ESCUELA DE EDUCACION BASICA
INTERCULTURAL BILINGÜE
“MONSEÑOR LEONIDAS PROAÑO 1”
EDUCACIÓN GENERAL BÁSICA
USHAYKUNATA, YACHAKUNA PAKCHIKUNATAPASH ASHTAWAN
HATUNYACHINA
Proceso: (PAI)
Proceso de Aprendizaje Investigativo.
FICHA PEDAGÓGICA
ACTIVIDADES / Ruraykuna
Yachay: kichwa Shimi yachay
YACHAYTA TARIPAY (Dominio de conocimiento:
Yariyaykuna: Sensopercepción
YACHAYMAN YAYKUY (PROBLEMATIZACIÓN)
Shuyukunata rikushpa tapuykunata kutichinchik
Shuyuka imatatak yuyachin
Abya yala shutika imatatak nisha nin
Tawantisuyo shimika, imatatak nisha nin
Inkakunaka ima shimpikata rimashpa kawsarkakuna
Abya yalapi kichwa runakunaka tiyanchu
Imamantatak kichwa shimita rimashpa kawsanchik
Kichwa shimika may llatapitak wiñarishka
AMAWTAY YACHAY CONTENIDO CIENTIFICO
Kichwa shimi wiñarishkamana, killkakatishpa ashtawan yachanchik
ABYA YALAPI IMA TUKUSHKAMANTA
Manarak americo Vespucio runa chayakpika,
ñukanchikpa allpachaka ABYA YALA shutitama charirka,
kayka “sumakta pukushpa katik allpa” yuyaytami charin.
Kay abya yala allpachapika yallik pachaka, hatun
ayllukunami kawsashkakuna shina: AZTECAKUNA, mexico
mamallaktapi MAYAKUNA Guatemala, san salvador,
hondurasmallaktakunapi; ashtawan urayashaka
CHIBCHAKUNA panamá, Colombia mamallaktakunapi
kawsashkakuna.
Anya yalapika INKAKUNAMI, Peru, Ecuador, Bolivia,
ashakunaka Chile, Argentina, Colombia, mamallaktakunapi
kawsashkakuna; chaymantami TAWANTISIYO shutita
charirka. Kay llaktakunapika kunakami kichwa shimita
rimashpa kawsanchik.
Shinallatak, abya yalpika shuktak shimikunapash tiyarkami,
chaymantami, kunan pachakma rimashkata uyanchik: Maya, Quiché, Guaraní, Aymara, Mapuche: Zapoteco,
shuktakkunapash; kay shimikunata anchuchinata yuyashpami español shimita rimachun munarkakuna.
Kichwa shimika Cuzco inkakunapa rimaymi karka, Atawalpa, 1533 watapi wañushka pachamantami, kichwa
rimakkunaka español shimpiyachashpa rimyta kallarirkakuna.
Kichwa shimika Kullasuyu, Chinchaysusuman rakirirk; ashtawanapash Antisuyo, Punasuyukama yallirka.
Kichwa shimita Cuzco pakaritampu rakirka; wacharishka nin, chaymantami kullasuyu, Punasuyu, Antisuyukama
wiñarika.
1533 watamana, inti Atawalpa wañshka kipa, español shimiwan chapushpa rimayta kallarirkakuna. Chaymanta
kunan punchakama chakrishimi rimanchik.
YACHASHKATA RIKUY (VERIFICACIÓN)
Ñawirishka kipaka, mana nishpa tapuykunata kutichini
• Inka runakunaka Cuzco laktapichu kawsashka ( )
• Inkakunaka kichwa shimitachu rimashpa kawsashka ( )
• Abya Yala, shutika sumakta pukushpa katik allpa nisha ninchu ( )
• Abya yalapika shuklla kawsaymarkachu tiyashka ( )
• Abya Yalapika Azteca, Maya, Chibcha, inka kawsaymaymarkakunachu tiyashka ( )
TUKUNCHAY (CONCLUSIÓN)
ABYA YALAPI, ALLÍ, NANA ALI TUYUSHKAKUNATA MILKAPI PAKTACHINI
ABYA YALA
ALLÍ TUKUSHKAKUNA MANA ALLÍ TUKUSHKAKUNA
Yachayta Ruray: Aplicación de conocimiento.
Kay chakrushka millkapi, kichwata rimak llaktakunapa shitita mashkani
G T U K L F D S P S V M
F U J O X H I L E A A K
O P A M I O P L R R C R
Y V I T Ñ U Ñ A U U A O
B D I N E O O N Z D G D
E U O L O M B I A N Y A
R C L N E H A M X O H U
B O L I V I A L P H E C
A R G E N T I N A L T E
Yachayta Wiñachiy: Creación de conocimiento.
Abya yala shuyupi kichwa shimita mayllapi rimak kashkata killkashpa rikuchini
Mamallakta Marka Ayllullaktakuna
Yachakushkata Willanahuy: Socialización de conocimiento
Llankay rurashkakunata ñuka mashikunama rikuchishpa karana.
RURASHKA /ELABORADO WAWAKUNAPAK YACHAYTA RIKUK PUSHAKPA RIKUSHKA/
POR: REVISADO POR JUNTA ACADÉMICA: LÍDER:
Lcdo. Alberto Paca Lcda. Sonia Chucuri Lcdo. Alberto Paca
Firma: Firma: Firma:
Fecha: 03/10/2022 Fecha: Fecha: