa bizkar gainean
eramaten ikusten duenean? (subord.)
15. Astoa lurrean utzi eta zer esaten dio aitak semeari? (subord.)

Herrirantz: hacia el pueblo; kaiku halakoakl: INecios más que necios! Geroxeago: algo
más tarde; lotsa: vergüenza; patxada: tranquilidad, despreocupación; Handik laster: al poco
tiempo; bikote: pareja; lotsatuta: avergonzado; zihoazen: iban; marmarrean hasi: comenzar a
murmurar; errukarri: digno de compasión; axolagabe: despreocupado, inconsciente; Hori
entzunik: al oír eso; bion artean: entre ambos; animalia: animal; planta: actitud, facha;
astoeria: el más burro; daramatena: el que llevan; ikasitakoa: lo aprendido; farregarri:
ridículo; kitol: ¡se acabó!

219
• OHARRAK

• ASTOA SALDU NAHI ZUELA ESAN ZION

A menudo, al subordinar una oración además de incluir el

sufijo subordinante (-ela, -en, -t(z)eko) debemos efectuar
algunos cambios de persona, tiempo, etc... Lo mismo que en
otras lenguas.

Por ejemplo:

IBONEK: "Nere autoan etorri naiz".

Zer esan du Ibonek?
Ibonek, bere autoan etorri déla esan du.

Pero si la subordinación se da en pasado la realizamos así:

IBONEK: “Nere autoan etorri naiz"

Zer esan zuen Ibonek atzo?
Ibonek bere autoan etorri zela esan zuen.

Otros ejemplos:

MUTILEK: "Zer egin behar dugu hemen?".

Mutilek, zer egin behar zuten han galdetu zuten.

AMAK: "Iñaki, etorri hona!"

Amak, hara joateko esan zion Iñakiri.

OSABAK: "Ogia bihar erosiko dut".

Zer esan zuen atzo osabak?
Ogia gaur erosiko zuela esan zuen.

221
 • ZERTARAKO NAHI DUTE ASTOA?

Recuerda que las formas terminadas en -t(z)eko sirven

también para responder a la pregunta zertarako (para qué)

- Zertarako da ura? - ¿Para qué es el agua?

- Ura, edateko da. - El agua, es para beber.

Sua, erretzeko. El fuego, para quemar.

Euritakoa, ez bustitzeko. El paraguas, para no mojarse.
Ohea, lo egiteko. La cama, para dormir.
etc... etc...

IKAS EZAZU HURRENGO ORRIALDEKOA.

ERREPASATZEKO 234. ORRIALDEA ERABIL EZAZU.

Hitz berriak:

soka: cuerda lapitz: lápiz

lotu: atar marrazki: dibujo
orrazi: peine maisu: maestro
orraztu: peinar irakatsi: enseñar, instruir
goilare: cuchara pospolu: cerilla, fósforo
orratz: aguja irudi: imagen, figura
josi: coser apaindu: adornar
sendatu: curar igerileku: piscina
kaiola: jaula igeri egin: nadar
eduki: tener, contener zaindu: cuidar
jokatu: jugar mukizapi: pañuelo
gerriko: cinturón muki: moco
eutsi: sujetar hiztegi: diccionario
mailu: martillo hitz: palabra
iltze: clavo bastoi: bastón
guraizeak: tijeras lagundu: ayudar
ebaki: cortar gutun: carta
borroka: lucha, pelea albiste: noticia
borroka egin: luchar bidali: enviar
lapiko: puchero, olla jaso: levantar
egosi: cocer neurtu: medir

222
 - Zertarako da soka? Goilarea,
- Soka, lotzeko da. zopa jateko.

- Zertarako dirá botikak? Kaiolak, Frontoiak,

- Gaixoak sendatzeko. txoriak edukitzeko. pilotan jokatzeko.

Mailua, Guraizeak, Armak, Lapikoa,

iltzeak sartzeko ebakitzeko. borroka egiteko. janariak egosteko.

Maisua, Pospoluak, Irudiak,

irakasteko. sua pizteko. etxea apaintzeko.

Igerilekuak, Zakurra,
igeri egiteko. etxea zaintzeko

Bastoia, Gutunak, Gruak, Metroa,

ibiltzen laguntzeko. albisteak bidaltzeko. pisuak jasotzeko. neurtzeko.
3. Erantzun galdera hauei parentesi artekoa erabiliz:

ZERTARAKO DA 1. giltza? (atea ireki)

2. tabana? (ebaki)
3. telefonea? (hitz egin)
4. eskopeta? (ehizan ibili)
5. kalefazioa? (etxea berotu)
6. belarra? (abereek jan)
7. astoa? (karga eraman)
8. behia? (esnea eman)
9. esnea? (gazta egin)
10. katua? (saguak harrapatu)
11. gatza? (janariei bota)
12. gasolina? (autoak ibili)
13. gorbata? (apaindu)
14. erlojua? (ordua jakin)
15. pasaportea? (muga igaro)
16. azoka? (barazkiak erosi)
17. iturria? (ura eman)

ZERTARAKO
DIRA 18. eskolak? (ikasi)
19. aulkiak? (eseri)
20. zigarroak? (erre)
21. janariak? (jan)
22. edariak? (edan)
23. arrautzak? (tortila egin)
24. egunkariak? (albisteak irakurri)
25. betaurrekoak? (hobeto ikusi)
26. zubiak? (ibaiak igaro)
27. eskailerak? (igo eta jaitsi)
28. artzainak? (artaidea zaindu)
29. medikuak? (gaisoak sendatu)

4. Itzul itzazu esaldi hauek:

1. El agua es para beber.

2. El pan es para comer.
3. Estos papeles son para escribir.
4. Aquellos otros para hacer dibujos.
5. Ese dinero es para comprar la carne.
6. Aquel camino es para ir a mi pueblo.
7. Esta camisa es para vestirla el domingo.
8. Necesito esos libros para llevarlos a casa.
9. Para hablar con mi hermano tienes que ir a la oficina.
10. Para aprender francés hay que ir a Francia.

224
 • IDAZTEKO MAKINA

Las formas terminadas en -t(z)eko pueden tener también

una función de modificador indirecto, en cuyo caso vienen
antes del núcleo, antes del nombre que modifican, a su
izquierda:

bizarra kentzeko makina máquina de afeitar

lan egiteko tresna instrumento para trabajar
edateko gogoa ganas de beber
goiz jaikitzeko ohitura costumbre de levantarse temprano
bazkaltzeko ordua la hora de comer
jolas egiteko garaia momento para jugar

IKAS EZAZU HURRENGO ORRIALDEA

ERREPASATZEKO 235.a ERABIL EZAZU.

hitz berriak:

lehortu: secar
tresna: instrumento, aparato, herramienta
mintzatu: hablar
neurtu: medir
kutxa: arca, cofre, caja
garagardo: cerveza
pitxer: jarra.
komun: retrete
gogo: gana(s de)
asmo: intención
erre: fumar
ohitura: costumbre
garai: tiempo, época
atseden hartu: descansar

225
 Hau Baste hau, Hau,
argazkiak egiteko makina da. idazteko makina. josteko makina da.

Hau, Mikrofonoa, Eta termometroa,

¡lea lehortzeko tresna da. mintzatzeko tresna da. tenperatura neurtzeko tresna.

Hau Basiliok,
dirua gordetzeko kutxa da. garagardoa edateko pitxerra. jateko gogoa du.

Haurrak, Maribik,
komunera joateko gogoa du. mendira joateko asmoa du.

Ebaristori, Eguerdia, Igandea,

jaikitzeko ordua iritsi zaio. bazkaltzeko garaia da. atseden hartzeko eguna da,
5. Esaldi hauek itzultzeko -t(z)eko erabili behar duzu:

1. Esta, es la bolsa para traer el pan.

2. Esto, es el recipiente para tener la sal.
3. El teléfono es un instrumento para hablar.
4. El verano es época de ir a la playa.
5. El lunes es día de ir al trabajo.
6. Es hora de irse a la cama.
7. Esto no es sitio para jugar.
8. Hemos dejado el coche en el sitio de aparcar.
9. Este hombre tiene costumbre de beber.
10. No tengo costumbre de fumar.
11. Ayer compré una herramienta para hacer agujeros.
12. No han arreglado la máquina de lavar la ropa.
13. Tenemos intención de hablar con Joseba.
14. Mis amigos no tenían intención de ir al trabajo.
15. Los niños tienen gana(s) de salir a la calle.
16. Tengo ganas de ver esa película.

HUMOREA

• KONTZERTUA

Senar-emazte bi kontzertu bat entzuten ari dirá. Halako batean

andreak besoan jotzen du gizona eta aldamenekoa seinalatuz esaten dio:

— Ikusi arlóte hori! Lo dago!

- Eta hori esateko esnatzen nauzu?

• HORTZAK GARBITZEKO PASTA

Amak dendara joateko esaten dio Beñardori eta hortzak garbitzeko

pasta erosteko.

Dendara doa Beñardo eta esaten dio saltzaileari:

- Hortzak garbitzeko pasta nahi dut...

- Zein marka nahi duzu?
- Ez dakit, bada...
-Begira. Hau hortzak indartzeko da, beste hau arnasari usain ona
emateko, beste honekin sariak ematen dituzte, beste honekin
kromoak, beste hau...
- Barkatu, jauna. Nik hortzak garbitzeko nahi dut...

1. Kontzertu: concierto; arlóte: rudo, inculto; esnatzen nauzu: me despiertas.

2. Indartu: fortalecer; amasa: aliento; usain: olor; sari: premio.

227
 BISTA TXARRA

Matías kotxe handi eta zabal horietako batean iritsi da lantegira.

Lagun batek galdetzen dio:

- Matías, zertarako erosi duzu halako kotxe handia?

- Zera... bista txarra dut eta errazago aurkitzeko...

• JATEKO GOGOA

Emakume gizen bat sendagilearekin ari da hizketan:

-Jauna, jateko gogo izugarria izaten dut eta gehiegi gizentzen ari
naiz. Zer egin behar dut piska bat flakatzeko?
- Flakatzeko? Berdura, fruta, zumoak eta gazta hartu behar dituzu...
- Ederki. Baina hori noíz, bazkaldu aurretik ala ondoren?

GELTOKIAN

Trena Altsasuko geltokira iritsi da. Ambrosiok zerbait hartzeko gogoa

du eta burua ateratzen du leihotik. Mutiko bat ikusten du eta hurbiltzeko
keinua egiten dio:

- Aizu, mutiko! Tori berrehun pezeta eta erosi azkar bi bokadilo: bat
zuretzat eta bestea neretzat.

Mutikoak korrika alde egiten du eta bi minutu barru hantxe dago

berriz:

-Tori ehun pezeta hauek -esaten dio Ambrosiori- Bokadilo bakarra

zegoen...

• BETAURREKOAK

- Ama, aitona hil zenean zerura joan al zen?

- Bai, semetxo. Zerura joan zen.
- Larri ibiliko da orduan atea aurkitzeko...
- Zer, bada?
- Betaurrekoak hemen utzi zituen eta...

3. Errazago: más fácilmente.

4. Gizendu: engordar; piska bat: un poco; flakatu: adelgazar; bazkaldu aurretik: antes de
comer.
5. Geltoki: estación; keinu: seña, gesto.

228
 • ARIKETAK

6. Perpaus hauek subordinatzeko, enuntziatiboak, galderak ala aginduak

diren hartu behar duzu gogoan.
Para subordinar estas oraciones has de tomar en cuenta si son enunciativas,
interrogativas o imperativas:

1. ARTZAINAK: "Norena da zakurra"

Zer galdetu du artzainak?

2. EHIZTARIAK: "Nerea"
Zer erantzun dio ehiztariak?

3. TABERNAKO ANDREAK : "Atera ezazue zakurra kanpora!"

Zer esan du tabernako andreak?

4. LAPURRAK JENDEARI: "Jaso eskuak!"

Zer agindu dio lapurrak jendeari?

5. ERTZAINAK LAPURRARI: "Zertarako nahi duzu dirua?"

Zer galdetzen dio ertzainak lapurrari?

6. LAPURRAK ERTZAINARI: "Goxokiak erosteko".

Zer erantzuten dio lapurrak ertzainari?

7. ATSO BATEK: "Gezurra dirudi!"

Zer esaten du atso batek?

8. IRAKASLEAK IKASLEEI: "Bildu paper guztiak!"

Zer agindu die irakasleak ikasleei?

9. BIXENTEK IRAKASLEARI: "Gero zer egin behar dugu?"

Zer galdetu dio Bixentek irakasleari?

10. IRAKASLEAK: "Matematikak ikas itzazue!"

Zer erantzun dio irakasleak?

11. MUTILAK: "Herenegun Eibarren izan ginen eta ederki bazkaldu

genuen".
Zer esan du mutilak?

12. XANTIK: "Peruk tontoa naizela esan du eta ez diot barkatuko!"

Zer esan du Xantik?

229
 13. XEBASTIANEK: "Atzo ez nintzen lanera joan eta pelikula bat ikusi
nuen!"
Zer esan du Xebastianek?
14. AMAK HAURRARI: "Oso goiz da oraindik: itzali ezazu telebista
eta zoaz kalera lagunekin jolastera".
Zer esan dio amak haurrari?
15. AITAK: "Zeinek itxi du atea? Giltza ekarri eta berehala ireki
ezazue".
Zer esan du aitak?
16. OSABAK JOSETXORI: "Etorri hona eta zergatik egin duzun hori
esan ezazu"
Zer eskatu dio osabak Josetxori?

17. GORKAK FELIPERI: "Irakur itzazu egunkariak eta gero nere gelan
utzi itzazu".
Zer agindu dio Gorkak Feliperi?

18. BASERRITARRAK: "Zeinek bota du harria?"

Zer galdetu du baserritarrak?

19. UMEAK: "Nik ez. Beste batek".

Zer erantzun dio umeak?

7. Itzulpena

La madre pregunta qué hora es. El padre le responde que las doce. La
madre cree que es muy tarde y le pregunta a Tere dónde está Imanol.
Esta le responde que ha ido a casa de Joseba. Entonces la madre le dice
que llame a casa de Joseba. Tere dice que no sabe el número y la madre
le dice que mire en el libro. Tere llama y pregunta si es la casa de Joseba.
Le contestan que sí. Pregunta a ver si Imanol esta allí y le contestan que
no, que ha salido y que estén tranquilos, que pronto llegará a casa.

230
 8. Irakur ezazu elkarrizketa hau eta gero galderei erantzun:

1. DENDARIAK: Zer nahi duzu, Kepa?

2. KEPAK: Botak erosi nahi ditut.
3. DENDARIAK: Zuk ikusi eta aukeratu.
4. KEPAK: Zenbat balio dute beltz horiek?
5. DENDARIAK: Lau mila pezeta.
6. KEPAK: Garesti samarrak iruditzen zaizkit...
7. DENDARIAK: Nolakoak nahi dituzu, bada?
8. KEPAK: Mendian ibiltzeko behar ditut.
9. DENDARIAK: Eraman itzazu orduan. Larruzkoak dira
eta ez zaie urik sartuko.

• GALDERAK

1. Zer galdetu dio dendariak Kepari?

2. Zer erantzuten dio Kepak?
3. Zer esaten dio dendariak?
4. Zer galdetzen dio Kepak?
5. Zer erantzuten dio dendariak?
6. Zer dio Kepak?
7. Zer galdetzen dio dendariak?
8. Zer erantzuten dio Kepak?
9. Zer esaten dio dendariak?

HURRENGO IPUINA, "BESTE BATI", BURUZ IKASI BEHAR DUZU.

Itzulpena erantzunetan dator.

231
 "BESTE BATI"

Duela zenbait urte, Emeterio eta Benita, bi arabar erdaldun,

ezkondu eta Donostiara joan ziren eztai bidaian. Ordu bietan
heldu ziren goseak amorratzen eta Parte Zaharreko jatetxe
batera sartu ziren zerbait jateko asmotan. Neska batek janari-
-karta mahai gainean utzi eta alde egin zuen berehala. Gure
lagunek karta hartu zuten baina ez batak eta ez besteak ez
zekiten irakurtzen.

- Zer eskatuko dugu? -galdetu zuen Emeteriok.

- Ez dakit, bada... -erantzun zion Benitak-. Gauza berria
izanez gero niri berdin zait, aspertua bait nago beti
patatak jaten...

Neska etorri zen berriro:

- Zer hartuko duzue?

Eta Emeteriok karta hartuta:

- Zera... Ekatzu hau... gero hau... eta hau...

Neskak nota hartu eta sukaldera joan zen.

Zerbait itxaron ondoren laster agertu zen bazkariarekin:

lehen platera porru-patatak ziren, bigarrena patatak saltsan, eta
hirugarrena patata frejituak.

- Ederra egin dugu! -esan zuen Benitak-. Patatak ez

jateagatik Donostiara etorri eta orain nazkatu arte jan
behar!

Eta isil-isilik jaten hasi ziren.

Aldameneko mahaian gizon bat ikusi zuten kokotxak jaten.

Bukatu zuenean behatza jaso eta "beste bat" eskatu zuen,
euskaraz. Orduan beste kaxuelatxo bat ekarri zion neskatxak.

-Guk ere "beste bat" eskatu behar dugu -esan zuen

Emeteriok- Goxoa dirudi eta.

Eta berdin egin zuen: behatza jaso eta "beste bat" eskatu
zuen. Eta neskak beste platerkada bat patata ekarri zien.

Ahal zuten bezala patata haiek ere jan eta azkenean

kanpora atera ziren.

232
 Kontxa aldean buelta bat eman ondoren jaialdi batera joan
ziren. Sartu zirenean mutil bizardun bat ari zen kantatzen eta
gitarra jotzen. Amaitu zuenean txalo beroak jo zizkion jendeak
eta "Beste bat!! "Beste batll" eskatzen hasi ziren oihuka.

Orduan Emeterio estu eta larri altxa zen eta emazteari

besotik helduta esan zion:

-Goazen! Goazen agudo hemendik! Bestela patatak jan

beharko ditugu berriz etall!

• GALDERAK

1. Emeteriok eta Benitak ba al dakite euskaraz?

2. Ze ordutan eta ñola iritsi ziren Donostiara?
3. Nora joan ziren bazkaltzera?
4. Nork irakurri zuen karta?
5. Benitak zer eskatu nahi zuen?
6. Zeinek aukeratu zituen janariak?
7. Zertan ari zen aldameneko gizona?
8. Zer egin zuen gizonak kokotxak jan zituenean?
9. Gizona ere erdalduna zen?
10. Emeterioren ustez zer zen "beste bat"?
11. Kontxan ibili ondoren, ñora joan ziren?
12. Nor ikusi zuten jaialdian?
13. Ongi kantatu al zuen?
14. Zer eskatu zion jendeak?
15. Emeteriok eta Benitak ere txaloak jo zituzten?
16. Zer usté zuten Emeterio eta Benitak?

Duela zenbait urte: hace algunos años; arabar: alavés; eztai bidaia: viaje de bodas; heldu:
llegar; goseak amorratzen: rabiando de hambre; ez batak eta ez besteak: ni el uno ni el otro;
ez zekiten: no sabían; gauza berria izanez gero: con tal de que sea cosa nueva; zera: muletilla
que se emplea cuando no se encuentra la palabra precisa; ekatzu: traiga (Vd.); porru-patatak:
puerros con patatas; saltsa: salsa; ez jateagatik: por no comer; nazkatu arte: hasta
asquearse; behatz: dedo; kaxuelatxo: cazuelita; beste platerkada bat patata: otro plato de
patatas; ahal zuten bezala: como podían; bizardun: barbudo; txalo beroak jo zizkioten: le
aplaudieron calurosamente; estu eta larri: apurado; agudo: rápidamente; bestela: si no.

233
 Lapikoa,

Irudiak,

Hiztegiak,

Bastoia, Gutunak, Metroa

1 2. IKASKAIA
GERO ETA HOBETO
 El adjetivo en euskera admite tres grados a los que
corresponden otros tantos sufijos: el grado comparativo (-ago),
el superlativo (-en) y en el grado de exceso (-egi). Estas
referencias al adjetivo valen también para el adverbio.
1 . EL GRADO COMPARATIVO: -AGO

La comparación en euskera puede ser de igualdad o de

superioridad. La comparación de inferioridad (menos grande,
menos caro, etc...) no existe en euskera.

Este tema vamos a tratar inicialmente de la comparación

de superioridad.

El grado comparativo se forma añadiendo al lexema el

morfema -ago:

handi •* handiago (más grande, mayor)

txiki -► txikiago (menor)
polit -> politago (más bonito)
egoki * egokiago (más apropiado)
garesti * garestiago (más caro)
berandu beranduago (más tarde)
urruti < urrutiago (más lejos)
etc...

La conjunción empleada en este tipo de comparación es

baino, resultando la siguiente estructura:

A B baino ...-agoa da

Ejemplos:

Bilbo Donostia baino handiagoa da.

(Bilbao es mayor que San Sebastián)

Donostia Bilbo baino politagoa da.

(San Sebastián es más bonito que Bilbao)

Ura ardoa baino merkeagoa da.

(El agua es más barata que el vino)

Ardoa ura baino garestiagoa da.

(El vino es más caro que el agua).

239
 • HOBE

Una excepción de lo dicho anteriormente es el adjetivo on

cuyo comparativo es hobe.

Nere erlojua ona da, baina zurea hobea.

(Mi reloj es bueno, pero el tuyo mejor)

Gaurko eguraldia atzokoa baino hobea da.

(El tiempo de hoy es mejor que el de ayer)

• HOBETO

La forma comparativa del adverbio ondo es hobeto.

Nere erlojua ondo dabil, baina zurea hobeto.

(Mi reloj anda bien, pero el tuyo mejor)

Ibonek Eustakiok baino hobeto hitz egiten du.

(Ibón habla mejor que Eustaquio)

- Zer moduz dago gaisoa? - ¿Qué tal está el enfermo?

- Hobeto. - Mejor.

• GEHIAGO / GUTXIAGO

La comparación de cantidad se realiza por medio de

gehiago (más) y gutxiago (menos).

Anek Pilik baino gehiago erretzen du.

(Ane fuma más que Pili)

Aberatsek pobreek baino diru gehiago dute.

(Los ricos tienen más dinero que los pobres)

Zuk nik baino gutxiago dakizu.

(Tú sabes menos que yo)

Orain leñen baino gutxiago irabazten dugu.

(Ahora ganamos menos que antes)

Gehiago nahi dut.

(Quiero más)

240
 HUMOREA

• GAIZTOAGOA

Edurnetxok honela galdetzen dio amari:

- Ama, zergatik dituzu ile txuriak?

- Zu gaiztoa zarelako!
- Orduan... zu gaiztoagoa zara...
- Zergatik diozu hori?
- Amonak zuk baino txuriagoak dituelako...

• PUSKA HANDIAGOA

Egun batean zakur batek haragi puska bat darama ahoan. Putzu
batera iristen da eta bere irudia ikusten du uretan. Beste zakur bat
delakoan honela hitz egiten du:

- Hara! Zakur horren haragi puska nerea baino handiagoa da! Kendu
egingo diot!
Hori esatean ahoa irekitzen du eta zatia uretara erortzen zaio, eta
orduan batere gabe geratzen da...

• ANDEREÑO HOBEA

Andereñoak ikastolan:

-Oso alferra zara, Estitxu! Zazpi urte dituzu eta oraindik ez dakizu
irakurtzen! Urte horietan liburu handiak irakurtzen nituen nik!
- Andereño hobea ¡zango zenuen segur aski...

1 .- Txuri: diminutivo de zuri.

2 .— Puska: pedazo; putzu: pozo; beste zakur bat delakoan: creyendo que es otro perro.

241
 He aquí una lista de adjetivos y adverbios que a estas alturas debes
conocer ya en su mayoría. Repásalos y aprende los que te resulten nuevos.

ADJETIBOAK

bueno on txar malo (calidad)

mejor hobe
hermoso eder itsusi feo
bonito poht
honrado, formal zintzo gaizto malo (malvado)
petral indócil, atravesado
dócil, formalito txintxo bihurri travieso
alegre alai triste triste
joven gazte zahar viejo
nuevo berri
agradable, afable atsegin zakar tosco
castizo, campechano jator gezurti mentiroso
humilde apal harro orgulloso
pobre pobre
rico aberats
behartsu necesitado
rápido, listo azkar motel lento
vigoroso, ágil bizkor baldar torpe
habilidoso trebe trakets torpe
trabajador langile alfer vago
esforzado saiatu axolagabe despreocupado
tranquilo lasai estu apurado
adecuado egoki desegoki inadecuado
necesario beharrezko kaltegarri perjudicial
recto, correcto zuzen oker torcido, incorrecto
limpio garbi zikin sucio
arreglado, pulcro txukun narras desaliñado
claro argi ilun oscuro
caliente bero hotz frío
templado epel
mojado busti lehor seco
dulce gozo gazi salado
fácil erraz
samur zail difícil
tierno
blando bigun gogor duro
ligero arin astun. pesado
barato merke garesti caro
grande handi txiki pequeño
largo luze motz corto
ancho zabal estu estrecho
grueso lodi mehe delgado
zorrotz afilado, agudo
argal delgado
gordo gizen
flako flaco
redondo borobil

242
 negro beltz zuri blanco
rojo gorri berde verde
azul urdin hori amarillo

ADBERBIOAK

mucho asko gutxi poco

más gehiago gutxiago menos
bien ondo gaizki mal
mejor hobeto okerrago peor
temprano goiz berandu tarde
antes lehen gero luego
cerca hurbil urruti lejos
arriba gora behera abajo

HURRENGO ORRIALDEAK BURUZ IKAS ITZAZU.

Gogoratzeko 264 eta 265 orrialdeak erabil itzazu.

243
 Neska mutila baino politagoa da.
Mutila neska baino itsusiagoa da.

Emakumea gizona baino gazteagoa da.

Gizona emakumea baino zaharragoa da.

Zaldia zerria baino flakoagoa da.

Zerria zaldia baino gizenagoa da.

AITOR XABIER

Aitor Xabier baino gaiztoagoa da.

Xabier Aitor baino txintxoagoa da.

MIRENTXU JOSETXO

Mirentxuren notak Josetxorenak baino

hobeak dira.
Josetxoren notak Mirentxurenak baino
txarragoak dira.

Musika matematikak baino errazagoa da.

Matematikak musika baino zailagoak dira.

Olioa esnea baino garestiagoa da.

Esnea olioa baino merkeagoa da.

Negua uda baino hotzagoa izaten da.

Uda negua baino beroagoa izaten da.
Herriak hiriak baino txikiagoak izaten dira.
Hiriak herriak baino handiagoak izaten dira.

Leihoa atea baino estuagoa da.

Atea leihoa baino zabalagoa da.

Haría soka baino meheagoa da.

Soka haría baino lodiagoa da.

Harria ogia baino gogorragoa izaten da.

Ogia harria baino bigunagoa izaten da.

Burdina egurra baino astunagoa da.

Egurra burdina baino arinagoa da.

Kea hodeia baino luzeagoa da.

Hodeia kea baino borobilagoa da.

Neskaren frakak mutilarenak baino

motzagoak dira.
Mutilaren frakak neskarenak baino
luzeagoak dira.

Karakola erbia baino motelagoa da.

Erbia karakola baino azkarragoa da.

245
 • LA COMPARACION ADVERBIAL

Cuando la comparación es de tipo adverbial no suele llevar

el determinante -a que normalmente aparece en la compara­
ción adjetiva, de cualidad. Observa esta diferencia en los
siguientes ejemplos:

Hau errazagoa da.

(Esto es más fácil)
Honela errazago egingo dugu.
(Así lo haremos más fácilmente)

Ibón Arantxa baino jatorragoa da.

(Ibón es más castizo que Arantxa)
Ibonek Arantxak baino jatorrago hitz egiten du.
(Ibón habla más castizamente que Arantxa)

Erbia zakurra baino azkarragoa da.

(La liebre es más rápida que el perro)
Erbia zakurra baino azkarrago dabil.
(La liebre anda más rápido que el perro)

Otros ejemplos:

Hemen lasaiago mintzatuko gara.

(Aquí hablaremos más tranquilamente)

Orain okerrago bizi gara.

(Ahora vivimos peor)

Argiago hitz egin ezazu!

(¡Habla más claro!)

Xabier urrutiago bizi da.

(Xabier vive más lejos)

246
 • LA COMPARACION PROGRESIVA: GERO ETA -AGO.

Las expresiones tipo cada vez más ... se construyen con la

fórmula:

GERO ETA ...-AGO

• Ejemplos:

gero eta aberatsagoa cada vez más rico

gero eta tontoagoa cada vez más tonto
gero eta zaharragoa cada vez más viejo
gero eta okerrago cada vez peor
gero eta hobeto cada vez mejor
gero eta beranduago cada vez más tarde
gero eta gutxiago cada vez menos

• BAKEZALEAK

Tabernako atea irekitzen da eta marinel bizardun baten burua

agertzen da. Itxura gogorra du eta barrukoei begira honela mintzatzen da:

-Zeinek nahi du borrokan egin!

Jendea ikaratua dago eta inork ez dio erantzuten. Orduan marinelak

gero eta fuerteago:

-Zeinek nahi duen borrokan egin galdetu dut!

Isil-isilik begiratzen diote eta ¡ñor ez da mugitzen ere ausartzen.

Azkenean agure txiki batek dardarka esaten dio:

- Jauna, hemen inork ez du borrokarik nahi, bakezaleak gara denok...

-Tira! Orduan lasai sartuko naiz!

3.-Bakezale: pacífico, amigo de la paz; marinel: marinero; ausartu: atreverse; dardarka:

temblando.

247
 Aberatsek pobreek baino diru gehiago
izaten dute.
Pobreek aberatsek baino diru gutxiago
izaten dute.

Nagusia langilea baino beranduago

etorri da.
Langilea nagusia baino lehenago
etorri da.

Barruan kanpoan baino ilunago dago.

Kanpoan barruan baino argiago dago.

Herria lantegia baino gorago dago.

Lantegia herria baino beherago dago.

Kalea baserria baino hurbilago dago.

Baserria kalea baino urrutiago dago.

Keparen azaroak gero eta hobeto doaz.

Gaisoa gero eta okerrago dago.

248
 • ARIKETAK

1. Esaldiak elkartuz egin itzazu perpaus konparatiboak. Honeia:

Neska txikia da; mutila oso txikia da.

— * Mutila neska baino txikiagoa da.

1 Arrate alferra da; Ibón oso alferra da.

2 .- Martin gizena da; Xabier oso gizena da.
3 .- Isabelen (soineko)a argia da; Arantxaren soinekoa oso argia da.
4 - Fisika liburua lodia da; hiztegia oso lodia da.
5 .- Aitona bizkorra dago; amona oso bizkorra dago.
6 .- Ehiztariak gezurtiak dirá; arrantzaleak oso gezurtiak izaten dirá.
7 - Erbiak azkarrak dirá; galgoak oso azkarrak dirá.
8 .- Frakak bustiak ditut; zapatak oso bustiak ditut.
9 .- Eneko bihurri samarra da; Itziar oso bihurria da.
10 .- Ilargia argia da; eguzkia oso argia da.
11 .- Nik zerbait dakit; zuk asko dakizu.
12 .-Anderrek diru piska bat dauka; Ainhoak diru asko dauka.

2. Egin itzazu perpaus konparatiboak hurrengo adibidean bezala:

Nafarroa, Gipuzkoa / handi, txiki

— ► Nafarroa Gipuzkoa baino handiagoa da.

Gipuzkoa Nafarroa baino txikiagoa da.

1 .-Ondarroa, Bilbo / handi, txiki.

2 - Alaska, Argelia / hotz, bero.
3 .- Karakola, sagua / azkar, motel.
4 - Metroa, kilometroa / luze, motz.
5 .- Goiza, eguerdia, hotz, epel.
6 - Gaua, eguna / ilun, argi.
7 - Larunbatak, astelehenak / alai, triste.
8 .- Ogia, tabakoa / beharrezko, kaltegarri.
9 .- Egurra, burdina / gogor, bigun.
10 .- Galizia, Burgos / busti, lehor.
11 .- Globoak, butano bonbonak / astun, arin.
12 - Ibaiak, errekak / zabal, estu.
13 .- Zaharrak, gazteak / baldar, bizkor.
14 - Aldizkariak, liburuak / mehe, lodi.
15 .- Ibaietako ura, itsasoko ura / gazi, gozo.
16 - Garajeak, bulegoak / zikin, txukun.
17 .-Zerua, zelaiak / berde, urdin.

249
 18 .- Behiaren haragia, astoaren haragia / gogor, samur.
19 .- Jauregiak, txabolak / eder, itsusi.
20 .- Lagunak, etsaiak / gaizto, on.
21 .-Gurasoak, seme-alabak / zahar, gazte.
22 .- Orratza, behatza, lodi, zorrotz.
23 .-Hiriak, herriak / handi, txiki.
24 - Aberatsak, pobreak / harro, apal.
25 .- Esnea, kafea / zuri, beltz.
26 .- Hortzak, ezpainak / zuri, gorri.
27 .-Irratiak, telebistak / garesti, merke.
28 .- Loreak, barazkiak / polit, itsusi.
29 .- Makilak, sokak / gogor, bigun.
30 .- Udaberria, negua / epel, hotz.
31 .-Opariak, zigorrak / atsegin, txar.
32 .-Telefonoz hitz egitea, eskutitzak idaztea / zail, erraz.
33 .-Trenak, hegazkinak / azkar, motel.
34 .-Txapela, alkandora / argi, ilun.
35 .- Botak, sandaliak / arin, astun.
36 .- Zigarroa, puroa / mehe, lodi.

3. Erantzun iezaiezu galdera hauei honela:

- Zein da zaharragoa, aita ala aitona?

-Aitona da zaharragoa.

1 .-Zein da garestiagoa, ardoa ala txanpaina?

2 .- Zein da merkeagoa, ura ala esnea?
3 - Zein da luzeagoa, ordua ala minutua?
4-Zein da motzagoa, minutua ala segundua?
5 - Zein da errazagoa, lan egitea ala jolas egitea?
6-Zein da txarragoa, pulmonía ala katarroa?
7 .-Zein dirá borobilagoak, sagarrak ala pilotak?
8 - Zer da hobea egia esatea ala gezurra esatea?
9 .-Zein dirá luzeagoak, ipuinak ala nobelak?
10 .- Zeinek daki gehiago, ikasleak ala irakasleak?
11 .- Larunbatean zein egoten dirá beteagoak, bibliotekak ala disko-
tekak?
12 - Zeinek balio du gehiago, pezetak ala duroak?
13 .-Zein ibiltzen dirá okerrago, kotxe zaharrak ala berriak?
14 .-Urtean zehar zein dirá gehiago, jai egunak ala lan egunak.

250
4. Itzul itzazu perpaus konparatibo hauek:

1Esto es mayor que eso.

2 .- Vuestra casa es más nueva que la nuestra.
3 .- Kepa es más trabajador, pero Mikel es más listo.
4 .- Imanol es más viejo que tú.
5 .- Maribel es más guapa que su hermana.
6 - Este libro es bueno, pero aquél es mejor.
7 .- Aquí las cosas son peores y más caras.
8 .- El pan de ayer está más duro que el de hoy.
9 .-El café está más caliente que la leche.
10 - Esta habitación es más fría que ésa.
11 .- Pekín está más lejos que París.
12 .-TÚ fumas más que yo.
13 - Quiero más.
14 .- Los jóvenes saben menos que los viejos.
15 .- Habéis llegado antes que nosotros.
16 .- El vestido de esta chica es más claro que el de ésa.
17 .-Tu camisa está más limpia que la mía.
18 .- La bicicleta es más lenta que la moto.
19 .- Este jersey tiene un brazo más corto que (el) otro.
20 .- El francés es más fácil que el alemán.

251
 2. EL GRADO SUPERLATIVO: -EN

El grado superlativo se forma añadiendo al lexema el sufijo

-en:

on —» onena (el mejor)

txar —* txarrena (el peor)
handi —> handiena (el mayor)
txiki —* txikiena (el menor)
polit —> politena (el más bonito)
maite —> maiteena (el más querido)

Garestiena ez da beti onena izaten.

(Lo más caro no siempre es lo mejor)

Alaba txikienak hiru urte ditu.

(La hija menor tiene tres años)

Neu naiz zaharrena.

(El más viejo soy yo)

• Es muy frecuente el uso del partitivo (~¡k) para resaltar la

superioridad de un elemento sobre los restantes:

Gizonik aberatsena El más rico de los hombres

Gauzarik ederrena La cosa más hermosa
Arazorik inportanteena El asunto más importante
Haurrik politena El niño más guapo

• GEHIEN

El superlativo gehien es muy empleado para expresar

ideas análogas a el máximo, lo que más, la mayor cantidad,
la mayoría, etc...

Haurrak gehiena jan du. El niño ha comido casi todo,

(la mayor parte)
Jende gehiena konforme dago. La mayoría de la gente está
conforme.
Gehienak etorri dirá. Ha(n) venido la mayoría.
Gehienek ezetz esan dute. La mayoría han dicho que no.
Gehienetan etxean Normalmente suelo comer
bazkaltzen dut. en casa.

252
SORGINA EDURNEZURI IPOTXA PRINTZEA

- Zein da politena?
- Politena, Edurnezuri da.

- Zein da itsusiena?
- Itsusiena, sorgina da.

- Zein da dotoreena?
- Dotoreena, printzea da.

- Zein da txikiena?
-Txikiena, ipotxa da.

- Zein da altuena?
-Altuena, printzea da.

-Zein da gizenena?
- Gizenena, ipotxa da.

- Zein dirá gazteenak?

- Gazteenak, Edurnezuri eta printzea dirá.

- Zein dirá zaharrenak?

-Zaharrenak, sorgina eta ipotxa dirá.

- Zeinek du bizar gehiena?

- Bizar gehiena, ipotxak du.

253
5. Galdera hauei erantzuteko eskuineko hitz bat aukeratu behar duzu:

ZEIN DA... 1munduko mendirik altuena? (larunbata)

2 - ibairik zabalena? (astelehena)
3 .- ibairik luzeena? (jirafa)
4 .- itsasorik zabalena? (elefantea)
5 .- herririk handiena? (Siberia)
6 .— tokirik hotzena? (Sahara)
7 - tokirik beroena? (Txina)
8 .- libururik irakurriena? (Pazifikoa)
9,- animaliarik luzeena? (Everest)
1O .-animaliarik indartsuena?(Amazonas)
11asteko egunik alaiena? (NHo)
12 .- asteko egunik tristeena?(Biblia)

ZEIN IZAN DA... 13.-gizonik zaharrena? (Herodes)

14 - gizonik aberatsena? (Rostchild)
15.- matematikorik jakintsuena? (Ai Capone)
16.- pintorerik onena? (Matusalén)
17- musikorik ospetsuena? (Einstein)
18.- eskultorerik trebeena? (Velázquez)
19.- gansterrik famatuena? (Beethoven)
2O.-erregerik gaiztoena? (Mige! Anje!)

6. Esaldi hauek euskaraz eman itzazu:

1 .- Las cosas más hermosas suelen ser las más antiguas.

2 - Colocaros los más pequeños delante y los más grandes detrás.
3 .- Este restaurante es el más caro, pero no el mejor.
4 .- Lo más barato no siempre es lo peor.
5 .- El sitio más oscuro es el más apropiado para ver la televisión.
6 .- Eugenio es el más listo, pero también el más vago.
7-Poned las cosas más pesadas debajo y las más ligeras encima.
8 .- Los libros más gruesos suelen ser los diccionarios.
9 .-Esta habitación es la más fría en invierno y la más caliente en
verano.
10-El hermano más viejo vive en Beasain y el más joven en Tolosa.
11.- La mayoría de la gente vive en estos barrios.

254
 HUMOREA

• ETSAIRIK HANDIENA

Beñardo erretzaile amorratua da. Beti dauka zigarroa ezpainetan, eta

zigarroa ez denean, puroa. Andreak ez daki zer egin ohitura txar hori
kentzeko eta egun batean honela esaten dio:

- Beñardo! Tabakoa duzu etsairik handiena!

- Entzun diozu, bada, gaur goizean apaizari etsaiak ere bihotzez maite
izan behar ditugula!

• MERKEENA

Gizon xuhur eta diruzale bat hilzorian dago ohean. Honen hiru
semeak inguruan daude hizketan eta zaharrenak honela dio:

- Gure aitak hileta ospetsua merezi du. Dotoreena eta garestiena

egingo diogu. Lehen mailakoa egingo diogu eta zaldi kotxez eramango
dugu kanposantura.

Bigarren semeak, ordea, ongi ezagutzen ditu aitaren ohiturak eta

honela esaten du:

- Bai zera! Hori garestiegia da. Merkeagoa egingo diogu: bigarren

mailakoa ere nahikoa ¡zango da!

Eta gazteenak:

- Onena behartsu moduan eramatea izango da eta udaletxeko

kotxean eramango dugu.

Aitak dena entzun du eta begiak ireki gabe honela dio ahots ahulez:

- Ez-, ez! Ez ezazue dirurik alferrik gastatu! Oinez joango naiz

kanposantura...

1 .- Erretzaile: fumador.
2 - Xuhur: tacaño; diruzale: avaro; hilzori: agonía; hileta: entierro; lehen mailako: de primera
clase; bai zeral: iquial, ini pensarlo!; alferrik: en vano, inútilmente.

255
 3. EL GRADO DE EXCESO: -EGI

El grado de exceso se forma en euskera añadiendo al

lexema el sufijo -egi:

handi * handiegi (demasiado grande)

txiki -> txikiegi (demasiago pequeño)
garesti -► garestiegi (demasiago caro)
motz -> motzegi (demasiago corto)
bero •* beroegi (demasiado caliente)
azkar < azkarregi (demasiago rápido)
etc.
Filmea luzeegia izan zen.
(La película fue excesivamente larga)

Liburu hau garestiegia iruditzen zait.

(Este libro me parece demasiago caro)

Estuegi dauzkat zapatak.

(Tengo los zapatos demasiago prietos)

• GEHIEGI

Tratándose de cantidades se emplea gehiegi (demasiado),

cuyo contrario es gutxiegi (demasiado poco).

Gehiegi erretzen duzu.

(Fumas demasiado)

Gehiegi balio du horrek.

(Eso vale demasiado)

Haur honi gehiegi gustatzen zaio telebista.

(A este niño le gusta excesivamente la televisión)

Jende gehiegi etorri da.

(Ha venido demasiada gente)

Gehiegi da!
(¡Es demasiado!)

Gutxiegi jaten duzu.

(Comes demasiado poco)

256
7. Itzulpena.

1 .- Tienes la camisa demasiado grande.

2 .- Este libro es demasiado caro.
3 .- Mi cama es demasiado pequeña.
4 .- La sopa está demasiado caliente.
5 .-Estos pantalones son demasiado largos para ti y demasiado
cortos para mí.
6 .-Tu hermano es demasiado joven para andar con nosotros.
7 .- Eso es demasiado hermoso para ser verdad.
8 .- Eso es demasiado fácil para ti.
9 .- No es bueno ser demasiado trabajador.
10 .-José es demasiado duro con el hijo mayor y excesivamente
blando con el menor.
11 .- Joaquín bebe demasiado.
12 .- Soléis hablar demasiado.
13 .- Has llenado excesivamente el vaso.
14 .-Tu hermano dice que le pagan demasiado poco.

HUMOREA

• AZKARREGIA

Parlamentari batek sekretaria bat behar du eta iragarki bat jartzen du

egunkarietan. Biharamunean zenbait neska agertzen dirá bere bulegoan:
batzuk gazteagoak, besieak zaharragoak, batzuk politak, besteak ez
hainbeste. Bakoitzak bere curriculum vitae dakar eskuan. Parlamentariak
denekin hitz egiten du eta azkenean itxura dotoreko gazte bat aukeratzen
du. Aldamenekoa dirudienez ez dago oso konforme eta honela esaten dio
parlamentarían:

- Jauna, ez duzu ongi aukeratu. Neska honek minutuan hirurogei hitz

baizik ez ditu idazten; ni, berriz, azkarragoa naiz, ehun idazten bait ditut!

Eta parlamentariak:

- Ehun minutuan? Eta nondik aterako ditut nik ehun hitz minutuan?

Parlamentan: parlamentario; iragarki: anuncio.

257
 • BIZKORREGI

Udaletxeko kamioia banketxe baten aurrean dago eta bi gizon kaxa

handi batzuk kargatzen ari dirá. Halako batean ertzain bat hurbiltzen zaie
eta pistola aterata preso eramaten ditu.

Ertzain burua harritua dago eta ertzainari galdetzen dio:

- Aizu! eta nola jakin duzu lapurrak zirela eta ez udal langileak?
- Udalekoak izateko bizkorregi ari zirelako lanean!

• GARESTIEGIAK

Andre bat denda batean sartzen da eta termómetro bat eskatzen du.
Dendariak batzuk ekartzen ditu eta mahai gainean utziz honela esaten dio:

- Begira. Hauxe duzu onena. Alemana da eta hiru mila pezeta balio du.
Beste hau japonesa, eta bi mila eta bostehun balio du...

Andreak orduan:

- Barkatu, baina garestiegiak iruditzen zaizkit...

- Baliteke. Hala ere hobe duzu orain erosi, udan igo egingo bait dirá!

• GOGORREGIA

Gizon batek kamareroari deitu eta honela esaten dio:

- Aizu! Xerra hau gogorregia dago!

- Lasai, gizona! Horregatik ez dizugu gehiago kobratuko eta...

1Bizkorregi: demasiado deprisa; banketxe: banco (de dinero); ertzain buru: jefe de
enzainas; udal langile: empleado municipal.
2 .- Dendari: tendero; baliteke: quizá, podría ser; hobe duzu orain erosi: más le vale comprarlo
ahora.
3 .-Xerra: filete de carne; dizugu: auxiliar (guk zuri).

258
Hurrengo orrialdean irakurgai bat duzu: "Ibilgailuak". Irakur ezazu.
Ulertzeko, hitz berri hauek jakin behar dituzu. Ikas itzazu:

ibilgailu: vehículo
gurdi: carro
era: modo, manera, tipo
idi: buey
indartsu: fuerte
astiro: lentamente
nekazari: labrador
nahiago izan: preferir
errepide: carretera
eroso: cómodo
erabili: utilizado
azkoz ere (handi)agoa: mucho más (grande)
zenbait: algunos
trenbide: ferrocarril
iraultza: revolución
gizarte: sociedad humana, la humanidad
lurrun: vapor
mota: tipo, especie, clase
asmakizun: invento
etengabe: sin pausa, continuamente
aurreratu: avanzar, adelantar
(-en) bidez: por medio (de)

259
 IBILGAILUAK

Ibilgailuak batetik bestera joateko tresnak dira: gurdiak,

autoak, trenak eta abar. Era askotako ibilgailuak ezagutzen
ditugu munduan eta historian zehar. Inportanteenak bakarrik
aipatuko ditugu hemen.

Baserritarrek gurdiak erabiltzen dituzte. Gurdiak oso

egokiak dira mendi bideetan karga handiak eramateko: egurrak,
belarra eta abar. Gurdiak eramateko idiak erabiltzen dira batez
ere. Idiak oso indartsuak dira baina baita motelegiak ere bidé
luzeak egiteko, poliki-poliki ibiltzen bait dira, astiroegi gauza
batzuetarako. Badira gurdi arinagoak ere, eta horrelakoak
eramateko zaldiak dira egokienak. Zaldiak, noski, idiak baino
azkarragoak dira. Animalia hauek, gero eta gutxiago ikusten dira
gure baserrietan eta gaurko egunean nekazariek abereak baino
traktoreak nahiago dituzte lanerako. Traktoreak abereak baino
garestiagoak dira baina praktikoagoak eta indartsuagoak ere
bai.

Errepideetan bizikletak, motoak, autoak eta kamioiak ibil­

tzen dira. Denetan azkarrenak motoak dira eta indartsuenak
kamioiak. Erosoenak eta erabilienak, berriz, autoak. Autoak,
automobilak, kotxeak, berebilak... hitz asko ditugu ibilgailu
hauek aipatzeko! Kamioiak autoak baino askoz ere handiagoak
izaten dira eta kargak eramateko erabiltzen dira. Horregatik,
kamioiek autoek baino gurpil gehiago izaten dituzte: autoek lau
gurpil baizik ez dituzte izaten; kamioiek, berriz, hamabi, hamasei
eta gehiago ere bai. Kamioiak, hala ere, autoak baino motela-
goak izaten dira eta astiroago ibiltzen dira. Hiri barruan ibiltzeko
zenbaitek bizikleta nahiago dute autoa baino, errazagoa bait da
aparkatzen eta garbiagoa ere bai; gutxiago zikintzen du hiriko
airea.

XlXgarren mendean trenbideak sortu ziren. Lehenengo

lokomotora Stéphenson ingelesak asmatu zuen 1814garren
urtean. Joan den mendeko aurrerapen handienetakoa izan zen.
Iraultza industrialarekin batean sortu zen eta garai hartan
erabat aldatu zen gure gizartea. Trenak lehenbizi lurrun indarrez
ibiltzen ziren baina laster agertu ziren indar mota berriagoak eta
indartsuagoak: elektrizitatea, gasoileko motorrak eta abar.

Hala ere, asmakizunik harrigarriena hegazkina izan zen.

Hegazkinari eskerrak gizona txoria bezala airean ibil daiteke eta
minutu gutxitan urrutiko lekuetaraino iritsi. 1783garren urtean
Montgolfier anaiek lehen globoak asmatu zituzten eta harrez-
kero etengabe aurreratu da aireko ibilgailuen teknika. Gaurko
egunean sateliteak eta ontzi espazialak egunero aipatzen dira
egunkarietan.

260
 Ibaietan eta itsasoan ibiltzeko txalupak eta itsas ontziak
erabiltzen dirá. Ontziak garai batean arraun eta bela bidez
mugitzen ziren, gaur, berriz, indar atomikoa ere erabiltzen da
horretarako.

• GALDERAK

1 .-Zer dira ibilgailuak?

2 - Baserritarrek zertarako erabiltzen dituzte gurdiak?
3 - Egokiak al dirá idiak bide luzeak egiteko?
4 - Zein ibiltzen dirá astiroago, idiak ala zaldiak?
5 .-Zein dirá azkarragoak, idiak ala zaldiak?
6 .- Nekazakiek gaurko egunean zein nahiago dituzte, abereak ala
traktoreak?
7 .-Traktoreak abereak baino merkeagoak dira?
8 .-Aipa itzazu errepideetako ibilgailu batzuk.
9 .- Errepideetan zein dira azkarrenak?
1O .-Zein dira erosoenak eta erabilienak?
11 Zein dira egokienak karga handiak eramateko?
12 .- Zein dira txikiagoak, kamioiak ala autoak?
13 .-Hir¡ barruan ibiltzeko zein da egokiagoa kamioia ala autoa?
14 .-Zein dira garbienak?
15 .- Nork egin zuen lehenengo lokomotora?
16 .- Zein urtetan? (letraz)
17 - Lurruneko makina gasoilekoa baino berriagoa al da?
18 .- Zein ibiltzen dira astiroago, trenak ala hegazkinak?
19 .-Zer da merkeagoa, trenez ala hegazkinez ibiltzea?
20 .- Gaurko egunean zein aipatzen dira gehiago egunkarietan, gurdiak
ala ontzi espazialak?
21-Non ibiltzen dira txalupak?
22 - Ñola insten da lehenago Ameriketara barkuz ala hegazkinez?
23 .- Ilargira joateko zer dira egokiagoak, itsas ontziak ala ontzi
espazialak?

HURRENGO IPUINA, "HANKA BERRIA", BURUZ IKAS EZAZU.

Itzulpena erantzunetan dator.

261
 HANKA BERRIA

Orain berrogeita hamar urte edo, istripu txar bat gertatu

ornen zen Bizkaiko herri txiki batean. Kamioi handi batek
hamasei urteko gazte bat harrapatu zuen azpian eta hanka
zapaldu zion. Odola dariola anbulantzia batean sartu eta Bilboko
klinika batera eraman zuten.

- Hemen ez dago zereginik -esan zuen mediku batek zauria

ikusi zuenean- Egoera oso larria da, eta bizia salbatu nahi
badiogu hanka moztu beharko diogu.

Hórrela, bada, kirofanora eraman zuten mutila.

Operatzeko zeudenean, ordea, zera esan zuen mediku gazte

batek:

-Aizue! Hanka mozten badiogu bizitza guztirako herren

geldituko da gaixoa. Zergatik ez diogu beste hanka berri bat
jartzen? Nahiko erraza ornen da!
- Ez da ideia txarra! -esan zuen beste batek-. Baina hanka?
Nondik aterako dugu hanka hori?
- Klinikako zakurrari kenduko diogu! Handi samarra da eta
balioko du!

Esan eta egin. Zakurra ekarri zuten, hanka kendu zioten eta
operazio luze samar batean mutilari txertatu zioten.

Gaztea esnatu zenean azkura piska bat sentitzen ornen

zuen iztar aldean baina bestela ederki zegoela ematen zuen.
Berehala hasi zen salda eta zumoak hartzen ere. Medikuak oso
pozik zeuden eta mutilaren gurasoak zer esanik ez.
Hirugarren egunean, ordea, gauzak okertzen hasi ziren.
Mutilak min handia sumatzen zuen giltzurrinetan eta zeharo
larritzen hasi zen. Gero eta okerrago zihoan. Medikuak ere
itxaropena galtzen hasi ziren.

Zer egin ez zekitelarik Alemaniako mediku ospetsu batí

deitzea erabaki zuten azkenean. Sendagile hark hegazkina hartu
eta berehala etorri zen Bilbora .

Klinikara heldu bezain laster goitik behera aztertu zuen

mutila eta honela esan zuen:

- Lasai! Hau ez da ezer! Laster konponduko dugu arazoa!...

Eta ate aldera joanda gaztea kanpora eramateko agindu
zuen. Kanpoan zirenean sendagileak mutila eskutik hartu eta
zuhaitz baten ondora eramanda honela agindu zion:

262
 - Ea, mutill! Altxa ezazu hanka horil!

Mutilak orduan hanka jaso eta parra-parra pixa agiten hasi

zen. Lasaitasun ederra hartu zuen mutilak! Aurpegiko kolorea
ere berahala bueltatu zitzaion eta beste itxura bat hartu zuen
gazteak.

Medikuek eta gainerakoek ere poz handia hartu zuten

horrekin. Gurasoek, gertaera pozgarria ospatzeko txanpain kaxa
bat ekarri zuten eta azkar hustu zuten denon artean.

Harrezkero osasun ederra izan ornen zuen gazteak eta inoiz

ez ornen zuen hankan inolako minik sentitu. Hori bai... egunero
zenbait aldiz zuhaitz edo farol batera hurbildu behar izaten zuen
bere beharrak egiteko...

Esaten dutenez, hauxe izan zen Bizkaiko leñen transplan­

tea...

• GALDERAK

1 .- Noiz eta non gertatu zen istripua?

2,- Zer gertatu zen istripuan?
3 .- Ñola sartzen dute gaztea anbulantzian?
4,- Nora eraman zuten gaztea?
5 .- Zertarako moztu behar diote hanka?
6 .-Zer esaten du orduan mediku gazte batek? (subord.)
7 .- Nondik ateratzen dute hanka berria?
8 .- Zer moduz zegoen gaztea operatu ondoren?
9 .- Noiz hasi ziren gauzak okertzen?
10 .- Zer zuen, bada, mutilak?
11 .- Zer erabaki zuten medikuek?
12 - Zer esan zuen mediku alemanak mutila aztertu ondoren? (subord.)
13 .- Kanpoan zirenean, ñora eraman zuen sendagileak mutila?
14-Zuhaitz ondoan zer agintzen dio mutilan? (subord.)
15 .- Zertan hasi zen mutila orduan?
16 - Ñola geratu mutila pixa egin ondoren?
17-Zer egin zuten gurasoek orduan?
18 .- Zer moduz ibili zen gaztea handik aurrera?

Orain berrogeita hamar urte edo: hace unos 50 años; odola dariola: sangrando; ez dago
zereginik: no hay nada que hacer; zauri: herida; bizi = bizitza: vida; zeudenean: cuando
estaban; zera esan zuen: dijo esto; ideia: ¡dea; txertatu: injertar, transplantar; azkura: picor;
iztar: muslo; salda: caldo; zer esanik ez: ni qué decir; giltzurrin: riñón; zeharo: completamen­
te; larritu: apurarse, agravarse; itxaropen: esperanza; zer egin ez zekitelarik: no sabiendo qué
hacer; ospetsu: famoso; heldu bezain laster: tan pronto como llegó; aztertu: examinar; arazo:
asunto, problema; parra-parra: abundantemente; pixa egin: orinar, bueltatu zitzaion: le volvió;
gainerakoak: los demás, los restantes; hustu: vaciar; osasun: salud; inolako (ez): de ninguna
clase; min: dolor; esaten dutenez: según dicen.

263
AITOR XABIER

MIRENTXU JOSETXO
265
 -Zein da politena?

- Zein da itsusiena?

- Zein da dotoreena?

-Zein da txikiena?

- Zein da altuena?

- Zein da gizenena?

- Zein dirá gazteenak?

- Zein dirá zaharrenak?

-Zeinek du bizar gehiena?

266
MORFOSINTAXIZKO LABURPENA
RESUMEN DE MORFOSINTAXIS
 A) MORFOLOGIA
• DEKLINABIDEA

1 Z E N A K

KOMUNAK ERAKUSLEAK L E K U A 0 B E R B 0 A K
PROPIOAK
B. K. B. K.

etxea lurra hau hori hura

ÑOR Lupe Mikel etxeak lurrak hauek horiek haiek
etxeak lurrak honek horrek hark
NORK Lupek Mikelek etxeek lurrek hauek horiek haiek
etxeari lurrari honi horri hari
NORI Luperi Mikeli etxeei hauei horiei haiei
lurrei
PARTITIBOA Luperik Mikelik etxerik lurrik

etxearen lurraren honen horren harén

NOREN Luperen Mikelen turren hauen horien haien
etxeen
Eibarko etxeko turre ko honetako horretako hartako hemengo horko hango
NONGO Lezoko (Irungo) etxeetako lurretako hauetako horietako haietako

etxean lurrean honetan horretan hartan hor han

NON Lezon Eibarren hemen
etxeetan lurretan hauetan horietan haietan
Eibartik etxetik lurretik honetatik horretatik hartatik hemendik hortik handik
NONDIK Lezotik (Irundik) etxeetatik lurretatik hauetatik horietatik haietatik
etxera lurrera honetara horretara hartara hona horra hara
NORA Lezora Eibarr(er)a etxeetara lurretara hauetara horietara haietara
etxerako lurrerako honetarako horretarako hartarako honako horrako harako
NORAKO Lezorako Eibarrerako etxeetarako lurretarako hauetarako horietarako haietarako
etxeraino lurreraino honetaraino horretaraino hartaraino honaino horraino haraino
NORAINO Lezoraino Eibarreraino lurretaraino hauetaraino horietaraino haietaraino
etxeetaraino

etxearekin lurrarekin honekin horrekin harekin

NOREKIN Luperekin Mikelekin etxeekin lurrekin hauekin horiekin haiekin
etxearentzat lurrarentzat honentzat horrentzat harentzat
NORENTZAT Luperentzat Mikelentzat lurrentzat hauentzat horientzat haientzat
etxeentzat
etxearentzako lurrarentzako honentzako horrentzako harentzako
NORENTZAKO Luperentzako Mikelentzako lurrentzako hauentzako horientzako haientzako
etxeentzako
269

etxez lurrez
NORTAZ Lupez Mikelez etxeaz lurraz honetaz horretaz hartaz
etxeez lurrez hauetaz horietaz haietaz
 • ADITZA
IZAN

ORAIN LEHEN

NI NAIZ NINTZEN
ZU ZARA ZINEN
HURA DA ZEN
ÑOR

GU GARA GINEN
ZUEK ZARETE ZINETEN
HAIEK DIRA ZIREN

NIRI ZAIT zaizkit

ZURI ZAIZU zaizkizu
NORI

HARI ZAIO zaizkio

□c GURI ZAIGU zaizkigu
o
z
ZUEI ZAIZUE zaizkizue
HAIEI ZAIE zaizkie

NIK DUT ditut NUEN nituen

ZUK DUZU dituzu ZENUEN zenituen
ZER - NORK

HARK DU ditu ZUEN zituen

GUK DUGU ditugu GENUEN genituen
ZUEK DUZUE dituzue ZENUTEN zenituzten
HAIEK DUTE dituzte ZUTEN zituzten

NIK DIOT dizkiot

NORI - NORK

ZUK DIOZU dizkiozu

HARK DIO dizkio
GUK DIOGU dizkiogu
CE
1X1
ZUEK DIOZUE dizkiozu
HAIEK DIOTE dizkiote

270
 SINTETIKOAK

EGON IBILI ETORRI JOAN

Nl NAGO NABIL NATOR NOA

ZU ZAUDE ZABILTZA ZATOZ ZOAZ

s
o
HURA DAGO DABIL DATOR DOA

GU GAUDE GABILTZA GATOZ GOAZ

ZUEK ZAUDETE ZABILTZATE ZATOZTE ZOAZTE

HAIEK DAUDE DABILTZA DATOZ DOAZ

JAKIN EDUKI ERAMAN EKARRI

NIK DAKI.T DAU.KAT DARAMA.T DAKAR.T

M ZUK DAKI.ZU DAU.KAZU DARAMA.ZU DAKAR.ZU

cc
o
z HARK DAKI. DAU.KA DARAMA. DAKAR.
OC
1X1 GUK DAKI.GU DAU.KAGU DARAMA.GU DAKAR.GU
rsi

ZUEK DAKI.ZUE DAU.KAZUE DARAMA.ZUE DAKAR.ZUE

HAIEK DAKI.TE DAU.KATE DARAMA.TE DAKAR.TE

—zki— —z— -tza- -tza-

271
• ADITZ ALDIAK

IZAN SINTETIKOAK PERIFRASTIKOAK BEHAR (EZIN,...) IZAN

da dago behar du
igotzen da
¡zaten da egoten da behar izaten du
izan da egon da igo da behar izan du
¡zango da egongo da igoko da beharko du

zen zegoen behar zuen

igotzen zen
¡zaten zen egoten zen behar ¡zaten zuen
izan zen egon zen igo zen behar izan zuen
(izango zen) (egongo zen) (igoko zen) (beharko zuen)

272
• INPERATIBOAK

1. PARTIZIPIOAK

Etorri hona! Entzun, mesedez!

Joan hemendik! Ekarri hori!
Kendu hortik! Barkatu!

2. SINTETIKOAK (NOR)

EGON IBILI ETORRI JOAN

zu ZAUDE ZABILTZA (Z)ATOZ ZOAZ

ZUEK ZAUDETE ZABILTZATE (Z)ATOZTE ZOAZTE

3. IZAN

NORK
NOR
Obj. sing. Obj. pl.

ZU ZAITEZ ZUK EZAZU ITZAZU

ZUEK ZAITEZTE ZUEK EZAZUE ITZAZUE

273
 • ÑOLA?
NOLAKO(A)?

ÑOLA? NOLAKO(A)?

honela honelako(a)
hórrela horrelako(a)
hala halako(a)
x bezala x bezalakoa

• ELKAR
Elkar maite dute.
Elkarren ondoan bizi dirá.
Elkarrekin ibiltzen dirá.
Mesedeak egiten dizkiote elkarri.

• ADJETIBOAREN ETA ADBERBIOAREN MAILAK

Bilbo Donostia baino handiagoa da.
Bilboko dendak Donostiakoak baino hobeak dirá.
Hala ere, Donostian hobeto bizitzen da.
Donostiak Gasteizek baino jende gehiago du.
Gasteizen Donostian baino jende gutxiago bizi da.
Gasteiz gero eta handiagoa da.

Euskal herriko probintziarik zabalena Nafarroa da.

Nafarroako jende gehiena Iruñean bizi da.

Bilbo handiegia da.

Jende gehiegi bizi da Bilbon.

274
 B) SINTAXIA

1. IZEN SINTAGMA
lagun bat
bi lagun
laguna
lagun hura
lagun zahar bat
anaiaren lagun zahar bat
zure anaiaren lagun zahar bat
aitaren herriko lagun zahar bat
halako laguna
haurrarentzako laguna
jolaserako laguna
mendian ibiltzeko laguna

2. PERPAUS BAKUNA
La oración simple
• Komunztadura
Concordancia
hau da
honek du
gizona txikia da
gizonak txikiak dirá
gizonak liburua du
gizonak liburuak ditu
gizonek liburua dute
gizonek liburuak dituzte
gizonak liburua dakar
gizonak liburuak dakartza
gizonak neskari liburua eman dio
gizonak neskari liburuak eman dizkio
gizonek neskari liburua eman diote
gizonek neskari liburuak eman dizkiote
gizonari liburua ahaztu zaio
gizonari liburuak ahaztu zaizkio
gizonei liburua ahaztu zaie
gizonei liburuak ahaztu zaizkie

275
 • GALDEGAIA
El elemento clave

NESKARI LIBURUA AHAZTU ZAIO

a) -Zer ahaztu zaio neskari?

-Neskari, liburua ahaztu zaio.

b) -Nori ahaztu zaio liburua?

-Liburua, neskari ahaztu zaio.

c) -Neskari liburua ahaztu zaio?

-Bai, neskari liburua ahaztu zaio.

d) -Neskari, egunkaria ahaztu zaio?

-Ez, neskari ez zaio egunkaria ahaztu; liburua ahaztu zaio.

e) -Liburua, mutilan ahaztu zaio?

-Ez, liburua ez zaio mutilari ahaztu; neskari ahaztu zaio.

f) -Ekarri al du neskak liburua?

-Ez, ez du ekarri; ahaztu egin zaio.

276
3. PERPAUS KONPOSATUA
La oración compuesta
1) Eguraldi ona dago eta kanpora joango gara.
2) Gu kanpora joango gara eta zu ere bai.
3) Gu kanpora joango gara; baita zu ere.
4) Gu ez gara kanpora joango; eta zu ere ez.
5) Gu ez gara kanpora joango; ezta zu ere.

6) Kanpora joango zara ala etxean egongo zara?

7) Kanpora joango zara, ala?
8) Kanpora joango gara edo etxean egongo gara.

9) Eguraldi txarra dago baina kanpora joango gara.

10) Eguraldi txarra dago, gu, hala ere, kanpora joango gara.
11) Eguraldi txarra dago, gu, ordea, kanpora joango gara.
12) Anaia kanpora joango da, ni, berriz, etxean egongo naiz.
13) Ez naiz ni kanpora joango, anaia baizik.

14) Nik baietz esan dut eta zuk ezetz.

15) Eguraldi ona dagoela ematen du.
16) Joango naizela adierazi diot.
17) Badakizu ze ordu den?
18) Ez dakit zer egingo dudan.
19) Kanpora joateko esan du amak.

20) Autobusa hartzera noa, Donostiara joateko.

21) Hori, Donostiara joateko bidea da.

22) Kanpora joango gara, eguraldi ona dago eta.

23) Kanpora joango gara, eguraldi ona bait dago.
24) Eguraldi ona dagoela eta, kanpora joango gara.
25) Kanpora, eguraldi ona dagoelako joango gara.

26) Eguraldi ona dagoenean kanpora joaten gara.

27) Eguraldi ona egiten (baldin) badu kanpora joango gara.

28) Hori ikusita, kanpora joan da.

29) Hori ikusirik, kanpora joan da.
30) Kanpoan ibiliz, eguzkia hartzen dugu.

277
ERANTZUNAK
CLAVE DE LOS EJERCICIOS
 GIZON ORRATZA

1Hoy Ander se ha levantado a las seis y media de la mañana.

2 .- Se ha puesto los pantalones y los zapatos,
3 .- se ha lavado la cara,
4 .- ha desayunado de prisa,
5 .-y ha salido de casa para ir a la fábrica.
6 .- En el camino ha comprado el periódico.
7 .- Luego ha cogido el autobús.
8 .- En el autobús se ha sentado en un asiento,
9 .- y ha leído el periódico.
10 .- Ha bajado del autobús delante de la fábrica
11 .- y ha ido a pie a la fábrica.
12 .- Ha estado trabajando hasta las doce del mediodía.

13 .-A las doce y cinco se ha juntado con un compañero

14 .-y han ido a un bar a comer.
15 .- Se han sentado junto a la ventana
16 .- y han pedido la comida.
17 .- La señora del bar ha traído el pan y el vino
18 .- y los ha dejado sobre la mesa.
19 .- Han comido sopa y huevos fritos.
20 .- El amigo ha llenado el vaso de vino.
21 .-Ander, sin embargo, no ha bebido vino.
22 .- Han pagado la comida
23 .- y nuevamente han ido al trabajo.

24 .-(Ander) ha terminado el trabajo a las siete menos cuarto de la tarde.

25 .- En la puerta de la fábrica ha visto a Lupe.
26 - Esta ha venido en coche.
27 .- Se han metido en el coche de Lupe
28 .- y han ido a ver una película.
29 .- Ander se ha ido a casa a las once de la noche.
30 .- Ha llegado muy cansado,
31 .- ha cenado poco
32 .- y se ha acostado en seguida.

281
(1-12)
1. GAUR

a) NI GAUR, goizeko sei t'erdietan jaiki naiz. Zapatak eta frakak jantzi ditut, aurpegia
garbitu dut, presaka gosaldu dut eta etxetik atera naiz lantegira joateko. Bidean egunkaria
erosi dut. Gero autobusa hartu dut. Autobusean aulki batean eseri naiz eta egunkaria
irakurri dut. Lantegi aurrean autobusetik jaitsi naiz eta oinez joan naiz lantegira. Eguerdiko
hamabiak arte aritu naiz lanean.

b) ZU GAUR, goizeko sei t'erdietan jaiki zara. Zapatak eta frakak jantzi dituzu, aurpegia
garbitu duzu, presaka gosaldu duzu eta etxetik atera zara lantegira joateko. Bidean
egunkaria erosi duzu. Gero autobusa hartu duzu. Autobusean aulki batean eseri zara eta
egunkaria irakurri duzu. Lantegi aurrean autobusetik jaitsi zara eta oinez joan zara
lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritu zara lanean.

2. EGUNERO

a) ANDER EGUNERO, goizeko sei t'erdietan jaikitzen da. Zapatak eta frakak jazten ditu,
aurpegia garbitzen du, presaka gosaltzen du eta etxetik ateratzen da lantegira joateko.
Bidean egunkaria erosten du. Gero autobusa hartzen du. Autobusean aulki batean esertzen
da eta egunkaria irakurtzen du. Lantegi aurrean autobusetik jaisten da eta oinez joaten da
lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritzen da lanean.

b) NI EGUNERO, goizeko sei t'erdietan jaikitzen naiz. Zapatak eta frakak jazten ditut,
aurpegia garbitzen dut, presaka goSaltzen dut eta etxetik ateratzen naiz lantegira joateko.
Bidean egunkaria erosten dut. Gero autobusa hartzen dut. Autobusean aulki batean
esertzen naiz eta egunkaria irakurtzen dut. Lantegi aurrean autobusetik jaisten naiz eta
oinez joaten naiz lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritzen naiz lanean.

c) ZU EGUNERO, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zara. Zapatak eta frakak jazten dituzu,
aurpegia garbitzen duzu, presaka gosaltzen duzu eta etxetik ateratzen zara lantegira
joateko. Bidean egunkaria erosten duzu. Gero autobusa hartzen duzu. Autobusean aulki
batean esertzen zara eta egunkaria irakurtzen duzu. Lantegi aurrean autobusetik jaisten
zara eta oinez joaten zara lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritzen zara lanean.

3. BIHAR

a) ANDER BIHAR, goizeko sei t'erdietan jaikiko da. Zapatak eta frakak jantziko ditu,
aurpegia garbituko du, presaka gosalduko du eta etxetik aterako da lantegira joateko.
Bidean egunkaria erosiko du. Gero autobusa hartuko du. Autobusean aulki batean eseriko
da eta egunkaria irakurriko du. Lantegi aurrean autobusetik jaitsiko da eta oinez joango da
lantegira. Eguerdiko hamabiak arte ariko da lanean.

b) NI BIHAR, goizeko sei t'erdietan jaikiko naiz. Zapatak eta frakak jantziko ditut,
aurpegia garbituko dut, presaka gosalduko dut eta etxetik aterako naiz lantegira joateko.
Bidean egunkaria erosiko dut. Gero autobusa hartuko dut. Autobusean aulki batean eseriko
naiz eta egunkaria irakurriko dut. Lantegi aurrean autobusetik jaitsiko naiz eta oinez joango
naiz lantegira. Eguerdiko hamabiak arte ariko naiz lanean.

c) ZU BIHAR, goizeko sei t'erdietan jaikiko zara. Zapatak eta frakak jantziko dituzu,
aurpegia garbituko duzu, presaka gosalduko duzu eta etxetik aterako zara lantegira
joateko. Bidean egunkaria erosiko duzu. Gero autobusa hartuko duzu. Autobusean aulki
batean eseriko zara eta egunkaria irakurriko duzu. Lantegi aurrean autobusetik jaitsiko zara
eta oinez joango zara lantegira. Eguerdiko hamabiak arte ariko zara lanean.

282
(13-23)
1. GAUR

a) (NI GAUR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu naiz eta tabernara joan gara
bazkaltzera. Leiho ondoan eseri gara eta bazkaria eskatu dugu. Tabernako andreak ogia
eta ardoa ekarri ditu eta mahai gainean utzi ditu. Zopa eta arrautza frejituak jan ditugu.
Lagunak basoa ardoz bete du. Nik, ordea, ez dut ardorik edan. Bazkaria ordaindu dugu eta
berriz lanera joan gara.

b) (ZU GAUR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu zara eta tabernara joan zarete
bazkaltzera. Leiho ondoan eseri zarete eta bazkaria eskatu duzue. Tabernako andreak ogia
eta ardoa ekarri ditu eta mahai gainean utzi ditu. Zopa eta arrautza frejituak jan dituzue.
Lagunak basoa ardoz bete du. Zuk, ordea, ez duzu ardorik edan. Bazkaria ordaindu duzue
eta berriz lanera joan zarete.

2. EGUNERO

a) (ANDER EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen da eta tabernara

joaten dirá bazkaltzera. Leiho ondoan esertzen dirá eta bazkaria eskatzen dute. Tabernako
andreak ogia eta ardoa ekartzen ditu eta mahai gainean uzten ditu. Zopa eta arrautza
frejituak jaten dituzte. Lagunak basoa ardoz betetzen du. Anderrek, ordea, ez du ardorik
edaten. Bazkaria ordaintzen dute eta berriz lanera joatén dirá.

b) (NI EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen naiz eta tabernara
joaten gara bazkaltzera. Leiho ondoan esertzen gara eta bazkaria eskatzen dugu.
Tabernako andreak ogia eta ardoa ekartzen ditu eta mahai gainean uzten ditu. Zopa eta
arrautza frejituak jaten ditugu. Lagunak basoa ardoz betetzen du. Nik, ordea, ez dut ardorik
edaten. Bazkaria ordaintzen dugu eta berriz lanera joaten gara.

c) (ZU EGUNERO) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen zara eta tabernara
joaten zarete bazkaltzera. Leiho ondoan esertzen zarete eta bazkaria eskatzen duzue.
Tabernako andreak ogia eta ardoa ekartzen ditu eta mahai gainean uzten ditu. Zopa eta
arrautza frejituak jaten dituzue. Lagunak basoa ardoz betetzen du. Zuk, ordea, ez duzu
ardorik edaten. Bazkaria ordaintzen duzue eta berriz lanera joaten zarete.

3. BIHAR

a) (ANDER BIHAR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartuko da eta tabernara

joango dirá bazkaltzera. Leiho ondoan eseriko dirá eta bazkaria eskatuko dute. Tabernako
andreak ogia eta ardoa ekarriko ditu eta mahai gainean utziko ditu. Zopa eta arrautza
frejituak jango dituzte. Lagunak basoa ardoz beteko du. Anderrek, ordea, ez du ardorik
edango. Bazkaria ordainduko dute eta berriz lanera joango dirá.

b) (NI BIHAR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartuko naiz eta tabernara joango
gara bazkaltzera. Leiho ondoan eseriko gara eta bazkaria eskatuko dugu. Tabernako
andreak ogia eta ardoa ekarriko ditu eta mahai gainean utziko ditu. Zopa eta arrautza
frejituak jango ditugu. Lagunak basoa ardoz beteko du. Nik, ordea, ez dut ardorik edango.
Bazkaria ordainduko dugu eta berriz lanera joango gara.

c) (ZU BIHAR) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartuko zara eta tabernara joango
zarete bazkaltzera. Leiho ondoan eseriko zarete eta bazkaria eskatuko duzue. Tabernako
andreak ogia eta ardoa ekarriko ditu eta mahai gainean utziko ditu. Zopa eta arrautza
frejituak jango dituzue. Lagunak basoa ardoz beteko du. Zuk, ordea, ez duzu ardorik
edango. Bazkaria ordainduko duzue eta berriz lanera joango zarete.

283
(24-32)
1. GAUR

a) (NIK GAUR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu dut lana. Lantegiko atean
Lupe ikusi dut. Hau kotxez etorri da. Luperen kotxean sartu gara eta pelikula bat ikustera
joan gara. Gaueko hamaiketan etxeratu naiz. Oso nekatuta iritsi naiz. Gutxi afaldu dut eta
laster oheratu naiz.

b) (ZUK GAUR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu duzu lana. Lantegiko
atean Lupe ikusi duzu. Hau kotxez etorri da. Luperen kotxean sartu zarete eta pelikula bat
ikustera joan zarete. Gaueko hamaiketan etxeratu zara. Oso nekatuta iritsi zara. Gutxi
afaldu duzu eta laster oheratu zara.

2. EGUNERO

a) (ANDERREK EGUNERO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen du lana.

Lantegiko atean Lupe ikusten du. Hau kotxez etortzen da. Luperen kotxean sartzen dirá eta
pelikula bat ikustera joaten dirá. Gaueko hamaiketan etxeratzen da. Oso nekatuta iristen
da. Gutxi afaltzen du eta laster oheratzen da.

b) (NIK EGUNERO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen dut lana. Lantegiko
atean Lupe ikusten dut. Hau kotxez etortzen da. Luperen kotxean sartzen gara eta pelikula
bat ikustera joaten gara. Gaueko hamaiketan etxeratzen naiz. Oso nekatuta, iristen naiz.
Gutxi afaltzen dut eta laster oheratzen naiz.

c) (ZUK EGUNERO) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen duzu lana.

Lantegiko atean Lupe ikusten duzu. Hau kotxez etortzen da. Luperen kotxean sartzen
zarete eta pelikula bat ikustera joaten zarete. Gaueko hamaiketan etxeratzen zara. Oso
nekatuta iristen zara. Gutxi afaltzen duzu eta laster oheratzen zara.

3. BIHAR

a) (ANDERREK BIHAR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaituko du lana.

Lantegiko atean Lupe ikusiko du. Hau kotxez etorriko da. Luperen kotxean sartuko dirá eta
pelikula bat ikustera joango dirá. Gaueko hamaiketan etxeratuko da. Oso nekatuta iritsiko
da. Gutxi afalduko du eta laster oheratuko da.

b) (NIK BIHAR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaituko dut lana. Lantegiko
atean Lupe ikusiko dut. Hau kotxez etorriko da. Luperen kotxean sartuko gara eta pelikula
bat ikustera joango gara. Gaueko hamaiketan etxeratuko naiz. Oso nekatuta iritsiko naiz.
Gutxi afalduko dut eta laster oheratuko naiz.

c) (ZUK BIHAR) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaituko duzu lana. Lantegiko
atean Lupe ikusiko duzu. Hau kotxez etorriko da. Luperen kotxean sartuko zarete eta
pelikula bat ikustera joango zarete. Gaueko hamaiketan etxeratuko zara. Oso nekatuta
iritsiko zara. Gutxi afalduko duzu eta laster oheratuko zara.

284
OYENDO AL CUCO (KUKUA ENTZUTEN)

Es un domingo de mayo por la mañana. Txomin Porru se ha levantado de la cama y

ha empezado a vestirse. Es muy temprano y todavía está oscuro. Su mujer está extrañada,
pues Txomin los domingos se suele levantar bastante tarde.
- ¿Qué, Txomin? ¿Qué ocurre? ¿A dónde vas tan temprano?
-Voy al bosque -le responde Txomin.
- ¿Vas a buscar setas?
- No. A oir al cuclillo. Ya sabes qué suelen decir: "El cuclillo cucu y dinero en la bolsa,
ricos todo el año" (si al hacer el cuclillo cucu tienes dinero en la bolsa, serás rico todo el
año).
La mujer se ríe:
- Pero eso es mentira. Yo al menos no creo una cosa así.
- Es igual. Trae todo el dinero y lo llevaré al bosque.
La mujer va al armario, coge un cofre, lo abre y le entrega el dinero a Txomin. Este lo
mete en una bolsa. Mientras se afeita la mujer le prepara un bocadillo y después de tomar
un poco de café con leche Txomin va afuera.
-Adiós, Txomin -le dice la mujer- A ver si tienes mucha suerte (grande).
Hacia el mediodía ahí aparece Txomin de nuevo en casa. Trae cara seria (oscura).
- ¿Qué? ¿Has oído al cuclillo? -le pregunta la mujer.
- Sí, lo he oído.
- ¡Entonces somos ricos! ¡Qué alegría, Txomin!
- ¿Ricos? ¡Menuda hambre tendremos que pasar este año!
- ¿Qué quieres decir con eso? No te entiendo...
-Te contaré qué ha ocurrido... He ido al bosque y he comenzado a caminar despacito
para oír bien al cuclillo. He caminado y caminado pero no he oído el cuco. Cuando me he
cansado me he sentado junto a una fuente y he empezado a comer el bocadillo. He
pasado una hora entera sin moverme de allí y, sin embargo, no he oído al cuco. Una de
éstas he escuchado un ruido detrás de un árbol. "Será el cuco!" he pensado y he sujetado
con fuerza (duro) la bolsa. Entonces ha aparecido un hombre con una gran navaja. "IQuieto
ahí! -me ha dicho- iisi no te sacaré las tripas!!" Le he dado la bolsa callando y se ha
marchado corriendo. En ese preciso instante han comenzado a cantar todos los cuclillos:
¡cucu y cucu y cucu!
- !Qué mala suerte! -le ha dicho la mujer cuando ha terminado de contar-. ¿Ves? Esto
te ha ocurrido por creer tales mentiras... Afortunadamente no te he entregado todo el
dinero, por si acaso, y he dejado la(s) mitad(es) en el cofre. Ahora nos tendremos que
arreglar con eso de una u otra forma.

ERANTZUNAK

1.- Ipuin hau maiatzeko ¡gande goiz batean gertatzen da. 2 - Ipuin honetako
protagonista Txomin Porru da. 3.-Txomin, nahiko berandu jaikitzen da igandeetan.
4.-Txominek, gaur basora doala esaten du. 5.-Ez, ez doa perretxiko bila; kukua entzutera
doa basora. 6.-Ez, andreak ez du horrelakorik sinesten. 7.-Andreak, armariotik ateratzen
du kutxa. 8.- Bizarra kendu du. 9.- Eguerdi aldean dator berriz etxera. 10.- Ez, ez dator
pozik: aurpegi iluna dakar.11Iturri baten ondoan eseri da. 12.—Iturri ondoan, nekatu
denean eseri da. 13.- Ordubete pasa du iturri ondoan. 14.- Zuhaitz baten atzetik gizon bat
agertu da labana handi batekin. 15.-Lapurrak labana handi bat du eskuan. 16.-Gizonak
(lapurrak) esan dio Txomini geldi egoteko.17.-Bestela, tripak aterako dizkio. 18.-Txomi-
nek, isil-isilik eman dio boltsa gizonari. 19 - Korrika joan da gizona. 20.- Ez, du diru guztia
basora eraman; andreak kutxan utzi ditu erdiak eta.

285
ARIKETAK

1. 1.-Zerbait behar (al) duzu? 2.-Mahai hau behar duzu? 3.-Dirua behar dut. 4.-Paper
horiek behar ditut. 5.- Ogia behar dugu. 6.- Lana behar dugu. 7.- Ez dugu dirurik behar.
8.- Neska hauek gela bat behar dute. 9.- Loreek ura behar dute. 10.- Eskailera bat
beharko dut. 11,-Tokia beharko duzu. 12.-Telefono bat beharko dut. 13.-Egun
batzuk beharko ditugu. 14.-Gauza bat behar izan dut. 15.-Zure kotxea behar izan
dugu. 16.- Iñakik taxi bat behar izaten du.

2. 1.- Presaka jan behar dut. 2.- Lan egin behar dut. 3- Nere anaiak Hernanira joan behar
du. 4 - Liburu hori irakurri behar duzu. 5.- Eskuak garbitu behar dituzu. 6.- Ogia erosi
behar dugu. 7.-Tolosan jaitsi behar duzue. 8.-Sei t'erdietan atera behar dugu.
9.- Lanak bukatu behar ditugu. 10.- Ez duzu hórrela erantzun behar. 11.- Ez duzu ezer
egin behar. 12.- Paperak ez dirá lurrera bota behar. 13- Gauza hauek eraman behar
dirá. 14- Oinez joan beharko dut. 15.- Goiz jaiki beharko duzu. 16.- Gaisoak ohean
egon beharko du. 17,- Dirua eskatu beharko dugu.

2
1. 1-Ni gaiztoa nintzen. 2.-Zu itsusia zinen. 3.-Mutiko hau bihurria zen . 4.-Gu oso
alferrak ginen. 5.-Zuek neska atseginak zineten. 6.- Etxe haiek itsusiak ziren. 7.-Zuek
pilotari bikainak zineten. 8.-Gizon haiek zintzoak ziren. 9.-Zu nahiko baldarra zinen.
10.- Gu lagun handiak ginen. 11Ni honelakoa nintzen. 12.- Nere anaia zu bezalakoa
zen. 13.- Bi ahizpak berdinak ziren. 14.-Liburu hura oso egokia zen. 15.-Emakume
hori oso berezia zen. 16.- Nolakoa zinen zu?

2. 1.-nintzen 2-zinen 3.-zen 4-zen 5.-ginen 6.-zineten 7.-ziren 8.-zineten 9.-gi­

nen 10.- zinen 11- ziren 12 - zineten 13.- nintzen 14 - zinen 15.- zen 16.- zinen
17-zineten.

3. 1.- Ni oso langilea nintzen. 2.- Zu itsusia zinen. 3.- Haur hau oso zintzoa zen. 4.- Gu
gaiztoak ginen. 5.-Zuek berdinak zineten. 6.-Langile haiek oso trebeak ziren. 7.-Zu
oso txikia zinen. 8.-Haiek hauek bezalakoak zirçn. 9.-Ni mutiko bihurria nintzen.
10.-Zu ere halakoa (horrelakoa) zinen.11.-Gu lagunak (adiskideak) ginen. 12.-Zuek
oso argiak (azkarrak) zineten.

4. 1.- Ni etxera joan nintzen. 2.- Zu eskolatik atera zinen. 3.- Ibón hemen bertan bizi zen.
4.-Gu berehala aspertzen ginen horrekin. 5.-Zuek eserita egoten zineten. 6.-Saga-
rrak lurrera erori ziren. 7.- Ni zure ondoan jartzen nintzen beti. 8 - Zu nere izebarekin
etorri zinen. 9.-Bidean gasolina bukatu zen. 1O.-Zuek berandu hasi zineten lanean.
11.- Haurra basoan galdu zen. 12.- Zerbait gertatu zen zuen lantegian. 13.- Gu ezin
ginen etxetik atera. 14-Baserritarrak herriko plazan gelditu ziren.

5. 1.-nintzen 2-zinen 3.-zen 4-ginen 5-zineten 6.-ziren 7-zineten 8.-nintzen

9.- ginen 10.- zen 11.- zinen 12.- ziren.

6. 1.-Atzo berandu iritsi nintzen. 2.-Zu etxean gelditu zinen.3.-Ehiztaria basoan galdu
zen. 4.-Herenegun ez zen inor etorri. 5,-Partidua bostetan hasi zen. 6.-lgaz (joan
den urtean) jende asko hil zen. 7.-Atzo itsasoa ikustera joan ginen. 8.-Joan den
astean Iruñean izan ginen. 9.-Zuek oso goiz jaiki zineten. 10.- Lapurrak teilatutik sartu
ziren. 11.-Ze ordutan etorri zineten atzo? 12.-Goizeko hamar t'erdietan etorri ginen.

7. 1.- Larunbatean mendira joan nintzen. 2 - Nere herrian askotan joaten nintzen.
3.- Atzo Elisarekin etorri zinen. 4 - Igaz (joan den urtean) zure arrebarekin (ahizparekin)
etortzen zinen. 5.-Nere anaia astelehenean zortzietan jaiki zen. 6.-Joan den hilean
zazpietan jaikitzen zen. 7.-Haurrak berehala aspertu ziren. 8.-Lehen ez ziren
aspertzen.

286
 NON IBILI ZINEN ATZO?

1¡Levántate de ahí, vago! 2-¿Se puede saber dónde anduviste ayer? 3.-Estuve
esperándote hasta las tres y no apareciste. 4.-Ya sabes que fuimos al festival. 5.-El
festival terminó a la una... 6.-Así es. 7- Pero al volver a casa nos quedamos sin gasolina
8.-y tuvimos que volver a pie. 9.-¿Sin gasolina? ¡Eso sí que es extraño! 10.-Pues había
dejado el depósito completamente lleno...

IRAKURGAIA

1.- Felisa eta Xanti senar-emazteak dirá. 2- Orain hogeita bost urte ezkondu ziren.
3.- Ez. Etxean gurasoak bizi dirá bakarrik: alaba igaz ezkondu zen eta semea
soldaduzkan dago. 4.-Ez, Xanti ez da berandu joaten etxera; oso goiz joaten da
egunero. 5.—Atzo Rock jaialdi batera joan ornen zen. 6.— Bulegoko lagunekin zihoala
esan zuen. 7.- Felisa, bere emaztea harritu zen Xanti jaialdi batera zihoalako. 8- Bihar
Felisaren ahizparen urtebetetzea da. 9.-Felisa, Xanti etxetik atera denean hasi da
biharko arropak prestatzen. 1O.-Hirurak arte egon da Felisa Xantiren zain. 11.-lgan-
dean, zortzi t erdietan jaiki da Felisa. 12.- Ez, ez dute elkarrekin gosaldu: Felisak
gosaldu bitartean Xanti ohean dago (zegoen). 13.-Irratiak, jende asko joan zela
jaialdira eta ordu batean bukatu zela esan du. 14.— Eguraldi ona dago kanpoan, barrura
eguzki ederra sartu da eta. 15.- Gaur Manoliren etxera, Felisaren ahizparen etxera,
joan behar dute bazkaltzera. 16.- Xantik, depositoa hutsik zegoela, gasolinarik gabe
zegoela, esaten du. 17.-Ez, Felisak ez ditu sinesten Xantiren hitzak. 18.-Felisak
bete-betea utzi ornen zuen depositoa.

8. a) 1.- Igo zaitez! 2.- Jaitsi zaitez! 3.- Ez zaitez alferra izan! 4 - Etxean geldi(tu) zaitez!
5. -Goiz ager(tu) zaitez! 6.-Eseri (jarri) zaitezte! 7.-Kanpora atera zaitezte! 8.-Ez
zaitezte erori! 9,- Kendu zaitezte hortik! 10.- Sar(tu) zaitezte!
b) 1.-Hitz egin ezazu! 2-Etxera eraman ezazu hau! 3.-Buka(tu) ezazu lan hori!
4,-Ura edan ezazu! 5.-Gurekin afaldu ezazu! 6.-Garbi(tu) itzazu eskuak! 7.-Har(tu)
itzazu gauza horiek! 8.-lreki itzazu leihoak! 9.-Lotu itzazu zapatak! 1O.-Aska(tu)
ezazu zakurra!
c) 1-Atera ezazue bazkaria! 2.-Begira(tu) ezazue leihotik! 3.-Bota itzazue harri
horiek! 4.- Egunkariak ekar(ri) itzazue! 5.- Lan egin ezazue! 6.- Lo egin ezazue! 7.- Atea
itxi ezazue! 8.- Kendu itzazue gauza horiek! 9.- Ongi entzun ezazue! 10.- Piztu itzazue
argiak!

ORGANIZANDO LA RESISTENCIA (ERRESISTENTZIA ANTOLATZEN)

Es época de guerra. Los enemigos han rodeado el pueblo y la situación es

francamente apurada. Los enemigos del exterior son muchos y los soldados del interior
muy pocos. A fin de organizar la resistencia han decidido movilizar a los del pueblo. Pero
en el pueblo solamente quedan niños y viejos. El capitán ha reunido a los viejos en la plaza
del pueblo. Los viejos están de pie en una fila y el capitán sentado en una mesa. Se acerca
el primero y el capitán le pregunta así:
- ¿Tú qué eras de joven?
- Era mecánico, señor.
- Está bien. ¡Cuidarás de los camiones! ¡El siguiente!
- ¿Y tú, qué?
- Enterrador.
- ¡Muy bien! ¡Harás trincheras! ¡El siguiente!
El siguiente es Patxi Totela...
- ¿Y tú?
- IIIBa... se... rri... ta... ta... ta... ta... rrra!!!
- ¡¡Excelente!! ¡Vete a limpiar las metralletas!

287
 3
1. 1.- Nik denbora gutxi nuen. 2.- Zuk honelako alkandora zenuen. 3.- Baserritar honek
zakur alemana zuen. 4- Guk ez genuen lan egiteko gogorik. 5.- Zuek ile luzea zenuten.
6.- Arrantzaleek jai zuten.

2. 1zenuen 2.- genuen 3.- zuten 4.- zenuten 5.- zuen 6.- nuen.

3. 1.-Zuk aldizkari bat zenuen. 2.-Nik irrati bat nuen lantegian. 3.-Autoak ez zuen
gasolinarik. 4.-Zuek izeba bat zenuten Sevillan. 5.-lkasleek ez zuten eskolarik.
6.- Guk lagun bat genuen zure herrian.

4. 1Nik ura eskatu nuen. 2.- Zuk ordua galdetu zenuen. 3.- Haurrak dirua galdu zuen
4.-Guk giltza hartu genuen. 5.-Zuek ez zenuten inor ikusi. 6.- Mutilek egunkaria
irakurri zuten. 7.-Neskek aldizkari batzuk erosi zituzten. 8.-Joxek atea itxi zuen.
9.- Bazkaria guk ordaindu genuen. 1O.-lkasleak ez zuen ezer ulertu. 11.-Zuek harri,
bat bota zenuten. 12.-Zuk eskutitz bat idazti zenuen. 13.-Nik argia piztu nuen.
14 - Atzo gutxi ikasi genuen.

5. 1.-lgaz (joan den urtean) hamarretan afaltzen genuen. 2-Zuk nere lagunarekin hitz
egiten zenuen. 3.-Nik askotan ikusten nuen zure anaia. 4.-Albertok goizeko autobusa
hartzen zuen beti. 5.- Zuek denbora asko galtzen zenuten. 6.- Neska hauek asko
laguntzen zuten. 7.-Guk leihotik begiratzen genuen. 8.-Gizon honek jenio txarra
izaten zuen.

6. 1.- Nik betaurrekoak behar nituen. 2- Zuk paperak nahi zenituen. 3.- Ehiztari honek bi
otso hil zituen. 4.-Guk argazki egokiak ateratzen genituen. 5.-Zuek berehala amaitu
zenituzten lanak. 6.- Lapurrek gauza asko eraman zituzten. 7.- Guk ontziak garbitu
genituen. 8.-Zuk egurrak ekarri zenituen. 9.-Gurasoek umeak jantzi zituzten.
10.— Neskak dantza berriak ikasi zituen. 11.- Nik ez nituen harri horiek bota. 12 - Zuek
loreak jarri zenituzten leihoan.
*
7. 1.- Nik garajeko giltzak galdu nituen. 2.- Zuk arrainak jan zenituen. 3.- Baserritarrak
behiak saldu zituen. 4.- Etsaiek etxeak inguratu zituzten. 5.-Nik zigarroak erretzen
nituen. 6.- Koldok nere lagunak ezagutu zituen. 7.- Guk botilak bete genituen. 8 - Zuk
zuloak egin zenituen. 9-Lapurrek diruak eraman zituzten. 10.-Zuek haurraren
asmoak igarri zenituzten. 11- Guk aldizkariak erosi genituen. 12.- Irakasleak ez zituen
izenak ikasi. 13- Mekanikoak ondo zaintzen zituen autoak. 14.-Langileek bideak
konpondu zituzten.

8. 1.- Nik mahaian nituen paperak. 2.-Zuk giltzak galdu zenituen. 3.-Haizeak loreak
puskatu zituen. 4.-Atzo zapatak garbitu genituen. 5.-Zuek gelako argiak piztu
zenituzten. 6.-Katuek arrainak jaten zituzten. 7-Zuk ogiak ekartzen zenituen.
8,-Honen lagun batek etxe haiek egin zituen. 9,-Zuek gauza batzuk eraman
zenituzten. 10.- Nik txoko horretan uzten nituen liburuak. 11.- Guk edari hotzak eskatu
genituen. 12 - Mekanikoek kotxeak konpondu zituzten. 13.- Zuek nere gurasoak ikusi
zenituzten. 14-Joan den egunean zure anaiak (anai-arrebak) ezagutu nituen.

EZ AL ZENUEN EZAGUTZEN?

1 .- El día pasado conocí a tu hermano. 2 - Pero ¿no le conocías todavía? 3.- Pues no.
Entonces lo vi por primera vez. 4.- ¿Y cómo supiste que era mi hermano? 5- Por el
parecido, evidentemente; pues sois los dos igualitos. 6.- Pasamos mucho (largo) tiempo
charlando 7.-y comentamos muchas cosas. 8.-Ya sé de qué hablásteis sobre todo: ¡de
política! 9.- Es verdad. ¡Así mismo fue! 10.- ¡Qué te crees! ¡Yo le conozco a mi hermano
desde hace tiempo!

288
IRAKURGAIA

1.-Blas eta Toribio Donostiako Amara Berrian bizi dira. 2.-Ez, Blasek ez du urte
askorik; mutil gaztea da oraindik. 3.-Gizena, Toribio da, eta, argala, Blas. 4.-Ez, ez
dabil(tza) asko: hamalau langile bakarrik. 5.-Lantegi horretan, haltzariak egiten
dituzte. 6.- Kanpoan ibiltzen da: Frantzian, Ingalaterran, Holandan eta abar. 7.- Kredi-
to batzuk eskatu behar zituen aurrezki kutxa batean. 8- Goizean, eguerdi aldean ikusi
zuen Blasek Toribio vermoutha hartzen. 9.-Ez Toribio ez da askotan kanpoan
ibiltzen, gutxitan ateratzen bait da lantokitik. 10.- Blas, egunon esatera hurbiltzen da
gizonaren mahaira. 11Ilea eta pajarita dituzte diferente. 12.-Blasek eta Toribioren
anaiak, gauza asko aipatu zituzten hizketan. 13.- Denbora luzea pasa zuten hizketan:
eguerditik ordu biak arte egon bait ziren. 14.-Ez, ez ziren elkarrekin etxera joan;
bakoitza bere aldetik joan ziren. 15.- Blasek, hurrengo asteazkenean ikusten du
Toribio lantegian. 16.-Antzagatik igarri zuen, gizona eta Toribio berdin-berdinak
zirelako. 17-Politikaz hitz egin zuten batez ere. 18.-Toribiok, aspalditik ezagutzen
du bere anaia.

9. a) egin duzu; egiten duzu; egingo duzu; ez zenuen egin; egiten zenuen.
b) ikusi zuten; ikusiko dute; ikusten dute; ikusi dute; ez zuten ikusten.
c) ikasi dugu; ikasten dugu; ez dugu ikasiko; ikasi genuen; ikasten genuen.

10. a) igo naiz; igotzen naiz; igo nintzen; igoko naiz; igotzen nintzen.
b) erori zen; eroriko da; erortzen zen; erortzen da.
c) gelditzen zara; gelditu zara; ez zara geldituko; gelditu zinen; gelditzen zinen.

ANDRES X0M0RR0

Andrés Xomorro era un hombre muy agradable. Pero también un gran mentiroso.
Siempre andaba contando mentiras.
Cierto día un compañero de taller le preguntó así para tentarle:
- Andrés, he oído que de joven eras un pescador excelente. ¿Es verdad eso?
- ¡Claro que sí! - le contestó Andrés muy ufano-. Solía ir muchas veces al mar, en
verano y en invierno, con buen tiempo y con malo. Para mí era igual. Solía coger muchos
peces y traía la barca completamente llena. En una ocasión estaba pescando y apareció
una enorme ballena delante de mí. Se acercó a la barca y abrió la boca. ¿Qué hice
entonces? No me asusté... De un brinco subí encima de ella, le agarré por las orejas y la
traje a casa.
- ¡Oye! - le dice el amigo- .¡Pero qué estás diciendo! ¡Las ballenas no tienen orejas!
-¿Que no? -le respondió Andrés-. Aquella al menos sí las tenía iy además
hermosas! IIAI anochecer nos juntamos los amigos e hicimos una cena deliciosa!!

GALDERAK

1.- Andrés Xomorro, oso atsegina zen, baina gezurti handia ere bai. 2.- Ez zuen inoiz
egia esaten, beti gezurrak esaten ari zen. 3.- Lantokiko lagun batek galdetu zion.
4 - Askotan joaten zen, udan eta neguan, eguraldi ona eta txarrarekin. 5.- Bete-betea
ekartzen zuen txalupa itsasotik. 6.- Behin batean, balea handi-handi bat agertu zen bere
aurrean. 7-Balea, txalupara hurbildu zen. 8.-Ez, ez zen bildurtu Andrés. 9.-Salto batean,
balearen gainera igo zen. 10.- Etxera eraman zuen balea. 11.- Baleek ez dutela belarririk,
lantegiko lagunak esaten dio. 12.- Lagunak (Andrés eta bere lagunak) bildu ziren afaltzeko.

289
 4

(1-12)

1. ATZO

a) NI ATZO, goizeko sei t'erdietan jaiki nintzen. Zapatak eta frakak jantzi nituen,
aurpegia garbitu nuen, presaka gosaldu nuen eta etxetik atera nintzen lantegira joateko.
Bidean egunkaria erosi nuen. Gero autobusa hartu nuen. Autobusean aulki batean eseri
nintzen eta egunkaria irakurri nuen. Lantegi aurrean autobusetik jaitsi nintzen eta oinez
joan nintzen lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritu nintzen lanean.

b) ZU ATZO, goizeko sei t'erdietan jaiki zinen. Zapatak eta frakak jantzi zenituen,
aurpegia garbitu zenuen, presaka gosaldu zenuen eta etxetik atera zinen lantegira joateko.
Bidean egunkaria erosi zenuen. Gero autobusa hartu zenuen. Autobusean aulki batean
eseri zinen eta egunkaria irakurri zenuen. Lantegi aurrean autobusetik jaitsi zinen eta oinez
joan zinen lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritu zinen lanean.

2. IGAZ, EGUNERO

a) ANDER IGAZ, EGUNERO, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zen. Zapatak eta frakak
jazten zituen, aurpegia garbitzen zuen, presaka gosaltzen zuen eta etxetik ateratzen zen
lantegira joateko. Bidean egunkaria erosten zuen. Gero autobusa hartzen zuen. Autobu­
sean aulki batean esertzen zen eta egunkaria irakurtzen zuen. Lantegi aujrean autobusetik
jaisten zen eta oinez joaten zen lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritzen zen lanean.

b) NI IGAZ, EGUNERO, goizeko sei t'erdietan jaikitzen nintzen. Zapatak eta frakak
jazten nituen, aurpegia garbitzen nuen, presaka gosaltzen nuen eta etxetik ateratzen
nintzen lantegira joateko. Bidean egunkaria erosten nuen. Gero autobusa hartzen nuen.
Autobusean aulki batean esertzen nintzen eta egunkaria irakurtzen nuen. Lantegi aurrean
autobusetik jaisten nintzen eta oinez joaten nintzen lantegira. Eguerdiko hamabiak arte
aritzen nintzen lanean.

c) ZU IGAZ, EGUNERO, goizeko sei t'erdietan jaikitzen zinen. Zapatak eta frakak jazten
zenituen, aurpegia garbitzen zenuen, presaka gosaltzen zenuen eta etxetik ateratzen zinen
lantegira joateko. Bidean egunkaria erosten zenuen. Gero autobusa hartzen zenuen.
Autobusean aulki batean esertzen zinen eta egunkaria irakurtzen zenuen. Lantegi aurrean
autobusetik jaisten zinen eta oinez joaten zinen lantegira. Eguerdiko hamabiak arte aritzen
zinen lanean.

(13-23)
1. ATZO

a) (NI) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu nintzen eta tabernara joan ginen
bazkaltzera. Leiho ondoan eseri ginen eta bazkaria eskatu genuen. Tabernako andreak ogia
eta ardoa ekarri zituen eta mahai gainean utzi zituen. Zopa eta arrautza frejituak jan
genituen. Lagunak basoa ardoz bete zuen. Nik, ordea, ez nuen ardorik edan. Bazkaria
ordaindu genuen eta berriz lanera joan ginen.

290
 b) (ZU) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartu zinen eta tabernara joan zineten
bazkaltzera. Leiho ondoan eseri zineten eta bazkaria eskatu zenuten. Tabernako andreak
ogia eta ardoa ekarri zituen eta mahai gainean utzi zituen. Zopa eta arrautza frejituak jan
zenituzten. Lagunak basoa ardoz bete zuen. Zuk, ordea, ez zenuen ardorik edan. Bazkaria
ordaindu zenuten eta berriz lanera joan zineten.

2. IGAZ, EGUNERO

a) (ANDER) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen zen eta tabernara joaten ziren
bazkaltzera. Leiho ondoan esertzen ziren eta bazkaria eskatzen zuten. Tabernako andreak
ogia eta ardoa ekartzen zituen eta mahai gainean uzten zituen. Zopa eta arrautza frejituak
jaten zituzten. Lagunak basoa ardoz betetzen zuen. Anderrek, ordea, ez zuen ardorik
edaten. Bazkaria ordaintzen zuten eta berriz lanera joaten ziren.

b) (NI) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen nintzen eta tabernara joaten ginen
bazkaltzera. Leiho ondoan esertzen ginen eta bazkaria eskatzen genuen. Tabernako
andreak ogia eta ardoa ekartzen zituen eta mahai gainean uzten zituen. Zopa eta arrautza
frejituak jaten genituen. Lagunak basoa ardoz betetzen zuen. Nik, ordea, ez nuen ardorik
edaten. Bazkaria ordaintzen genuen eta berriz lanera joaten ginen.

c) (ZU) hamabiak eta bostean lagunarekin elkartzen zinen eta tabernara joaten zineten
bazkaltzera. Leiho ondoan esertzen zineten eta bazkaria eskatzen zenuten. Tabernako
andreak ogia eta ardoa ekartzen zituen eta mahai gainean uzten zituen. Zopa eta arrautza
frejituak jaten zenituzten. Lagunak basoa ardoz betetzen zuen. Zuk, ordea, ez zenuen
ardorik edaten. Bazkaria ordaintzen zenuten eta berriz lanera joaten zineten.

(24-32)
1. ATZO

a) (NIK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu nuen lana. Lantegiko atean Lupe
ikusi nuen. Hau kotxez etorri zen. Luperen kotxean sartu ginen eta pelikula bat ikustera
joan ginen. Gaueko hamaiketan etxeratu nintzen. Oso nekatuta iritsi nintzen. Gutxi afaldu
nuen eta laster oheratu nintzen.

b) (ZUK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitu zenuen lana. Lantegiko atean
Lupe ikusi zenuen. Hau kotxez etorri zen. Luperen kotxea sartu zineten eta pelikula bat
ikustera joan zineten. Gaueko hamaiketan etxeratu zinen. Oso nekatuta iritsi zinen. Gutxi
afaldu zenuen eta laster oheratu zinen.

2. IGAZ, EGUNERO

a) (ANDERREK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen zuen lana. Lantegiko

atean Lupe ikusten zuen. Hau kotxez etortzen zen. Luperen kotxean sartzen ziren eta
pelikula bat ikustera joaten ziren. Gaueko hamaiketan etxeratzen zen. oso nekatuta iristen
zen. Gutxi afaltzen zuen eta laster oheratzen zen.

b) (NIK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen nuen lana. Lantegiko atean
Lupe ikusten nuen. Hau kotxez etortzen zen. Luperen kotxean sartzen ginen eta pelikula
bat ikustera joaten ginen. Gaueko hamaiketan etxeratzen nintzen. Oso nekatuta iristen
nintzen. Gutxi afaltzen nuen eta laster oheratzen nintzen.

c) (ZUK) arratsaldeko zazpiak laurden gutxitan amaitzen zenuen lana. Lantegiko atean
Lupe ikusten zenuen. Hau kotxez etortzen zen. Luperen kotxean sartzen zineten eta
pelikula bat ikustera joaten zineten. Gaueko hamaiketan etxeratzen zinen. Oso nekatuta
iristen zinen. Gutxi afaltzen zenuen eta laster oheratzen zinen.

291
EL "MILAGRO" DE ACHURI (ATXURIKO "MILAGRUA")

Ocurrió en Bilbao hace tiempo.

Unos bromistas escribieron esto en un periódico:
"Ayer por la tarde falleció la rica señora Pilar Urregoitia Neguriberri, a los 81 años
(D.E.P.). Esta mujer de gran corazón ha dejado mucho dinero para que se reparta entre los
cojos de Bilbao, pues también ella era coja. Ese dinero se repartirá mañana, a las cuatro
de la tarde, en la Calle Mayor, en el portal de la casa de Doña Pilar".
Al día siguiente la Calle Mayor apareció llena de cojos. La gente en las ventanas y
balcones estaba asombrada al ver tantos cojos. Unos tenían bastones en las manos y
otros venían arrastrándose. ¿De dónde habían salido tantos cojos?
Delante del portal había una mesa; sobre la mesa unos papeles blancos y unas bolsas
grandes; detrás, tres hombres serios vestidos elegantemente.
-A cada cojo le daremos mil duros -les dice a los cojos (de allí) el hombre más viejo-.
Pero ahora tenéis que esperar un poco. Entraremos dentro para hacer las cuentas y
saldremos enseguida a repartir el dinero.
Entraron dentro, pues, los tres hombres y cerraron la puerta. Pasaron algunos
minutos. En una de estas se abrió la puerta y... ¿qué salió de allí? ¡Un torete! ¡Menudo jaleo!
En un segundo quedó limpia toda la calle. Todos los cojos se fueron apresuradamente
dejando allí mismo sus bastones.
Asombroso milagro: ¡¡salió el toro y al instante se curaron todos los cojos!!
A este suceso le llaman (dicen) ahora "el milagro de Achuri".

ERANTZUNAK

1 .- "Atxuriko Milagrua" aspaldi gertatu zen.

2 .- Emakumeak larogeita bat urte ornen zituen.
3 .- Bihotz handia zuen emakumeak.
4 .- Bilboko kojuen artean banatzeko utzi zuen bere dirua.
5 .-Kale Nagusian, Doña Pilarren etxeko atarían.
6 .- Hurrengo egunean, kojuz betea agertu zen Kale Nagusia.
7 .-Herren batzuek, makilak zituzten eskuetan.
8 .- Mahaia, atari aurrean zegoen.
9 - Paperak eta boltsak mahai gainean ziren.
10 .- Gizon zaharrenak hitz egin zuen.
11 .- Gizonek kontuak egiteko sartu behar zuten barrura.
12 - Minutu batzuk igaro ziren.
13 ,- Zezentxo bat atera zen.
14 .- Orain, "Atxuriko milagrua" esaten diote gertaera honi.

292
 PLURAL DEL GENITIVO POSESIVO

1. 1.- Ikasleen galdera. 2.- Saguen zuloa. 3.- Mutikoen baloia. 4.- Langileen dirua.
5.-Aberatsen autoak. 6.-Gudarien egoera. 7.-Etxekoandreen lana. 8-Politikoen
hitzak. 9.-Gizon argalen itxura. 1O.-lkasle alferren notak. 11.-Arropa berrien prezioa.
12.- Andre hauen soinekoak. 13.- Baserritar horien behiak. 14 - Gela haien kolorea.
15.- Agure horien eskuak. 16.- Haur hauen ama. 17.- Liburu haien irudiak.

2. 1.-Haurren ama etorri da. 2.-Gurasoen etxean bazkaldu dugu. 3.-Mutiko hauen
baloia galdu da. 4.-Neska-mutil horien izebarekin hitz egin dut. 5.-Senar-emazte
haien argazkiak erakutsi dituzte. 6.- Jantzi hauek, gizon horienak dirá.

3. 1.-Zure lagunen kotxea. 2.-Nere gurasoen etxea. 3.-Gazteen indarra. 4.-Zaharren

jenioa. 5.-Emakumeen lana. 6.-Ikasleen oporrak 7-Langileen bilera. 8.-Etsaien
asmoak. 9.- Arrantzaleen auzoa. 10.- Liburu horiek hauenak dirá eta haiek horienak.

PLURAL DEL INESIVO

4. 1.- Haurrak jolasean ibiltzen dirá hondartzetan. 2.- Arratsaldeetan itxita egoten dirá
bulegoak. 3.- Eskoletan jai dute gaur. 4 - Astelehenetan klasea izaten da. 5.- Katuak
teilatuetan ibiltzen dirá. 6.-Esnea goizetan ekartzen dute. 7.-Kotxeetan matrikula
eraman behar da. 8.- Pintura, poteetan ekarri genuen. 9.- Katuak neguan sukaldeetan
egoten dirá. 1O.-Lantegi hauetan ez dago lanik. 11.-Tok¡ horietan esertzen gara
askotan. 12.-Gela haietan aulki batzuk daude. 13.-Ontzi hauetan ura hartu dugu.
14 - Ordu horietan ez dabil inor kalean. 15.- Autobús hauetan ezin da erre.

5. 1.- Manifestazioa Donostiako kaleetan ibili zen. 2.- Berriak, egunkarietan etortzen dirá.
3.-Hegazkinak aireportuetan egoten dirá. 4,-Amak, besoetan du haurra. 5.-Loreak,
balkoietan jarri dituzte. 6.-Janariak, janari dendetan erosten dirá. 7.-L¡buruak, liburu
dendetan erosten dirá. 8.- Neskak, eskuetan ditu jostailuak. 9.- Pelikulak zineetan
botatzen dituzte. 10.- Jendea, etxeetan bizi da.

6. 1.- Zer duzu eskuetan? 2.- Maitek ezpainetan du zigarroa. 3.- Atzo eskaileretan erori
nintzen. 4-Larunbatetan mendira joaten ginen. 5.-Txoriek zuhaitzetan egiten dute lo.
6.- Hendaiako dendetan Irungo jendea ikusten dugu. 7 - Etxe zahar hauetan ez da inor
bizi. 8.-Atzo aulki horietan utzi genituen liburuak. 9.-Gela haietan ez dago argirik.
10.- Egun hauetan ez dut ezer irakurri.

293
 5

1. 1.-zaio 2.-zaio 3.-zait 4.-zaizu 5.-zaigu 6.-zaizue 7.-zait 8.-zaio 9.-zaizue

1O.-zait zait 11.-zaie 12.-zaio 13.-zaio 14.-zaie 15.-zaigu 16.-zaizue 17.-zait
18.-zaie 19.-zait 20.- zaizu.

2. 1Martini tabakoa bukatu zaio. 2.- Bidean kartera galdu zait. 3- Nola gustatzen zaizu
haragia? 4- Oso egina gustatzen zait. 5.- Diru hori oso ondo etorriko zaigu. 6.- Zer
gertatu zaizu Imanolekin? 7.-Zerbait erori zaizu. 8.-Eskutitz bat iritsi zaizue. 9.-Ondo
iruditzen zait hori. 10.—Baserritar hauei zakurra hil zaie. 11Mutil horiei asko
gustatuko zaie pelikula. 12.- Gela haiei ura sartzen zaie.

3. 1.- Emakumeei dendan ahaztu zaie poltsa. 2.- Gazteei dantzara joatea gustatzen zaie.
3.- Zaharrei tabernan egotea gustaten zaie. 4- Mutil hauei gasolina bukatu zaie.
5.-Arrantzale horiei arraina erori zaie. 6.-Anbrosio, neska haiei hurbildu zaie.
7.-Hauei zerbait okerra gertatu zaie. 8.-Horiei egokia iruditu zaie sagarren prezioa.
9.- Haiei serio jarri zaie irakaslea.

ZER IRUDITZEN ZAIZU?

1Hola, buenos días. Vengo a recoger la foto de mi (del) marido. 2 - ¿Ha traído el
papelito? 3.-¡Qué cabeza! Se me ha olvidado en casa. 4.-Tranquila. No es necesario.
De todos modos (de otra manera también) la encontraré enseguida. 5.-¿Ve? Aquí
está. ¿Qué le parece? 6.- La corbata nueva no se le ve suficientemente (como debería).
7-Además tiene una tremenda cara de infeliz... 8.-¡Tome! ¡Guárdesela para usted! No
nos interesa. 9.-A decir verdad... tiene razón señora: no tiene un aspecto muy
atractivo (adecuado)... 10.- Pero eso tenía que haberlo visto antes de casarse...

IRAKURGAIA

1 .- Hauteskundeak, aurten ¡zango dirá gure herrian. 2.- Hauteskunde hauetan alkatea
eta kontzejal berriak aukeratuko dituzte. 3.- Herrian lau mila pertsona bizi dirá. 4- Ez,
lldefontso ez dabil partidu politiko batean, independientea ornen da. 5.- Lagun batzuek
eskatu diote hauteskundeetan presentatzeko. 6.- Ildefontsoren emazteak, Miren du
izena. 7-lldefontsok, arropa zaharra erabiltzen du. 8.-Ildefontsoren neurriak, jantzi
berria egiteko hartu zituzten. 9.-Jantzi dendan alkandora eta gorbata erosi zituzten.
10.- Alkandora eta gorbata jazteko esan zion. 11.- Hauteskundeak irabazteko argazkia
ornen da inportanteena. 12.-Neskak, argazkia jasotzeko paper bat eman zien.
13.-Miren, hurrengo goizean joan zen argazkiaren bila. 14.-Ez, Mirenek ez du papera
boltsan eraman; etxean ahaztu zaio. 15.- Ez, Mireni ez zaio gustatu argazkia. 16.- Ez,
ez zaio behar bezala ikusten. 17.- Ezkondu baino lehen ikusi behar zuen.

4. 1.- Mirenek, ezin duela sinistu esan du. 2 - Mirenek, papera etxean ahaztu zaiola esan
du. 3.- Mirenek, ez zaiela interesatzen esan dio neskari. 4.- Mirenek, bere senarraren
argazkia egina (al) dagoen galdetu du. 5.- Neskak Mireni, zer iruditzen zaion galdetu
dio. 6.- Mirenek, alkandora eta gorbata jazteko esan dio senarrari. 7 - Neskak Mireni,
ez estutzeko horregatik esan dio.

5. 1.- Niri jostailuak galdu zaizkit; 2 - Andreari katuak hurbildu zaizkio. 3.- Guri euritakoak
ahaztu zaizkigu. 4.-Zuei zakurrak hil zaizkizue. 5.-Gizon horri paperak erori zaizkio.
6-Horiei kotxe berriak gustatzen zaizkie. 7.-Gure lagunari gauza txarrak gertatu
zaizkio. 8.- Niri pintura horiek onak iruditzen zaizkit. 9.- Nagusiak, hitz egitera etorri
zaizkio Mireni. 1O.-lrakasleari ikasleak etorri zaizkio.

294
6. 1.-Emakume honi dendan ahaztu zaizkio ogiak. 2,-Zigarroak bukatu zaizkigu.
3.-Koldori betaurrekoak erori zaizkio. 4.-lkasleak irakasleari hurbildu zaizkio. 5.-Gau-
za batzuk gertatu zaizkigu. 6.- Zer iruditzen zaizkizu mutil horiek? 7,- Alferrak iruditzen
zaizkit.

7. 1.-zaizkit 2-zaizue 3.-zaizkio 4.-(ondo dago) 5.-zaie 6.-(ondo dago) 7-zaizue

8 - (ondo dago) 9.- (ondo dago) 10 - zaizkigu 11zaizkie.

HOMBRE HUMILDE

Un rico ha aparcado su elegante coche en una calle. Entonces se le acerca un

mendigo y le pide dinero. El rico saca un grueso talonario del bolsillo y le pregunta así al
mendigo:
- ¿Cuanto quiere? *
- Diez mil pesetas...
El rico llena el cheque y se lo entrega al mendigo. Este mira el cheque y dice así:
- Señor, se le ha olvidado la firma...
— No, no se me ha olvidado... Soy muy humilde y cuando hago un favor me gusta
guardar el nombre en secreto (callado).

NO ES NADA

Unos empresarios están cenando en un elegante restaurante. El camarero les está

sirviendo la sopa. Pero al pasar de un lado a otro se le cae la sopa al vestido de una
señora. La señora queda completamente mojada. Entonces el marido se levanta
enfadado del asiento y quiere pegar al camarero.
- ¡Burro más que burro! ¡Mire lo que ha hecho!
Y entonces el camarero con humildad y tranquilo (le responde):
- No se enfade, caballero. Esto no es nada. En la cocina nos queda mucha sopa
todavía.

UNA EXCELENTE PIANISTA

A una casa viene una visita de fuera. Tras saludarse pasan a dentro y se sientan en
una sala elegante. Después de charlar un poco la señora se levanta y va a la cocina a traer
el té. Mientras, el padre le dice a la hija pequeña que toque el piano. Pero toca muy mal.
Los visitantes están aburridos pero al principio no dicen nada. Al fin uno no puede
aguantar más y le dice así a la niña:
- Qué, Mirentxu ¿te gusta el piano?
- ¡Sí, mucho! ¡Me gusta mucho!
- Entonces, ¿por qué no aprendes un poco?

295
 6
1. 1badakit 2.-dakizu 3.-daki 4-badaki 5.-dakigu 6.-badakite 7.-dakigu 8.-daki
9.-daki 1O.-dakite 11.-dakite 12.-badaki 13.-dakizue 14.-dakizu 15-badaki.

2. 1.-Emakume honek asko daki. 2.-Nik ez dakit zure izena. 3.-Zuk badakizu nerea.
4.-Hori badakigu. 5.-Zuek ez dakizue ezer. 6.-Mutil hauek gehiegi dakite. 7- Ba­
dakit Mikel etorri dela. 8.- Badakizu Alizia ezkondu dela? 9.- Badakizue ze ordu den?
10.-Ez dakigu nork egin duen hori. 11.-Enekok badaki non bizi den Ines.

3. 1.- Nik badakit pianoa jotzen. 2.- Ba (al) dakizu frantsesez hitz egiten? 3.- Mutil
honek telebistak konpontzen daki. 4.-Guk badakigu makinaz idazten. 5.-Zuek
badakizue kalkuladora erabiltzen. 6 - Haur hauek badakite bizikletan ibiltzen. 7 - Gi-
zon honek badaki gauzak behar bezala esaten.

4. 1.- badakizkit 2.- badakizkizu 3.- dakizki 4.- badakizkigu 5.- dakizkizue 6.- badakizki-
te 7.- dakizki 8,- dakizkizu 9.- dakizkit 10.- dakigki 11.- dakizki 12 - dakizkizu.

XANTI ALPROJA

A Xanti Alproja el trabajo no le gusta demasiado. Enseguida se cansa de trabajar.

Ya de pequeño, cuando ¡ba a la escuela, era bastante vago y no aprendió gran cosa.
Sin embargo, como para vivir hace falta dinero, de vez en cuando intenta buscar
algún trabajillo.
Esta temporada tiene el bolsillo un poco triste y va donde un amigo en busca de
trabajo. El amigo le da la dirección de una empresa:
- He oído que en esa empresa necesitan un portero. Vete, por si acaso, a ver qué
te dicen...
Así pues, sin prisas, Xanti se dirige al lugar indicado. Al entrar (se) encuentra (en)
una de esas grandes y ordenadas oficinas.
- Buenos días. ¿Qué deseaba? - le pregunta una mujer.
- Por lo visto necesitan un portero y he venido por eso...
- Así es, sí. ¿Sabe leer y escribir?
- Leer no sé, pero escribir sí...
- A ver, escriba su nombre en este papel.
El hombre toma el bolígrafo y hace unos garabatos en el papel. La mujer ve
aquello y dice:
- ¡Oiga! ¿Qué pone aquí? Yo al menos no puedo entenderlo...
Y el hombre enfadado:
- ¿No le he dicho, pues, que no sé leer?
Y se marcha de mal humor.

GALDERAK

1.— Ez, Xanti ez da langile handia; lana ez zaio gehiegi gustatzen, berehala aspertzen
da. 2 - Ez, eskolan ez zuen asko ikasi, nahiko alferra ornen zen han ere. 3 - Lagun
batengana joan da lan bila. 4.-Lagunak, lantegi baten helbidea ematen dio.
5-Bulegoa, handi eta txukun horietako bat da. 6.-Bulegoan, emakume batekin hitz
egiten du Xantik. 7,—Emakumeak, ba al dakien irakurtzen eta idazten galdetzen dio.
8 - Ez, Xantik ez daki idazten; zirriborro batzuk egiten ditu. 9,- Humore txarrez alde
egiten du bulegotik.

296
 5. 1Mendietako bideak. 2.- Leihoetako loreak. 3.- Zuhaitzetako txoriak. 4.- Lantegie-
tako tximiniak. 5.-Kaleetako zakurrak. 6.-Teilatuetako katuak. 7.-Baserrietako
janariak. 8.- Etxeetako hormak. 9.- Inguruetako auzoak. 10.-Auzoetako bideak.
11- Zelaietako belarra. 12.- Udaletxeetako bilerak. 13.- Igandeetako partiduak.
14.- Basoetako ehiztariak. 15.- Iturri hauetako ura. 16.- Bide horietako argiak.
17.- Horma haietako zuloak. 18.- Egunkari hauetako berriak. 19.- Denda horietako
prezioak. 20.- Urte haietako lanak.

6. 1.-Herrietako jendea etorri da. 2-Lantegietako nagusiak bildu dira. 3.-Horiek,

autobusetako txoferrak dira. 4-Larunbatetako programak ikusten ditut. 5.-Mendi
horietako zuhaitzak bota dituzte. 6.-Eskola hauetako irakasleek hitz egin dute.
7 - Kale haietako argiak piztu dituzte. 8.- Horma hauetako harriak erori dira. 9.- Gela
horietako paretak pinta tu dituzte.

7. 1.-Bideetako iturriak. 2.-Etxeetako leihoak. 3.-Herrietako etxeak. 4.-Inguruetako

herriak. 5.-Egunkarietako berriak. 6,-Ostegunetako bilerak. 7,-Bulegoetako ma-
haiak. 8.-Eliza hauetako hormak. 9.-Aulki horietako arropak. 1O.-Mendi haietako
zuhaitzak. 11.- Auzo hauetako jendea. 12.- Egun haietako lana.

8. a) Ezin duzu; ezin du; ezin dugu; ezin dute.

b) Nik ezin nuen; ezin zenuen; ezin genuen; ezin zenuten.
c) Ezingo dut; ezingo duzu; ezingo du; ezingo dute.

9. a) 1.- Ezin dut leihoa ireki. 2 - Ezin duzu hori esan. 3.- Martinek ezin ditu giltzak
aurkitu. 4.- Ezin dugu kotxea ordaindu. 5.- Lan hori ezin duzue gaur bukatu. 6.- Nere
lagunek ezin dute etxea saldu. 7.- Ezin dut ikasi hau. 8.- Ezin duzu paper hori galdu.
9.-Ezin diot barkatu. 1O.-Jaun honi ezin diogu ulertu.

b) 1.- Ezin genuen ezer ikusi. 2 - Gela hartan ezin zenuen lanik egin. 3.- Nik ezin nuen
ongi entzun. 4,- Andreak ezin zituen boltsak eraman. 5.- Haiek ezin zuten zure kotxea
erabili. 6 - Ezin zenuen hórrela erantzun.

c) 1.- Diru horrekin ezingo duzu (= ezin izango duzu) aldizkaria erosi. 2.- Ezingo dugu
tren hori hartu. 3.- Ezingo dute partidua irabazi. 4 - Ezingo dut zure anaiarekin hitz
egin. 5.- Mirenek ezingo ditu gauza guztiak ekarri. 6.- Hori ezingo duzue behin ere
ahaztu.

10. a) 1.-Ga¡soa ezin da ohetik jaiki. 2-Gaur ezin naiz etxetik atera. 3.-Haurrak ezin
dira zurekin aspertu. 4 - Honela ezin gara bizi. 5.- Ezin zarete hor egon. 6.- Ezin zara
lurrean eseri. 7.- Ezin naiz azkar ibili.

b) 1.- Zure gurasoak ezin ziren atzo etorri. 2.- Ezin ginen leku (toki) hartan gelditu.
3.-Zuek ezin zineten gora igo. 4.- Ni ezin nintzen ogia erostera atera. 5.- Mutila ezin
zen bere herrira itzuli. 6.- Zu ezin zinen itsasora hurbildu.

c) 1.-Bihar ezingo (ezin izango) zarete sartu. 2.-Gero ezingo naiz dendara jaitsi.
3.-Osaba ezingo da lanera etorri. 4.-Ezingo gara bilera horretan agertu. 5.-Gazteak
ezingo dira leku horretan elkartu (bildu). 6.- Oinez, ezingo zarete iritsi.

11. 1.- daukat. 2 - daukazu. 3.- dauka. 4,- daukagu. 5.- daukazue. 6.- daukate. 7.- dauz-
kagu. 8.- dauzkazue. 9 - dauzkat. 10.- dauzka 11.- dauzka 12 - dauzka 13.- dauzka
14-dauka 15-dauka. 16.-dauzka 17-daukazu 18,-dauzkate 19.-daukagu
20.-dauka 21.-daukagu.

12. 1.- Neskak etxean dauzka argazkiak. 2.- Guk zakurrak atarían dauzkagu. 3.-Janariak
sukaldeko mahaian dauzkat. 4.-Alkateak udaletxean dauzka paper horiek. 5.-Langi-
leak lurrean dauzka burdinak. 6.-Gela hartan dauzkazu jantziak. 7.-Zuek garajean
dauzkazue kotxeak. 8.- Ikasleek eskolan dauzkate liburuak. 9.- Baserritarrek zelaian
dauzkate behiak. 10.- Zakurrak txabolan dauzka hezurrak.

297
 LORENZO EL PASTOR (LONTXO ARTZAINA)

Lorenzo el pastor vivía completamente solo en una cabaña del monte. En otoño
solía bajar abajo con el rebaño y el invierno lo pasaba en el pueblo. Pero cuando
llegaba la primavera subía otra vez arriba y pasaba también el verano entero en el
monte. Cuando estaba en el monte no veía a casi nadie. Generalmente era (tenía) el
perro su único compañero.
Una vez estaba tumbado debajo de un árbol echando la siesta posterior a la
comida cuando (y) apareció un grupo de chicos y chicas. Cuando se acercaron, un
joven de aquellos le preguntó:
- Buenas tardes, Lorenzo. ¿Qué tal vivimos? Aquí tienes una paz hermosa ¿no?
Lorenzo moviendo la cabeza de una parte a otra no contestó nada claro (cosa
clara).
Las ovejas andaban alrededor comiendo hierba y una chica le preguntó:
- ¡Oye, Lorenzo! ¿Cuántas ovejas tienes?
- Doscientas dieciséis - le contestó Lorenzo muy rápido.
- Queremos comprar algunos quesos. ¿Tienes quesos?
- Sí, sí. Tengo dos docenas en las baldas de la cabaña...
Y entonces un chico:
- Perdona, Lorenzo, pero tú todavía pareces joven. ¿Cuántos años tienes?
Lorenzo calló un momento mirando al suelo...
- Pues no sé seguro: cincuenta o sesenta más o menos...
- ¡Caramba! Sabes perfectamente (tan bien) cuántas ovejas y quesos tienes ¿y
no sabes los años? ¡No se puede creer! ¿Cómo puede (ser) eso?
-Mira, -le respondió Lorenzo-. Por estos alrededores andan los lobos a
menudo y alguna vez también ladrones. Por eso, cuento las ovejas y los quesos cada
mañana y cada noche, sin olvidarlo ni una vez. Los años, en cambio, sé que no me
los quitará nadie y no me preocupo de eso...

GALDERAK

1.- Lontxo, artzaina zen. 2.- Lontxo bakar-bakarrik bizi zen mendiko txabola batean.
3- Udazkenean jaisten zen herrira. 4 — Udaberria iristen zenean igotzen zen berriro.
Ez, mendian ez zuen ia inor ikusten. 6 — Mendian zakurra izaten zen Lontxoren
lagun bakarra. 7.-Neska-mutilak agertu zirenean Lontxo etzanda zegoen zuhaitz
baten azpian bazkalondoko siesta egiten. 8.— Neska batek galdetu zion zenbat ardi
zituen. 9.-Talde hura gazta batzuk erostera joan zen Lontxoren txabolara. 10.-Lon-
txok txabolako apaletan zituen gaztak. J1.— Inguru haietan otsoak ibiltzen ziren
askotan eta inoiz lapurrak ere bai. 12 - Lontxok goizero eta gauero kontatzen zituen
ardiak eta gaztak, behin ere ahaztu gabe.

298
 7

1. 1.-dakar 2.-dakar 3.-dakart 4.-dakarzu 5.-dakarte 6.-dakarzue 7.-dakargu

8.-dakarte 9.-dakarzue 1O.-dakart

2. 1.-Neska honek euritakoa dakar. 2.-Nik ez dakart ezer. 3.-Zuk soineko berria
dakarzu. 4.-Gizon horiek itxura ona dakarte. 5.-Zer dakarzu hor? 6.-Guk atzoko
egunkaria dakargu. 7.-Etxekoandreak zopa beroa dakar. 8.-Alkandora oso garbia
dakarzu. 9,- Artzainak artaldea dakar. 10.- Marisak zurea bezalako soineko dakar.

3. 1.-darama 2.-darama 3.-daramazu 4.-daramagu 5.-daramate 6.-daramazue

7.-daramat 8.-daramate 9. darama 10. darama 11.-daramate.

4. 1.- Gazte horrek zigarroa darama ahoan. 2. Amak besoetan darama haurra. 3. Zuk
denbora gutxi daramazu hemen. 4 - Emakumeak etxera darama haragia. 5.- Nik
betea daramat depositoa. 6.-Giltza zuek daramazue. 7.-Guk garbitzera daramagu
arropa. 8.-Koldok belarrian darama boligrafoa. 9.-Nik jertse iluna daramat.
10.- Arrantzaleek alkandora urdina daramate.

5. 1.-Baserritarrak behiak dakartza. 2.-Arrantzaleek arrain handiak dakartzaté.

3.-Gaurko egunkariak berri onak dakartza. 4.-Zuk argazki politak dakartzazu. 5.-Nik
osabaren eskutitzak dakartzat. 6.-Guk janari gozoak dakartzagu. 7.-Zuek makila
luzeak dakartzazue. 8.- Aldizkari honek irudi bikainak dakartza. 9.- Mikelek buzoira
darama eskutitza. 10.- Haizeak paperak daramatza. 11.- Andreak sukaldera darama-
tza arrautzak. 12.-Guk konpontzera daramatzagu gurpilak. 13.- Nik ardo botilak
daramatzat etxera. 14.- Zuk butano bonbonak daramatzazu kotxean.

6. 1.-Mirenek betaurreko ilunak daramatza. 2.-Zuk zapata zikinak dakartzazu. 3.-Nik

edari hotzak dakartzat. 4,-Nondik dakartzazue ogi horiek? 5.-Botilak iturrira
daramatzagu. 6.-Artzainak mendira daramatza ardiak. 7.-Nik fraka berriak darama­
tzat. 8.- Nora daramatzazu z(e)ure gauzak?.

UNA GRAN PERDIDA (GALERA HANDIA)

Dos amigos andan por el Paseo Nuevo de San Sebastián. Llevan cara alegre y están
bebiendo champán. Sin duda están celebrando algo jubiloso. Están bastante borrachos y
casi no pueden tenerse en pie. En esto uno resbala y cae al mar. La mar está revuelta y
las olas lo llevan a dentro. Al hombre se le ve cada vez más lejos y nada se puede hacer.
Su compañero empieza a llorar. Parece enloquecido. Una mujer se le acerca queriendo
consolarle y le dice así:
-Tranquilícese, hombre. Eso ya no tiene remedio. Sabemos que ha sido una gran
pérdida...
- ¿Una gran pérdida? ¡Ya lo creo! Lleva una quiniela de catorce en el bolsillo!

GALDERAK
1 .- B¡ adiskideak Donostiako Paseo Berrian dabiltza. 2.- Aurpegi alaia daramate.
3.-Ez, ez dirá ardoa edaten ari; txanpaina edaten ari dirá. 4.-Zerbait pozgarria ari dirá
ospatzen. 5.-Nahiko mozkortuta daude biak (eta ezin dirá ¡a zutik egon). 6.-lrristatu
egiten da eta itsasora erortzen da. 7.- Itsaso zakarra dago. 8.- Barrura daramate olatuek.
9.- Laguna negarrez hasten da (etazoratua dirudi), 10.- Emakumeak, lasaitzeko esaten dio,
horrek ez duela erremediorik eta badakitela galera handia izan déla. 11.- Besteak
hamalaueko kiniela darama poltsikoan.

7. 1,-Erlojua gelditu egin da. 2-Gasolina igo egin da. 3.-Gaisoa jaiki egin da.
4 - Maribel ezkondu egin da. 5.- Dirua bukatu egin da. 6.- Etxea erre egin da.
7.-Aitona eseri egin da. 8.-Andoni harritu egin da. 9.-Mutilak jo egin du haurra.
10.-Papera, bota egin dugu. 11.-Ogia, jan egin dut. 12.-Arrainak hil egin dirá.
13.-Giltza ahaztu egin zait. 14.-lkasleak aspertu egiten ziren.

299
LIBROS PESADOS (UBURU ASTUNAK)
Kepa es el médico de nuestro pueblo. Kepa es un amigo campechano y un médico
competente. Estudió en París cuando era joven. Hoy día gana suficientemente y vive con
holgura, pero cuando era estudiante tenía siempre poco dinero y hacía lo que podía para
sacarse unas perras de aquí o de allí. Para pagarse sus estudios fregaba platos en un
restaurante de París. Cuando venía a casa de vacaciones aprovechaba también el viaje
para hacer pequeños contrabandos: Solía pasar máquinas de escribir, magnetofones,
máquinas fotográficas y cosas por el estilo.
Un día viene en el tren y al llegar a la frontera de Hendaya suben los policías de la
Aduana. Uno de ellos se acerca y ve dos maletas junto a Kepa.
- ¿Esas maletas son suyas? - le pregunta a Kepa.
Kepa le responde que sí. Entonces el policía señala una maleta:
- ¿Qué trae aquí?
-Algunos libros...
El policía levanta la maleta, la mueve arriba y abajo y se queda conforme.
- ¿Y en esta otra?
- Ahí también llevo libros...
El policía coge la segunda maleta y advierte enseguida que tiene mucho peso...
- ¿Dice que libros? Pues tiene un peso terrible...
- Sí. Es que esos no los he leído (esos todavía los tengo sin leer).
Y por lo visto así pasó...

GALDERAK
1.- Kepa gure herriko medikua da. 2 - Kepa, adiskide jatorra eta sendagile trebea da.
3.- Gaztea zenean ikasi zuen Parisen. 4.- Ez, ikasle zenean diru gutxi izaten zuen beti eta
ahal zuena egiten zuen txanpon batzuk handik edo hemendik ateratzeko. 5.-Platerak
garbitzen zituen Parisko jatetxe batean eta oporretan etxera etortzen zenean ere bidaia
aprobetxatzen zuen kontrabando txikiak egiteko. 6 — Ez, suerte handia izaten zuen eta ez
ornen zuten behin ere harrapatu. 7.— Poliziak, Hendaiako mugara iristean igotzen dirá
trenera. 8Bi maletak Keparen ondoan daude. 9,-Jasotzen du eta gora eta behera
mugitzen du. 10.- Kepak, liburu horiek oraindik irakurri gabe dauzkala esaten du.

8. 1.-0pariak amonarentzat dirá. 2.-Baloia mutilarentzat da. 3. Bazkaria, familia

osoarentzat prestatu behar da. 4.- Aspirina, gaisoarentzat dakart. 5.- Herriko jendea-
rentzat idatzi dute oharra. 6.- Galdera hori irakaslearentzat izan da. 7.- Diru hau
langileentzat da. 8.-Puroak nagusientzat dirá. 9,-Jostailuak, umeentzat erosi
zituzten. 10,- Igandeko jaialdia gazteentzat antolatu zuten. 11.- Larunbateko afaria
lagunentzat zen. 12.-Oporrak ikasleentzat dirá. 13.-Arrautza frejituak honentzat
dirá. 14- Arrain zopa horrentzat da. 15.- Kafesne beroa harentzat da. 16 - Alpistea
txori honentzat da. 17.-Esnea, katu txiki horrentzat da. 18.-Hezurrak, zakur
harentzat da. 19.-Gazta, hauentzat da. 2O.-Haragia horientzat da. 21.-Edari hotzak
haientzat dirá. 22.- Soinekoak, neska gazte hauentzat dirá. 23.-lpuinak mutiko
horientzat dirá. 24.—Ogiak andre haientzat dirá. 25.—Aldizkaria Andonirentzat da.
26.-Fraka estuak Begoñarentzat dirá. 27.-Gona gorria Mirenentzat da. 28Jertse
urdina Ferminentzat da. 29.—Eskutitza neretzat da. 30.—Gorbata dotore hori zuretzat
da. 31.—G(e)uretzat eskatu dugu afaria. 32 —Argazkiak zuentzat dirá.

1 ~ Hori zuentzat ona da eta txarra guretzat. 2.— Berri onak dakartzat zuretzat.
3.-Zerbait utzi (al) dute neretzat? 4,-Guretzat ez dago ezer. 5.-Aulki hau
amonarentzat da eta bestea aitonarentzat. 6.- Esne hotza Enekorentzat da. 7,- Kafe
beroa Ixabelentzat da. 8.- Etxe berri haiek arrantzaleentzat dirá. 9.- Mendiko txabola
artzainentzat da. 10 — Ura beharrezkoa da loreentzat. 11,— Honentzat ura, horrentzat
kafesnea eta harentzat ardoa. 12.—Toki hau egokia da zure gurasoentzat.

10. 1.- Langileentzako autobusa. 2.- Haurrentzako jostailuak. 3.- Osabarentzako oparia.
4 — Gazteentzako aldizkaria. 5 — Ikasleentzako liburuak. 6.— Itsuentzako zakurrak.
7.—Zaharrentzako aulkia. 8.—Txorientzako janaria. 9.—Andreentzako soinekoak.

300
CUALQUIER COSA (EDOZEIN GAUZA)
Joseba y Ane se quieren mucho y han decidido casarse en primavera. A fin de
comunicarles la feliz noticia el chico convida a un elegante restaurante a los padres
de la chica. Eligen una mesa y se sientan en ella. El chico toma la carta del menú en
la mano y dice así:
- Este maravilloso día merece una comida especial. ¿Qué pediremos?
- Para nosotros entremeses y merluza - dice la madre de la chica.
A continuación el chico mira con ojos tiernos a la chica:
- ¿Y para ti, cariño?
— Para mí cualquier cosa. Estoy muy emocionada y no tengo muchas ganas de
comer. Lo que tú pidas...
Se acerca al camarero:
- Buenos días señores. ¿Qué desean?
- Para estos dos entremeses y merluza -dice el muchacho.
La chica entonces:
- iY para éste langosta, caviar y champán francés!

GALDERAK
1 .-Josebak eta Anek udaberrian ezkontzea erabaki dute. 2.-Josebak, berri
pozgarria emateko gonbidatu ditu Aneren gurasoak. 3.-Jatxetxe dotore batera
eraman ditu bazkaltzera. 4 - Gurasoen bazkaria amak aukeratu du. 5.- Mutilak begi
samurrez begiratzen dio neskari. 6.-Neska oso hunkiturik ornen dago. 7,-Mutilak,
entremesak eta legatza eskatzen ditu gurasoentzat. 8.- Neskak, langosta, kaviar eta
txanpain frantsesa eskatzen du mutilarentzat.

11 . 1.- Atzo elkar ikusi genuen kalean. 2.- Zuek ongi ezagutzen duzue elkar.
3 .- Haurrak elkar jotzen ari dirá. 4 - Martinek eta Lupek elkarrekin egiten dute
lana. 5.-Gu beti ibiltzen gara elkarrekin. 6- ¿Elkarrekin aterako zarete bihar?
7 .-Hauek gezur asko esaten dizkiote elkarri. 8.-Guk elkarri laguntzen diogu.
9 .- Mutilek harriak bota dizkiote elkarri.

301
 8

1. 1.-Ura ontzietatik erori da. 2.-Berriak egunkarietatik jakiten ditugu. 3.-Txoriak

arrautzetatik sortzen dira. 4- Eguzkia leihoetatik sartzen da. 5.- Gudariak hegazkine-
tatik jaitsi ziren. 6.-Esnea baserrietatik ekartzen dute. 7.-Burdina mendietatik
ateratzen da. 8.-Botila eskuetatik erori zait. 9.-Aitonari negarra ateratzen zaio
begietatik. 10.- Larunbatetan berandu ateratzen dira tabernetatik. 11- Izaskun
haserre etortzen da bileretatik. 12.- Eskola hauetatik tekniko trebeak ateratzen dira.
13.- Leiho horietatik sua ateratzen ari da. 14.- Argia kotxe haietatik dator. 15.- Ehiz-
tariak bidé horietatik joan dira. 16.- Arraina barku hauetatik atera zuten.

2. 1Eguzkia leihoetatik sartzen zen. 2.- Jende asko etorriko da herrietatik. 3- Haurrak
autobusetatik jaisten ari dira. 4.-Langileak lantegietatik atera dira. 5.-Bizkaiko
herrietatik ez zen inor etorri. 6.-Egurra zuhaitzetatik ateratzen da. 7.-Eskailera
horietatik igo behar duzue. 8-Trena ez da herá hauetatik igarotzen (pasatzen).
9.-Arropa hauek leiho haietatik erori dira. 1O.-Haurrak eskola horietatik datoz.

3. 1.- Ikasleak autobusetara doaz. 2- Bulegoetara goizetan joaten da. 3.- Etxe berrieta-
ra noa. 4.-Zu Tolosako dendetara joaten zara. 5.-Gaztetan pozik joaten ginen
jaialdietara. 6.- Aitona Hendaiako zinemetara joaten da. 7.- Igaz Nafarroako herrieta-
ra joaten ginen. 8,- Datorren hilean Atotxako partiduetara joango naiz. 9.- Donostia-
ko hondartzetara herrietatik etortzen dira. 1O.-Lapurrak aberatsen etxeetara joaten
dira. 11.-Zuek ezin zarete toki hauetara igo. 12.-Txoriak zuhaitz horietara jaisten
dira. 13.-Katuak ez dira leiho haietara iristen. 14.-Jatetxe hauetara jende asko
etortzen da. 15,-Eskola horietara irakasle berriak etorri dira. 16.-Bidé hau etxe
haietara doa.

4. 1.- Igaz Udaletxeko bileretara joaten ginen. 2.- Langileak lantegietara doaz. 3.- Kafea
fraketara erori zaizu. 4.- Zaharrak ez dira jaialdietara joaten. 5 - Eraman itzazu liburu
hauek mahai horietara. 6.-lnoiz (behin ere) ez gara herri haietara Joan. 7.-Zure
arreba (ahizpa) denda hauetara etortzen da. 8.-Joan den hilean mendi haietara igo
ginen. 9.-Ezin gara leku horietara joan. 10.-Gizon hau etxe haietara doa.

URA
1.-Urak gizonaren bizitzan du garrantzi handia. 2-Ura aberastasun handia da
gizonarentzat. 3.- Hodeiak zeruan ibiltzen dira batetik bestera. 4 - Euria, hodeiak hozten
direnean egiten du. 5.- llraren parte bat lur azalean geratzen da. 6.- Ur azaleko ura, indar
handiz jaisten da mendietatik. 7 - Lurpeko ura iturri eta iturburuetan irteten da. 8.- Lur
horietan belarra, landareak, zuhaitzak eta basoak sortzen dira. 9.- Lur lehorretan ez da ezer
sortzen: ez belarrik, ez landarerik eta basorik ere ez. 1O.-Errekak, ibaietara joaten dira.
11.- Urak, edateko, janariak prestatzeko eta gauzak garbitzeko balio du. 12- Lantegiek,
kalte beldurgarriak egiten dizkiote ibaietako ekologiari. 13-Urak, euri gehiegi egiten
duenean irteten dira ibaietatik. 14.-Ibaietako ura gozoa da. 15.-ltsasoko urak gatza du.
16 - Ura, lurrun bihurturik igotzen da zerura. 17 - Hodeietatik, euria etortzen da.

5. 1.- Aulkitik jaiki eta egunkaria hartu du. 2.-Leihoa itxi eta atea ireki dugu. 3.-Goiz
gosaldu eta laster hasi dira lanean. 4.-Oporrak hartu eta Parisa joango naiz.
5.-G¡ltza poltsikotik atera eta etxean sartu da. 6.-Bulegoan sartu eta argia piztu
zuen. 7.-Basoa ardoz bete eta pozik edan du. 8.-Aita etorri eta saltoka hasi da
haurra. 9.- Mugara iritsi eta poliziak hurbildu ziren kotxera. 10.- Laguna ikusi eta
harén ondoan eseri nintzen. 11.- Udaletxera joan eta alkatearekin hitz egingo dugu.
12 - Dirua eskatu eta ez dio ezer eman.

6. 1.- Etxean geldituko gara, euria ari du eta. 2 - Ezin dugu kotxerik erosi, dirurik ez
dugu eta. 3.- Ez zaio gustatuko, oso itsusia da eta. 4.-Pozik jango du amonak, janari
gozoa da eta. 5.- Etxera joan behar genuen, berandu zen eta. 6.- Honek eramango
ditu maletak, indar handia du eta. 7.-Gaur ez da etorriko, haserre dago eta.
8.- Gauean ez duzue telebistarik ikusiko, gaizki portatu zarete eta. 9.- Ezin da etorri,
kotxea puskatu zaio eta. 10.- Ez gara jaialdira joango, lan handia dugu eta.

302
 7. 1.-Alberto joan da eta Mikel ere bai. 2.-Etxe hau berria da eta hori ere bai.
3.-Amona gaiso dago eta aitona ere bai. 4.-Arropak eraman ditu eta liburuak ere
bai. 5.- Mireni erakutsi dizkiot argazkiak eta Pellori ere bai. 6.- Neska altxatu da eta
mutila ere bai. 7.- Isabelek farre egin du eta negar ere bai. 8.- Goiz joan naiz lantegira
eta atera ere bai. 9.-Andreak soineko berria erosi du eta ordaindu ere bai.
10.- Mendian ibili ginen eta nekatu ere bai.

8. 1.- Jon ez da etorri eta Maite ere ez. 2.- Ez dugu gosaldu eta bazkaldu ere ez.
3.- Herri hau ez da polita eta beste hori ere ez. 4.- Ez dute esnea ekarri eta ogia ere
ez. 5.- Ez diot inori esan eta zure lagunari ere ez. 6.- Osaba ez da jaiki eta izeba ere
ez. 7- Nik ez daukat gogorik eta Ferminek ere ez. 8.- Guk ez dakigu hori eta zuek ere
ez. 9.- Inaziori ez zaio gustatu eta niri ere ez. 10.- Makina honek ez du asko balio eta
horrek ere ez.

9. 1.-Aitor etorri zen, baita Idoia ere. 2.-Maritxuk gona erosi du, baita frakak ere.
3.-Asteartean bilera dugu, baita ostegunean ere. 4-Gasolina bukatu zaigu, baita
dirua ere. 5.- Bihar jai dugu, baita etzi ere.

10. 1.- Ez du agertu nahi, ezta deitu ere. 2 - Nik ez dut ezagutu, ezta zure anaiak ere.
3.-Gaur ez gara lanera joango, ezta bihar ere. 4-Mutikoa ez da itsusia, ezta
neskatxa ere. 5.- Ez dugu haragirik, ezta arrainik ere.

TIPO EMPEÑISTA (GIZON SAIATUA)

Un matrimonio aparece en la consulta del médico. El marido trae aspecto de enfermo
y viene del brazo de la mujer. Se sientan delante del médico y la mujer comienza a hablar:
- Mire, señor, mi marido sufre (tiene) una terrible depresión. Dice que no tiene ganas
de vivir. Está todo el día pensando en el trabajo: no come nada y por la noche no puede
conciliar el sueño.
El médico observa en silencio al marido. Después se quita las gafas y dice:
- Su marido necesita descanso y le conviene distraerse. ¿No tiene, por ejemplo,
afición a la música o a la pintura?
- Sí, la pintura le gusta mucho. De joven solía pintar acuarelas.
- He ahí una afición bonita y barata... Le mandaré también unas vitaminas. Lo más
importante, sin embargo, es que no trabaje: necesita paz, tranquilidad. Cualquier trabajo
sería muy perjudicial para su marido... Vengan el próximo mes y veremos qué tal anda.
Se levanta el matrimonio y tras despedirse salen de casa del médico.
Al día siguiente el médico encuentra a la mujer en la calle:
- ¿Qué tal va su marido? ¿Ha empezado a pintar?
- Sí. Ha pasado la noche entera pintando y ha hecho doscientas acuarelas. Ahora está
en el hospital, reventado.

GALDERAK
1.-Senar-emazte bi agertzen dirá. 2.-Ez, ez du itxura onik; gaiso itxura dakar eta
andrearen besotik dator. 3.- Ez, hizketan ez da gizona hasten, emaztea hasten da.
4 - Andreak esaten dio, bere gizonak sekulako depresioa duela, ez ornen duela bizitzeko
gogorik, egun osoan lanean pentsatzen ari déla, ez duela ezer jaten eta gauez ezin izaten
duela loak hartu. 5.- Ba al duen musikarako edo pintatzeko zaletasunik, galdetzen dio.
6-Andreak baietz erantzuten dio, pintura asko gustatzen zaiola eta gaztetan akuarelak
egiten zituela. 7.- Inportanteena gizonarentzat, lanik ez egitea da. 8.- Hurrengo hilean itzuli
behar dute. 9-Hurrengo egunean ikusten du. 1O.-Zer moduz doan bere gizona eta
pintatzen hasi al den, galdetzen dio. 11.- Baietz erantzuten dio; gau osoa pasa duela
pintatzen, berrehun akuarela egin dituela eta orain hospitalean dagoela leher eginda.

11. 1.-Zurekin edo zure anaiarekin hitz egingo dugu. 2.-Hondartzara edo mendira
joango gara. 3.- Berak konpontzen du edo bestela garajera eramaten du. 4 - Larunba-
tean edo igandean iritsi ziren. 5.-Trenez edo kotxez etorri zaitez.

12. 1.- Hor geldituko zara ala gurekin etorriko zara? 2 - Hau, zurea ala nerea da? 3.- Zer
nahi duzu? ardoa ala ura? 4 - Zer izan da? neska ala mutila? 5.- Bilbon ala Londresen
erosi zenuen?

303
13. 1Irakasleak baietz esan du, ikasleek, ordea, ezetz. 2.-Aldizkari hori egokia da, oso
garestia ordea. 3.- Etortzeko asmoa zuen, ezin izan du ordea. 4.- Ni Markinakoa naiz,
Lourdes, ordea, Bergarakoa. 5.- Goizero joaten da lanera, arratsaldean, ordea, etxean
gelditzen da.

14. 1.-Txikia da, indar handia du hala ere. 2.-Oraindik ez dirá agertu, etorriko dirá hala
ere. 3.-Athletic galtzen ari da, irabazi egingo du hala ere. 4.- Diru gutxi da, hala ere
nahikoa izango da. 5.- Irristatu egin da eta hala ere ez da erori.

15. 1.- Ez gara anaiak, lagunak baizik. 2.- Ez zinen oinez etorri, kotxez baizik. 3.- Hori ez
zuen Alfontsok esan, Iñakik baizik. 4.- Ez dut kafe beroa (berorik) hartuko, hotza
baizik. 5.-Hori ez zen astelehenean gertatu, asteartean baizik. 6.-Arrate ez dabil
Koldorekin, Bernardorekin baizik. 7.- Ez zaio galdu, ahaztu baizik.

TARTALO
Cierta ocasión dos chicos jóvenes andaban por el monte y empezó a llover. Cerca de
allí encontraron una cueva y entraron dentro en busca de refugio. El interior de la cueva
estaba bastante oscuro y al principio no veían nada. Enseguida, sin embargo, advirtieron
unas ovejas tumbadas en el suelo y un hombre enorme sentado en una piedra. Y cosa
inaudita: ¡El hombre tenía un único ojo en medio de la frente! Los muchachos se asustaron
al verlo y quisieron salir fuera. Pero el hombre se levantó de un salto y colocó una gran
piedra en la entrada. Los chicos se echaron a llorar.
El hombre encendió fuego. Luego cogió a uno de los muchachos, lo atravesó con un
largo hierro y empezó a comérselo. Cuando estaba comiendo le ofreció un trozo al otro
muchacho:
-¿Quieres un pedazo? ¡Tu amigo está muy sabroso!
El chico estaba tembloroso en un rincón y le respondió que no.
En una de éstas, después de comer y beber bastante, Tártalo, pues Tártalo era su
nombre, se quedó dormido. El muchacho al ver aquello se levantó sigilosamente y
comenzó a remover la piedra de la entrada, pero no podía. Entonces cogió el hierro del
suelo, lo puso al rojo en la hoguera y se lo metió a Tártalo por el ojo. Tártalo se despertó
gritando y ciego empezó a buscar al muchacho. Pero éste se escondió entre las ovejas y
no lo encontró.
A la mañana siguiente Tártalo retiró la piedra de la entrada para que salieran las
ovejas. Mientras éstas salían él estaba en la entrada con las piernas abiertas y a medida
que las ovejas pasaban por debajo las tocaba todas una por una. El muchacho, el verlo, se
puso una piel por la espalda y se metió entre las ovejas. Cuando Tártalo le tocó no lo
reconoció y así salió fuera. Una vez fuera el muchacho empezó a reírse y a burlarse.
Tártalo le echó una piedra pero no le alcanzó.
En Ataun, cuando cuentan esta historia suelen decir: "Tártalo, ahí se lo come y ahí se
duerme".

GALDERAK
1.- Euria hasi zuenean, mendian zebiltzan mutilak. 2- Ez kobazuloa ez zegoen urruti;
handik hurbil zegoen. 3.-Koba barruan gizon ikaragarri bat ikusi zuten. 4,-Gizonak begi
bakarra zuen bekokiaren erdian. 5.- Mutilak gizona ikusi zutenean beldurtu egin ziren eta
kanpora irten nahi izan zuten. 6.-Gizonak harri handi bat jarri zuen sarrera ixteko.
7.-Gizonak, alde batetik bestera sartu zion burdina mutilan. 8.-Gizonak zati bat eskaini
zion beste mutilan. 9.-Mutilak ezetz erantzun zion. 10.-Tartalo, nahikoa jan eta edan
ondoren geratu zen lo. 11.- Burdina hartu zuen lurretik, sutan goritu zuen eta begitik sartu
zion Tartalori. 12-Mutila ardien artean izkutatu zen. 13.-Tartalok ardiak kanpora
ateratzeko kendu zuen harria. 14- Tartalo, hankak zabalik zegoen atean. 15.- Mutilak larru
bat jarri zuen bizkarrean. 16.- Mutila kanpoan zenean farrez eta burlaka hasi zen.
17.-Tartalok orduan harri bat bota zion haserre, baina ez zuen mutila jo. 18.-Ataungo
jendeak "Tartalo, bertan jan ta bertan lo" esaten du orain.

304
 9

1. 1Ni alferra naizela esan duzu. 2,-Jendeak bihurria zarela esaten du. 3.-Lapurrak
bera izan déla aitortu du. 4.-Tabakoa neretzat kaltegarria déla sumatu dut.
5.- Irakasleak liburu hauek bikainak direla dio. 6.- Norbait etorri déla nabaritu dut.
7.-Tontoa zarela dirudi. 8.-Badirudi gauzak konpontzen ari direla. 9.-Oso trebeak
zaretela erakutsi duzue. 10.- Negua luzea izango déla esan du telebistak. 11.- Muti-
lak lanean ari direla usté dut. 12,- Erantzuna ez déla egokia izan adierazi diot Pellori.
13.-Hori ezin déla hórrela egin aitortu behar dugu. 14.-Martinek anai-arrebak
zaretela ulertu du.

2. 1.-Loliren lagunak zaretela entzun dugu. 2.-Berandu etorri garela ikusi dute.
3.- Orain Eibarren bizi zarela jakin dugu. 4- Berehala (laster) aterako direla erantzun
dute. 5.- Koldoren izeba hil déla irakurri dut. 6.- Nere gurasoek Bilbora joan garela
usté dute. 7.-Datorren hilean gasolina igoko déla esan du irratiak. 8.-Oso langilea
zarela diote (esaten dute). 9-Bihar joango garela esan diot. 1O.-Junkalek lore horiek
guretzat direla esan du. 1.-Norbait sartu déla sumatu dut. 12.-Hori hórrela déla
aitortu behar dugu. 13.-Oso azkarrak direla erakutsi dute. 14.-Zerbait erori déla
iruditu zait.

3. 1.-Asmatu duzula usté dut. 2-Aitonak atsedena behar duela esan du. 3.- Ebaristok
kotxe berria erosi duela entzun dugu. 4.- Arazo horrek garrantzi handia duela adierazi
diot. 5.- Hauek zuk jasoko duzula dirua diote. 6.- Ez dugula lan egiteko gogorik
aitortu behar dugu. 7.-Badirudi ez. duzuela ezer ulertu. 8.-Janariak ez duela gatzik
behar esan du izebak. 9- Gaur hotz handia egiten duela nabaritu dut. 10- Lagunek
ez dutela deituko adierazi dute. 11- Guk ezin dugula horrelakorik egin erantzun
diogu nagusiari. 12 - Euria egingo duela ematen du. 13.- Nik ez ditudala landareak
ikutu esan diot amari. 14.-Ez al duzu ikusi zapatak zikindu dituzula? 15.-Atea
zabalik utzi dutela sumatzen da. 16.- Oporrak izango ditugula entzun diot irakasleari.
17 -Istripu bat izan duzula jakin dugu. 18-Guk ekarriko ditugula ogiak adierazi diot
amari.

4. 1.- Ura nahi dúdala esan dut. 2 - Hotza duzula usté dut. 3.- Horrek gutxi balio duela
erantzun diogu. 4,- Badakizu lana bukatu dugula. 5.- Etxe berria erosi duzuela entzun
dugu. 6.-Gaur beroa egiten duela sumatu (nabaritu) dut. 7.-Argia behar dutela esan
dute. 8-Gauzak arratsaldean eramango ditugula esan diot. 9.-Diru gutxi duela
adierazi du. 10.- Bost urte dituzula ematen du (dirudi). 11.- Liburu berriak dituzuela
ikusi dut. 12.-Jateko gogoa dúdala erantzun diot. 13.-Betaurrekoak behar dituela
aitortu du. 14-Oso gaizki egin duzula iruditzen zait.

BIGARRENA
1.-Jontxo alfer samarra da eskolan. 2.-Jontxoren notak txarrak izaten dirá beti.
3.- Gehienetan azkena izaten da. 4 - Gaur saltoka etorri da etxera eta musu bat eman dio
aitari. 5.-Bigarrena déla esan dio aitari. 6.-Aitak, ñola gertatu den hori galdetu dio.
7 - Gripea dute beste ikasleek.

ORDU DESEGOKIA
1.-Gizona, estu ta larri agertu da medikuraren etxean. 2.-Ez, medikuak ez du ondo
hartu; haserretu egin zaio. 3.- Kontsulta orduak lauetatik bostetara dirá. 4 - Gizonari,
medikuaren zakurrak egin dio hozka. 5-Seiak eta laurdenetan.

ETXE BERRIA
1.- Bi lagunak, hizketan ari dirá. 2 - Dionisioren etxe berria, zaharra da.

PENA HANDIA
1.-Gaizki dago senarra; hiltzen ari da. 2-Andrea dago senarraren ondoan. 3.-Negar
handia egingo du andreak senarra hiltzen denean.

HANKA BIAK
1.- Laguna, bisitatzera etorri zaio Manueli. 2 - Medikuak, Manuelek hanka bat
kanposantuan duela esan du. 3.- Lagunak, oraindik biak hor dituela ikusi du.

305
 5. 1Realak Osaunari irabaziko diola uste dugu. 2,- Neskak mutilari zerbait esan diola
nabaritu dut. 3.-Andreak esneari ura botatzen diola aitortu du. 4.-Medikuak
operazioa seguruak ordainduko diola erantzun dio gaisoari. 5.- Robertok ez diola hori
barkatuko esan dio Alfontsori. 6.- Mutikoek gaizki erantzun diotela izebari iruditu
zait. 7.- Badirudi amari ez diotela ezer esan. 8.-Zure arrebari opari bat egingo diotela
entzun dugu. 9- Eduardori lan berri bat eskaini diotela jakin dugu. 10.- Etzi
eramango dizkiodala paperak adierazi diot osabari. 11Lagunar! atea ireki diodala
ikusi dute. 12.-lñigok gezurra esan diozula uste du. 13.-Aitak badaki dirua eskatuko
diogula. 14,— Lurdesek kotxea utziko diozuela ulertu du. 15.— Isidro, ez diozuela etxea
saldu nahi esaten ari da.

6. 1 -Gauza bat ekarri diola ikusi dugu. 2- Isabelek liburu bat kendu diodala dio (esaten
du). 3.— Gaizki erantzun diozula uste dut. 4 — Osabak, egia esan behar diozuela esan
du. 5.- Medikuek, ez diotela zure aitari ezer aurkitzen esaten dute. 6.- Josek atea itxi
diogula ikusi du. 7.— Nik esan diodala uste duzu? 8.— Harri bat bota diozula esaten du.
9.— Iñakik inork ez diola ezer esan dio. 10.-Egunkariak igoko dizkiogula esan diogu.

7. 1.— Edurnek kartera galdu zaiola esan du. 2 — Ikasleak liburua ekartzea ahaztu zaiola
esan du. 3.— Lagunak dirua bukatu zaiola aitortu du. 4 — Bere poesía asko gustatu
zaidala aiderazi diot Gabriel!. 5.-Soinekoa oso merkea iruditu zaidala esan diot
arrebari. 6.- Berehala nabaritu dut zerbait okerra gertatu zaizula. 7.-Aitona hil zaizula
entzun dut. 8.- Kotxea bidé erdian gelditu zaigula esango diogu nagusiari. 9 - Asmo
hori egokia iruditu zaigula adierazi diot Rikardori. 10,— Izebak bihar iritsiko zaizuela
eskutitza esan du. 11.-Langileek laguntza hori ondo etorriko zaiela uste dute.
12— Oso argazki politak atera zaizkizula ikusi dut. 13.— Idoiak nagusia haserretu egin
zaiola esan du. 14.-Alkateari etxean lapurrak sartu zaizkiola irakurri dugu.

8. 1,-Badirudi zure erantzuna ez zaiola gustatu Mireni. 2,-Zapatan harri bat sartu
zaidala uste dut. 3.-Hori ez zaizula ondo iruditzen adierazi diogu Koldori. 4,-Zure
amak badaki ogia bukatu zaigula. 5-Zerbait ahaztu zaizuela uste dugu. 6.-D¡ru hori
ondo etorriko zaiela esan dute.

9. 1.— Hori gaizki egina dagoela aitortu behar duzu. 2 — Eguraldi ona dagoela ematen du.
3.- Arazoa konpondua dagoela adierazi dute. 4- Zopa gazia dagoela dirudi. 5 - Parti-
dua irabazia dagoela uste dugu. 6.-Aspertu samarra nagoela erantzun diot Garbiñeri.
7.^ Jakin ezazu ez nagóela horregatik haserre. 8.- Triste zaudela nabaritu dut.
9 — Ederki gaudela hemen esan diot adiskideari. 10.—Ez gaudela konforme horrekin
erakutsi behar dugu. 11.- Gure zain zaudetela ulertu dugu. 12.- Beldurturik zaudetela
aitor ezazue. 13.- Horko leihoak zabalik daudela sumatu dut. 14- Haurrak lo daudela
ematen du. 15.-Gaur jende asko dabilela kalean ikusi dugu. 16.-Aurten hobeto
nabilela uste dut. 17,—Oker zabiltzala ulertu behar duzu. 18.—Mozkortua zabiltzala
ematen du. 19.- Ikasleek pozik dabiltzala eskola horretan aitortu dute. 20.- Badakit
berandu natorrela gaur. 21.-Nerekin hitz egitera zatozela ulertu dut. 22.-Haize hotza
datorrela nabaritu dut. 23.-Autobusa bete-betea datorrela ematen du. 24.-Etsaiak
handik datozela esan dute. 25.-Gaur ez noala afaltzera adierazi diot Feliperi.
26.— Inesek haurra ekartzera doala esan du. 27,— Badakite gu ez goazela dirua
eskatzera. 28 - Gauzak bidé zuzenetik doazela uste dugu. 29.- Politika arazoak gaizki
doazela irakurri dut.

10. 1.-Oso nekatua nagoela esan diot Sebastiani. 2-Hori ondo dagoela uste duzu?
3-Haserre zaudela dirudi. 4-Zure liburuak mahai hartan daudela uste dut. 5.-Go¡z
zabiltzatela ikusten dut. 6.-Erloju hau oker (gaizki) dabilela uste dut. 7.-Jaun hauek
zurekin hitz egitera datozela diote (esaten dute). 8.—Ibaiak oso zikinak datozela ikusi
dugu. 9.-Aitonak kalera doala esan du. 10.—Bere etxera goazela adierazi diogu.
11.- Gauzak oker (gaizki) samar doazela aitortu behar dugu.

^“Gazte horrek asko dakiela iruditu zait. 2.—Badirudi Andonik ez dakiela bakarrik
ibiltzen. 3.- Nik dena dakidala uste duzu, ala? 4 - Irakasleak kimika asko dakizula
esan du. 5.- Zuk, ederki dakizula frantsesez erakutsi duzu. 6.- Guk ez dakigula ezer
aitortu behar dugu. 7,-Zuek gehiegi dakizuela nabaritu dut. 8.-Agure horrek diru
asko deukete esaten du jendeak. 9.-Haragiak ez daukala gatzik sumatu dut.
10.— Paperak bulegoan dauzkadala uste dut. 11.— Nerea bezalako erlojua daukazula

306
 ikusi dut. 12.- Bihotz handia daukazula erakutsi behar duzu. 13.- Gaur ez daukagula
lan handirik erantzun diot nagusiari. 14,- Ez daukazuela hitz egiteko gogorik nabaritu
dut. 15.- Ibaiak ur zikina dakarrela ikusi dugu. 16.- Berri hori gaurko egunkariek
dakartela esan du Maitek. 17-Asmo onak dakartzazula bilerara entzun dugu.
18.- Jakin ezazu gizon horrek denbora luzea daramala zure zain. 19- Kamioi gorri
hark bonbonak daramatzala esan dute. 2O.-Pisu handiegia daramazula boltsan
iruditu zait.

12. 1Begoñak ederki (oso ondo) dakiela euskaraz entzun dugu. 2.- Mutil hauek gauzak
egiten badakitela erakutsi dute. 3.- Badakit badakizula ezer ez dakidala. 4.- Elenak
liburua bere gelan daukala erantzun du. 5.-Aurpegi txarra daukazula nabaritu dut.
6.- Zapata askatua daukadala usté dut. 7- Neska hauek ile motza daukatela iruditu
zait. 8.- Diru gutxi dakarzula usté dut. 9 - Egurra mendi haietatik dakartela diote.
10.- Horrek makila daramala iruditu zaigu.

13. 1.- Ostiraleko afaria oso merkea izan zela usté dugu. 2.- Badirudi herenegun ez zela
klaserik izan. 3.-Hemanin istripu bat izan zela ekarri dute egunkariek. 4.-Atzoko
pelikula oso aspergarria izan zela esan dute. 5.-Arrantzaleek itsasoan ibili zirela
diote. 6.-lzebari Gasteiza joan nintzela esango diot. 7.-Txikitan oso bihurria zinela
entzun dugu. 8.-Badakigu larunbatean Elisarekin ibili zinela. 9.-Oroitzen naiz igazko
oporretan kanpoan izan ginela. 10.-Jakin dugu berandu arte aritu zinetela hizketan.
11.-Haurrak ez zuela eskolarik esan zuen. 12.-Andonik ez zuela dirurik behar
adierazi zuen. 13.- Robertok erabili zuela kotxea gogoratzen naiz. 14.- Xabierrek ezin
zuela horrelakorik sinistu esan zuen. 15.- Ez zuela lanerako gogorik erantzun zuen
Silviak. 16.-Mutilek beldur handia pasa zutela aitortu dute. 17.-Jaialdia auzoko
gazteek antolatu zutela irakurri dugu. 18.-Gauza haiek garrantzi handia zutela jakin
ezazue. 19,- Denda hartan erloju bat erosi nuela oroitzen naiz. 20.- Bilera hartan nik
ez nuela inor ezagutzen esan nuen. 21.-Zuk kalean ibiltzeko gogoa zenuela adierazi
zenuen. 22,-Zuk kafesne beroa eskatu zenuela gogoratzen naiz. 23.-lrakasleak ez
genuela ezer ikasi erantzun zuen. 24.-Zuek giltza galdu zenutela esan zenuten.
25.- Atzoko haizeak zuhaitz asko bota zituela esan du irratiak. 26.- Etxe haiek nere
osaba batek egin zituela usté dut. 27-Gazteek asmo onak zituztela erakutsi zuten.
28.-Haur hauek bota zituztela harriak esan dute. 29,-Zure gurasoak Donostian
ezagutu nituela usté dut. 30.- Horrelako gauzak aipatu zenituela oroitzen naiz.
31.-Etxera eraman genituela liburuak esan diot Nekaneri. 32.-Argazkiak zuek jaso
zenituztela dio Junkalek. 33.-Amak ontziak garbitu gabe utzi zenituztela esan du.
34-Jakin ezazu zure gauzak ez zituela inork ikutu. 35.-Azkenean ez zituztela
lapurrak harrapatu irakurri dugu.

14. 1.- Zure anaia atzo hemen izan zela usté dut. 2.- Zure lagunek egun hartan ez zirela
etorri esaten dute. 3.-Nere gurasoek ni ez nintzela oso zintzoa diote. 4.-Zu gizen
samarra (nahiko gizena) zinela gogoratzen naiz. 5.- Gu berandu iritsi ginela erantzun
dut. 6.- Ez zinetela bileran izan adierazi diot. 7- Martinek Ander bulegoan ikusi zuela
dio. 8.- Hauek zurekin afaldu zutela diote. 9.- Euritakoa zuen etxean utzi nuela usté
dut. 1O.-Gaizk¡ egin nuela aitortzen dut. 11.-Hori Bilbon erosi zenuela diozu?
12.-Guk ez genuela ezer ikusi aitortu dugu. 13.-Zuek atea ireki zenutela diozue.
14-Aldizkariak andre hark eraman zituela oroitzen naiz. 15.-Zure anaiak (anai-
arrebak) Markinan ikusi zituztela diote. 16.-Paperak jaso nituela adierazi diot.
17 - Botilak ekarri behar zenituela erantzun dute. 18.-Guk ez genituela ezagutu esan
dut. 19- Egia (al) da platerak puskatu zenituela?

"KANPOAN NAGOELA ESAIOZU"

1-¡Buenas tardes! ¿Está tu padre en casa? 2.-Sí. Pero está viendo el partido...
3.- Dile que salga, por favor... que tengo que hablar con él... 4.- iAita! Ha venido un señor y
dice que quiere hablar contigo... 5.- ¡M...I Dile que estoy fuera y que vendré tarde! 6.- De
parte de mi padre, que está fuera y que vendrá tarde...

IRAKURGAIA
1,-Nikolasen zaletasuna, futbola da. 2-Gaur Athletic eta Realaren arteko partidua
emango dute telebistan. 3.- Nikolasek lehengusu bat hil zaiola esan dio enkargatuari.

307
4-Enkargatuak asko sentitzen duela erantzun dio eta lasai joateko behar duenean.
5.-Nikolasek saltoka hasteko gogoa sentitu du orduan, baina bada-ezpada ere aurpegi
tristea jarri du. 6.-Arratsaldean gorbata beltza eraman du lantokira. 7.-Ez, arratsaldea ez
zaio motza iruditu; oso luzea iruditu zaio. 8.- Denbora gehiena, erlojuari begira pasatu du.
9-Etxean sartu denean, gorbata beltza kendu du eta zapatilak jantzi ditu. 10.—Partiduaren
leñen zatia nahiko aspergarria izan da. 11.- Athletic-ek bigarren zatiko hamargarren
minutuan sartu du gola. 12.-Reala orduan erasoan hasi da oso gogor. 13.-Ez. Aukera
ederrak izan ditu baina ez du golik sartu. 14.- Ez, Nikolas ez dago lasai; oso urduri dago.
15.- Ez. Ez zuen butakatik jaiki nahi eta Josetxori esan dio atea irekitzeko. 16.- Gizonak,
aitatxo etxean al den galdetu dio Josetxori. 17.- Josetxok, baietz erantzun dio, aita etxean
déla baina partidua ikusten ari dela. 18.-Josetxok, gizon bat etorri dela eta berarekin hitz
egin nahi duela esan dio aitari. 19.- Josetxok, aita kanpoan dagoela eta berandu etorriko
dela esan dio gizonari.

EL GATO NEGRO (KATU BELTZA)

Martxelo vivía en un lejano caserío. Nació pobre y pobremente vivía. Sin embargo
tenía un huerto y con él sacaba lo suficiente para vivir. Por la mañana solía bajar al
mercado del pueblo a vender hortalizas y por la tarde trabajaba en su pequeña huerta.
Tampoco tenía ganado y la leche la traía diariamente del pueblo.
Eran aquellos unos días calurosos y a fin de tener la leche en sitio fresco por las
noches sacaba el cuenco a la ventana.
Una mañana, sin embargo, cuando fue a coger la leche advirtió que el recipiente
estaba medio vacío.
- ¡Qué demonios ha ocurrido aquí! -dijo-. ¡Ayer dejé el cuenco completamente lleno y
ahora no llega ni a la mitad!
Martxelo estaba extrañado...
A la mañana siguiente le ocurrió igual, y a la siguiente igual. El hombre estaba
preocupado y decidió aclarar aquel misterio:
-Aquí anda alguien tomándome el pelo y ya me he cansado. ¡Hoy mismo tengo que
averiguar quién es el ladrón! ¡Por la noche no me acostaré y aguardaré junto a la ventana!
Así pues, sacó el cuenco a la ventana como todos los días y él se quedó dentro con
la luz apagada. Había luna llena y veía perfectamente las proximidades de la casa.
A eso de las doce advirtió que un gato negro entraba sigilosamente en la huerta. El
gato subió de un salto a la ventana y empezó a beber la leche. Martxelo entonces cogió
un palo y le asestó un buen golpe en una de las patas delanteras. En aquel instante
escuchó un chillido de mujer y el gato huyó.
Al día siguiente la vieja de al lado tenía el brazo (envuelto) en un trapo y ella decía que
se había caído por las escaleras. Pero Martxelo sabía que aquello era mentira y que aquella
mujer era bruja.

GALDERAK
1 .- Martxelo, urrutiko baserri batean bizi zen. 2- Baratzan egiten zuen lana. 3.- Ez, ez
zuen behirik eta esnea herritik ekartzen zuen egunero. 4.- Esnea, leihoan uzten zuen
gauean. 5.- Ontzia goiz batean erdi hustua agertu zen. 6.- Hiru aldiz gertatu zitzaion.
7-Martxelo, leiho ondoan egon zen lapurraren zain. 8.-ltzalita zuen argia. 9.-Gau argia
zen; ilargi betea zegoen eta ederki ikusten zuen. 10.- Katua, hamabiak aldean agertu zen.
11.- Kolpe izugarri bat eman zion katuari aurreko hanka batean. 12 - Emakume baten
garrasia entzun zuen. 13.-Katuak orduan ihes egin zuen. 14.-Aldameneko atsoak zapi
batez lotua zeukan besoa. 15.-Atsoak, eskaileretan erori zela esaten zuen. 16.- Martxelok,
hura gezurra zela zekien eta emakume hura sorgina zela. 17 - Ez zion inori kontatu.

15. 1.-Atzo zure herriraino joan ginen. 2.-Autobús hau Bilboraino joaten da. 3.-Tren
hau Tolosaraino ez da gelditzen. 4.-Etxeraino joango gara elkarrrekin. 5.-Azkene-
raino jarraitu zuten. 6.- Leporaino sartu zen itsasoan. 7 - Boltsa goraino bete ezazu.
8.- Goitik beheraino busti zen. 9,- Honaino iritsi ziren harriak. 10.- Bi kilómetro
daude haraino. 11.- Euria barruraino sartu zen. 12.- Eraman ezazu kotxea garaje
horretaraino. 13.-Baserri harataraino igoko gara. 14.-Nekatu arte ibiliko gara.
15.-Aspertu arte hitz egin zuten. 16.-Bihar arte ez da ogirik izango. 17.-Astelehen
arte egongo gara Donostian. 18.- Ikusi arte ezin dut ezer esan. 19 - Partidua amaitu
arte egon ziren gurekin. 20.-Ez naiz geldituko zure etxea aurkitu arte. 21.-Ez zarete
hemendik aterako dena garbitu arte. 22.-Aita etorri arte ez zen handik mugitu.
23.- Kotxea konpondu arte oinez ibili beharko dugu.

308
 10

1. 1.- Ez dakit ñor den hori. 2.- Badakizu ze ordu den? 3.- Badakizue zein etorri den?
4,-Ba al daki inork zen gertatu den? 5.-Ba al dakizu nongoa den Arantxa?
6.- Anttonek nolakoa den neska hori jakin nahi du. 7.-Nik ez dakit nondik pizten den
argi hori. 8,- Lagunak ez du esan gaur ala bihar etorriko den. 9.- Irakasleak norena
den liburu hori galdegin du. 10.-Noiz iritsiko den trena jakin behar dugu.
11Langileek badakite ñola erabili behar den makina berria. 12- Lagunek ez dute
esan noiz agertuko diren. 13.-Ezin dugu esan osaba-izebak etorriko ote diren.
14.- Ertzainak noren etxean sartu diren lapurrak galdetu du. 15.- Zertan gelditu diren
azkenean galdetu behar dugu. 16.-Garbi adierazi diogu nagusiari zein diren gure
asmoak. 17-Neska-mutil horiek ez dute esan nongoak diren. 18.- Jatetxean zenbat
etorriko diren bazkaltzera galdegin dute. 19.-Laster ikusiko du horrek nor naizen.
20.-Ez dakit seguru joango ote naizen. 21.-Ez dakizue zenbat nekatu naizenl
22.-Zer moduz bizi zaren jakin nahi dugu. 23.-Esan ezazu zertan ari zaren.
24.-Amari noiz joango garen esan behar diogu. 25.-Ez dakit noraino iritsiko garen.
26.-Jakin al daiteke non ibili zareten? 27-Esan ezazue ondo portatu zareten.

2. 1.-Ez dakit zer den hori. 2.-Ze ordu den galdetu diot. 3.— Iñakik ez du esan norekin
joango den mendira. 4.- Badakizu ñola irekitzen den hau? 5 - Nolakoa den mutil hori
jakin nahi dugu. 6.-Olatzek nongoak diren zure lagunak galdetu du. 7.-Badakizu nor
naizen? 8,-Non ibili zaren jakin nahi dugu. 9.-Badakizue non bizi garen. 10.-Amo-
nak zenbat joango garen afaltzera galdetu du. 11.- Ez dugu erabaki ostegunean ala
ostiralean aterako garen. 12,- Zertara etorri zareten jakin nahi dut. 13.- Zenbat ikasle
zareten galdetu dute. 14 - Ea nor etorri den. 15.- Ea nolakoa den ardo hau. 16.- Ea
noraino iristen garen. 17 - Ea ongi portatzen zareten.

3. 1Irratiak oraindik ez du esan zeinek irabazi duen partidua. 2.-Guk ez dakigu nork
esan duen hori. 3.-Atso horri ezin diot ulertu zer nahi duen. 4-Zure lagunari zer egin
behar duen adieraziko diot. 5.- Esango al didazu, mesedez, zenbat balio duen horrek?
6.-Mutikoek ez dute esan nahi nondik atera duten dirua. 7.-Nolako etxea duten
auzokoek ikusi nahi dut. 8.-lkusi nahi duzue zer erosi dudan? 9.-lzebak nolako
oparia nahi duzun galdetu du. 10.-Ez dut ulertzen zergatik egin duzun hori.
11.- Erabaki ezazu haragia ala arraina hartuko duzun. 12.- Jakin al daiteke zertarako
behar duzun giltza? 13.-Ze ordutan bazkalduko dugun jakin nahi dut. 14.-Ez dut
ongi ulertu zer egin behar dugun. 15.-Amak norekin hitz egin dugun jakin nahi du.
16.-Nagusiak noizko bukatuko duzuen lana jakin nahi du. 17-Atanasiok ez ornen
daki zertaz hitz egin duzuen bileran. 18-Jakin daiteke zenbatean erosi duzuen
etxea? 19.-Bittorrek zeinek eraman duen egunkaria galdegin du. 20.-Nork esan
dituen gezur horiek jakin nahi dut. 21-Marisak ez du esan nahi zenbat urte dituen.
22.- Ez dakigu ñora eraman dituzten zure paperak. 23.- Andre horri noiz irekiko
dituzten dendak galdetu diogu. 24,-Eskolan, nolako notak atera ditudan begira
ezazu. 25.-Ez naiz gogoratzen non utzi ditudan gauzak. 26,-Haurrak, non gorde
dituzun jostailuak galdegin du. 27 - Ez dakit zertarako erosi ditugun hainbeste liburu.

4. 1.- Ez dakit zer duen haur honek. 2 - Ez dut ulertzen zergatik esaten duten hori.
3.-Inork ez daki nork esan duen hori. 4-Norekin hitz egin behar dudan galdegin
(galdetu) diot. 5 - Ez dut entzun (aditu) zer esan duzun. 6.- Badakizu zer egin duzun?
7.- Non bazkalduko dugun erabaki dut. 8 - Noiz arte egon behar dugun hemen jakin
nahi dut. 9.-Esan ezazue nondik atera duzuen hori. 10.-Zenbat ordaindu behar
dugun galdegin ezazu. 11.- Ez dakit nork dituen zure argazkiak. 12.- Ez dakit non utzi
ditudan betaurrekoak. 13.-Ea zer esaten duen (dioen) horrek. 14.-Ea nork (zeinek)
irabazten duen. 15.- Ea nolako eguraldia egiten duen (dagoen). 16.- Ea zer ekarri
duzun.

GOLFO Y MAJADERO (ALPROJA ETA KAIKUA)

Vicente está pelando patatas en la cocina del cuartel. Está aburrido y no sabe qué
hacer para distraerse. Piensa que su amigo estará limpiando la habitación del capitán y
decide llamarle por teléfono. Se levanta y marca el número.
- ¿Sí? -le contesta una voz.
-¡Tururú! ¡Tarará! ¿Estás ahí, golfo? ¡Majadero sinvergüenza!

309
 Por lo visto es el propio capitán quien ha cogido el teléfono y le responde enfadado:
-¿Qué? ¿Cómo? ¿Yo golfo y majadero? ¿Se puede saber quién es usted? ¡Irá al
calabozo inmediatamente!
- ¿Ah, sí? ¡Adivine, pues, quién soy y venga rápido a llevarme al calabozo! ¡Ja, ja, ja!
Cuelga y continúa pelando patatas...

GALDERAK
1 .- Kuarteleko sukaldean, Bixente dago. 2.- Patatak zuritzen ari da. 3.- Ez, ez du ongi
pasatzen; aspertu egiten da eta ez daki zer egin distraitzeko. 4.- Kapitanaren gela
garbitzen ariko déla usté du. 5.- Denbora pasatzeko deitzen dio. 6.- Ez, telefonoa ez du
lagunak hartu, kapitanak (kapitanak berak) hartu du. 7.-Ez, kapitana ez da pozik ari;
haserre ari da. 8 - Kalabozora joango déla esaten du. 9.- Ez, kapitanak ez daki norekin ari
den hizketan. 10.- Bai, Bixentek badaki kapitanarekin ari déla. 11.- Ez, ez da beldurtu;
(farre egin du). 12.- Asmatzeko ñor den eta azkar joateko kalabozora eramatera.

5. 1.-Haurrak ez du esan nahi nork eman dion zigarroa. 2.-Albertok ez du aipatu nori
saldu dion kotxea. 3.-Ez dut ulertzen zergatik eman dioten arrazoia. 4.-Ez dakit
zenbat ordaindu beharko diodan mekanikoari. 5.- Ezetz asmatu zer erosi diodan
haurrari. 6.-Ameliak zenbat diru eskatuko dioten galdegin du. 7- Zergatik erantzun
diozun hórrela esan behar duzu. 8.- Maribelek, egia esan ote diozun jakin nahi du.
9.-Zer esango diogun Ainhoari pentsatu behar dugu. 1O.-Zer erregalatuko diozuen
amonari erabaki behar duzue. 11.-Zer erantzun diozuen nere ahizpari jakin nahi dut.
12.-Ez dugu ikusi noiz eman dizkion giltzak. 13.-Zuek esango duzue nori eman
behar dizkiodan eskerrak.

6. 1.- Nork utzi dion aldizkaria galdetu diogu. 2 - Ez du ikusi nork bota dion harria.
3.-Andonik ez daki oraindik zer erantzungo dion Fidelek. 4.-Ez dakit barkatuko
diodan. 5.- Zer esan diozun gizon horri jakin nahi dugu. 6.- Zure izebak non utziko
diogun ogia galdegin du. 7- Ez dakit zergatik eman dioten diru hori zure lagunari.
8.- Ea zer erregalatu diozun Rupertori. 9 - Ea nork irabazten dion honi.

7. 1.-ltziarrek ez daki non galdu zaion giltza. 2.-Joni, zer iruditu zaion nere lana
galdetu behar diozu. 3-Badakizu nori tokatu zaion lotería? 4.-Ezin dut aurkitu
nondik ateratzen zaion haizea baloiari. 5.-Ezin dut ulertu ñola gertatu zaien hori.
6.- Badakizue non ahaztu zaidan euritakoa? 7,- Zer gertatzen zaizun jakin nahi dut.
8.-Etxekoandreak, ñola gustatzen zaizun haragia galdetu du. 9.-Zuk zer komeni
zaizun esan behar duzu. 10.- Alfontsori zer iruditu zaigun bere etxea adieraziko diot.
11.- Ez dakit zergatik puskatu zaigun gurpila. 12 - Noiz iritsiko zaizuen dirua galdetu
behar duzue.

8. 1.- Ez dakit zer gustatzen zaion zure arrrebari (ahizpari). 2.- Ez dakit zer gertatzen
zaidan. 3 - Badakizu nondik iritsi zaizun eskutitz hori? 4 - Zer iruditzen zaizuen nere
herria galdegin (galdetu) dut. 5.- Ez dakit ñola esan behar zaizkizun gauzak. 6.- Zure
laguna noiz etorriko zaigun jakin nahi dugu. 7 - Ea zer iruditzen zaizun hau.

9. 1.-Zer moduz dagoen aitona ikustera gatoz. 2-Esango al didazu, mesedez, non
dagoen udaletxea? 3.- Zenbat botila dauden sukaldean kontatu behar dugu. 4 - Zer-
tan dauden gauzak jakin nahi dugu. 5.-Zergatik zauden haserre esan behar didazu.
6 - Badakizu noiztik gauden zure zain? 7 - Anaiak zure motoa ondo dabilen galdetu
du. 8.- Ez dakit ñola dabilen erloju zahar hau. 9,- Ikusi duzu norekin dabiltzan horiek?
10.— Nondik ñora zabiltzan jakitea komeni zaigu. 11— Badakizu ze ordutan datorren
Hondarribiko autobusa? 12 - Begira ezazu zenbat jende datorren. 13.- Andreak zein
datozen bazkaltzera galdegin du. 14 - Ez dakit zertarako zatozten ordu honetan.
15.-Esango al didazu noraino doan tren hau? 16.-Zer moduz doan zure arazoa
galdegin diot abokatuari. 17-Jakin daiteke zertara zoazen orain? 18.-Ez dakit ñora
goazen bidé honetatik.

10. 1.—Non dagoen nere etxea erakutsiko diot. 2.—Jesusek non dauden bere gauzak
galdetu du. 3.— Zer moduz zaudeten jakin nahi dut. 4 — Badakizu ñola dabilen erloju
hau? 5.—Ikusi duzu norekin dabilen Kepa? 6.—Begira ezazu ñor datorren. 7.—Jakin
daiteke zertara datorren mutil hori? 8.- Ez diot esan ñora goazen. 9 - Ea ñola dabilen
makina hau. 10 - Ea zenbat datozen.

310
11. 1.- Zerbait dakien galdetu behar diogu Mertxeri. 2- Ez du esan nahi nondik dakien
hori. 3.- Harrigarria da zenbat dakien horrek. 4.- Makinaz idazten badakizun galdegin
dute. 5.- Frantsesez ondo dakitela erakutsi behar dute. 6.- Agure horrek zenbat diru
daukan ere ez daki. 7.- Ezetz igarri zer daukadan esku honetan. 8.- Ea nolako erlojua
daukazun. 9.- Ez ornen da oroitzen non dauzkan paperak. 10.- Ez dakigu zergatik
dakarren aurpegi hori. 11.- Begiratu duzu zer dakarten egunkariek? 12.- Zenbat diru
dakarten lagunek jakitea komeni zaigu. 13.-Esan ezazu zer dakarzun maletan.
14.-Zergatik daraman gorbata beltza galdegin diot Iboni. 15.-Ez dakit zenbat
denbora daraman anaiak Bartzelonan.

12. 1.- Ea zerbait dakien galdetuko diogu. 2.- Ez dakit nork daukan zure liburua. 3.- Ikusi
al du medikuak ñola daukazun hanka? 4.-Erakutsi ezazue zer daukazuen hor.
5.-Begira ezazu zer dakarren egunkariak. 6.-Jakin daiteke ñora daramazun hori?
7,-Zer daramagun boltsa honetan jakin nahi dute. 8.-Ea zenbat dakizun. 9,-Ea zer
dakarzun.

13. 1.-Ez zuten esan nongoa zen gizon hura. 2.-Ez dakit noiz bukatu zen partidua.
3.- Ezin dugu ulertu zergatik haserretu zen hórrela. 4 - Auzokoek ez zuten ikusi
nondik atera ziren lapurrak. 5.- Badakizu norenak ziren argazki polit haiek? 6.- Ezetz
asmatu norekin izan nintzen atzo. 7.-Lurdesek zergatik etorri zinen hain berandu
jakin nahi du. 8.- Ez naiz oroitzen zertaz ari ginen hizketan.

14. 1.- Badakizue zer gertatu zen atzo? 2.- Ez dakit noiz iritsi zen zure laguna.
3.-Badakizu ñora joan ziren zure anaiak (anai-arrebak)? 4-Badakizu norekin izan
nintzen ostegunean? 5.-Zergatik ez zinen bilerara etorri galdetu dute. 6.-Ez naiz
oroitzen zenbat joan ginen afaltzera. 7.-Badakizue zertara joan ginen Bilbora?
8.- Karmenek pozik ibili (ote) zineten galdetu du.

15. 1.-Ez dakit zer esan zuen medikuak. 2.-Jakin al daiteke nork esan zuen hori?
3.-Gurasoek Elenak neska ala mutila izan zuen jakin nahi dute. 4.-Ez zuten esan
ñora eraman zuten gaisoa. 5.-Ez dakigu nondik ekarri zuten ardoa. 6.-Ez zuten
aipatu zenbatean erosi zuten kotxea. 7.- Ez dut esango norekin hitz egin genuen.
8.- Zertan gastatu zenuten dirua jakin nahi dugu. 9.- Baserritarrak ez zuen adierazi
zenbat abere zituen. 10.- Oroitzen zara nolako txisteak kontatzen zituen agure hark?
11.- Ez dakit non gorde nituen aldizkariak. 12.- Gogoratzen al zara nondik hartu
nituen giltzak? 13.- Oroitzen al zarete nolako gauzak egiten genituen eskolan?

16. 1.- Ez naiz oroitzen (gogoratzen) zenbat balio zuen nere kotxeak. 2 - Badakigu nork
idatzi zuen eskutitz hori. 3.-Albertok ez zuen esan zertarako behar zuen kotxea.
4.- Badakizu zergatik egin nuen hori? 5.- Liburu hori non erosi zenuen jakin nahi dut.
6.- Nekanek zer nahi zenuten galdegin du. 7 - Badakizu ñora eraman zituzten nere
paperak?

"NOTA ONAK"
1 .- ¡A ver qué notas has traído! 2 - ¡Caramba 1 ¡No sé si veo bien! 3.- Sí, sí. ¡Ves muy
bien! ¡Soy la primera de clase! ¡Qué te has creído! (¡Qué te crees!). 4 - ¿Y se puede saber
cómo ha ocurrido eso? 5.- Hemos tenido un examen y el mío ha sido el mejor. 6.- ¿Qué
te han preguntado, pues? 7.-Cuántas patas tiene un elefante... 8.- Y yo he respondido que
tiene tres. 9.-¿Tres? ¿Y aún y todo has sido la primera? 10.-Sí. Es que los otros han
puesto que dos...

IRAKURGAIA
1 .- Itziartxo lehenbiziko mailan dabil. 2 - Gaizki portatzen da. Ez da oso saiatua.
Nahiko bihurria da eta lan gutxi egiten du. Lagunekin jolasean eta berriketan pasatzen du
denbora. 3.- Nota txarrak ekartzen ditu gehienetan. 4 - Azkenetakoa izaten da. 5.- Oso
harro agertu da. Esku batean maletatxoa dakar eta bestean nota papera. 6.- Aitak, nolako
notak atera dituen jakin nahi du. 7.-Harrituta gelditu da. Ezin du sinetsi ikusi dueña.
8.- Zenbat hanka dituen elefanteak galdetu diote. 9.- Itziarrek, hiru hanka dituela erantzun
du. 10.- Beste lagunek bi dituela jarri dute.

17. 1,-Aitak, nolako eguraldia dagoen galdegin du. 2.-Semeak euria egingo duela usté
du. 3.-Arrebak, noiz hasiko den lanean galdegin dio anaiari. 4-Anaiak, berehala

311
 hasiko déla erantzun dio. 5.-Osabak, non ¡bilí diren goizean galdegin dio izebari.
6.-lzebak, Ixabelekin erosketa batzuk egitera atera direla erantzun dio. 7.-Ebar¡stok
Ana ezkondu egin déla esan du. 8.- Iñakik norekin ezkondu den galdegin dio.
9.-Ebaristok ez dakiela erantzun dio. 10.-Hipolitok, zopak ez duela gatzik esan du.
11.-Emazteak egia déla erantzun dio, botatzea ahaztu zaiola. 12.-Jaionek, atzo
pelikula ederra ikusi zuela esan du. 13.- Moisesek bakarrik joan al zen galdegin dio.
14.-Jaionek ezetz erantzun dio, hiru lagun joan zirela.

18. 1.- Aitorrek egunkaria ekarri (al) duen galdegin dio Luperi. 2.- Lupek baietz erantzun
dio, mahai gainean utzi duela. 3.— Aitorrek, hori ez déla gaurkoa, atzokoa déla esaten
du. 4-Lupek, orduan norbaitek hartu duela esaten du. 5.-Amak, zer galdu zaion
galdetzen dio Aitorri. 6.— Lupek, (ea) berak hartu duen gaurko egunkaria galdetzen dio
amari. 7.-Amak ezetz erantzuten dio, berak ez duela hartu. 8.- Aitorrek berdin déla
esaten du, orain ezin duela irakurri, lanera joan behar duela eta.

19. ITZULPENA
Badakizu ñor ikusi dudan kalean? Mikel, zure anaia. Bihar bere etxera joango
garela esan diot. Noiz joango garen galdetu du eta eguerdian joango garela erantzun
diot. Zuk lan handia duzula ere adierazi diot eta arratsaldean joango zarela. Ondo
iruditzen zaiola esan du.

MATEO TXISTU
Mateo Txistu era el cura de un pueblo pequeño. Era un buen cura, pero también un
cazador empedernido. Siempre andaba en el monte cazando con sus perros.
Un domingo por la mañana fue a celebrar misa y dejó a los perros atados en el atrio
de la iglesia. Se vistió los ornamentos y empezó a decir misa. Estando en ello pasó una
liebre junto a la iglesia y los perros comenzaron a ladrar con mucha fuerza. Al oírlo, el cura
dejó plantada la misa y fue corriendo a coger la escopeta. Sin tiempo para quitarse los
ornamentos soltó a los perros y salió tras la liebre. La gente en la iglesia se quedó
asombrada y boquiabierta.
La liebre huyó hacia el monte y tras ella los perros y Mateo. Anduvieron y anduvieron
pero no pudieron alcanzar a la liebre. Al llegar al mediodía Mateo se quedó sin comer.
Pasaron todo el día corriendo de un lado para otro y sin embargo no alcanzaron a la
liebre. Y así continuaron también durante toda la noche. ¡Fiiiiiiul ¡Fiiiiiiu! se oían de noche
los silbidos del cura llamando a los perros.
A la mañana siguiente Mateo estaba reventado y tenía las ropas completamente
desgarradas, y, sin embargo, sigue que te sigue continuaba corriendo tras la liebre.
A eso del mediodía Mateo llegó a un caserío y vio una mujer haciendo pan.
- ¡Por favor, señora! ¡Deme un pan, que estoy desfallecido de hambre (muerto por el
hambre)! -le dijo Mateo.
- Sí, sí -le respondió la mujer-. Espere un poquito y le daré enseguida.
Pero para cuando la señora tomó el pan apareció la liebre y el pobre cura echó a
correr de nuevo.
Y por lo visto, a partir de entonces así anda siempre. A través de montes y bosques,
cuando hace sol sudando y cuando llueve hundido en el barro, siempre corriendo sin
poder detener sus piernas.
Fue un castigo de Dios por haber dejado sin acabar la misa.
Todavía hoy (ahora), cuando en las largas noches invernales se escucha el silbido del
viento, suelen decir los viejos que es Mateo Txistu el que anda por los alrededores.

GALDERAK
1.-Mateo Txistu herri koxkor batean bizi zen; bertako apaiza zen. 2.-Apaiz zintzoa
zen baina ehiztari amorratua ere bai. 3.-Eliz atarían lotuta utzi zituen zakurrak.
4.-Zaunkaka hasi ziren indar handiz. 5.-Meza bertan behera utzita eskopeta hartzera joan
zen berehala. 6.-Jendea txunditurik eta aho zabalik geratu zen elizan. 7.-Hurrengo
goizean, leher eginda zegoen Mateo eta jantziak erabat urratuak zituen. 8 - Andre bat ikusi
zuen. 9.- Andre hura ogia egiten ari zen. 10.- Mateo, hórrela dabil harrezkero. Mendi eta
basoetan zehar, eguzkia dagoenean izerditan eta euria ari duenean lokatzetan sartuta,
korrika beti bere hankak gelditu ezinik. 11- Meza bukatu gabe utzi zuelako zigortu zuen
Jainkoak. 12.- Mateo Txistu dabilela inguruan esaten dute.

312
 11

1. 1Amonak ez ikutzeko ezer esan dio Martintxori. 2.- Enkargatuak lan horiek azkar
bukatzeko eskatu du. 3.- Mikelek giltza ekartzeko (eramateko) esan zuen. 4- Osabak,
zapata lotzeko esan dio Inaziori. 5.- Emazteak ohetik jaikitzeko agindu dio senarrari.
6. Irakasleak ez ahazteko liburuak esan dio ikasleari. 7.-Amak gezurrik ez esateko
eskatu dio alaban. 8.- Imanolek bakean uzteko esan du. 9.- Nagusiak lanean hasteko
agindu du. 1O.-Lurdesek argazkiak erakusteko eskatu du. 11.-Txoferrak aurretik
kentzeko esan dio haurrari. 12,-Andreak isilik egoteko agindu dio umeari.
13.- Arrantzaleak labana ekartzeko esan dio mutikoari. 14.-Artzaiak etortzeko
(joateko) agindu dio zakurrari. 15.-Neskak, hórrela ez ibiltzeko esan dio mutilari.
16.- Aitak hori ez egiteko agindu dio alabari. 17.- Maitek argia pizteko esan zuen.
18.-Arrebak amari laguntzeko eskatu zion anaiari. 19.-Begoñak esertzeko eskatu
zion atsoari. 20.-Gizonak hortik jaisteko agindu dio mutilari. 21.-Etxekoandreak
barrura sartzeko eskatu dio neskari. 22.-Aitak berandu ez etortzeko esan dio
Imanoli. 23.-Agureak, ez beldurtzeko esan dio neskatxari. 24-Aitak, berehala
jazteko agindu dio semeari. 25.-Lapurrak ez mugitzeko esan zion jendeari.
26.-Ainhoak ez haserretzeko esan die gurasoei. 27.- Irakasleak azkar erantzuteko
esan dio ikasleari. 28.- Lupek piska bat itxoiteko eskatu dio ahizpari. 29.- Bulegoan,
telefonoz deitzeko esan diote Dionisiori. 3O.-Mertxek, atea irekitzeko esan du.
31.-Andereñoak egia esateko eskatu dio Arrateri. 32-Zuk adarrik ez jotzeko esan
zenuen. 33.- Amonak, ez esateko horrelakorik eskatu dio aitonari. 34.- Paulek botila
etxera eramateko esan du. 35.- Eulalik, leihoa irekitzeko esan die lagunei. 36.- Alka-
teak, mesedez entzuteko eskatu zion jendeari. 37- Neska-mutilek, barkatzeko esan
zuten. 38.- Izebak, paperak biltzeko agindu dio ilobari. 39.- Anuntxik giltzak bilatzeko
esan dio Julitari. 4O.-Eskuak garbitzeko esan diot anaia txikiari. 41.-Terek gauza
horiek lurretik jasotzeko agindu dio Gurutzeri. 42.- Zuk, sagarrak jateko esan zenuen.
43.-Monikak, txoriak ez hiltzeko esan die mutikoei. 44-Medikuak, lasai egoteko
esan dio gaisoari. 45.- Pilartxok, hemendik (hortik, handik) joateko esan dio zakurrari.
46.-Senarrak, ogia emateko esan dio emazteari. 47-Amak aitari, baietz esateko
eskatu dio.

2. 1,-Etortzeko esan dut! 2.-Hori ekartzeko esan dutl 3.-Bakean uzteko esan dut!
4-Giltza bilatzeko esan du Tomasek. 5-Koldok Iviikeli, ogia ez ahazteko esan dio.
6.- Robertok barkatzeko esan du. 7 - Lanean hasteko esan dute. 8,<- Aitonak ez
beldurtzeko esan zuen. 9.-Trena hartzeko esan diot. 10.-Nikolasek hori ez ikutzeko
esan du. 11.-ldoiak hemen itxaroteko (itxoiteko) esan zuen. 12.-Zuk ez haserretze­
ko esan zenuen. 13.- Xabierrek laguntzeko eskatu du. 14 - Eulali(a)k atea ixteko esan
du. 15.-Zure aitak joateko esan du. 16.-Lanak gaur bukatzeko eskatu dute.
17 - Donostiatik gauza hauek eramateko esan dute. 18.- Inor ez mugitzeko agindu
dute. 19.- Kristinak, argazkiak erakusteko esan du. 20.- Martinek, laster erantzuteko
esan du. 21.- Osabak, lasai egoteko esan zion ilobari. 22.- Izeba Juanitak bere etxera
joateko esan du. 23.-Zure amak asko jateko esan du. 24-Medikuak, jaikitzeko
agindu dio gaisoari. 25.-Aitak, aurpegia garbitzeko agindu dio semeari.

EL PADRE, EL HIJO Y EL BURRO (AITA, SEMEA ETA ASTOA)

Una vez un baserritarra decidió vender el burro.
Llamó a su hijo y le dijo:
- Hijo, tenemos que ir a la feria, pues quiero vender el burro.
Y partieron para el pueblo: el burro por delante y el padre y el hijo por detrás, a pie.
Una señora los vio y dijo:
- ¡Caramba! ¿Esos tontos para qué quieren el burro? ¿Para darle de comer y sacarlo a
pasear? ¡Necios más que necios!
El padre lo oyó y ordenó al hijo que se pusiera encima. Y continuaron adelante.
Algo más tarde se encontraron con un anciano y éste le dijo al chico:
- ¡Muchacho! ¡No tienes vergüenza! ¡El padre anciano a pie y mientras tú cómodamen­
te encima del burro! ¡Bájate de ahí, vago!
Bajóse, pues, el muchacho y le dijo al padre que se pusiera encima. Y así continuaron.
Al poco tiempo pasaron junto a una taberna. Había allí unos chicos jóvenes y al ver a
la pareja dijeron:

313
 -¡Mirad a ésos! ¡El pobre niño a pie y el padre en el burro tranquilamente! ¡Ese
hombre no tiene corazón!
Entonces el padre, avergonzado, rogó al hijo que se pusiera encima. Y así ambos iban
sobre el burro.
Cuando llegaron a un arroyo unas mujeres estaban lavando la(s) ropa(s) y al ver al
padre y al hijo encima del burro comenzaron a murmurar:
- ¡Pobre burro! ¡Esos inconscientes lo llevan reventado! ¡Y encima querrán venderlo en
la ferial
Al oír esto se bajaron del burro y entre ambos cogieron al animal sobre sus hombros,
Y así entraron en el pueblo.
Las gentes del pueblo al verlos de este modo empezaron a burlarse:
- IJa, ja, ja! ¡De esos tres, no es el más burro el que llevan encima! -decían.
Entonces el padre dejando el burro en el suelo le dijo al hijo:
- Hijo, nunca olvides lo (que has) aprendido hoy: Si no quieres quedar en ridículo por
hacer el capricho ajeno ¡haz el tuyo y se acabó!
GÁLDERAK
1.-Baserritarrak astoa saltzea erabaki zuen. 2.-Baserritarrak, azokara joan behar
zutela esan zion semeari, astoa saldu nahi zuela eta. 3.- Baserritarra eta semea herrirantz
abiatu ziren. 4.- Lehendabizi andre batek ikusi zituen. 5.- Emakumeak, zertarako nahi zuten
astoa galdegin zuen. 6.-Aitak semeari, astoaren gainean jartzeko agindu zion. 7.-Gero-
xeago, agure batekin egin zuten topo. 8.—Agureak mutikoari lotsarik ez zuela esan zion.
9.- Mutikoa jaitsi zenean, aita jarri zen asto gainean. 10.- Mutil gazteak tabernan zeuden.
11.- Mutilek esan zuten aitak ez zuela bihotzik. 12,- Emakumeak errekan, arropak
garbitzen ari ziren. 13.—Azkenean aita-semeek bizkarrean eraman zuten astoa. 14,- Herri-
ko jendeak, hiru horietan ez déla astoena gainean daramatena esaten du. 15.-Inoren
kapritxoak egin nahian farregarri gelditu nahi ez badu, berea egiteko eta kito, esaten dio.

3. 1.-Giltza, atea irekitzeko da. 2.-Labana, ebakitzeko da. 3.-Telefonea, hitz egiteko
da. 4,- Eskopeta, ehizan ibiltzeko da. 5.- Kalefazioa, etxea berotzeko da. 6.- Belarra,
abereek jateko da. 7.-Astoa, karga eramateko da. 8.-Behia, esnea emateko da.
9.- Esnea, gazta egiteko da. 10.- Katua, saguak harrapatzeko da. 11.- Gatza, janariei
botatzeko da. 12.-Gasolina, autoak ibiltzeko da. 13-Gorbata, apaintzeko da.
14.-Erlojua, ordua jakiteko da. 15.-Pasaportea, muga igarotzeko da. 16.-Azoka,
barazkiak erosteko da. 17.- Iturria, ura emateko da. 18.- Eskolak, ikasteko dirá.
19.-Aulkiak, esertzeko dirá. 20.-Zigarroak, erretzeko dirá. 21.-Janariak, jateko dirá.
22.-Edariak, edateko dirá. 23.-Arrautzak, tortila egiteko dirá. 24-Egunkariak,
albisteak irakurtzeko dirá. 25.- Betaurrekoak, hobeto ikusteko dirá. 26.- Zubiak ibaiak
igarotzeko dirá. 27.- Eskailerak, igotzeko eta jaisteko dirá. 28.- Artzainak, artaldeak
zaintzeko dirá. 29.- Medikuak, gaisoak sendatzeko dirá.

4. 1.- Ura, edateko da. 2.- Ogia, jateko da. 3.- Paper hauek idazteko dirá. 4.- Beste
haiek marrazkiak egiteko. 5.— Diru hori haragia erosteko da. 6.— Bidé hura nere herrira
joateko da. 7.-Alkandora hau igandean jazteko da. 8,-Liburu horiek etxera
eramateko behar ditut. 9 — Nere anaiarekin hitz egiteko bulegora joan behar duzu.
10.- Frantsesez ikasteko Frantziara joan behar da.

5. 1.- Hau, ogia ekartzeko boltsa da. 2 - Hau, gatza edukitzeko ontzia da. 3.- Telefonea,
mintzatzeko (hitz egiteko) tresna da. 4.— Uda hondartzara joateko garaia da.
5 - Astelehena lanera joateko eguna da. 6.- Ohera joateko ordua da. 7.- Hau ez da
jolas egiteko lekua. 8 - Kotxea, aparkatzeko lekuan utzi dugu. 9.- Gizon honek
edateko ohitura du. 10.- Ez dut erretzeko ohiturarik. 11.- Atzo zuloak egiteko tresna
bat erosi nuen. 12.-Ez dute konpondu arropa garbitzeko makina. 13.-Josebarekin
hitz egiteko (mintzatzeko) asmoa dugu. 14,— Nere lagunek ez zuten lanera joateko
asmorik. 15.- Haurrek kalera ateratzeko gogoa dute. 16.— Pelikula hori ikusteko
gogoa dut.

6. 1.— Artzainak, norena den zakurra galdetu du. 2.— Ehiztariak berea déla erantzun dio.
3-Tabernako andreak, zakurra kanpora ateratzeko esan du. 4.-Lapurrak eskuak
jasotzeko agindu dio jendeari. 5.- Ertzainak, zertarako nahi duen dirua galdetzen dio
lapurrari. 6.— Lapurrak ertzainari, goxokiak erosteko nahi duela erantzuten dio.
7.— Atso batek gezurra dirudiela esaten du. 8.—Irakasleak paper guztiak biltzeko
agindu die ikasleei. 9.-Bixentek, gero zer egin behar duten galdetu dio irakasleari.

314
 10.- Irakasleak matematikak ikasteko erantzun dio. 11.-Mutilak, herenegun Eibarren
izan zirela eta ederki bazkaldu zutela esan du. 12.- Xantik, Peruk tontoa dela esan
duela eta ez diola barkatuko esan du. 13.- Xebastianek, atzo ez zela lanera joan eta
pelikula bat ikusi zuela esan du. 14.- Amak haurrari, oso goiz dela oraindik, telebista
itzaltzeko eta lagunekin jolastera kanpora joateko esan dio. 15.-Aitak, zeinek itxi
duen atea galdetu du, eta giltza ekartzeko eta berehala irekitzeko esan du.
16- Osabak, hara joateko eta zergatik egin duen hori esateko eskatu dio Josetxori.
17.- Gorkak, egunkariak irakurtzeko eta gero bere gelan uzteko agindu dio Feliperi.
18.-Baserritarrak, zeinek bota duen harria galdetu du. 19.-Umeak, berak ezetz,
beste batek bota duela erantzun dio.

7. Amak ze ordu den galdetzen du. Aitak hamabiak direla erantzuten dio. Amak oso
berandu dela usté du eta non den Imanol galdetzen dio Tereri. Honek Josebaren
etxera joan dela erantzuten dio. Orduan amak Josebaren exera deitzeko esaten dio.
Terek ez dakiela zenbakia esaten du eta amak liburuan begiratzeko esaten dio.
Deitzen du Terek eta Josebaren etxea ote den galdetzen du. Baietz erantzuten diote.
Imanol han ote den galdetzen du eta ezetz erantzuten diote, atera egin dela eta lasai
egoteko, laster iritsiko dela etxera.

8. 1.- Dendariak Kepari, zer nahi duen galdetu dio. 2.- Kepak, botak erosi nahi dituela
erantzuten dio. 3.- Dendariak, berak ikusteko eta aukeratzeko esaten dio. 4.- Beltz
horiek (beltz batzuek) zenbat balio duten galdetzen dio Kepak. 5 - Dendariak lau mila
pezeta balio dutela erantzuten dio. 6.- Kepak, garesti samarrak iruditzen zaizkiola dio.
7.- Dendariak, nolakoak nahi dituen galdetzen dio. 8.- Kepak mendian ibiltzeko nahi
dituela erantzuten dio. 9.- Dendariak, eramateko esaten dio, larruzkoak direla eta ez
zaiela urik sartuko.

"I0TRA MASI" ("BESTE BATI")

Hace ya algunos años, Emeterio y Benita, dos alaveses que ignoraban el euskera, se
casaron y fueron a San Sebastián de viaje de bodas. Llegaron a las dos muertos (rabiando)
de hambre y entraron en un restaurante de la Parte Vieja con la intención de comer algo.
Una muchacha dejó la carta del menú sobre la mesa y se marchó enseguida. Nuestros
amigos cogieron la carta pero ni uno ni otra sabían leer.
- ¿Qué vamos a pedir? -preguntó Emeterio.
- No sé... -le respondió Benita-. Con tal de que sea algo nuevo a mí me es igual, pues
estoy cansada (aburrida) de comer siempre patatas...
La chica vino de nuevo...
- ¿Qué van a tomar?
Y Emeterio cogiendo la carta (dice):
- Pues... traiga esto..., luego esto... y esto...
La chica tomó nota y se fue a la cocina.
Tras aguardar un poco apareció enseguida con la comida: el primer plato era puerros
con patatas, el segundo patatas en salsa, y el tercero patatas fritas.
-¡Buena la hemos hecho! -dijo Benita-. Venimos a San Sebastián por no comer
patatas y ahora tenemos que comerlas hasta hartarnos (asquearnos).
Y comenzaron a comer muy calladitos.
En la mesa de al lado vieron a un hombre comiendo cocochas. Cuando acabó levanto
el dedo y pidió "beste bat" ("otra más"). Entonces la chica le trajo otra cazuelita.
- Vamos a pedir también nosotros "beste bat" -dijo Emeterio-. Pues parece sabroso.
E hizo lo mismo: levantó el dedo y pidió "beste bat". Y la chica les trajo otro plato de
patatas.
Como podían, comieron también aquellas patatas y por fin salieron a fuera.
Después de dar una vuelta por la Concha fueron a un festival. Cuando entraron, un
chico barbudo estaba cantando y tocando la guitarra. Al terminar, la gente le aplaudió
calurosamente y empezaron a pedir a gritos: "Beste batí! Beste batí!".
Entonces Emeterio se levantó muy apurado y cogiendo a su mujer por el brazo le dijo:
- ¡Vámonos! ¡Vámonos rápido de aquí! ¡¡¡Que si no tendremos que comer otra vez
patatas!!!

GALDERAK
1.-Ez. Emeteriok eta Benitak ez dakite euskaraz; erdaldunak dirá. 2.-Ordu bietan iritsi
ziren, goseak amorratzen. 3.- Parte Zaharreko jatetxe batera joan ziren. 4.- Ez zuen inork

315
irakurri; ez batak eta ez besteak ez bait zekiten irakurtzen. 5.-Benitak gauza berri bat
eskatu nahi zuen, aspertua bait zegoen beti patatak jaten. 6.- Emeteriok aukeratu zituen
janariak. 7.- Aldameneko gizona kokotxak jaten ari zen. 8.-Behatza jaso eta "beste bat"
eskatu zuen. 9.-Ez, ez zen erdalduna; euskalduna zen, euskaraz eskatu bait zuen.
10.-Emeterioren ustez, "beste bat" kokotxak ziren. 11.- Jaialdi batera joan ziren.
12.- Jaialdian, mutil bizardun bat ikusi zuten kantatzen eta gitarra jotzen. 13.-Bai.
Jendeak txaloak jo zizkion eta "beste bat" kantatzeko eskatu zion.

12

1. 1.-lbon Arrate baino alferragoa da. 2.-Xabier Martin baino gizenagoa da. 3.-Aran-
txaren soinekoa Isabelena baino argiagoa da. 4.-Hiztegia fisika liburua baino
lodiagoa da. 5.-Amona aitona baino bizkorragoa dago. 6-Arrantzaleak ehiztariak
baino gezurtiagoak izaten dirá. 7.-Galgoak erbiak baino azkarragoak izaten dira.
8.-Zapatak frakak baino bustiagoak ditut. 9.-ltziar Eneko baino bihurriagoa da.
10.- Eguzkia ilargia baino argiagoa da. 11.- Zuk nik baino gehiago dakizu.
12.-Ainhoak Anderrek baino diru gehiago du.

2. 1.- Ondarroa Bilbo baino txikiagoa da; Bilbo Ondarroa baino handiagoa da. 2.- Alaska
Arjelia baino hotzagoa da; Arjelia Alaska baino beroagoa da. 3.-Karakola sagua
baino motelagoa da; sagua karakola baino azkarragoa da. 4- Metroa kilometroa
baino motzagoa da; kilometroa metroa baino luzeagoa da. 5.- Goiza eguerdia baino
hotzagoa da; eguerdia goiza baino epelagoa da. 6.-Gaua eguna baino ilunagoa da;
eguna gaua baino argiagoa da. 7^ Larunbatak astelehenak baino alaiagoak izaten
dira; astelehenak larunbatak baino tristeagoak izaten dira. 8.-Ogia tabakoa baino
beharrezkoagoa da; tabakoa ogia baino kaltegarriagoa da. 9.-Egurra burdina baino
bigunagoa da; burdina egurra baino gogorragoa da. 1O.-Galizia Burgos baino
bustiagoa da; Burgos Galizia baino lehorragoa da. 11.- Globoak butano bonbonak
baino arinagoak dira; butano bonbonak globoak baino astunagoak dira. 12.-lbaiak
errekak baino zabalagoak izaten dira; errekak ibaiak baino estuagoak izaten dira.
13.-Zaharrak gazteak baino baldarragoak izaten dira; gazteak zaharrak baino
bizkorragoak izaten dirá. 14.- Aldizkariak liburuak baino meheagoak izaten dira;
liburuak aldizkariak baino lodiagak izaten dira. 15.- Ibaietako ura itsasokoa baino
gozoagoa izaten da; itsasoko ura ibaietakoa baino gaziagoa izaten da. 16.- Garajeak
bulegoak baino zikinagoak egoten dira; bulegoak garajeak baino txukunagoak egoten
dira. 17.-Zerua zelaiak baino urdinagoa da; zelaiak zerua baino berdeagoak dira.
18.- Behiaren haragia astorena baino samurragoa izaten da; astoaren haragia
behiarena baino gogorragoa izaten da. 19.-Jauregiak txabolak baino ederragoak
izaten dira; txabolak jauregiak baino itsusiagoak izaten dira. 20.- Lagunak etsaiak
baino hobeak izaten dirá; etsaiak lagunak baino gaiztoak izaten dira. 21.-Gurasoak
seme-alabak baino zaharragoak izaten dira; seme-alabak gurasoak baino gazteagoak
izaten dira. 22.-Orratza behatza baino zorrotzagoa da; behatza orratza baino
lodiagoa da. 23.-Hiriak herriak baino handiagoak izaten dira; herriak hiriak baino
txikiagoak izaten dira. 24 - Aberatsak pobreak baino harroagoak izaten dira; pobreak
aberatsak baino apalagoak izaten dira. 25.- Esnea kafea baino zuriagoa izaten da;
kafea esnea baino beltzagoa izaten da. 26.- Hortzak ezpainak baino zuriagoak izaten
dira; ezpainak hortzak baino gorriagoak izaten dira. 27.-lrratiak telebistak baino
merkeagoak izaten dira; telebistak irratiak baino garestiagoak izaten dira. 28.- Loreak
barazkiak baino politagoak izaten dira; barazkiak loreak baino itsusiagoak izaten dira.
29 - Makilak sokak baino gogorragoak izaten dira; sokak makilak baino bigunagoak
izaten dira. 30.-Udaberria negua baino epelagoa izaten da; negua udaberria baino
hotzagoa izaten da. 31.-Opariak zigorrak baino atseginagoak izaten dira; zigorrak
opariak baino txarragoak izaten dira. 32.-Telefonoz hitz egitea eskutitzak idaztea
baino errazago da; eskutitzak idaztea telefonoz hitz egitea baino zailagoa da.
33.-Trenak hegazkinak baino motelagoak dira; hegazkinak trenak baino azkarragoak
dira. 34,-Txapela alkandora baino ilunagoa izaten da; alkandora txapela baino
argiagoa izaten da. 35- Botak sandaliak baino astunagoak izaten dira; sandaliak
botak baino arinagoak izaten dira. 36 - Puroa zigarroa baino lodiagoa izaten da;
zigarroa puroa baino meheagoa izaten da. 37.- Iluntzeak eguerdiak baino ilunagoak
izaten dira; eguerdiak iluntzeak baino argiagoak izaten dira.

316
 3. 1-Txanpaina da garestiagoa. 2,-Ura da merkeagoa. 3.-Ordua da luzeagoa.
4.- Segundua da motzagoa. 5.- Jolas egitea da errazagoa. 6.- Pulmonía da txarragoa.
7 - Pilotak dirá borobilagoak. 8.- Egia esatea da hobea. 9.- Nobelak dirá luzeagoak.
10.- Irakasleak daki gehiago. 11Laraunbatean, diskotekak egoten dirá beteagoak.
12.- Duroak balio du gehiago. 13- Kotxe zaharrak ibiltzen dirá okerrago. 14.- Urtean
zehar, lan egunak dirá gehiago.

4. 1.- Hau hori baino handiagoa da. 2- Zuen etxea gurea baino berriagoa da. 3.- Kepa
langileagoa da, Mikel, ordea, azkarragoa (argiagoa) da. 4 - Imanol zu baino zaharra-
goa da. 5.- Maribel bere ahizpa baino politagoa da. 6.- Liburu hau ona da, baina hura
hobea. 7.-Gauzak hemen txarragoak eta garestiagoak dirá. 8.-Atzoko ogia gaurkoa
baino gogorragoa dago. 9.-Kafea esnea baino beroagoa dago. 1O.-Gela hau hori
baino hotzagoa da. 11.- Pekin Paris baino urrutiago dago. 12.- Zuk nik baino gehiago
erretzen duzu. 13.- Gehiago nahi dut. 14.- Gazteek zaharrek baino gutxiago dakite.
15.-Gu baino lehenago iritsi zarete. 16.-Neska honen soinekoa horrena baino
argiagoa da. 17.-Zure alkandora nerea baino garbiagoa dago. 18.-Bizikleta motoa
baino motelagoa da. 19.-Jertse honek beso bat bestea baino motzagoa du.
20.- Frantsesa alemana baino errazagoa da.

5. 1.- Munduko mendirik altuena, Everest da. 2- Ibairik zabalena, Amazonas da.
3.- Ibairik luzeena, Nilo (Mississipi) da. 4 - Itsasorik zabalena Pazifikoa da. 5.- Herririk
handiena Txina da. 6.-Tokirik hotzena Siberia da. 7.-Tokirik beroena Sahara da.
8.-Libururik irakurriena. Biblia da. 9.-Animaliarik luzeena, jirafa da. 10.-Animaliarik
indartsuena, elefantea. 11.- Asteko egunik alaiena, larunbata da. 12 - Asteko egunik
tristeena, astelehena. 13.-Gizonik zaharrena. Matusalén izan da. 14.-Gizonik
aberatsena, Rostchild izan da. 15.-Matematikorik jakintsuena Einstein izan da.
16.- Pintorerik onena Velazquez izan da. 17.- Musikorik ospetsuena Beethoven izan
da. 18.- Eskultorerik trebeena Migel Anjel izan da. 19.- Gansterrik famatuena, Al
Capone izan da. 20.- Erregerik gaiztoena, Herodes izan da.

6. I.-Etxe(rik) ederrenak zaharrenak izaten dirá. 2.-Jarri zaitezte txikienak aurrean eta
handienak atzean. 3.-Jatetxe hau garestiena da, baina ez onena. 4 - Merkeena ez da
beti txarrena izaten. 5.- Toki(rik) ilunena egokiena izaten da telebista ikusteko.
6.-Eugenio da azkarrena (argiena), baina alferrena ere bai. 7.-Jarr¡ (ipini) itzazue
gauza astunenak azpian eta arinenak gainean. 8.- Liburu lodienak hiztegiak izaten
dirá. 9.-Gela hau hotzena izaten da neguan eta beroena udan. 1O.-Anaia zaharrena
Beasainen bizi da eta gazteena Tolosan. 11.-Jende gehiena auzo hauetan bizi da.

7. 1.- Handiegia duzu alkandora. 2.- Liburu hau garestiegia da. 3.- Nere ohea txikiegia
da. 4 - Zopa beroegia dago. 5.- Fraka hauek luzeegiak dirá zuretzat eta motzegiak
neretzat. 6.-Zure anaia gazteegia da gurekin ibiltzeko. 7.-Hori ederregia da egia
izateko. 8.- Hori errazegia da zuretzat. 9.- Ez da ona langileegia izatea. 10.- José
gogorregia izaten da seme zaharrenarekin eta bigunegia txikienarekin. 11.-Joakinek
gehiegi edaten du. 12.-Gehiegi hitz egiten duzue. 13.-Gehiegi bete duzu basoa.
14.-Zure arrebak (ahizpak) gutxiegi ordaintzen diotela esaten du.

IBILGAILUAK
1 .- Ibilgailuak batetik bestera joateko tresnak dirá. 2.- Baserritarrek, mendi bideetan
karga handiak eramateko erabiltzen dituzte gurdiak: egurrak, belarra eta abar eramateko.
3.- Ez, idiak ez dirá egokiak bidé luzeak egiteko, poliki-poliki ibiltzen bait dirá. 4.- Idiak
ibiltzen dirá astiroago (zaldiak baino). 5.- Zaldiak dirá azkarragoak (idiak baino). 6 - Neka-
zariek gaurko egunean traktoreak nahiago dituzte. 7,- Ez, traktoreak ez dirá abereak baino
merkeagoak, baina bai praktikoagoak eta indartsuagoak. 8.- Bizikletak, motoak, kamioiak,
autobusak, furgonetak... 9.- Errepideetan, motoak izaten dirá azkarrenak. 10.- Erosoenak
eta erabilienak autoak dirá. 11.- Karga handiak eramateko kamioiak dirá egokienak.
12.-Autoak dirá txikiagoak. 13.-Hir¡ barruan ibiltzeko egokiagoa da autoa kamioia baino.
14.-Garbienak bizikletak dirá: gutxiago zikintzen dute airea. 15.-Lehengo lokomotora
Stephenson ingelesak asmatu zuen. 16.- Mila zortzirehun eta hamalaugarren urtean.
17.—Ez, lurruneko makina gasoilekoa baino zaharragoa da. 18.-Trenak ibiltzen dirá
astiroago. 19.-Merkeagoa, trenez ibiltzea da. 20.-Gaurko egunean, ontzi espazialak
aipatzen dirá gehiago. 21.-Txalupak, ibaietan eta itsasoan ibiltzen dirá. 22.-Hegazkinez
iristen da lehenago. 23.- Ontzi espazialak, noski. Itsas ontziz ezin da joan.

317
LA PIERNA NUEVA (HANKA BERRIA)
Hace unos cincuenta años ocurrió un desgraciado (mal) accidente en un pequeño
pueblo de Vizcaya. Un camión grande atropelló (cogió debajo) a un joven de dieciséis años
y le aplastó una pierna. Lo metieron sangrando en una ambulancia y lo llevaron a una
clínica de Bilbao.
-Aquí no hay nada que hacer -dijo un médico cuando vio la herida-. Su estado es
muy grave y si queremos salvarle la vida tendremos que cortarle la pierna.
Así, pues, trasladaron al muchacho al quirófano.
Pero cuando estaban para operarle un médico joven dijo:
-¡Escuchad! Si le cortamos la pierna el pobre quedará cojo para toda su vida. ¿Por
qué no le ponemos una pierna nueva? ¡Debe de ser bastante fácil!
- ¡No es mala idea! -dijo otro-. Pero ¿la pierna? ¿De donde sacaremos esa pierna?
- ¡Se la quitaremos al perro de la clínica! ¡Es bastante grande y servirá!
Dicho y hecho. Trajeron al perro, le quitaron la pierna y en una operación bastante
larga se la colocaron (injertaron) al chico.
Cuando se despertó el joven sentía algún picor en la parte del muslo pero por lo
demás parecía que estaba muy bien. Pronto empezó a tomar caldo y zumos. Los médicos
estaban muy contentos y los padres del muchacho ni qué decir.
Sin embargo, al tercer día las cosas empezaron a torcerse. El chico sentía un fuerte
dolor en los riñones y empezó a empeorar completamente. Iba de mal en peor. Incluso los
médicos comenzaron a perder la esperanza.
No sabiendo qué hacer decidieron por fin llamar a un médico famoso de Alemania. El
médico tomó el avión y vino inmediatamente a Bilbao.
Nada más llegar a la clínica examinó al chico de arriba abajo y dijo:
-¡Tranquilos! ¡Es.to no es nada! ¡En seguida arreglaremos el asunto!...
Y dirigiéndose hacia la puerta ordenó que llevaran al joven a fuera. Una vez fuera el
médico tomó al chico de la mano y llevándolo junto a un árbol le ordenó:
- ¡¡Venga, muchacho!! ¡¡Levanta esa pierna!!
El chico levantó entonces la pierna y comenzó a orinar abundantemente. ¡Menudo
descanso notó! El color de la cara le volvió enseguida y el joven tomó otro aspecto.
Los médicos y todos los demás también se alegraron mucho con eso. Los padres
para celebrar el gozoso acontecimiento trajeron una caja de champán y pronto la vaciaron
entre todos.
A partir de aquel momento el joven gozó de buena salud y jamás debió de sentir dolor
alguno en la pierna. Eso sí... varias veces al día tenía que arrimarse a un árbol o un farol
para hacer sus necesidades...
Según dicen, éste fue el primer transplante realizado en Vizcaya...

GALDERAK
1.- Orain berrogeita hamar urte edo gertatu zen, Bizkaiko herri txiki batean. 2 - Karnioi
handi batek hamasei urteko gazte bat harrapatu zuen azpian eta hanka zapaldu zion.
3.- Odola dariola sartzen dute anbulantzian. 4.- Bilboko klinika batera eraman zuten.
5.- Bizia salbatzeko moztu behar diote hanka. 6.- Mediku gazte batek, hanka kentzen
badiote bizitza guztirako herren geldituko déla esaten du, eta ea zergatik ez dioten beste
hanka berri bat jartzen, nahiko erraza ornen déla. 7- Klinikako zakurrari kendu zioten.
8.-Oso ondo. Esnatu zenean azkura piska bat sentitzen ornen zuen iztar aldean baina
bestela ederki zegoela ematen zuen. 9.-Hirugarren egunean hasi ziren okertzen. 1O.-Min
handia sumatzen zuen giltzurrinetan eta zeharo larritzen hasi zen. 11.-Alemaniako
mendiku ospetsu batí deitzea erabaki zuten. 12.- Lasai egoteko hura ez zela ezer eta laster
konponduko zutela arazoa. 13.- Zuhaitz baten ondora eraman zuen. 14.- Hanka altxatzeko
agintzen dio. 15.- Parra-parra pixa egiten hasi zen. 16.- Lasaitasun ederra hartu zuen,
aurpegiko kolorea ere berehala bueltatu zitzaion eta beste itxura bat hartu zuen.
17- Gertaera pozgarria ospatzeko txanpain kaxa bat ekarri zuten. 18.- Osasun ederra izan
zuen eta inoiz ez ornen zuen minik sentitu, baina egunero zenbait aldiz zuhaitz edo farol
batera hurbildu behar izaten zuen bere beharrak egiteko.

318
HIZTEGIA
DICCIONARIO
 EUSKARA-ERDARA

abar (ata -): etcétera alegia: es decir, o sea

abendu: diciembre alena: l... más que ...I
aberats: rico, adinerado asto alena: ¡burro más que burrol
abere: ganado doméstico alfer: vago, perezoso
abiatu: ponerse en camino, partir alferrik: inútilmente, en vano
abokatu: abogado alkandora: camisa
abuztu: agosto alkate: alcalde
adarra jo: tomar el pelo alproja: golfo, pillo
adibide: ejemplo altxatu: levantar
adibidez: por ejemplo altu: alto
adierazi: 1. expresar, comunicar, dar a ama: madre
entender, explicar. 2. significar, amaitu: terminar, acabar
adierazitako: indicado, expresado amona: abuela
adiskide: amigo amorratu: 1. rabiar, rabioso 2. empederni­
aditu: 1. entender. 2. oír do
aditz: verbo goseak amorratzen: muerto de hambre
adjetibo: adjetivo anaia: hermano
afaldu: cenar anai-arrebak: hermano(s) y hermana(s)
afari: cena andereño: 1. señorita 2. profesora
ageri izan: aparecer, estar a la vista andre: señora
agertu: aparecer animalia: animal
agian: quizá antolatu: organizar, preparar
agindu: 1. ordenar, mandar. 2. prometer antz: parecido, semejanza
-ago: morfema comparativo. antzinako: antiguo
A B baino handiagoa da: A es mayor apain: arreglado, acicalado
que B. apaindu: adornar
agudo: rápido, rápidamente apaiz: sacerdote, cura
agure: anciano apal: 1. humilde. 2. balda
agurtu: 1. saludar. 2. despedir apiril: abril
ahal izan: poder Araba: Alava
ahal (...) bezala: como se pueda arabar: alavés
ahaztu: olvidar arazi: hacer realizar algo, obligar a hacer
ahizpa: hermana (de mujer) algo
aho: boca jan arazi: hacer comer
ahots: voz arazo: asunto
ahul: débil arbel: pizarra
aipatu: mencionar, citar arbola: árbol
aire: aire ardi: oveja
aireportu: aeropuerto ardo: vino
aita: padre arduratu: ocuparse de, preocuparse de
aitona: abuelo argal: flaco
aitortu: confesar, reconocer argazki: fotografía
aizu: loyel argi: 1. luz. 2. claro. 3. inteligente
al: partícula interrogativa argitu: iluminar, aclarar
ala: o (en pregunta disyuntiva) ari izan: estar haciendo algo
alaba: hija ariketa: ejercicio
alai: alegre ariko: futuro de ari izan
alajainal: icarambal arin: ligero
albiste: noticia aritu: perfecto de ari izan
aldamen: lado, junto a arlóte: tosco, zafio
aldatu: cambiar arma: arma
alde: 1. lado. 2. parte, zona amasa: aliento, respiración
alde egin: marcharse arrain: pez, pescado
alderdi: 1. paraje, zona, parte 2. partido arraioal: ¡rayos!, ¡demonios!
político zar arraio da haul: ¡qué demonios es
aldi: 1. tiempo, rato. 2. vez esto!
-aldi: sufijo que significa "tiempo de", arranapola: ¡caramba!
"momento de" arrantza: pesca
aldizkari: revista arrantzale: pescador

321
arrastaka: arrastrando(se) aurten: este año
arrats: (el) anochecer ausartu: atreverse
arratsalde: (la) tarde auto: auto
arratsaldeon: buenas tardes autobús: autobús
arraultze: huevo auzo: barrio, vecindario
arrautza: huevo axolagabe: despreocupado, negligente
arrazoi: razón azal: 1. piel, peladura. 2. superficie exterior
arreba: hermana (de hombre) azaldu: 1. aparecer. 2. explicar
arren: a pesar de azaro: noviembre
ikusi arren: a pesar de verlo azkar: 1. rápido. 2. listo
arrisku: peligro azken: último
arropa: ropa azkenean: por (al) fin
artalde: rebaño azkura: picor
arte: 1. hasta. 2. entre azoka: feria, mercado
artzain: pastor azpi: debajo
askatasun: libertad azterketa: examen
askatu: soltar, suelto aztertu: examinar
aski: bastante ba-: ya, sí
asko: mucho(s) ba-: si (condicional)
askoz -ago: mucho más - ba: contracción de bada (pues)
askotan: muchas veces babes: protección
asmakizun: invento bada: pues
asmatu: 1. acertar. 2. inventar bada-ezpada ere: por si acaso
asmo: intención bai: sí
aspaldi: hace tiempo bai zeral: iquia! ini pensar!
aspaldiko: viejo, antiguo baietz: 1. que sí. 2. a que sí
aspalditik: desde hace tiempo baina: pero
aspertu: aburrir(se), -ido baino: que (en comparación)
aste: semana A B baino hobea da: A es mejor que B
joan den astean: la semana pasada ... baino lehen: antes de ...
datorren astean: la s. que viene bait -: pues, puesto que, ya que
astearte: martes baizik: sino
asteazken: miércoles bakar: único, solo
astelehen: lunes bakarrik: sólo, solamente
asti: tiempo disponible bake: paz
astiro: despacio, con tiempo bakezale: pacífico, amante de la paz
asto: burro bakoitz: cada cual, cada uno
astun: pesado baldar: torpe
atari: portal, umbral baldin ba-: si (condicional)
ate: puerta balea: ballena
atera: salir, sacar balio izan: valer
atezain: portero baliteke: 1. podría ser. 2. quizá
atseden: descanso, reposo balkoi: balcón
atseden hartu: descansar baloi: balón
atsegin: 1. placer, gozo. 2. agradable, ama­ banan-banan: uno por uno
ble banatu: repartir
atso: mujer anciana banketxe: banco para guardar dinero
atze: parte posterior, atrás baratza: huerto
atzo: ayer barazki: hortaliza
aukera: elección, opción barkatu: perdonar, ¡perdón!
aukeratu: elegir barne: interior, dentro
aulki: asiento barru: parte interior, dentro
aurka: kontra baserri: caserío
aurkitu: encontrar baserritar: habitante del caserío
aurpegi: cara, rostro baso: 1. bosque. 2. vaso
aurre: parte anterior, delante, enfrente bastoi: bastón
aurrera: adelante bat: uno, un
aurretik: por delante, antes batetik bestera: de una parte a otra
aurreko: 1. anterior, delantero. 2. de batere ez: ni uno, nada
enfrente batez ere: sobre todo
aurren: primero batzar: reunión
aurreratu: adelantar batzu: algunos, varios

322
batzuetan: algunas veces bestea: el otro
batzuk: varios, algunos beste bat: otro
bazkaldu: comer al mediodía beste batean: en otra (ocasión)
bazkalondo: (momento) después de comer beste batzuetan: otras veces
bazkari: comida del mediodía bestela: de otro modo, si no
bazter: 1. rincón, orilla. 2. paraje betaurreko(ak): gafa(s)
bederatzi: nueve bete: 1. llenar, lleno. 2. cumplir
begi: ojo beti: siempre
begiratu: mirar bezain: tan ... como
begiral: ¡mira!, imire vd.l bezala: como (modal)
begira egon: estar mirando bezalako: como (cualidad)
behar: necesidad bi: dos
behar bada: quizá bion artean: entre los dos
behar bezala: como es debido, correcta­ bidaia: viaje
mente bidali: enviar
behar izan: 1. necesitar. 2. deber hacer bidé: camino
algo -en bidez: por medio de
ogia behar dut: necesito pan bigun: blando
joan behar dut: debo irme bihar: mañana (adv.)
beharrezko: necesario biharamun: el día siguiente a cualquier
behartsu: necesitado, pobre otro
behatz: dedo bihotz: corazón
behe: parte inferior, abajo bihurri: travieso
behera: bertan behera utzi: abandonar bihurtu: 1. volver. 2. convertir(se)
behi: vaca bikain: excelente
behin: una vez bikote: pareja
behin batean: en cierta ocasión bila: en busca de
behin ere (+ ez): nunca bila ibili: andar buscando
behintzat: al menos bila joan: ir en busca
bekoki: frente bilatu: buscar
belar: hierba Bilbo: Bilbao
belarri: oreja bildu: 1. recoger, reunir. 2. envolver
beldur: miedo bildur -: Vid. beldur-
beldurgarri: terrible, espantoso bilera: reunión
beldurtu: atemorizar(se), asustar(se) bilkura: reunión
beltz: negro bion artean: vid. bi
benetan: francamente, en serio biribil: redondo
ber-: mismo bisitari: visitante
bera: el (ella, ello) mismo bitartean: mientras (tanto)
berandu: tarde (adv.) bizar: barba
beraz: por lo tanto bizardun: barbudo
berde: verde bizi: 1. vida. 2. vivo
berdin: igual bizi izan: vivir
bere: su, suyo bizitza: 1. vida. 2. piso
berehala: enseguida, al momento Bizkai(a): Vizcaya
berezi: especial bizkaitar: vizcaíno
bero: 1. calor. 2. caliente bizkar: hombro, espalda
berotu: calentar bizkor: 1. ágil, rápido, vigoroso. 2. sano
berrehun: doscientos bokadilo: bocadillo
berri: 1. nuevo 2. noticia bolígrafo: bolígrafo
berriro: otra vez boltsa: bolsa
berriketa: charla, conversación ligera boltso: bolso
berriz: 1. otra vez. 2. en cambio borroka: lucha, pelea
berrogei: cuarenta borroka egin: luchar, pelear
berrogeita hamar: cincuenta borrokatu: luchar, pelear
bertako: de aquí (ahí, allí) mismo bost: cinco
bertan: aquí (ahí, allí) mismo bota: echar, lanzar, tirar
bertan behera utzi: abandonar botika: botica
bertso: estrofa botila: botella
bertsolari: bertsolari bromazale: bromista
beso: brazo buelta: vuelta
beste: otro bueltatu: volver, devolver

323
 bukatu: acabar, terminar egin: hacer, hecho
bulego: oficina farre egin: reír
bultza egin: empujar hitz egin: hablar
bultzaka: empujando lan egin: trabajar
burdina: hierro lo egin: dormir
burla: burla negar egin: llorar
burlaka: burlándose kaka egin: hacer caca
buru: 1. cabeza. 2. jefe pixa egin: orinar
buruz ikasi: aprender de memoria egoera: situación
busti: mojar, -ado egoki: adecuado, apropiado
daiteke: puede (ñor) egokitu: adecuar, acomodar
dantza: baile egon: estar (sin movimiento)
dantzaldi: baile (tiempo de -) egosi: cocer
dardara: temblor eguerdi: mediodía
dardarka: temblando egun: día
dariola: manando egunero: todos los días
dei: llamada egunkari: periódico
deika: llamando egunon: buenos días
deitu: llamar eguraldi: tiempo (meterológico)
- déla eta: por motivo de - egur: madera
den(a): todo eguzki: sol
denbora: tiempo eguzkitan: al sol
denda: tienda ehiza: caza
dendari: tendero ehiztari: cazador
desegin: deshacer ehun: cien
desegoki: inadecuado ekain: junio
dexente: bastante ekarri: traer
didazu: auxiliar (zuk niri) -(e)la: que (sub. sustantivas)
dio-: 1. auxil. nor-hari-nork. 2. sintético de badakit etorri zarela: ya sé que has
esan venido
diru: dinero -(e)la eta: con motivo de que
diruzale: avaro hori déla eta, haserretu egin da: por
dirudi: parece motivo de eso, se ha enfadado
dirudienez: según parece -(e)lako: porque
dit: auxil. (hark niri) nerea delako hartu dut: lo he cogido
dizuet: auxiliar (nik zuei) porque es mío
dizugu: auxiliar (guk zuri) ekatzu: trae (tú), traiga (vd.)
dizut: auxiliar (nik zuri) ekintza: acción
dizute: auxiliar (haiek zuri) eliza: iglesia
Donostia: San Sebastián elizkizun: función religiosa
dorre: torre elkar: mutuamente, el uno al otro (expresa
dotore: elegante acción recíproca)
duda: duda elkarrekin: juntos, en compañía
dudarik gabe: sin duda elkarri: uno(s) a otro(s)
duela xx (urte): hace xx (años) elkarren: uno(s) de otro(s)
duro: duro (moneda de 5 ptas.) elkarrizketa: diálogo
ea...(e)n: a ver elkarte: sociedad, asociación
ebaki: cortar elkartu: unir, juntar
edan: beber emaidazu: dame, deme vd.
edari: bebida emakume: mujer
eder: hermoso eman: 1. dar. 2. parecer
ederki: muy bien ematen du: 1. da. 2. parece
edo: o (entre similares) emazte: esposa
edozein: cualquiera - en: morfema de superlativo
eduki: tener etxeko zaharrena: el más viejo de casa
egarri: 1. sed. 2. sediento zatirik handiena: el trozo mayor
egarri naiz: tengo sed - (e)n: partícula usada en interrogativas
-egi: -morfema de exceso indirectas
handiegia: demasiado grande ez dakigu ñor den hori: ignoramos quién
beranduegi: demasiado tarde es ése.
egia: verdad - (e)nean: cuando (sub. temporales)
egia esan: a decir verdad nahi duenean etortzen da: viene cuan­
do quiere

324
enpresari: empresario mila esker: muchas gracias
entzun: oir, escuchar eskola: escuela
epel: templado esku: mano
era: modo, manera, forma, tipo eskuin: derecha
erabaki: decidir eskutitz: carta
erabat: totalmente, completamente esnatu: despertar
erabili: usar, utilizar esne: leche
erabiliz: utilizando estu: estrecho
eragin: 1. mover, dar vueltas. 2. hacer estu eta larri: apurado
realizar, impulsar estutu: 1. apretar. 2. apurarse
erakunde: institución, organismo eta: y
erakutsi: mostrar, enseñar - eta: pues(to que), ya que
eraman: llevar eten: 1. romperse, cortarse (un hilo, etc...)
erantzun: 1. contestar, responder. 2. res­ al tirar. 2. interrupción, corte
puesta etengabe: continuo, ininterrumpido
etorri: venir
eraso: atacar
etsai: enemigo
erazi: hacer realizar algo
etxe: casa
jan erazi: hacer comer
etxekoandre: ama (señora) de casa
eraztun: anillo etxeratu: ir a casa
erbi: liebre etzan: tumbar(se), -ado
erdaldun: persona que ignora el euskera etzanda: tumbado
erdara: 1. lengua distinta del euskera. 2. etzi: pasado mañana
castellano euri: lluvia
erdi: medio, mitad euria ari du: llueve
ere: también euritako: paraguas
ere bai: también Euskal herri: País Vasco
ere + ez: tampoco, ni euskaldun: vascoparlante
erloju: reloj euskara: lengua vasca
-ero: sufijo que expresa "todos" euskaratu: traducir al vasco
egunero: todos los días eutsi: sujetar, sostener
astero: todas las semanas exkax: flojo, de mala calidad
hilero: todos los meses ez: no
urtero: todos los años ezagun: conocido
ero: loco ezagutu: conocer
ero etxe: manicomio ezer: algo
erori: caer(se) ezer + ez: nada
erosi: comprar ezer gabe: sin nada
eroso: cómodo ezetz: que no, a que no
erraz: fácil ezezagun: desconocido
erre: 1. quemar, asar. 2. fumar ezin izan: no poder
erregalatu: regalar ezin naiz ibili: no puedo andar.
errege: rey ezin izan dugu: no hemos podido
erreka: arroyo, riachuelo ezjakin: ignorante
erremedio: remedio ezker: izquierda
Errenteria: Rentería ezkondu: casarse
errepide: carretera ezpain: labio
erretzaile: fumador eztabaida: discusión
erru: culpa ezta (...) ere: tampoco
errukarri: digno de compasión eztai: boda
ertzain: policía autónomo vasco falta izan: faltar
esaiozu: dile, dígaselo Vd. famatu: 1. afamar. 2. famoso
esaldi: frase, oración familia: familia
esan: decir farre: risa
eseri: sentar(se) farra egin: reír
eserita: sentado farrez: riéndose
eskailera: escalera farrez hasi: empezar a reírse
eskaini: ofrecer farregarri: 1. gracioso. 2. ridículo
eskale: mendigo filme: película, film
eskatu: pedir flakatu: enflaquecer
esker(rak): gracias flako: flaco
eskerrik asko: muchas gracias fraka(k): pantalon(es)

325
frejitu: freír, -ito gizarte: comunidad humana, sociedad
frontoi: frontón gizen: gordo
fruta: fruta gizendu: engordar
futbolzale: aficionado al fútbol gizon: hombre
gabe: sin goazen: vamos, vayamos
gabon: buenas noches gobernu: gobierno
gai: materia, tema gogo: 1. gana(s), apetito, 2. mente
gain: cima, encima jateko gogoa: ganas de comer
gainera: además gogoan hartu: tomar en cuenta
gainerako: lo demás, (lo) restante gogor: 1. duro. 2. fuertemente
gaiso: 1. enfermo. 2. pobrecillo gogoratu: recordar
gaizki: mal goi: parte superior, arriba
gaizto: malo, malvado goitik behera: de arriba abajo
galdera: pregunta goilare: cuchara
galdegin: preguntar goiz: 1. (la) mañana 2. temprano
galdetu: preguntar goizero: cada mañana
galdu: perder gona: falda
galera: pérdida, perjuicio gonbidatu: convidar, invitar
garagardo: cerveza gor: sordo
garai: época, tiempo gora: (a) arriba
garaiz: a tiempo gorabehera: incidente, altibajo
garbi: limpio gorbata: corbata
garbitu: limpiar gordo: guardar, esconder
garesti: caro goritu: poner incandescente
garrantzi: importancia gorputz: cuerpo
garrasi: chillido gorri: rojo
-garren: sufijo para ordinales gosaldu: desayunar
Gasteiz: Vitoria gosari: desayuno
-gatik: por causa de - gose: 1. hambre. 2. hambriento
gatz: sal gose naiz: tengo hambre
gau: noche goseak amorratzen egon: estar muerto
gauero: cada noche de hambre
gaur: hoy goxoki: golosina, caramelo
gauza: cosa gozo: 1. dulce. 2. sabroso
gazi: salado goxo: diminutivo de gozo
gazta: queso guardasol: paraguas
gazte: joven gudari: soldado
gaztetan: de joven guraize(ak): tijera(s)
gehiago: más guraso: padre o madre
gehiegi: demasiado gurasoak: los padres (ambos)
gehien: máximo, lo que más* la mayoría gurdi: carro
gehienetan: generalmente gure: nuestro
gela: habitación gurpil: rueda
geldi: quieto gustatu: gustar
gelditu: detenerse, pararse, quedarse gutxi: poco
geltoki: estación gutxienez: por lo menos
geratu: quedar gutxitan: pocas veces
gero: luego gutxi gora-behera: poco más o menos
gero eta ...-ago: cada vez más ... gutun: carta
—z gero: 1. después de. 2. en caso de guzti: todo
(que). 3. puesto que haiek: aquellos, -as
gerri: cintura hain: tan
gertaera: suceso, acontecimiento hainbat: tanto
gertatu: suceder, ocurrir hainbeste: tanto
gezur: mentira haize: viento
gezurti: mentiroso hala: así (de aquella manera)
giltza: llave hala ere: sin embargo
giltzurrin: riñón halako: 1. así: como aquello, de aquella
Gipuzkoa: Guipúzcoa clase. 2. tal
gipuzkoar: gipuzcoano halako batean: en una de éstas
giro: ambiente, clima propicio halako ...(t)an: en tal ...
gizarajo: infeliz (tonto) halakoal: i(tonto) más que (ton­
to)!

326
halaxe: así mismo hizketan hasi: empezar a hablar
haltzari: mueble hizketan ari izan: estar hablando
hamar: diez hizkuntza: lengua, idioma
hamaika: once hiztegi: diccionario
han: allí hobe: mejor (adjetivo)
handik laster: de allí a poco hobeto: mejor (adverbio)
handi: grande hodei: nube
hanka: pierna, pata hogei: veinte
hantxe: allí mismo hogeita hamar: treinta
haral: icarambal, ihuy!, imiral hola: así (contracción de honela u hórrela)
hara: (a) allí holako: así (contradicción de honelako u
haragi: carne horrelako)
harategi: carnicería hondartza: playa
hark: aquel, -lia, -lio (nork) honek: este, -a, -o (nork)
harrapatu: 1. atrapar, cazar, pescar. 2. honela: así (de esta manera)
arrebatar, robar honelako: como éste, de esta clase
harrezkero: a partir de entonces honelaxe: así mismo
harri: piedra honenbeste: tanto (como esto)
harrigarri: asombroso, extraño hor: ahí
harritu: asombrar, extrañar -ado hori: 1. eso, -e, -a. 2. amarillo
harro: orgulloso horixe: eso (-a, -e) mismo
hartu: coger, tomar horiek: esos, -as
haserre: enfadado, enfado horma: muro, pared
haserretu: enfadarse horra: 1. (a) ahí. 2. he ahí
hasi: empezar, comenzar horregatik: por eso
-t(z)en hasi: empezar a horrek: ese, -a, -o (nork)
-(e)an hasi: empezar a hórrela: así (de esa manera)
hasiera: principio, comienzo horrelako: como ése, de esa clase
hau: este, -a, -o horrelaxe: así mismo
hau lana!: ¡Que trabajo! horrenbeste: tanto (como eso)
hauek: estos, as horretarako: para eso
haundi: grande hortxe: ahí mismo
haur: niño, -a hortz: diente
hauteskunde(ak): eleccion(es) hots: ruido
hauxe: esto (-e, -a) mismo hotz: frío
hegazkin: avión hozka egin: morder
hago: sur hoztu: enfriar
hegoalde: zona sur hunkitu: emocionar, -ado
helbide: dirección, señas hura: aquel, -Ha, -lio
helburu: finalidad, objetivo huraxe: aquél (-o, -a) mismo
heldu: 1. agarrar. 2. llegar, hurbil: cerca
hemen: aquí hurbildu: acercar(se)
hementxe: aquí mismo hurrengo: siguiente, (el) próximo
herenegun: anteayer huskeria: nimiedad, tontería
heriotza: muerte hustu: 1. vaciar. 2. vacío
herren: cojo huts: 1. vacío, nada. 2. puro, solo
herri: pueblo hutsune :hueco
herritar: habitante del pueblo ia: casi
hezur: hueso ibai: rio
hi: tú (tratamiento de camaradería) ibili: andar
hil: 1. morir. 2. matar ibilgailu: vehículo
hil: mes idatzi: escribir
joan den hilean: el mes pasado idazle: escritor
datorren hilean: el mes que viene ideia: idea
hilabete: mes (completo) idi: buey
hilzori: agonía igande: domingo
hiri: ciudad igaro: pasar
hirurogei: sesenta igarri: adivinar
hirurogeita hamar: setenta igaz: el año pasado
hitz: palabra igeri egin: nadar
hitz egin: hablar igerileku: piscina
hizketa: conversación igo: subir

327
ihardun: 1. estar haciendo algo, actuar; isilik: callando, silenciosamente
actuación. 2. conversar; conversación isildu: callar(se)
ihes egin: huir iskanbila: jaleo, follón
ihesi joan: ir huyendo ispilu: espejo
-ik: partitivo usado en oraciones istripu: accidente
negativas, interrogativas, condicionales, itsas ontzi: barco
etc... itsaso: mar
ikara: temblor, susto itsu: ciego
ikaragarri: tremendo itsusi: feo
ikaratu: asustar, -ado itsutu: cegar, -ado
ikasi: aprender, estudiar iturburu: manantial
ikaskai: lección, tema de estudio iturri: fuente
ikasketa: estudio, aprendizaje itxaron: esperar, aguardar
ikasle: estudiante, alumno itxaropen: esperanza
ikastola: escuela vasca itxi: cerrar, cerrado
ikusi: ver itxoin: esperar, aguardar
ikutu:tocar itxura: aspecto
ilargi: luna itxuraz: aparentemente, por lo visto
ile: pelo itzal: sombra
iloba: sobrino itzali: apagar, -ado
iltze: clavo itzazu: aux, imperat. (zuk batzuk)
ilun: oscuro itzazue: aux. imperat. (zuek batzuk)
iluntze: (el) anochecer itzuli: 1. volver. 2. traducir
indar: fuerza itzul ezazu: traduce
indartsu: fuerte itzulpen: traducción
indartu: fortalecer izan: 1. ser, estar. 2. tener
inguratu: rodear ¡zar: estrella
inguru: alrededor izaba: tía
inoiz: alguna vez izan: nombre
inoiz + ez: nunca izerdi: sudor
inola: de alguna manera izerditan: sudando
inola + ez: de ninguna manera iztar: muslo
inolako + ez: de ninguna clase izu: miedo, espanto
¡non: en alguna parte izugarri: 1. terrible, espantoso. 2. enorme
inon + ez: en ninguna parte izutu: asustar(se)
inor: alguien jaba: dueño
inor + ez: nadie jai: fiesta
interesatu: interesar jaialdi: festival
¡par: norte jaiki: levantarse
iparralde: zona norte Jainko: Dios
ipini: poner, colocar jaitsi: bajar
ipuin: cuento jakin: saber
ipurdi: culo, trasero jakintsu: sabio
irabazi: 1. ganar. 2. ganancia jan: 1. comer. 2. comida
iragan: pasado janari: alimento, comida
iragarki: anuncio jantzi: 1. vestir. 2. vestido, ropa
irail: setiembre jarraitu: 1. seguir (en pos). 2. continuar
irakasle: profesor jarri: 1. poner, colocar. 2. sentarse
irakatsi: enseñar, instruir jaso: recoger, levantar
irakurgai: lectura jatetxe: restaurante
irakurri: leer jator: castizo, campechano
iraultza: revolución jaun: señor
iraun: durar, continuar, aguantar jauregi: palacio
ireki: abrir, abierto jaurti: echar, lanzar
iritsi: llegar jende: gente
irrati: radio jenio: genio
irristatu: resbalar jertse: jersey
irten: salir jira: vuelta
irudi: imagen, gráfico jiraka: dando vueltas
iruditu: parecer (= opinar) jo: 1. pegar. 2. tocar un instrumento
Iruñe(a): Pamplona joan: ir
¡sil: 1. silencio. 2. silencioso joan den -: el - pasado

328
joka: pegando laguntzaile: ayudante
jokatu: 1. jugar (en competición). 2. actuar aditz laguntzaile: verbo auxiliar
jolas: diversión, juego laino: niebla, nublado
jolas egin: jugar (divertirse) lan: trabajo
jolastu: jugar (divertirse) lanean ari izan: estar trabajando
josi: coser lanean hasi: empezar a trabajar
jostailu: juguete landare: planta, vegetal
jota gelditu: quedarse perplejo, pegado, lan egin: trabajar
hundido langile: trabajador
kafesne: café con leche lantegi: lugar de trabajo, fábrica, taller
kaiku: 1. cuenco. 2. majadero, necio lantoki: lugar de trabajo
kaiola: jaula lapiko: puchero, olla
kaixo: ¡hola! lapitz: lápiz
kaka: caca lapur: ladrón
kale: calle larogei: ochenta
kale nagusia: la calle mayor larogeita hamar: noventa
kalte: daño, perjuicio larri: 1. grave. 2. apurado
kahegarri: perjudicial larritu: 1. agravarse. 2. apurarse
kar po: fuera larru: piel
kaiiposantu: camposanto, cementerio larruzko: de piel
kapita(i)n: capitán larunbat: sábado
karakol: caracol lasai: tranquilo, tranquilamente
kartera: cartera lasaitasun: tranquilidad
katu: gato lasaitu: tranquilizarse
kaxa: caja laster: pronto, enseguida
kaxuela: cazuelita laurden: cuarto, cuarta parte
ke: humo legatz: merluza
keinu: señal, gesto lege: ley
kendu: quitar lehen: 1. antes. 2. primero
kezka: preocupación - baino lehen: antes de -
kezkatu: preocuparse, preocupado lehenbailehen: cuanto antes
kitol: ise acabó!, ien paz! lehenbizi: primero
koba: cueva lehendabizi: primero
kobazulo: cueva lehengo: anterior
koju: cojo lehengusu: primo
kokots: mentón, barbilla lehenengo: primero
kolore: color leher egin: reventar, -ado; explotar
kolpe: golpe lehertu: reventar, -ado; explotar
komeni izan: convenir lehor: seco
komun: retrete lehortu: secar
konforme: conforme leiho: ventana
konpondu: arreglar leku: lugar, sitio
kontatu: contar lepo: cuello
kontra: contra Ierro: linea, fila
kontsolatu: consolar liburu: libro
kontu: 1. cuento. 2. cuenta litzateke: sería
konturatu: darse cuenta lo: sueño
kontzertu: concierto lo egin: dormir
korrika: corriendo lo egon: estar dormido
korrika hasi: empezar a correr lo gelditu: quedarse dormido
koskor: 1. cosa pequeña y dura. 2. peque­ lodi: grueso
ño lokatz: barro, barrizal
kotxe: coche lore: flor
kristal: cristal lortu: conseguir
kuku: cuclillo, cuco lotsa: vergüenza
kultura: cultura lotsagabe: sinvergüenza
kutxa: arca, cofre lotu: atar, atado
-la: vid. -ela lur: tierra, suelo
labana: navaja, cuchillo lurpe: bajo tierra
lagun: compañero, amigo lurrun: vapor, vaho
lagundu: ayudar, acompañar luze: largo
laguntza: ayuda mahai: mesa

329
maiatz: mayo nahi: deseo
maila: 1. grada, peldaño 2. grado, nivel nahian: queriendo
mailu: martillo nahi izan: querer, desear
maisu: maestro nahiago izan: preferir
maitasun: amor nahiko: suficiente, bastante
maite: querido, amado nahiz: aunque
maite izan: amar, querer narras: desaliñado, sucio
makila: 1. palo. 2. bastón nauzu: auxiliar (zuk ni)
makina: máquina nazka: asco, repugnancia
malko: lagrima nazkagarri: asqueroso, repugnante
marinel: marinero nazkatu: asquearse, hartarse
marmar: murumullo, murmuración negar: lloro, llanto
marrazki: dibujo negarrez ari izan: estar llorando
martxo: marzo negar egin: llorar
mediku: médico negu: invierno
mehe: delgado nekatu: cansar(se), cansado
mekaniko: mecánico nekazari: labrador, campesino
mende: siglo nere: mi, mío
mendi: monte neretzat: para mí
merezi izan: merecer neska: chica
merke: barato neska-mutilak: chico(s) y chica(s)
mesede: favor neskatxa: muchachita
mesedez: por favor neu: yo mismo; forma intensiva de ni
metro: metro neure: de mí mismo; forma intensiva de
meza: misa nere;
mihi: lengua neurri: medida
mila: mil neurtu: medir
mila esker: muchas (mil) gracias ni: yo
milioi: millón noiz: cuando
min: dolor noiz arte; hasta cuándo
mingain: lengua noizko: de cuándo, para cuándo
minutu: minuto noiztik: desde cuándo
mintzatu: hablar ñola: cómo (de qué modo)
mirari: milagro ñola edo hala: de una u otra forma
moldatu: arreglar, apañar noiako: como (cualidad: de qué clase, de
momentu: momento qué tipo)
mota: clase, tipo non: donde
motel: lento, flojo nongo: de dónde (sin movimiento)
moto: moto nondik: de (desde, por) dónde
motz: corto ñora: a dónde
mozkor: borracho noraino: hasta dónde
mozkortu: emborrachar(se) norantz: hacia dónde
moztu: cortar nondik ñora: de dónde a dónde
mundu: mundo ñor: quien
muga: límite, frontera nori: a quién (indirecto)
mugitu: mover nork: quién (sujeto de v. trans.)
muki: moco noren: de quién
mukizapi: pañuelo norekin: con quién
musika: música norentzat: para quién
musu: 1. rostro. 2. beso norengana: a donde quién
musu eman: besar norbait: alguien
mutiko: muchacho, chaval noski: claro, sin duda
mutil: chico nuke:
-n: Vid. (e)n nahi nuke: desearía (yo)
nabari: patente, manifiesto objetu zuzen: objeto directo
nabaritu: percibir, notar odol: sangre
nafar: navarro odola dariola: sangrando
Nafarroa: Navarra ogi: pan
nagusi: 1. principal,mayor. 2. jefe, amo ohar: observación, advertencia
nahasi: 1. mezclar, -ado. 2. revolver, re­ ohe: cama
vuelto. 3. confundir oheratu: ir a la cama
nahastu: Vid. nahasi ohitura: costumbre

330
oihu: grito partidu: partido
oihuka: gritando pasa(tu): pasar
oilasko: pollo patata: patata
oilo: gallina patxada: sosiego, tranquilidad
oin: pie pentsatu: pensar
oinez: a pie perpaus: frase, oración
oker: torcido, mal perretxiko: seta
okertu: torcer pertsona: persona
olatu: ola petral: rebelde, atravesado
olio: aceite pezeta: peseta
ornen: partícula sinónima de "parece que, pilota: pelota
dicen que, por lo visto", etc... pilota leku: frontón
on: bueno pilotari: pelotari
onartu: aceptar, admitir pintura: pintura
ondo: bien piska bat: un poco
ondo: 1. (al) lado, junto a, 2. después de pisu: 1. peso. 2. pesado
ondoren: después, a continuación pitin bat: un poquito
onena: lo (el, la) mejor pitxer: jarra
ongi: bien pix: orina
ontzi: 1. recipiente, vasija. 2. barco pix egin: orinar
opari: regalo piztu: encender, encendido
opor: vacación planta: actitud, facha
oporretan: de vacaciones plater: plato
orain: ahora platerkada: cantidad de un plato
orain xx (urte): hace xx (años) plaza: plaza
oraindik: todavía plural: plural
oraintxe: ahora mismo pluralez: en plural
ordaindu: pagar pobre: pobre
ordea: pero, sin embargo, en cambio poliki: despacio
ordez: en vez de, en lugar de polit: bonito
ordu: hora politika: política
ze ordu da?: ¿qué hora es? poltsiko: bolsillo
ze ordutan?: ¿a qué hora? porru: puerro
orduan: entonces porru-patatak: puerros con patatas
orduantxe: entonces mismo portatu: portarse
ordubete: hora (entera) poxpolu: cerilla, fósforo
orduko: 1. de entonces. 2. para entonces. pote: bote
(ikusi) orduko: para cuando (lo vio) poz: alegría
oro: todo(s) pozik: contento
oroitu: acordarse, recordar pozgarri: que produce alegría
orratz: aguja presa: prisa
orrazi: peine presaka: de prisa
orraztu: peinar prestatu: preparar
orri: hoja prezio: precio
orrialde: página puska: pedazo, trozo
osaba: tío puskatu: romper, roto
osasun: salud putzu: pozo
osatu: 1. completar. 2. curar sagar: manzana
oso: 1. muy. 2. entero, completo sagardo: sidra
ospatu: celebrar sagú: ratón
ospetsu: famoso saiatu: 1. intentar, esforzarse. 2. esforzado,
ostegun: jueves aplicado
ostiral: viernes saio: 1. prueba, ensayo. 2. actuación, fun­
otarre: cesto ción
ote: partícula dubitativa salda: caldo
otsail: febrero saldu: vender
otso: lobo salto: salto
paper: papel saltoka: a saltos
pareta: pared saltsa: salsa
parlamentan: parlamentario samar: bastante
parra-parra: abundantemente, con fluidez samur: tierno
parte: parte sari: 1. paga. 2. premio

331
sarrera: entrada udaberri: primavera
sartu: entrar, meter udal: ayuntamiento
segur aski: seguramente udal-: municipal
seguru: seguro udaletxe: casa consistorial
sei: seis udazken: otoño
sekula + ez: nunca ugari: abundante, mucho
sekulako: enorme, terrible ukatu: negar, negado
seme: hijo ulertu: comprender, entender
seme-alabak: hijo(s) e hija(s) ume: niño, -a
señar: marido unibertsitate: universidad
senar-emazteak: marido y mujer une: momento
sendagile: médico ur: agua
sendatu: curar urdin: azul
serio: serio urduri: nervioso
sinetsi: creer urratu: desgarrar, desgarrado
sinistu: creer urri: 1. escaso. 2. octubre
soineko: vestido urruti: lejos
soka: cuerda, soga urtarril: año
soldaduzka: servicio militar urte: año
sortu: 1. surgir, brotar, nacer. 2. producir, joan den urtean: el año pasado
crear datoren urtean: el año que viene
sorgin: bruja urtebetetze: cumpleaños
su: fuego usain: olor
sutan: ardiendo; al fuego usté: opinión
sudur: nariz nere ustez: en mi opinión
suerte: suerte usten izan: creer, esperar, pensar
sukalde: cocina utzi: dejar
sumatu: 1. notar, percibir. 2. olfatear uztail: julio
ta: * eta xerra: 1. rebanada. 2. filete de carne
tabako: tabaco xuhur: tacaño, agarrado
taberna: bar, taberna zabal: ancho
talde: grupo zabalik: abierto de par en par
teilatu: tejado zabaldu: 1. extender, ensanchar. 2. abrir
telebista: televisión zahar: viejo
telefono: teléfono zaharrena: el más viejo
toki: sitio, lugar zail: difícil
topo egin: encontrarse (con) zain egon: estar aguardando, esperando
tori: toma, coge (imperat.) zaindu: cuidar, vigilar
totel: tartamudo zakar: rudo, tosco
trebe: hábil itsaso zakar: mar agitada
tren: tren zakur: perro
trenbide: ferrocarril zaldi: caballo
tresna: herramienta, aparato -zale: sufijo que significa aficionado a algo,
triste: triste zaletasun: afición
txabola: chabola, cabaña zapaldu: aplastar, pisar
txakur: diminutivo de zakur zapata: zapato
txaloak jo: aplaudir zapi: trapo, pañuelo
txanpain: champán zati: trozo, pedazo
txapel: boina zazpi: siete
txar: malo (de mala calidad) zaunka: ladrido
txerri: diminutivo de zerri zaunkaka: ladrando
txertatu: injertar zebilen: andaba (él)
txiki: pequeño zebiltzan: andaban
tximinia: chimenea zegoen: estaba (él)
txintxo: obediente, formalito zehar (-an): a través (de)
txistu: 1. silbido. 2. chistu zeharo: totalmente, completamente
txoko: rincón zein: cual, quién
txori: pájaro zein ederkil: ¡qué bien!
txukun: arreglado, aseado zekien: sabía
txunditu: asombrarse, -ado zekiten: sabían
txuri: diminutivo de zuri zelai: prado, llanura
uda: verano zenbaki: número

332
zenbait: algunos, varios zikindu: ensuciar
zenbat: cuánto(s) zine: cine
zar: que zinema: cinema
zergatik: por qué zintzilik: colgando
zertan: en qué zintzo: formal, honrado
zertara: a qué zion: pasado de dio
zertarako: para qué zioten: pasado de diote
zertaz: a cerca de qué, sobre qué zirikatu: tentar
zer esanik ez: ni qué decir zirriborro: garabato
ez dago zer eginik: no hay nada que zitzaion: pasado de zaio
hacer. zopa: sopa
zer moduz?: ¿qué tal? zoragarri: encantador, maravilloso
zera...: muletilla empleada cuando no se zoratu: enloquecer
encuentra o quiere evitarse la palabra zorion: felicidad
apropiada: "esto...", "esta cosa...", etc. zorionez: afortunadamente
bai zeral: iquia!, Ini pensarlo! zoritxar: desgracia
zerbait: algo zorrotz: 1. afilado, agudo. 2. perspicaz. 3.
zerbitzari: servidor exigente
zerbitzu: servicio zorroztu: afilar
zergatik: por que zortzi: ocho
zerrenda: lista, franja zu: tú, usted
zerri: cerdo zubi: puente
zeru: cielo zuek: vosostros, ustedes
zetorren: venía (él) zuen: vuestro, de vds.
zeuden: estaban zuhaitz: árbol
zeukan: tenía (él) zulo: agujero
zezen: toro zure: tuyo, tu, de vd.
zigarro: cigarro zuretzat: para ti
zigor: castigo zuri: blanco
zigortu: castigar zuritu: 1. blanquear. 2. pelar, mondar
zihoan: iba (él) zutik: de pie
zihoazen: iban zuzan: derecho
zikin: sucio zuzendari: director

333
 ERDARA-EUSKARA

abajo: behe anterior: aurreko, lehengo

abril: apiril anteayer: herenegun
abrir, -ierto: ireki antes: lehen
abuela: amona antes de -: 1. - baino lehen(ago). 2. -
abuelo: aitona aurretik
los abuelos (ambos): aiton-amonak cuanto antes: lehenbailehen
abundante: ugari antiguo: antzinako, aspaldiko
aburrir(se), -ido: aspertu año: urte
acabar: bukatu, amaitu este año: aurten
accidente: istripu el año pasado: igaz
aceite: olio el año que viene: datorren urtean
acercar(se): hurbildu apagar, -ado: itzali
adecuado: egoki aparecer: agertu, ageri izan, azaldu
adelantar: aurreratu aplaudir: txaloak jo
adelante: aurrera aprender: ikasi
además: gainera apretar: estutu
adornar: apaindu apurado: larri, estu eta larri
aeropuerto: aireportu apurarse: larritu, estutu
afición: zaletasun aquel, -lia, -lio: hura
aficionado: zale, -zale aquél mismo: huraxe
afilado: zorrotz aquí: hemen
afilar: zorroztu aquí mismo: hementxe, hemen bertan
agarrar: heldu árbol: zuhaitz, arbola
agosto: abuztu arma: arma
agradable: atsegin arreglado (acicalado): apain, txukun
agua: ur arreglar: 1. (reparar) konpondu. 2. (asear)
agudo: zorrotz txukundu.
aguja: orratz arriba: goi-
aguja de coser: jostorratz (a) arriba: gora
agujero: zulo arroyo: erreka
ahí: hor asar: erre
ahí mismo: hortxe, hor bertan asco: nazka
ahora: orain así:
aire: aire de este modo: honela
Alava: Araba de ese modo: hórrela
alavés: arabar de aquel modo: hala
alcalde: alkate como éste: honelako
alegre: alai como ése: horrelako
alegría: poz como aquél: halako
algo: zerbait asiento: aulki
alguien: norbait aspecto: itxura
algunos: batzu(k), zenbait asquearse, -ado: nazkatu
aliento: amasa asqueroso: nazkagarri
alimento: janari asunto: 1. arazo. 2. (tema) gai
alrededor: inguru asustar(se): beldurtu, izutu, ikaratu
alumno: ikasle ataque: eraso
allí: han atar, -ado: lotu
allí mismo: hantxe, han bertan atrás: atze
alto: altu, garai, goi atreverse: ausartu
amar: maite izan auto: auto, beribil
ambiente: giro autobús: autobús
amigo: lagun, adiskide avión: hegazkin
anciana: atso ayer: atzo
anciano: agure ayuda: laguntza
ancho: zabal ayudar: lagundu
andar: ibili ayuntamiento: udal
animal: animalia casa consistorial: udaletxe
animal (ganado): abere azul: urdin
anochecer: arrats, iluntze baile: dantza, dantzaldi

335
bajar: jaitsi calle: kale
balcón: balkoi cama: ohe
balda: apal cambiar: aldatu
balón: baloi camino: bidé
ballena: balea camisa: alkandora
banco (asiento): aulki campechano: jator
banco (de finanzas): banketxe cansar(se), -ado: nekatu
bar: taberna cantar: kantatu, abestu
barato: merke cara (rostro): aurpegi
barba: bizar caracol: karakol
barbilla (mentón): kokots caramelo: goxo, goxoki
barbudo: bizardun carne: haragi
barco: (itsas) ontzi, barku carnicería: harategi
barrio: auzo, auzune caro: garesti
barro: lohi, lokatz carretera: errepide, kamino
bastante: nahiko, samar, aski carro: gurdi, orga
beber: edan carta: eskutitz, gutun
bebida: edari cartera: kartera
besar: musu eman casa: etxe
beso: musu casarse: ezkondu
bien: ondo, ongi caserío: baserri
muy bien: oso ondo, ederki casero: baserritar
Bilbao: Bilbo casi: ia
blanco: zuri, txuri castellano (idioma): erdara, gaztelania
blando: bigun castigar: zigortu
boca: aho castigo: zigor
boda: eztai caza: ehiza
boina: txapel cazador: ehiztari
bolígrafo: bolígrafo cazar: harrapatu
bolsa: boltsa andar de caza: ehizan ¡bilí
bolsillo: poltsiko, sakela celebrar: ospatu
bolso: boltso cena: afari
bonito: polit cenar: afaldu
borracho: mozkor cerca: hurbil
bosque: baso, oihan cerdo: zerri, txerri
bote: pote cerilla: poxpolu
botella: botila cerrar, -ado: itxi
brazo: beso cerveza: garagardo
brotar: sortu cesto: otarre, saski
bruja: sorgin ciego: itsu
bueno: on cien: ehun
buenas noches: gabon cigarro: zigarro
buenas tardes: arratsaldeon cinco: bost
buenos días: egunon cincuenta: berrogeita hamar
buey: ¡di cine: zine, zinema
burro: asto cintura: gerri
buscar: bilatu cinturón: gerriko
andar en busca: bila ¡bilí citar (mencionar): aipatu
caballo: zaldi ciudad: hiri
cabeza: buru claro (luminoso): argi
caca: kaka claro (sin duda): noski
cada: bakoitz clase (tipo, especie): mota, moeta; era
cada vez mas -: gero eta -ago ¿de qué clase es?: nolakoa da?
caer: erori de otra clase, distinto: bestelako(a)
café con leche: kafesne clase (lección): klase
caldo: salda clase (aula): ikasgela
calentar: berotu clavo: iltze
caliente: bero cocer: egosi
calor: bero cocina: sukalde
callado: ¡sil coche: kotxe, beribil
callar(se): isildu coger: hartu
callando: isilik cojo: herren, koju

336
 colocar: jarri, ipini cuco (cuclillo): kuku
color: kolore, margo cuchara: goilare
comenzar: hasi cuchillo: tabana, aizto
comer: jan cuello: lepo
comer al mediodía: bazkaldu cuenta: kontu
comida: janari cuento: ipuin
comida del mediodía: bazkari cuerda: soka
comienzo: hasiera cuerpo: gorputz
cómo: ñola (pregunta modo); cuidar: zaindu
nolako (pregunta cualidad) culo: ipurdi
como: bezala (compara modo); bezalako culpa: erru
(compara cualidad) cura (sacerdote): apaiz
como esto: honelako curar: sendatu, osatu
como eso: horrelako charla: hizketa, berriketa
como aquello: halako chaval: mutiko
como es debido: behar (den) bezala chavalita: neskatxa, neskatila, neskato
como se pueda: ahal (den) bezala chica: neska
compañero: lagun chico: mutil
compasión: erruki chico(s) y chica(s): neska-mutilak
digno de compasión: errukarri chimenea: tximinia
completamente: erabat, zeharo daño (perjuicio): kalte
completar: osatu daño (dolor): min
comprar: erosi dar: eman
comunicar: adierazi, jakin erazi dar a entender: adierazi
confesar: aitortu darse cuenta: konturatu
conforme: konforme, ados debajo: azpi
conocer: ezagutu deber (hacer algo): - behar izan
conocido: ezagun débil: ahul
comprender: ulertu, aditu decidir: erabaki
conseguir: lortu, iritsi decir: esan
contar: kontatu dedo: behatz
contento (estar): pozik (egon) dejar: utzi
contestar: erantzun delante: aurre
continuamente: eten gabe delgado: 1. argal (flaco). 2. mehe (fino)
continuar: 1. jarraitu. 2. iraun. demás (lo): gainerako -
convenir: komeni izan demasiado: gehiegi, -egi
convertirse en): bihurtu dentro: barru, barne
conversación: hizketa derecha (la): eskuin, eskubi
convidar: gonbidatu derecho: zuzen
corazón: bihotz desaliñado: narras
correr: desayunar: gosaldu
corriendo: korrika desayuno: gosari
empezar a correr: korrika hasi descansar: atseden hartu
cortar: 1. ebaki, moztu. 2. acortar: moztu descanso: atseden
corto: motz desde:
cosa: gauza desde cuándo: noiztik
coser: josi desde dónde: nondik
costumbre: ohitura desde hace tiempo: aspalditik
creer: sinetsi, sinistu desgarrar: urratu
creer (opinar): usté izan desgracia: zoritxar, ezbehar
cual: zein deshacer: desegin
cualquier(a): edozein despacio: poliki, astiro
cuando: noiz despertar: esnatu
de cuándo: noizko despreocupado: axolagabe
desde cuándo: noiztik después: ondoren, gero
para cuándo: noizko detenerse: gelditu
para cuando (vino): (etorri) orduko detrás: atze
cuando...: -(e)nean devolver: itzuli, bihurtu, bueltatu
cuánto(s): zenbat día: egun
cuarenta: berrogei todos los días: egunero
cuarto (fracción): laurden el día pasado: joan den egunean
cuatro: lau dibujo: marrazki

337
diccionario: hiztegi entender: ulertu, aditu
diciembre: abendu entonces: orduan
diente: hortz entonces mismo: orduantxe
diez: ñamar de entonces: orduko
difícil: zail para entonces: ordu(ra)ko
dinero: diru desde entonces: ordutik, harrezkero
Dios: Jainko entrada: sarrera
director: zuzendari entrar: sartu
discusión: eztabaida enviar: bidali
diversión: jolas envolver: bildu
doler: min egin, min eman escalera: éskailera
dolor: 1. min. 2. sufrimiento: oinaze escribir, -ito: idatzi
domingo: igande escritor: idazle
dónde: non escuchar: entzun
a dónde: ñora escuela: eskola
de (desde, por) dónde: nondik ese, -a, -o: hori
de dónde (sin movimiento): nongo ése mismo: horixe
dormido: esforzarse, -ado: saiatu
estar dormido: lo egon espalda: bizkar
quedarse dormido: lo gelditu especial: berezi
dormir: lo egin espejo: ispilu
doscientos: berrehun esperanza: itxaropen
duda: duda, zalantza esperar: 1. itxaron, itxoin, egon. 2. aguar­
dueño: jabe dar: zain egon
dulce: gozo esperar (creer que): usté izan, espero izan
duro: gogor estación: geltoki
echar: bota, jaurti estar: izan, egon
ejemplo: adibide estar haciendo algo: ari izan
por ejemplo: adibidez estar dormido: lo egon
ejercicio: ariketa estar enfermo: gaiso egon
el, ella: ñau, hori, hura estar aguardando: zain egon
el mismo: bera estar quieto: geldi egon
elección: aukera estar de pie: zutik egon
elecciones (votaciones): hauteskundeak este, -a, -o: hau
elegante: dotore éste mismo: hauxe
elegir: aukeratu estrecho: estu
emborrachar(se): mozkortu estudiante: ikasle
emocionar: hunkitu estudiar: ikasi
empezar: hasi euskera: euskara
empresario: enpresari en euskara: euskaraz
empujar: bultza egin, bultzatu examen: azterketa
empujando: bultzaka examinar: aztertu
en cambio: ordea, berriz excelente: bikain
encender, -ido: piztu explicar: adierazi, azaldu
encima: gain- expresar: adierazi
encontrar (hallar): aurkitu extrañar(se): harritu
encontrarse (con): topo egin extraño: harrigarri
enemigo: etsai fábrica: lantegi, fabrika
enero: urtarril fácil: erraz
enfadado: haserre falda: gona
enfadarse: haserretu familia: familia
enfermo: gaiso famoso: famatu, ospetsu
enflaquecer: flakatu, argaldu favor: mesede
enfrente: aurre- por favor: mesedez
enfriar: hoztu febrero: otsail
engordar: gizendu feo: itsusi
enloquecer: zoratu, txoratu; erotu ferrocarril: trenbide
enorme: sekulako, ikaragarri festival: jaialdi
enseguida: berehala fiesta: jai, festa
enseñar (mostrar): erakutsi fila: Ierro
enseñar (instruir): irakatsi filete: xerra
ensuciar: zikindu fin: azken

338
 por (al) fin: azkenean hierba: belar
flaco: argal, flako hierro: burdina
flor: lore hija: alaba
follón: iskanbila, istilu hijo: seme
formal: zintzo, txintxo hijo(s) e hija(s): seme-alabak
foto(grafía): argazki hombre: gizon
francamente: benetan, egi(a)tan hombro: sorbalda, bizkar
frase: esaldi, perpaus honrado: zintzo
freír, -ito: frejitu hora: ordu
frente: bekoki, kopeta ¿qué hora es?: ze ordu da?
frente (en -): aurre- ¿a qué hora?: ze ordutan?
frío: hotz hortaliza: barazki
frontón: pilota leku, frontoi hoy: gaur, egun
fruta: fruta hueco: hutsune
fuego: su huerta: baratza
fuente: iturri hueso: hezur
fuera: kanpo huevo: arrautza, arraultze
fuerte: indartsu huir: ihes egin
fuertemente: gogor ir huyendo: ihesi joan
fuerza: indar humilde: apal, umil
fumador: erretzaile idea: ideia
fumar: erre iglesia: eliza
gafas: betaurrekoak ignorante: ezjakin
gana: gogo igual: berdin
ganado doméstico: abere imagen: irudi
ganar: irabazi inadecuado: desegoki
garabato: zirriborro infeliz: gizarajo
gasolina: gasolina inglés: ingeles
generalmente: gehienetan importancia: axola, garrantzi
genio: jenio importante: garrantzitsu, inportante
gente: jende importar: axola izan, inporta izan
gesto: keinu inteligente: argi
golpe: kolpe intención: asmo
gordo: gizen, lodi interior: barru, barne
gracias: eskerrak inútilmente: alferrik
muchas gracias: eskerrik asko; mila es- invento: asmakizun
ker invierno: negu
grada: maila ir: 1. joan. 2. marcharse: alde egin
grado (categoría, nivel): maila izquierda: ezker
grande: handi, haundi jaleo: iskanbila, istilu
grave: larri jarra: pitxer, txarro
grito: oihu, garrasi, deiadar jaula: kaiola
grueso: lodi jefe: nagusi, buru
grupo: talde jersey: jertse, elastiko
guerra: gerra joven: gazte
Guipúzcoa: Gipuzkoa de joven: gaztetan
guipuzcoano: gipuzkoar juego: 1. joko. 2. diversión: jolas
gustar: gustatu, atsegin izan jueves: ostegun
hábil: trebe jugar: 1. jokatu. 2. divertirse: jolas egin,
habitación: gela jolastu
hablar: hitz egin, mintzatu estar jugando: jolasean ari izan
hacer: egin juguete: jostailu
hambre: gose julio: uztail
hasta: arte, -raino junio: ekain
hecho: egin juntar: bildu, elkartu
hermana (de hombre): arreba junto a: ondo, aldamen
hermana (de mujer): ahizpa juntos: elkarrekin
hermano: anaia kilómetro: kilómetro
hermanos (hermano y hermana): anai- labio: ezpain
arrebak labrador: nekazari, baserritar
hermoso: eder lado: alde
herramienta: tresna al lado: ondo, aldamen

339
ladrido: zaunka más: gehiago, -ago
ladrón: lapur matar: hil
lápiz: lapitz, arkatz máximo: gehien
largo: luze mayo: maiatz
leche: esne médico: mediku, sendagile
leer: irakurri medida: neurri
lejos: urruti medio: erdi
lengua: mihi, mingain por medio de: (-en) bidez
lengua (idioma): hizkuntza mediodía: eguerdi
lentes: betaurrekoak medir: neurtu
lento: motel mejor (adj.): hobe
levantar: 1. jaiki, altxa(tu). 2. jaso mejor (adv.): hobeto
libro: liburu mejor (el): onen(a)
liebre: erbi mencionar: aipatu
ligero: arin menos: gutxiago
límite: muga mentira: gezur
limpiar: garbitu mentiroso: gezurti
limpio: garbi mercado: azoka
linea: Ierro merecer: merezi izan
listo: azkar merluza: legatz
lobo: otso mes: hil, hilabete
loco: ero, zoro, txoro el mes pasado: joan den hilean
lucha: borroka el mes que viene: datorren hilean
luchar: borroka egin, borrokatu mesa: mahai
luego: gero meter: sartu
lugar: toki, leku metro: metro
en lugar de: -en ordez mientras: bitartean
luna: ilargi miércoles: asteazken
lunes: astelehen mierda: kaka
luz: argi mil: mila
llamar: deitu milagro: mirari, mirakulu
llave: giltza millón: milioi
llegar: iritsi, heldu, ailegatu minuto: minutu
llenar: bete mío, mi: nere
lleno: bete mirar: begiratu
llevar: eraman misa: meza
llorar: negar egin mismo: ber-, -xe
llorando: negarrez mitad: erdi
llover: euria egin, euria ari izan moco: muki
llueve: euria ari du modo: era, modu
lluvia: euri de otro modo: bestela
madera: egur, zur de uno u otro modo: ñola edo hala
madre: ama mojar, -ado: busti
maestra: maistra momento: momentu, une
m. de ikastola: andereño monte: mendi
maestro: maisu morder: hozka egin
mal: gaizki, oker, txarto morir: hil
malo (de calidad): txar moto: moto
malo (malvado): gaizto mover: mugitu
mañana (adv.): bihar mucho: asko
mañana (la): goiz mueble: haltzari
manejar: erabili muerto: hil
manera: era mujer: emakume
de otra manera: bestela mujer (esposa): emazte
mano: esku municipal: udal-
máquina: makina muro: horma
mar: itxaso música: musika
marcharse: alde egin muslo: iztar
marido: señar muy: oso, txit
marinero: marinel nacer: jaio, sortu
martes: astearte nada: 1. ezer (ere) ez; deus (ere) ez; bat
martillo: mailu (ere) ez. 2. hutsa
marzo: martxo nadar: igeri egin

340
nadie: inor (ere) ez palo: makila
nariz: sudur Pamplona: Iruñe(a)
Navarra: Nafarroa pan: ogi
navarro: nafar pantalones: frakak, galtzak
necesario: beharrezko pañuelo: zapi
necesitar: behar izan p. de nariz: muki zapi
negro: beltz papel: paper
nervioso: urduri paquete: pakete
niebla: laino paraguas: guardasol, euritako
niño, -a: haur, ume parar: gelditu
no: ez parecer: iruditu, eman
noche: gau parece: dirudi, ematen du
nombre: izen según parece: dirudienez
notar: sumatu, nabaritu parecido (semejanza): antz
noticia: berri, albiste pared: pareta, horma
noventa: larogeita hamar pareja: bikote
noviembre: azaro parte: alde, parte
nube: hodei partido: partidu
nuestro: gure partir (marchar): abiatu
nueve: bederatzi pasado mañana: etzi
nuevo: berri pasar: pasa(tu), igaro
nuevamente: berriz el (mes) pasado: joan den (hilean)
número: zenbaki el año pasado: igaz
nunca: inoiz (ere) ez; behin (ere) ez; sekula pastor: artzai
(ere) ez pata: hanka
o: edo (entre similares); ala (en preguntas paz: bake
disyuntivas) pedazo: zati, puska
obrero: langile pedir: eskatu
ocuparse de: -z arduratu pegar: jo
ocurrir (suceder): gertatu peinar: orraztu
ochenta: larogei peine: orrazi
ocho: zortzi peladura: azal
oficina: bulego peligro: arrisku
ofrecer: eskaini pelo: ile
oír: entzun, aditu pelota: pilota
ojo: begi pelotari: pilotari
ola: olatu, uhin pensar: pentsatu
olor: usain peor: 1. okerrago, txarrago. 2. gaiztoago
olvidar: ahaztu pequeño: 1. txiki. 2. koskor
once: hamaika perder -ido: galdu
ordenar (mandar): agindu perdonar, -ado: barkatu
organizar: antolatu ¡perdón): barkatul
oreja: belarri perezoso: alfer, nagi
orina: pix, txiza periódico: egunkari
orinar: pix egin, txiza egin perjuicio: kalte
oscuro: ilun perjudicial: kaltegarri
otoño: udazken pero: baina, ordea
otro: beste perro: zakur, txakur
otro: beste bat pesado: astun, pisu
otros: beste batzuk pesca: arrantza
el otro: bastea pescado: arrain
en otra ocasión: beste batean pescador: arrantzale
otras veces: beste batzuetan peseta: pezeta
de otra manera: bestela peso: pisu
de una u otra forma: ñola edo hala pez: arrain
oveja: ardi picor: azkura
pacífico: bakezale pie: oin
padre: aita a pie: oinez
padres (ambos): gurasoak de pie: zutik
País Vasco: Euskal herri(a) piedra: harri
pájaro: txori piel (corteza): azal
palabra: hitz piel (cuero): larru

341
pierna: hanka quedarse: gelditu, geratu
pintor: pintora, margolari quemar: erre
pintura: pintura, margo querer (desear): nahi izan
pisar: zapaldu querer (amar): maite izan
pizarra: arbel quién: ñor
planta (vegetal): landare sujeto de verbo trans.: nork
plato: plater a quién (indirecto): nori
playa: hondartza de quién: noren
plaza: plaza con quién: norekin
pobre: pobre, behartsu para quién: norentzat
pobrecillo: gaixo a donde quién: norengana
poco: gutxi quieto: geldi
un poco: piska bat; pitin bat quizá: behar bada, agían, baliteke
poco más o menos: gutxi gora-behera rabiar: amorratu
poder (verbo):ahal izan rabioso: amorratu
no poder: ezin izan radio: irrati
política: politika rápido: azkar, agudo
poner: jarri, ipini ratón: sagú
por qué: zergatik razón: arrazoi
porque: -(e)lako rebaño: artalde
portal: atari recipiente: ontzi
portarse: portatu recoger: 1. bildu. 2. jaso
pozo: putzu reconocer (conocer): ezagutu
precio: prezio reconocer (confesar): aitortu
preguntar: galdetu, galdegin recto: zuzen
premio: sari redondo: biribil, borobil
preferir: nahiago izan reír: farre egin, barre egin
preocupación: kezka, ardura riendo: farrez
preocuparse, -ado: kezkatu, arduratu reloj: erloju, ordulari
preparar: prestatu remedio: erremedio
primavera: udaberri repartir: banatu
primero: lehen(engo), lehenbizi(ko), resbalar: irristatu
aurren(eko) responder: erantzun
primo: lehengusu respuesta: erantzun
principal: nagusi restaurante: jatetxe
principio: hasiera retrete: komun
prisa: presa reunión: bilera, bilkura, batzar
de prisa: presaka reventar: leher egin, lehertu
profesor: irakasle revista: aldizkari
prometer: agindu revolución: iraultza
pronto: laster rey: errege
protección: babes riachuelo: erreka
puchero: lapiko, eltze rico (adinerado): aberats
pueblo: herri rico (dulce, sabroso): gozo
puente: zubi rincón: txoko, bazter
puerro: porru riñón: giltzurrin
puerta: ate río: 1. ibai. 2. riachuelo: erreka
pues: bada rodear: inguratu
pues(to que): bait-, - eta, -z gero rojo: gorri
qué (interrogativo): zer romper: puskatu, hautsi
a qué: zertara ropa: arropa, jantzi
para qué: zertarako rudo: zakar
por qué: zergatik ruido: hots, zarata
a cerca de qué: zertaz sábado: larunbat
que (conjunción): -ela saber: jakin
que sí: baietz sabio: jakintsu
que no: ezetz sacar: atera
qué (exclamación) sacerdote: apaiz
iqué alegría!: hau poza! sal: gatz
Iqué grande!: bai handia! salado: gazi
iqué bien!: zein ederki! salir: atera, irten
¿qué tal?: zer moduz? salsa: saltsa

342
salto: salto, jauzi suelto: askatu
a saltos: saltoka suerte: suerte
salud: osasun por suerte: zorionez
San Sebastián: Donostia sujetar: eutsi
sangre: odol surgir: sortu
secar: lehortu suyo: vid. su
seco: lehor tabaco: tabako
sed: egarri taberna: taberna
seguramente: segur aski tacaño: xuhur
seguro: seguru tal: halako
seis: sei taller: lantegi
semana: aste también: - ere, - ere bai, baita (-) ere
la semana pasada: joan den astean tampoco: - ere ez, ezta (-) ere
la semana que viene: datorren astean tan: 1. honen, horren, hain. 2. bezain
sentar(se), -ado: jarri, eseri no es tan grande: ez da horren handia
seña (gesto): keinu no es tan grande como el tuyo: ez da
señor: jaun zurea bezain handia
señora: andre tanto(s): honenbeste, horrenbeste, hain-
ser: izan beste
serio: serio tarde (adv.): berandu
en serio: benetan tarde (la): arratsalde
servicio militar: soldaduzka tartamudo: totel
seta: perretxiko tejado: teilatu
setiembre: ¡rail teléfono: telefono
sí: bai televisión: telebista
que sí: baietz temblando: dardarka
si (condicional): (baldin) ba- temblor: dardara, ikara
sidra: sagardo templado: epel
siempre: beti temprano: goiz
siete: zazpi tendero: dendari
siguiente: hurrengo tener: izan, eduki
silbido: txistu tentar: zirikatu
sin: (-ik) gabe terminar: bukatu, amaitu
sin nada: ezer gabe terrible: izugarri, ikaragarri, beldurgarri
sin embargo: hala ere, ordea tía: izeba
sino: baizik tiempo (cronológico): denbora, aldi, —aldi
sitio: toki, leku hace tiempo: aspaldi
sitio de trabajo: lantoki, lantegi de hace tiempo: aspaldiko
situación: egoera desde hace t.: aspalditik
sobre todo: batez ere tiempo (disponible): asti, beta
sobrino: iloba tiempo (metereológico): eguraldi
sociedad (humana): gizarte tienda: denda
sociedad (agrupación): elkarte de comestibles: janari denda
sol: eguzki de ropas: jantzi denda
solamente: bakarrik de libros: liburu denda
soldado: gudari, soldadu tierno: samur
solo: 1. (adj.) bakar. 2. (adv.) bakarrik tierra: lur
soltar: askatu tijera(s): guraize(ak), artazi(ak)
sombra: itzal tío: osaba
sopa: zopa tipo (clase): 1. mota, era. 2. honelako,
sordo: gor horrelako, halako
su: honen, horren, harén, hauen, horien, es de este tipo: honelakoa da
haien tipo (aspecto): itxura
de él mismo: bere tirar: 1. arrojar: bota, jaurti. 2. estirar: tira
de ellos mismos: beren egin, tiratu
subir: igo tocar: 1. ikutu. 2. tocar música: jo
suceder (ocurrir): gertatu todavía: oraindik
suceso: gertaera todo: guzti, den(a)
sucio: zikin todos los días: egunero
sudor: izerdi tomar: hartu
sudando: izerditan tonto: tonto, memelo, kaiku, kirten
suelo: lur torcido: oker

343
toro: zezen veinte: hogei
torpe: baldar, trakets vender: saldu
torre: dorre venir: etorri
totalmente: zeharo, erabat ventana: leiho
trabajador: langile ver: ikusi
trabajar: lan egin verano: uda
trabajo: lan verbo: aditz
sitio de t.: lantoki, lantegi verdad: egia
traducir: itzuli verde: berde, orlegi
traducción: itzulpen verdura: berdura
traer: ekarri vergüenza: lotsa
tranquilo: lasai vestido (prenda): jantzi, soineko
tranquilamente: lasai vestir: jantzi
tranquilidad: lasaitasun, patxada vez: aldi, bider
tranquilizarse: lasaitu una vez: behin
través (a - de): -an zehar otra vez: berriz, berriro
travieso: bihurri por primera vez: lehen aldiz
treinta: hogeita hamar por última vez: azken aldiz
tremendo: izugarri, ikaragarri pocas veces: gutxitan
tren: tren alguna vez: inoiz, noizpait
tres: hiru algunas veces: batzuetan
triste: triste otras veces: beste batzuetan
trozo: zati muchas veces: askotan, sarri, maiz
tú: zu viaje: bidaia
tumbarse, -ado: etzan vida: bizi, bizitza
tuyo, tu: zure viejo: 1. zahar. 2. antiguo: antzinako, as-
último: azken paldiko. 3. anciano: agure; anciana: atso
único: bakar viento: haize
unir: elkartu viernes: ostiral
un(o): bat vigoroso: bizkor
ni uno: batere ez vino: ardo
universidad: unibertsitate Vitoria: Gasteiz
uno: bat vivir: bizi izan
usar: erabili vivo: bizi
vaca: behi vizcaíno: bizkaitar
vacación: opor Vizcaya: Bizkai(a)
vaciar, -ado: hustu volver: itzuli, bihurtu, bueltatu
vacío: huts vosotros: zuek
vago: alfer voz: ahots, boz
valer: balio izan vuelta: buelta, jira
vapor: lurrun vuestro: zuen
varios: batzu(k), zenbait y: eta
vasco(parlante): euskaldun ya: ba­
vasija: ontzi yo: ni, neu
vaso: baso, edalontzi zapato: zapata, oinetako
vehículo: ibilgailu

344
GAI AURKIBIDEA
INDICE ALFABETICO
 GAI AURKIBIDEA
INDICE ALFABETICO

Adjetivos (listas), 37, 242, 243

Adverbios de tiempo (pasado), 41
Adversativas (oraciones), 154 ss
- ago, 239 ss
al. 190, 191
ala. 153, 190, 191
arte. 184
aurren. 205
ba- (afirmativo), 103
baina, 154
baino. 239 ss
bait, 147
baita ere. 148
baizik. 154, 155
behar izan, 32, 33
berriz. 154
bezalako(a), 39
Caso ablativo plural, 139
adlativo plural, 141
adlativo terminal, 184
dativo plural, 86 ss
destinativo, 128, 129
genitivo posesivo plural, 78
genitivo locativo plural, 108
inesivo plural, 80
instrumental, 63
Causal-explicativas (oraciones), 146, 147
Comparativo, 239 ss
Comparación adverbial, 246
Comparación progresiva, 247
Coordinación copulativa, 146 ss
disyuntiva, 153
adversativa, 154, 155
Copulativas (oraciones), 146 ss
dakar-, 121 ss
dakartza-, 122
daki-, 103 ss
dakizki-, 105
darama-, 121 ss
daramatza-, 122
dauka-, 113
dauzka-, 113
dio- (esan), 107
Disyuntivas (oraciones), 153
ea... (e)n. 32, 191
edo, 153
eduki, presente sintético, 113 ss
-egi (grado de exceso), 256
egin: "erori egin da", 124
ekarri. presente sintético, 121 ss
- lefia. 163 ss
- (e)la eta, 204
Elemento clave, la propia acción verbal, 124
elkar, 133
~(e)n, 189 ss
- en (superlativo), 252
eraman, presente sintético, 121 ss
ere bai, 148
ere ez, 148
-ero (egunero...). 118
esan, presente sintético, 107
eta, 146 ss
eta, causal explicativa, 146
eta: -fe)la eta, 204

347
ezazu. 48
ezazue, 48
ezin izan, 110
ezta ere, 148
Finales (oraciones), 222, 223
Fonética, imperativo negativo, 49
-gatík, 63
gehiago. 240
gehiegi, 256
gehien, 252
Grado comparativo, 239 ss
superlativo, 252
de exceso, 256
gutxiago, 240
hala, 38, 39
hala ere. 154, 155
halako, 38, 39
hau (poza)!, 32
hobe, 240
hobeto. 240
honela, 38, 39
honelako. 38, 39
hórrela. 38, 39
horrelako, 38, 39
-ik: ikusita. ikusirik, 159
Imperativo, 48, 49
Imperativas (oraciones), 213
Interrogativas directas, 189
indirectas, 189 ss
Interrogativas, partículas, 190, 191
itzazu. 48
itzazue. 48
izan: nintzen, 31 ss
nuen. 55 ss
nituen, 58
zait. 85 ss
zaizkit. 94
zaitez, zaitezte. 48
ezazu, ezazue, 48
itzazu. itzazue, 48
jakin, presente sintético, 103 ss
-t(z)en, 104
lehen(go), lehen(engo), 205
¡ehendabizi(ko), 205
lehenbizi(ko), 205
nintzen, 37 ss
nituen, 58
noiz arte, 184
noizko, 152
ñola, 39
noiako(a), 38, 39
Nominalizaciones: -z. 118
-ta, -ik, 159
non (plural): -etan, 80
nondik (plural): -etatik, 139
nongo (plural): -etako. 108
Nor-nori, 85 ss
ñora (plural): -etara. 141
noraino. 184
norako, 152
noren (plural): -en, 78
norentzako, 129
norentzat, 128, 129
nori (plural): -ei, 86 ss
nuen, 55 ss
ordea, 154, 155
ote. 47, 190, 191
Palabras compuestas (pares coordinados), 47
"primero", 205
Pronombres personales: dativo, 87
destinativo, 129

348
Recíproco: etkar, 133
Sintagma nominal: honelako-, horre/ako-, hatako-, 38
norentzako-, 129
norako-, 152
-tfzieko-, 225. 226
Sintaxis: coordinadas copulativas, 146 ss
disyuntivas, 153
adversativas, 154 ss
causal-explicativas, 146, 147
subordinadas sustantivas, 163 ss
interrogativas indirectas, 189 ss .
imperativas, 213 ss
finales, 222, 223
adverbiales (nominalizaciones), 118, 159
Subordinación, transformaciones de persona, tiempo, etc... 221
Sustantivas (oraciones) 163
-ta: ikusita, ikusirik, 159
-tfzjeko, 213 ss
-tfzjen jakin, 104
Verbos sintéticos transitivos (presente): jakin, 103 ss
eduki, 133 ss
ekarri, 121 ss
eraman, 121 ss
esan, 107
-xa, 64
-z: mugituz, 118
zait..., 85 ss
zaitez, 48
zaitezte, 48
zaizkit.,., 94
zertarako, 152
zertaz, 63

349
 HEZKUNTZA, UNIBERTSITATE ETA IKERKETA SAILA
EUSKARA ZERBITZUA

Argitalpenak
G LOTODIDAKTIKA-LANAK:
1. Hizkuntzen Irakaskuntza: Topikoak eta Metodologiak.
2. Hizkuntzen Irakaskuntza: Gramatika Ariketak.
3. Hizkuntzen Irakaskuntza: Mailaketa Gramatikala.
4. Hizkuntzen Irakaskuntza: Neurpideak (prestatzen).
5. Hizkuntzen Irakaskuntza: Zenbait Artikulu.
6. Haurrak Euskaldutzen Giñolaren bidez. Kukubiltxo Taldea.
7. Euskararen Gaitasun Agiría: Programa.
8. Euskaltzaindiak Batasunerako eskaini dituen erabakiak.
9. Haurrak euskalduntzen Giñolaren bidez II. Itxaropena M. de
Lezea.
10. Ipuin zahar eta berriak. Lurdes Iriondo.
11. Jolasean. Imanol Urbieta.
12. Amonaren Ipuinak. Enkarni Genua.
13. Ipuin gehiago. Lertxundi - Lucas - Keinu - Maskarada.
14. Eskolarako ipuinak eta txotxongiloak. Itxaropena M. de Lezea.
15. Hizkuntz jolasak.
16. EABHEM: Euskara maila neurtzeko testa. Ajuria - Ibarra - Sierra.
17. EGA. 1983ko azterketak.
18. Bakarka 1.
19. Euskalkiz Euskalki.
20. Kontu Kontari. (Haurrak euskalduntzen bideoaren bidez) (2.zatia).
Lurdes Iriondo.

351
 21. Musika Hezkuntza Eskolaurrean.
22. Bakarka 2.

HIZKUNTZ PRESTAKUNTZA:
1. Bizkaieraren idatzizko arauak.

ZABALKUNDE-LANAK:

1. Euskal ikasmaterialen bilduma 1984.

2. EIMA programa: Euskal ikasmaterialgintza. 1984eko ekitaldiaren
azalpen bateratua.

852
 BAKARKA es un material de iniciación al euskera, elaborado
fundamentalmente, para el aprendizaje individual o a distancia.
Está orientado a alumnos de Enseñanza Media. Cada tema
ofrece, además de una teoría elemental y progresiva, modelos
para ser memorizados, ejercicios y lecturas programadas. En el
apéndice final se incluye la clave de los ejercicios y un breve
diccionario.

Bakarkíi EK150303 1

EUSKO JAURLARITZAREN ARGITALPEN-ZERBITZU NAGUSIA

SERVICIO CENTRAL DE PUBLICACIONES DEL GOBIERNO VASCO
DEPARTAMENTO DE PRESIDENCIA Y JUSTICIA