BIENVENIDOS
AL CURSO DE QUECHUA INTERMEDIO
LIC : MERY SILES CESPEDES
MODULO I
❖ Los verbos
❖ EL tiempo presente y continuo
❖ actividades
❖ El tiempo pasado
❖ Los adverbios de tiempo
❖ La conjugación del tiempo pasado
❖ preguntas
RUWANAKUNA
LOS VERBOS
Takiy : cantar
tusuy : bailar
waq’ay : llorar
Ruway : hacer
qhaway : mirar
T’ipay : tejer
t’aqsay : lavar ropa
Parlay : hablar
Watay : amarrar
Muskhiy : oler
Llimp’iy : pintar
Uyariy : escuchar
Puriy : caminar
Ñawiy : leer
Mikhuy : comer
Ch’usay : viajar
Asiy : reir
Qhapariy : gritar
Tiyakuy : sentarse
Wañuy : morir
Paqariy : nacer
Puñuy : dormir
Siray : cocer
Rumpiy : correr
Yachachiy : enseñar
Aysay : estirar
Lat’ay : gatear
Warkhuy : colgar
Yupay : contar
Qhatiy : arrear
Uqllay : abrazar
Upyay : beber
Pichay : barrer
Raymichay :festejar
Uphay : lavar
Kunan pacha :
EL TIEMPO PRESENTE
TAKIY : CANTAR
ÑUQA TAKINI TAKICHKANI
QAM TAKINKI TAKICHKANKI
PAY TAKIN TAKICHKAN
ÑUQANCHIK TAKINCHIK TAKICHKANCHIK
ÑUQAYKU TAKIYKU TAKICHKAYKU
QAMKUNA TAKINKICHIK TAKICHKANKICHIK
PAYKUNA TAKINKU TAKICHKANKU
PARLAY : HABLAR
CH’USAY : VIAJAR
TAPUYKUNA
PREGUNTAS
1: IMATAQ QAMPATA SUTIYKI ?
ÑUQAYPATA JOSE SUTIY
2: MAYMANTATAQ QAM KANKI ?
ÑUQA TARIJAMANTA KANI
3 : MAYPITAQ QAN TIYAKUNKI ?
ÑUQA SUCREPI TIYAKUNI
4 : PIWANTAQ QAM TIYAKUNKI ?
ÑUQA TATAYWAN TIYAKUNI
5 : MAYK’A WATAYUQTAQ QAM KANKI ?
ÑUQA ISKAY CHUNKA WATAYUQ KANI
LLALLIKPI
EL TIEMPO PASADO
PACHAMANJINA RIMAY TIKRACHI
ADVERBIOS DE TIEMPO
Qhayna : ayer
Qhayna ch’isi : ayer en la noche
Qhanin p’unchay : antes de ayer
Ñawpaq punch’ay : el anterior dia
Ñawpaq junqajuna : la semana pasad
Ñawpaq killa : el mes pasado
Qhayna wata : el año pasado
Qaninpa : la otra vez
Juk kuti : una vez
LLALLIKPI PUKLLACHISPA
CONJUGACION EN EL TIEMPO PASADO
WAYK’UY
Ñuqa wayk’u rqani
Qam wayku rqanki
Pay wayk’u rqa
Ñuqanchik wayk’u rqanchik
Ñuqayku wayk’u rqayku
Qamkuna wayk’u rqankichik
Paykuna wayk’u rqanku
TUSUY
Ñuqa qhayna tusurqani
Qam qhayna tusurqanki
Pay qhayna tusurqa
ñuqanchik qhayna tusurqanchik
ñuqayku qhayna tusurqayku
Qamkuna qhayna tusurqankichik
Paykuna qhayna tusurqanku
RUWAYKUNA
TAPUYKUNA
PREGUNTAS
KAY TAPUYKUNAMAN KUTICHIY
1: Qhayna imatataq qam ruwarqanki ?
2: Qhayna ch’isi maymantaq paykuna ch’usarqanku ?
3: Qhayna wata maypitaq pay ch’usarqa ?
4: Piwantaq qhayna sonia wayk’urqa ?
5: Pipaqtaq qam p’achataq rantirqanki ?
PARLAPAYANAKU
CONVERSACION
Mario : allin p’unchay Tatay
Jose : allin p’unchay Tatay
Mario : Imaynalla kachkanki ?
Jose : waliqlla Tatay Qanri
Mario : Ñuqapis waliqllataq
Jose : Imatataq qhayna ruwarqanki ?
Mario : Wasillaypi llank’arqani qanri
Jose : ñuqa qhayna sucreman ch’usarqani
Mario : waliq Tatay tinkunakama
Jose : waq kutikama
PACHI
BIENVENIDOS AL CURSO DE QUECHUA INTERMEDIO
LIC : MERY SILES CESPEDES
MODULO II
❖ Las frases verbales
❖ El tiempo futurO
❖ LOS NUMEROS DE 100 AL 1000
❖ PREGUNTAS
❖ ACTIVIDADES
QHICHWA RIMAYNINCHIK
EXPRESIONES IDIOMATICAS
1 :AMA JINA KAY : PORFAVOR
2: ASKAMITA : UN RATITO
3: CH’INSITU : SILENCIO
4: TIYARIKUY : SENTARSE
5: SUCHURIY : RECORRER
6: YAYKUMULLAY : PUEDES ENTRAR
7: MAÑARIWAY : PUEDES PRESTARME
8:ARI : SI
9: MANA : NO
10: MANARAQ : AUN NO
11 : UYARIWAYCHIK: ESCUCHENME
12 : PARLAY ATINICHU : PUEDO HABLAR
13: QHISPICHIWAY : DISCULPE
13: JUSQAYTA : RAPIDO
14: SINCH’ITA : FUERTE
15: WALIQ : BIEN
16 :ALLIN : BIEN
17 : PACHI : GRACIAS
18 : MANA IMANTAPIS : DE NADA
19: TUKUNKICHIKÑACHU : YA TERMINARON
JAMUKPI
EL TIEMPO FUTURO
PACHAMANJINA RIMAY TIKRACHI
ADVERBIOS DE TIEMPO
Q’aya : Mañana
Q’aya paqarin : Mañana por la mañana
Q’aya ch’isi : Mañana por la noche
Minchha: pasado mañana
Qhipan junqajuna : la próxima semana
Qhipan killa : el próximo mes
Qhipan wata : el próximo año
Watapaq :para el año
JAMUKPI PUKLLACHISPA
CONJUGACION DEL TIEMPO FUTURO
CH’USAY : VIAJAR
Ñuqa q’aya ch’usa saq
qam q’aya ch’usa nki
pay q’aya ch’usa nqa
Ñuqanchik q’aya ch’usa sun (sunchik)
Ñuqayku q’aya ch’usa saqku
qamkuna q’aya ch’usa nkichik
Paykuna q’aya ch’usa nqanku
LLANK’AY : TRABAJAR
Ñuqa wataman jampina wasipi llank’asaq
Qam watapaq jampina wasipi llank’anki
pay watapaq jampina wasipi llank’anki
ñuqanchik watapaq jampina wasipi llank’asun
ñuqayku watapaq jampina wasipi llank’asaqku
qamkuna watapaq jampina wasipi llank’ankichik
Paykuna watapaq jampina wasipi llank’anqanku
RUWAYKUNA
AMAÑAYKUNA
ORACIONES
TAPUYKUNA
PREGUNTAS
1: Imatataq q’aya qam ruwanki ?
2: Maymantaq wataman pay ch’usanqa ?
3 : piwantaq qhipan killa paykuna pukllanqanku ?
4: Imatataq q’aya chisi paulina wayk’unqa ?
YUPAYKUNNA 1 JUKMANTA 1000 WARANQAMAN
LOS NUMEROS DEL UNO AL MIL
0 : ch’usaq
1: juk 10 : chunka
2 : Iskay 20 : iskay chunka
3: kimsa 30 : kimsa chunka
4 : tawa 40 : tawa chunka
5: phichqa 50 : phichqa chunka
6: suqta 60 : suqta chunka
7: qanchis 70 : qanchis chunka
8 : pusaq 80: pusaq chunka
9 :jisq’un 90 : jisq’un chunka
10 : chunka 100 pachaq
Vocal : yuq
Consonate : niyuq
11: chunka jukniyuq
33 : kimsa chunka kimsayuq
64 : suqta chumka tawayuq
87 : Pusaq chunka qanchisniyuq
55: phichqa chunka phichqayuq
99 : Jisq’un chunka jisq’unniyuq
YUPAYKUNA 100 1000
100 : pachaq
200 : iskay pachaq
300 : kimsa pachaq
400 tawa pachaq
500 : phichqa pachaq
600: suqta pachaq
700 : qanchis pachaq
800 : pusaq pachaq
900 : jisq’un pachaq
1000 :waranqa
ruwaykuna
23
342
45
467
60
867
67
900
81
578
900
678
732
TAPUYKUNA
PREGUNTAS
1 : MAYK’A WATAYUQTA QAM KANKI ?
ÑUQA TAWA WATAYUQ KANI
2: IMA YUPAYPITAQ QAM TIYAKUNKI ?
ÑUQA ISKAY CHUNKA YUPAYPI TIYAKUNI
3: MAYK’A ALQU TIYAPUSUNKI ?
KINSA ALQU TIYAPUWAN
PACHI
MODULO III
❖ LA HORA
❖ ACTIVIDAD DE HORA
❖ CONVERSACION
❖ LOS SUFIJOS
INTIWATANA
LA HORA
PHANI : HORA
CHININI : MINUTOS
CH’IPU :SEGUNDO
1: IMA PHANIÑATAQ ?
JUK PHANIÑA
INTIWATANA
K’ASKACHIKUNA
LOS SUFIJOS
MANTA : DE
KAMA : HASTA
PAQ : PARA
RAQ:
1: IMA PHANIÑATAQ ?
KIMSA KUSQANÑIYUQÑA
KIMSAMANTA KINSA CHUNKAÑA THASKIN
TAWAPAQ CHUNKARAQ
TAWAMANTA PHICHQA CHUNKAÑA
THASKIN
CHUNKAMANTA CHUNKA CHININIYUQÑA
CHUNKAMANTA ISKAY CHUNKAÑA
THASKIN
RUWAYKUNA
5:00 :
7:05 :
9:30
8 : 40:
5:00
7:25
RUWAYKUNA
1: ima phanikama paykuna
1; ima phanitataq paykuna jukllanku ?
puñunkuman ?
Ima phanitataq pay llank’ananman yaykun ? Ima phanita Karen p’achanta t’aqsarqa ?
RUWAYKUNA
1: Imaynalla kachkanki ?
Ñuqa waliqlla kachkani
2: Mayk’a watayuqta kanki ?
Ñuqa kimsa chunka watayuq kani
3: Ima yupaypitaq pay tiyakun?
Pay tawa chunka yupaypi tiyakun
4: Ima phanitataq paykuna yachay wasiman
Yaykunku ?
Paykuna pusaq phania yaykunku
5: Ima phanitataq mikhunki ?
ñuqa juk phanita mikhuni
K’ASKACHI
PI : EN
ÑUQA SAPA P’UNCHAY MICROPI RINI
PAYQA CHAKIPI RICHKAN.
JOSEWAN MARIAWAN SUCREPI TIYAKUNKU
PAYKUNA ALCALDIAPI LLANK’ANKU
MANTA : DE
KAREN SUCREMANTA
ÑUQA TARABUCOMANTA KANI
KAY WASI T’URUMANTA
MARIAQA UMAMANTA URMAN
WAN : CON
PAYQA MARIAWAN PARLAN
SERGIO JOSEWAN LLANK’ACHKAN
PAYQA MAKINWAN T’AQSACHKAN
PAQ : PARA
PAYQA WASITA TATANPAQ RANTIN
JOSEQA T’ANTATA WAWANPAQ RANTIN
PACHU
BIENVENIDOS AL CURSO QUECHUA INTERMEDIO
LIC : MERY SILES CESPEDES
MODULO IV
Actividades cotidianas
verbos reflexivos
Oraciones afirmativos y negativos
Los sufijos
SAPA P’UNCHAY RUWAYNINCHIK
ACTIVIDADES COTIDIANAS
RUWAYKUNA
LOS VERBOS
1: Jatariy : despertar o levantarse
2: Mayllakuy : bañarse
3: yaku q’uñita jukllay : desayunar
4: llank’ay : trabajo
5: rantiy : comprar
6: Puriy : pasear
7: mikhuy : comer
8 : Qhaway : ver
9 : Ñawiy : leer
RUWANAKU
1: Mañakuy : Rezar
2:ñawiy : leer
3: muqch ‘iy : cepillar
4: Qharpay : regar
5: Pukllay : lavar
6: takiy : cantar
7 : wañiy : leer
8 : puñuy : dormir
9: ñaqch’akuy : peinarse
AMAÑAYKUNA
ORACIONES
1: Sapa ch’isi payqa chunka phanita puñun.
2: Sapa kusqan p’unchayta paykuna wasinkupi mikhunku
3: sapa paqarin ñuqa chukchayta ñaqch’akuni
4: Sapa p’unchay Carlos jampina wasipi llank’an
AMANCHAY AMAÑAYKUNA
1: sapa ch’isi payqa mana chunka phanitachu puñun
2: sapa kusqan p’unchayta paykunaqa mana wasinkupichu mikhunku
3: sapa paqarin ñuqa mana chukchaytachu ñaqch’akuni
4:sapa p’unchay carlos mana jampina wasipichu llank’an
RUWAYKUNA
PACHAMANJINA RIMAY TIQRACHI
ADVERBIOS DE TIEMPO
1: kunan : ahora
2: Kunan p’unchay : hoy dia
Kunan paqarin : hoy en la mañana
4: kunan ch’isi : hoy en la noche
5 : tutamanta : Por la mañana
Tapuykuna
preguntas
Imatataq pay sapa p’unchay ruwan ?
Payqa qanchis phanita yaku q’uñita jukllan
chaymanta uyanta uphakun jinamanta chunka
phanita khillkanta ñawin chaymantaqa payqa
papawkinwan pukllan ch’isillaytaqa payqa
puñun
RUWAYKUNA
Conectores
Ytawan : y
Chanta : luego
Chaymanta ; después
Jinaspa de ese manera
Ñuqa jatarikuytawan kiruyta mukch’ikuni jinamanta
uyayta uphakuni jinaspa llank’anayman rini.
SAPA P’UNCHAY RUWAYNI
Sapa p’unchay ñuqa jarikuytawan kiruyta much’ikununi chanta yaku
q’ñita jukllani jinaspa ubi llank’anayman niri.
Kusqan p’unchaytaqa ñañasniywan mikhunata kikhuni
ch’isintaq qhichwata yachachini chanta juk phanita puñuni.
Sapa p’unchay paypata ruwanin
Payqa tutatutamanta suqta phanita jatarikun chanta pichan
Jinaspa payqa pusaq phanita llank’ananman rin
Payqa juk kusqanniyuqña mikhun chanta payqa chunka phanitaq
puñun.
IMATATAQ SAPA P’UNCHAY RUWANKU
Paykuna pizata mikhuchkanku chanta sodata
Jukllachkanku jinaspa tilita qhawachkanku
K’ASKACHIKUNA
LOS SUFIJOS
1 : KU : REFLEXIVO
TAKIY : TAKIKUY
MAYLLAY : MAYLLAKUY
PUÑUY : PUÑUKUY
SINP’AY : SIMP’AKUY
1: Maria chukchanta simp’akun
2: kay wawa uyanta uphakun
3: Paykuna kirunkuta mukch’ikunku
NA: NOMINALIZADOR
1: pichay : pichana
2: puñuy : puñuna
3. Mikhuy : mikhuna
4: pukllay : pukllana
5:kutay : kutana
1:Mariana puñunapi puñun
2 : Paykuna mikhunata wayk’uchkanku
3 : Payqa uchuta kutanapi kutan
RAQ : aun , antes, todavia
Payqa pukllachanraq : el que juegue todavía
Sonia mikhurqaraq
Jose manaraq chayamunchu
Sonia tusuchkanraq
PAQ : PARA BENEFATIVO
Ñuqa tataypaq llank’ani
Payqa wasinpaq punkuta rantin
Jaqay k’ulluqa llant’apaq
RUWAYKUNA
PARLAPAYANAKU
CONVERSACION
CARLOS: IMAYNALLA KACHKANKI
MARIA : WALIQLLA KACHKANI QANRI
CARLOS : ÑUQAPIS WALIQLLATAQ
MARIA : QHAYNA IMATATAQ RUWARQANKI
CARLOS : JATARIKUYTAWAN ÑUQA LLANK’ANAYMAN RIRQANI JINASPA
CH’ISILLANÑA KUTIPURQANI
MARIA : SAYK’UCHU LLANK’ANAYKI
CARLOA : ANCHA SAYK’UY MARIA
MARIA : Q’AYAKAM MAMAY
CARLOS : Q’AYAKAMA TATAY
PACHI
BIENVENIDOS AL CURSO DE QUECHUA INTERMEDIO
LIC : MERY SILES CESPEDES
Modulo v
La famila
Los adjetivos posesivos
el pronombre imterrogativo quien
conversaciom
YAWARMASI / AYLLU
LA FAMILIA
Jatun mama : abuela
jatun tata : abuelo
Awkilla bisabuela
Ampulla :bisnieto
Ñanay : hermana a hermana
Turay : de hermana hermano
Panay : de hermano a hermana
Wawqiy : de hermano a hermano
Aqiy : hermana del esposo
Masay :hermano del esposo
Ususiy / warmi wawa : hija
Churiy / qhari wawa :hijo
Mama : madre
Tata : padre
Allchhiy : nieto
Sutiyaqiy :padrino de bautizo
Watmuqiy : Padrino de matrimonio
Sispa turay : primo hermano de la mujer
Sispa wawqiy : Primo hermana delvaron
Ipa tia
Tatawki :tio
Qhachuni: nuera
Tullqa :yerno
Qusa : esposo
Warmi : esposa
KURAQ : MAYOR
SULLQ’A : MENOR
CHAWPI : AL MEDIO
QUNCHU PUCHU : MENOR
RUWAYKUNA
QPATA – PATA
AMAÑAYKUNA
Ñuqaqpata Tatay
Qampata tatayki
Paypata tatan
Ñuqanchikpata tatanchik
Ñuqaykuqpata tatayku
Qamkunaqpata tataykichik
Paykunaqpata tatanku
PIQPATATAQ : DE QUIEN
1: Piqpatataq wawan qam kanI
Ñuqa tata franciscoqpata wawan
2: Piqpatataq wawan pay
payqa mama santusaqpata wawan
3: Piqpatataq wawanku paykuna kanku
paykunaqa tata joseqpatawan mama mariaqpatawan
wawanku
Chu kas’kachi
El sufijo chu
Payqa tataykichu ?
Ari Tatay
Mana tataychu
Joseqa sucrementachu ?
Ari payqa sucrementa
MANA PAYQA SUCREMANTACHU
Ruwaykuna
Piqpatataq kay wayaqa
Piqpatataq jaqay michi
Piqpatataq tatan
Piqpatataq chay wawa
Kay amañaykunata pata qpata k’askachikunawan junt’achiy
Mamay,,,,,,,,,,,,,,,,, Marcela sutin
Mama Santusaqa Carmen,,,,,,,,,,,,,,,,,, maman
Tata joseqa ñuqa ……. Qusay
Carolinaqa Silvia……… ñañan
Nestorqa juana ………….. Wawan
Groverqa carolina………… turan
Rene…………… martha warmin
Aylluymanta
De mi familia
Siles ayllu
Ayllupi phichqa kayku , tataypata teodor sutin
mamaypatataq juana sutin , kuraq turaypaqa Ariel sutin
Ñañaypataqa Deysi sutin .
Tatamamayqa tarabucopi tiyakunku
Kuraq turayqa alcaldiapi llank’an
Ñañaytaq corte judicialpi llanka’n
Ñuqaypata juk alqu kapuwan
Aylluypi ancha kusisqa tiyakuyku
MAMANI AYLLU
RUWAYKUNA
PARLAPAYANAKU
SAWASTA : IMAYNALLA KACHKANKI
JOSE : WALIQLLA QANRI
SAWASTA : ÑUQA WALIQLLA KACHKANI
JOSE : MAYMANTAQ QAM RICHKANKI
SAWASTA : LLANK’ANAYMAN RICHKANI
JOSE : QAM PIQPATATAQ WAWAN KANKI
SAWASTA : TATA PIRIKUQPATA WAWAN KANI
JOSE : MAYMANTATAQ QANKUNA KANKICHIK
SAWASTA : ÑUQAYKU YOTALAMANTA KAYKU
JOSE : WAYA Q’AYAKAMA
SAWASTA : Q’AYAKAMA
PACHI
MODULO V
❖ ADJETIVOS CALIFICATIVOS
❖ SUFIJO TAQ
❖ oraciones
❖ Los colores
❖ Actividades de los colores
SUTI TIQRACHIKUNA
LOS ADJETIVOS CALIFICATIVOS Wira / TULLU
Kachitu / Chiri /
millay q’uni
K’uchi / qhilla Jatun /
Ch’ichi / juch’uy
llinphu
Ch’isi /
Thanta / musuq Saqra / k’acha p’unchay
Llinphu / Sipay /wayna /
K’uchi / qhilla
ch’ichi machu runa
Jatun / Kusiy / T’una / jatuchaq
juch’uy phutiy
Misk’i / jaya
Ismu /q’ita /k’uku
amanaykuna
1 : k’acha warmi : mujer bonita
2 : puka t’ika : flor roja
3 : jatun allqu : perro grande
TAQ : Y
IMAYNATAQ PAY ?
PAYQA K’ACHITUTAQ WIRATAQ
IMAYNATAQ KAY ALQU ?
IMAYNATAQ PAYKUNA KANKU
Llimp’ikuna
Puka : rojo willapu : anaranjado
Q’illu : amarillo chumpi : cafe
Q’umir : verde puka anqas : violeta
Yana : negro sut’i kulli : lila
Yuraq : negro
Kulli : morado
Mullu : rosado
Uqi : plomo
Anqas : azul
Qusi : celeste
Laphu q’umir : lechuga
pachi
BIENVENIDOS AL CURSO DE QUECHUA INTERMEDIO
LIC : MERY SILES CESPEDES
Modulo VII
1: adjetivos comparativos
Superlativos
parlapayanaku
Puquykuna
productos
Juwas : uvas
Laranja : naranja
Latanu : platano
Lurasno : durazno
Pira : pera
Wallpa aycha : carne de pollo
Khuchi aycha: carne de cerdo
Waka aycha : carne de vaca
Challwa aycha : carne de pezcado
Chuqllu : choclo
Jawas
Alwirjas
Luqutu
Siwilla
Tumati
Papa
Sani papa
AMAÑAYKUNA
ORACIONES
KAY LATANUQA ISMU KACHKAN
CHAY PAPAQA ANCHA JATUCHACHAQ
CHAY CHALLWA AYCHA ANCHA SUMAQ
ADJETIVOS COMPARATIVOS
KAY LARANJAQA CHAY LARANJA JINA JATUCHAQ
MARIAQA SAWASTA JINA JUCH’UY
KAY ALQU JAQAY ALQU JINA SAQRA
KAY WAWA CHAY WAWA IJNA K’ACHITU
KAY WASIQA JAQAY WASI JINA JATUN
ADAJETIVOS SUPERLATIVOS
KAY WASI ASWAN K’ACHITU JAQAY WASIMANTA
CARLOSQA ASWAN ROBERTOMANTA JATUN
KAY MICHIQA ASWAN JAQAY MICHIMANTA WIRA
RUWAYKUNA
PUNI : SIEMPRE
JATUCHAQ T’UNA K’UKU Q’ITA CHAYASQA ISMU KUSA PUQUSQA
MISK’I JAYA
KAY LATUNA……………………. KACHKAN
CHAY PAPA …………………….KACHKAN
JAQAY JUWAS …………………….KACHKAN
LURASNUQA ……………………….KACHKAN
PARLAPAYANAKU
CONVERSACION
Jose : imaynalla kachkanki
Sawasta : waliq kachkani , qanri
Jose : ñuqapis waliqllataq kachkani
Sawasta : Imatataq rankichkanki
jose : papata rantichkani , qanri
Sawasta :ñuqaqa siwillatawan wallpa aychatawan rantichkani
Jose : waliq mamay q’ayakama
sawasta : q’ayakama jose
Qhichwa kuski
1: tawa ruwaykunata niriwaychik ?
2 : kinsa suti t’iqrachita niriwaychik
3 : kay yupaykunata qhilqariychik
24 98 345 651 700
4 : imayna pachallisqata kachkanki ?
5 : kay llank’ay rimayta jamuqpi pukllarichiychik ?
6 : ayllunkichikmanta parlariychik .
PACHI