Guía Didáctica de Griego Antiguo
Guía Didáctica de Griego Antiguo
LOGOS
LINGUA GRAECA PER SE ILLUSTRATA
GUÍA DIDÁCTICA
SANTIAGO CARBONELL
GUÍA DIDÁCTICA
ÍNDICE
I. INTRODUCCIÓN 4
III. UNIDADES 6
IX. CONTENIDOS 17
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 17
Tema 1 ΘΕΟΙ, ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΘΗΡΙΑ 17
Tema 2 ΑΝ∆ΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ 18
Tema 3 ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ 19
Tema 4 ΝΥΞ 19
Tema 5 ZΩΙΑ 19
Tema 6 Ο ΟΙΚΟΣ 20
Tema 7 Ο ΚΟΣΜΟΣ 20
Tema 8 Ο ΜΥΘΟΣ 21
Tema 9 Η ΕΥΡΩΠΗ 22
Tema 10 Η ΕΛΛΑΣ 22
Tema 11 Η ΟΙΚΙΑ 23
Tema 12 Ω ΖΕΥ, Ω ΗΡΑ 23
Tema 13 Υ ΥΠΑΤΙΑ 24
Tema 14 Η ΤΡΟΦΗ 24
Tema 15 Ο ΚΥΚΛΩΨ 25
Tema 16 ΚΑΘ’ Ο∆ΟΝ 26
Tema 17 Η ΑΓΟΡA 26
Tema 18 ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟ ΣΩΜΑΤΟΣ 27
Tema 19 ΟΙ ΠΑΙ∆ΕΣ 28
Tema 20 Ο ∆ΑΚΤΥΛΙΟΣ 28
2
ΛΟΓΟΣ
Tema 21 Ο ΒΙΟΣ 29
Tema 22 ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤ’ ΟΙΚΟΝ ΕΡΓΑ 30
Tema 23 ∆ΕΣΠΟΤΑΙ ΚΑΙ ∆ΟΥΛΟΙ 30
Tema 24 H ΑΤΤΙΚΗ 31
Tema 25 AI AΘΗΝΑΙ 31
Tema 26 ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ∆ΙΑΛΕΚΤΟΙ 32
Tema 27 ΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ 33
Tema 28 Η ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 33
Tema 29 Η ΚΛΟΠΗ ΤΟΥ ΠΥΡΟΣ 34
Tema 30 Ο ∆ΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ 35
Tema 31 ΤΑ ΜΗ∆ΙΚΑ 35
Tema 32 Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 36
Tema 33 Ο ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ 37
X. MODELOS DE PRUEBAS 38
XIΙ. ΒIBLIOGRAFIA 49
3
GUÍA DIDÁCTICA
I. INTRODUCCIÓN
4
ΛΟΓΟΣ
Los textos literarios clásicos presentan serias dificultades para los principiantes
de Secundaria. Las antologías graduadas y con notas aclaratorias resuelven en
parte este problema de adecuación al nivel, pero no se llega a una sustancial
asimilación de conceptos, ya que no se produce en ellas el ingrediente
fundamental de todo proceso de aprendizaje lingüístico, a saber: la repetición de
vocabulario y de los fenómenos gramaticales esenciales.
5
GUÍA DIDÁCTICA
III. UNIDADES
0. EIΣΑΓΩΓΗ
1. ΘΕΟΙ, ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΘΗΡΙΑ
2. ΑΝ∆ΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
3. ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ
4. ΝΥΞ
5. ΖΩΙΑ
6. Ο ΟΙΚΟΣ
7. O ΚΟΣΜΟΣ
8. Ο ΜΥΘΟΣ
9. H ΕΥΡΩΠΗ
10. H ΕΛΛΑΣ
11. Η ΟΙΚΙΑ
12. Ω ΖΕΥ! Ω ΗΡΑ!
13. ΥΠΑΤΙΑ
14. Η ΤΡΟΦΗ
15. Ο ΚΥΚΛΩΨ
16. ΚΑΘ᾽ Ο∆ΟΝ
17. Η ΑΓΟΡΑ
18. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
19. ΟΙ ΠΑΙ∆ΕΣ
20. Ο ∆ΑΚΤΥΛΙΟΣ
21. Ο ΒΙΟΣ
22. ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤ’ ΟΙΚΟΝ ΕΡΓΑ
6
ΛΟΓΟΣ
7
GUÍA DIDÁCTICA
11. Η ΟΙΚΙΑ presenta las partes y utilidades de las estancias de una casa
señorial griega similar a las encontradas por la arqueología en Olinto de
Macedonia.
12. Ω ΖΕΥ! Ω ΗΡΑ! presenta algunas plegarias a los dioses. Aprendemos
nombre de recipientes y utensilios de la casa.
13. En H YΠΑΤΙΑ se mencionan algunas ocupaciones de ciudadanos atenienses
y esclavos. Aprendemos a expresar la edad, nombre y características de las
personas.
14. Η ΤΡΟΦΗ mezcla mitología con ciencia: habla de la alimentación de dioses y
las costumbres alimenticias de los animales. Conocemos además algunos
rasgos de la dieta de los griegos.
15. Ο ΚΥΚΛΩΨ trata la costumbre de mezclar el vino con agua, la dicotomía
civilización / vida agreste y las normas de hospitalidad a partir de la historia del
cíclope Polifemo.
16. ΚΑΘ’ ΟΔΟΝ menciona los misterios eleusinos y algún elemento de su
preparación.
17. ΕN ΤΗΙ ΑΓΟΡΑΙ muestra las tareas diarias de las mujeres en la casa.
Presenciamos una escena de compras en el ágora con varios tenderos.
18. TA MEPH TOY ΣΩΜΑTOΣ describe las partes del cuerpo humano y habla
también de famosas metamorfosis mitológicas.
19. En ΟΙ ΠΑΙΔΕΣ aparecen distintas ocupaciones y oficios de ciudadanos
atenienses y metecos a través de una escena de juego de niños junto al río.
20. En Ο ΔΑΚΤΥΛΙΟΣ presenciamos una escena de riña entre esclavas.
21. Ο ΒΙΟΣ se centra en el modo de vida de los seres humanos y las diferencias
entre las clases sociales, así como la situación de la mujer.
22. ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤ´ΟΙΚΟΝ ΕΡΓΑ describe las distintas labores agrícolas.
Presenciamos una discusión en el patio de la casa entre esclavas y amos.
23. ΔΕΣΠΟΤΑΙ ΚΑΙ ΔΟΥΛΟΙ contiene una escena doméstica en la que el amo
trata de averiguar quien ha robado en su casa.
24. Η ΑΤΤΙΚΗ se centra en los accidentes geográficos más importantes de la
región del Ática.
25. ΑΙ ΑΘΗΝΑΙ repasa las distintas zonas de la polis ateniense y sus respectivos
habitantes (puertos, campo, ciudad y largos muros), así como los espacios
públicos de la ciudad de Atenas. Especial atención se da a los distintos
monumentos y su ubicación en el santuario de la Acrópolis.
26. ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΚΤΟΙ se presentan los dialectos griegos y el origen
mítico del pueblo heleno.
27. Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ se presentan las formas de gobierno del mundo griego
antiguo, los órganos institucionales y la organización socio-política de la
democracia ateniense.
28. TO ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ presenta una típica escena de banquete durante las fiestas
Panateneas de Atenas.
8
ΛΟΓΟΣ
2 Cuando el vocabulario de la lección es muy amplio se practican aquellas palabras de uso más
frecuente. Se pueden incluir en ocasiones palabras que han aparecido ya anteriormente, a modo de
repaso.
9
GUÍA DIDÁCTICA
Mantenemos, por ejemplo, formas áticas como Τερψιχόρα (pese a que es más
recurrente la jónica Τερψιχόρη), o ἁθροίζω (así en Platón y Jenofonte; en lugar
de ἀθροίζω, que usa ya Apolodoro), pero preferimos palabras con doble sigma,
en lugar de las áticas con ττ, no sólo por ser las que han pervivido en griego
hasta hoy desde Apolodoro, por ejemplo, sino también por su mayor rentabilidad
etimológica (tipo θάλασσα: talasoterapia, talasocracia, etc.; γλῶσσα: diglosia,
glosar, glosario, etc.).
Hay una única palabra que no está documentada en la versión griega del
diccionario Liddell-Scott (ed. Ι. Σιδέρης) que hemos consultado y la encontramos
precisamente en el subtítulo del manual: se trata del participio
10
ΛΟΓΟΣ
Algunos pasajes del manual están basados en antiguas obras literarias griegas.
Nuestras fuentes abarcan un gran periodo de tiempo, desde Homero hasta
Apolodoro, pasando por Platón o Diodoro Sículo, por ejemplo. Conforme se
avanza, la presencia de fragmentos originales, adaptados de un modo u otro, es
cada vez mayor.
- Nos hemos inspirado en las obras Partes de los animales e Historia de los
animales de Aristóteles para la clasificación de los animales del tema ΖΩΙΑ y
para hablar de las rivalidades entre ellos por la comida en el tema Η ΤΡΟΦΗ.
11
GUÍA DIDÁCTICA
- El mito sobre los orígenes del pueblo heleno de ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΚΤΟΙ está
basado en Apolodoro I, 7,3.
12
ΛΟΓΟΣ
13
GUÍA DIDÁCTICA
Los textos que hemos creado son en definitiva el pretexto para la introducción de
diversas actividades prácticas que se utilizan en el aprendizaje activo de lenguas
extranjeras. Estos materiales adicionales se introducen en fases diferentes:
1. Contextualización
Antes de empezar a trabajar con los textos conviene introducir a los alumnos en
las cuestiones básicas que plantea cada unidad a nivel léxico y gramatical, pero
también cultural.
- uso de las TIC: presentaciones, autocorregibles, quiz tipo kahoot, etc. Podemos
también comenzar usando presentaciones con frases modelo, léxico y esquemas
concisos. Se trata de ir avanzando a través de preguntas sencillas y respuestas,
en griego o en nuestra lengua, sin detenernos en explicaciones teóricas
detalladas. Instamos a los alumnos y las alumnas a aventurar hipótesis,
apoyándonos en aquello que conocen. Así, por ejemplo, si proyectamos el dibujo
del dios Dioniso, podemos preguntar τίς ἐστιν; A quien no lo conozca podemos
continuar preguntándole οὐ γιγνώσκεις; y ayudar diciendo ἐγὼ γιγνώσκω…. En
14
ΛΟΓΟΣ
2. Interpretación
En esta fase los alumnos reciben e interpretan los mensajes contenidos en los
textos.
A la primera lectura del profesor siguen las de l@s alumn@s. En ellas podemos
detectar problemas de comprensión, cuando se producen equivocaciones en la
pronunciación, falta de fluidez o la entonación no es correcta. Las lecturas
dramatizadas de las partes dialogadas entre personajes siempre motivan. Un
ejercicio interesante es la grabación en formato audio de algunas lecturas que
servirán para la escucha en cursos venideros.
La última de todas las lecturas se puede realizar sin que tengan los alumnos el
texto delante, para potenciar así la memoria auditiva.
3. Asimilación
15
GUÍA DIDÁCTICA
16
ΛΟΓΟΣ
4. Expresión
Resulta interesante dramatizar los textos del manual dando vida a sus
personajes. Todo el proceso de aprendizaje previo cobra, sin embargo, mayor
sentido cuando damos a los alumnos la posibilidad de crear sus propios textos.
Se trata en esta última fase de reutilizar y modificar los contenidos lingüísticos
vistos adaptándolos a necesidades comunicativas auténticas, a ser posible con
un auditorio real.
Las actividades planteadas aquí son por tanto más abiertas y exigen un esfuerzo
de creatividad al que los alumnos se entregan por lo general gustosos.
IX. CONTENIDOS
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Concepto de número (concordancia sujeto-atributo): sing. y pl. de masc. fem. y neutr.
de 1ª y 2ª decl. -α |-αι, -ος |-οι, -ον |-α.
17
GUÍA DIDÁCTICA
- Masculino genérico.
- Artículo masculino y femenino: nominativo, sing. Ausencia de artículo.
- 3ª p. sing. y pl. del verbo εἰμί.
- Conectores καί, οὐ...ἀλλά, μέν...δέ.
- Adverbios Ναί, Οὐδαμῶς.
- Orden de palabras; posición de los adjetivos: atributiva, predicativa.
- Adjetivos Ἑλληνικός, Ῥωμαϊκός.
Léxico
- Sustantivos: ser humano, bestia y divinidad (ἄνθρωπος, θηρίον, θεός); nombres
propios de personajes históricos, dioses y monstruos.
- Oficios u ocupación: filósofo, poetisa, músico, matemático, sacerdotisa, reina.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
- Preguntar y responder por la identidad de algún ser (persona, dios, monstruo); dar
información sobre su condición mortal o inmortal, u origen (griego/romano).
- Responder afirmativa o negativamente.
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Concepto de género: masc. en -ος, fem. en -α, -η, neutros en -ον; ἀνήρ | ἄνδρες,
γυνή | γυναῖκες.
- Articulo masculino, femenino y neutro: nominativo, sing. y pl.
- Adjetivos 2 terminaciones (ἀθάνατος,-ον) y 3 terminaciones (θνητός, -ή, -όν ).
- Conectores y partículas: ἢ, γάρ, οὔτε … οὔτε, οὖν.
- Alfa privativa (ἀθάνατος).
- Numerales: δύο, τρεῖς.
- Sustantivos 3ª decl. ἀνήρ, γυνή, παῖς, γένος. Masculino 1ª decl. νεανίας.
- Neutro plural con verbo singular.
Léxico
- Edades del hombre: ἀνήρ, γυνή, παῖς, παιδίον, νεανίας, κόρη.
18
ΛΟΓΟΣ
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
- Preguntar y responder por la identidad de algún ser o persona; dar información sobre
su sexo, su condición mortal o inmortal, o describir alguna cualidad (hombre, mujer,
niño, joven, muchacha).
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Terminaciones de sustantivos por géneros.
- Concepto de caso y declinación: sustantivos de la 1ª masc./fem., 2ª masc./fem./neutr.
y 3ª en -μα, -ις, -ηρ, -ος.
- Interrogativo τί;
- Nexos: καί ... καί , ... ἀλλὰ καὶ …
Léxico
- Vocabulario gramatical: número, letra, diptongo, palabra, nombre, masculino,
femenino, neutro, mayúscula.
- Cardinales y ordinales.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 4 ΝΥΞ
Tema 5 ZΩΙΑ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Conjugación de verbos en 3ª persona sing. y pl.: voz activa y media, temáticos y
contracto en -α: -ει | -ουσιν, -ᾷ | -ῶσιν, -εται |-ονται.
- Valores del verbo εἰμί: ser, haber.
- Conectores: ὥσπερ, εἴτε... εἴτε.
- Iota subscrita y adscrita.
19
GUÍA DIDÁCTICA
Léxico
- Adjetivos de cualidad, tamaño y cantidad.
- animales; tipología según hábitat, comportamiento, morfología.
- Seres mitológicos: Quimera, Parténope. El Tártaro.
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 6 Ο ΟΙΚΟΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Genitivo CN: sing. y pl. 2ª decl., 1ª decl. fem. temas en -α, -η; Pronombre αὐτῆς,
αὐτοῦ.
- 3ª decl.: temas en rho.
- Interrogativo τίνος;
- Expresión τοῦτ᾽ ἔστιν.
Léxico
- Parentesco: familia, padre, madre, hermano, abuelo, amigo.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 7 Ο ΚΟΣΜΟΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
20
ΛΟΓΟΣ
Gramática
- Concordancia: atributo masculino para sujeto plural masculino y femenino.
- Casos: nominativo y dativo: 1ª decl. (fem. temas en -η/—α) y 2ª decl.; función de
CCL con preposición ἐν.
- Declinaciones: masc. 1ª decl. ὁ πλανήτης, ὁ Ἅιδης, fem. 2ª decl. ἡ ἥπειρος, 3ª
decl.: masc. Ἀπόλλων, Ποσειδών, fem. Ἑλλάς, Δημήτηρ, neutro ὄρος.
- Adjetivos: μέγας, πολύς, ὀλίγος. 2 terminaciones: ὀλύμπιος, -ον.
- Clasificación de los verbos: 3ª persona sing. y pl. de verbos contractos en -ε (-εῖ |-
οῦσιν); atemáticos: v. media κεῖμαι | κεῖνται, v. activa ἐστίν | εἰσίν con
significado ser, haber o estar.
- Conectores: οὐ μόνον ... ἀλλὰ καί, τε.
- Interrogativos ποῦ; τίνες; πόσος;
Léxico
- Accidentes geográficos, continentes y pueblos principales del mundo griego.
- Dioses del Olimpo.
- Nombres de los planetas y astros.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 8 Ο ΜΥΘΟΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Genitivo plural de 1ª, 2ª y singular de 3ª decl. (Διός, νυκτός, ἔρωτος, ποιήσεως,
Χάους, Προμηθέως, Ἡρακλέους); Pronombre αὐτοῦ, αὐτῆς, αὐτῶν.
- 3ª decl.: temas en labial, velar, rho, silbante, vocal y diptongo.
- Nexo ὅτι.
- Adjetivo μέλας, μέλαινα, μέλαν.
- Voz media: verbo γίγνεται | γίγνονται.
- ἐκ, ἐξ + genitivo.
- Interrogativos πῶς; τίνα;
21
GUÍA DIDÁCTICA
Léxico
- Derivados de γένος: γίγνομαι, γένεσις, πρωτόγονος, γονεῖς.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 9 Η ΕΥΡΩΠΗ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Sustantivos femeninos en -ις.
Léxico
- Accidentes geográficos de Europa: ríos, mares, montañas, islas.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 10 Η ΕΛΛΑΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Dativo CCL: 1ª declinación fem. de temas mixtos (θάλασσα), 3ª declinación (tipo τῇ
Ἑλλάδι, τῷ πελάγει).
- 3ª decl.: temas en consonante dental, silbante, vocal -ι.
Léxico
- Accidentes geográficos de Grecia: ríos, montañas, islas.
- Regiones, ciudades y colonias de Grecia.
- el mar: θάλασσα, πόντος, πέλαγος, ὠκεανός.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
22
ΛΟΓΟΣ
Tema 11 Η ΟΙΚΙΑ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Voz media: (ἀναπαύομαι, λούομαι).
- 1a, 2a, 3a p. sing. verbo εἰμί, εἶ, ἐστίν. Compuestos ἄπεστιν, πάρεστιν.
- Acusativo función CD.: sing. fems. 1a decl., masc./neutr. 2a decl. Artículo τόν, τήν,
τό. Pronombre αὐτόν, -ήν, -ό.
- Vocativos nombres propios de 1a decl. fems. -α, de 2a masc. -ος.
- Dativo pl. ἐν ᾽Αθήναις.
- Preposiciones: κατά + acus. en expresión κατ´οἶκον
- Genitivo sin preposición en expresiones temporales (idea de duración) νυκτός,
ἡμέρας.
- Adverbios ἄνω, κάτω, καλῶς, ἅμα.
Léxico
- Partes y estancias de la casa señorial griega: gineceo, androceo.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- 2ª p. sing. presente indicat. activo verbo contracto ὁρῶ y consonánticos.
- Acusativo sing. 3ª decl.: complemento directo. Pronombre αὐτόν, -ήν, -ό.
- Pronombre personal 1ª y 2ª p. sing. ἐγώ, με, μου, σύ, σε, σου.
- Vocativo e Imperativo presente 2ª p. sing.: ὦ Ζεῦ, ὦ Ἥρα, φέρε! ὅρα! ἀπάλλασσε!
- Dativo plural 1ª y 2ª declinación: compañía
- Preposiciones: ἐπί + dat., κατά + gen., σύν + dat., ὑπό + dat, πρός + acus., μετά +
acus., διά + acus.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
23
GUÍA DIDÁCTICA
Léxico
- Verbos de movimiento (subir, bajar, dirigirse), de pausa (dormir, descansar) y
acciones cotidianas (levantarse, vestirse, lavarse).
Tema 13 Υ ΥΠΑΤΙΑ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Participio perf. γεγονῶς, γεγονυῖα
- Acusativo plural (CD) de 1ª decl., 2ª decl., 3ª decl.
- Acusativo sing. de 3ª decl. temas en ρ.
- Acusativo de extensión temporal.
- Dativo posesivo con verbo εἰμι.
- Superlativo κάλλιστος. Adverbio καλῶς.
- Pronombre οὗτος,αὕτη, τοῦτο.
Léxico
- Expresión de la edad: numerales.
- Adj. interr. ποῖος, ποία, ποῖον.
- Compuestos de φιλ-, φιλο-, -πώλης.
- ἀγαθός, καλός, ἄσχημος, πονηρός.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 14 Η ΤΡΟΦΗ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
24
ΛΟΓΟΣ
- Doble acusativo.
- Dativo sing. 3ª declinación -ι.
- Sintaxis del dativo: dativo propio complemento indirecto, intrumental-asociativo.
- Conjunción ἐπεί.
- Usos de preposiciones διά con acus. y gen., κατά con acus. extensión temporal.
Léxico
- Alimentación y tipo de bebidas de dioses y humanos. Salud.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 15 Ο ΚΥΚΛΩΨ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Infinitivo de pres. activo verbos temáticos: -ειν. Infinitivo sustantivado τὸ μεθύειν.
- Imperfecto indicat. v. activa: εἶχε, διέτριβε, ἔτρεφε, ἔπινε, ἤσθιε, ἐγίγνωσκε, ἦν,
etc. Aumento.
- Acusativo: circunstancial de extensión (vbo διατρίβω).
- 3ª decl.: temas en -υ, -ευ, -ντ.
- Preposiciones ἀπό + gen., ὑπό + genit.,/dat., εἰς + acus., μετά + gen., ἐπί + gen.
- Adjetivos -ης, -ες.
- Participio de perfecto pasivo κεκραμένος.
- Verbos compuestos de ἀνά, κατά, ἀπό, πρός, ἐκ, εἰς.
- Infinitivo sustantivado τὸ μεθύειν.
Léxico
- Tipología y cualidades del vino: blanco, tinto, diurético, dulce, digestivo, nutritivo.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
25
GUÍA DIDÁCTICA
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Oraciones de relativo: pronombre relativo nom. masc. sing. y pl. ὅς | οἵ , acus. sing.
pl. ὅν | οὕς y nom., acus. neut. sing. ὅ.
- Imperativo verbos puros ἔχε, λέγε, σπεῦδε, βάδιζε, ἔπαιρε, λάμβανε y contracto
σίγα.
- Vocativos masc. 2ª decl. -ε, 1ª δέσποτα!
- Dativos de pron. personal 1ª y 2ª pers. μοι, σοι.
- Preposición περί + gen.
- Preverbio σύν.
- Morfemas enclíticos -δε, -θεν.
- Comparativo y superlativo de μέγας (μείζων, μέγιστος) y μάλα (μάλιστα).
- Adverbios en -ως, πόρρω, πλησίον.
- Expresión Kαλῶς σοι γένοιτο!
- Dativos con valor adverbial πεζῇ, σιγῇ.
- Compuestos de εἰμί, χωρῶ.
Léxico
- Verbos de movimiento βαίνω, βαδίζω, ἔρχομαι, πορεύομαι.
- Compuestos de ὁδός.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 17 Η ΑΓΟΡA
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Infinitivo de presente activo: verbos puros y contractos en -ε. Función de CD con
verbos ἐθέλω, κελεύω y sujeto con expresiones δυνατόν/ἀνάγκη/ καιρός ἐστιν.
26
ΛΟΓΟΣ
Léxico
- Productos y puestos del ágora. El dracma.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Sintaxis de la voz pasiva (-εται, -ονται) y complemento agente ὑπό + genitivo.
- Relativo femenino ἥ| αἵ.
- Imperfecto indicat. act. verbos contractos en ε. Voz media: ἐλούετο.
- Dativo sing./pl. 1ª, 2ª y 3ª decl. (-ι |-σι). Función instrumental.
- Adj. πᾶς, πᾶσα, πᾶν.
- Declinación de πούς, ποδός, χείρ, χειρός.
- Numeral: εἷς, μία, ἕν.
- πλήν + gen.
Léxico
- Partes del cuerpo.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
27
GUÍA DIDÁCTICA
- Describir al ser humano acciones que puede realizar con sus miembros o
extremidades.
- Describir cuerpo y desplazamiento de monstruos híbridos y dioses.
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 19 ΟΙ ΠΑΙΔΕΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Participio presente activo/medio masc. sing. -ων, -ῶν / -μένος, (acus. -μένον).
- Vocativo 1ª, 2ª, 3ª temas -ων, -ηρ.
- Imperativo presente -ε, -α, -ει, aoristo εἰπέ, ἐλθέ, δός. Imper. negativo μή.
- Genitivo de origen.
- Verbo οἶδα: 1ª, 2ª p. sing.
- πρός + dativo; ἐντός, ἐκτός + gen.; ὑπό + dat.
- Infinitivos de presente –ειν, –ᾶν, –ναι, –σθαι. Inf. aor. γενέσθαι.
- Εxpresión ἀπ᾽ ὄρθρου εἰς ἑσπέραν.
- Acusativo de relación con verbo ἀλγῶ.
Léxico
- Oficios. La escuela.
- El Cerámico.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 20 Ο ΔΑΚΤΥΛΙΟΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
28
ΛΟΓΟΣ
- Participio activo y medio (nom./acus. fem. sing.):̣ -ουσα (acus. -ουσαν), contracto
-ῶσα, -μένη (-μένην acus.). Función apositiva y predicativa del participio.
- Expresiones δι᾽ ὀλίγου, ἔστιν ὅτε, ἐν νῷ ἔχω, εἰς κόρακας.
- Construcción impersonal y personal de δοκεῖ.
- Compuestos de ἔρχομαι.
- Partícula γε.
- Usos de ὡς.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 21 Ο ΒΙΟΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Clasificación de los adjetivos según declinaciones y número de terminaciones en
nominativo.
- Imperfectos, 3ª p. pl. verbos contractos α, ε. Aumento en verbos compuestos y
verbos con vocal inicial.
- Participio de presente activo, nom. pl. Función atributiva del participio.
- Verbo ζάω: 3ª p. sing./pl. presente indicat.
- Voz pasiva: 3ª p. sing./ pl. presente indicat. καλεῖται, καλοῦνται.
- Construcciones: ποιῶ complemento predicativo, νομίζω + doble acusat.
- Pronombre de identidad αὐτός: uso enfático equivalente al lat. ipse.
- Dativos en -ει. ἀνράσι.
- Genitivo partitivo.
Léxico
- Tipos de hombres según sustento o forma de vida (nómadas, agricultores,
pescadores), riqueza y posesiones (ricos, pobres), lugar de residencia (ἀστός,
ἄγροικος) o status social (libres, amos, esclavos públicos y privados, meteco,
ciudadano/a.
- Significados de δῆμος, ἄστυ, πόλις.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
- Explicar las faenas del campo, la posesión de la tierra según los regímenes políticos.
- Definir al hombre rico del pobre o esclavo. Actividades y obligaciones de cada uno.
29
GUÍA DIDÁCTICA
CONTENIDOS CULTURALES
- La esclavitud en Grecia.
- La situación de la mujer: Atenas y Esparta.
- Las clases sociales.
- Leónidas y las Termópilas.
- Aquiles: muerte en Troya.
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Sintaxis y morfología del participio: voz activa, masc.: nom., acus. dat.; voz medio:
nom. (singl./pl.), acus. (-ων, -οντα, -οντι, -μένος | -μενοι, -μένον.)
- Part. perfecto pasivo πεφυτευμένος.
- Construcciones παύομαι + participio, εἶναι + genit. + inf.
- Infinitivo εἶναι.
- ἐστί + genitivo predicativo.
- Usos de ὅπως.
Léxico
- Los tipos de cultivos.
- Economía (administración de la casa).
- El concepto de areté.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Aoristo de indic. Activo sigmáticos 1ª, 2ª, 3ª p. sing. -σα, -σας, -σε. Asigm. εἶδον,
εἶπον, ἔδωκα. Voz media: ἐγένετο.
- Imperativo de presente y aoristo 2ª p. pl.
- Participio de pres. verbos contractos -ε, y de εἰμί nom. (mas., fem.) ὦν, οῦσα.
- Verbo impersonal χρή + infinitivo.
- Construcción δηλός ἐστι + participio.
30
ΛΟΓΟΣ
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 24 H ΑΤΤΙΚΗ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Grados del adjetivo: comparativo y superlativo -τερος, -τατος. Irregular μείζων,
μέγιστος.
- Repaso de los usos del dativo.
- Preposición κατά + acusativo indicando tiempo y en sentido figurado.
Léxico
- Accidentes geográficos: llanura, playa, colina.
- Clima, paisaje y orografía del Ática: ríos y montes, islas.
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
Tema 25 AI AΘΗΝΑΙ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- 3ª decl.: singular de temas en vocal -υ, -ι, y en nasal -ων.
- Aoristo sigmático y asigmático 3ª p. sing. y pl.; aumento silábico y temporal.
- Preposiciones valor temporal πρό, μετά.
- Genitivo sing. de temas en silbante -ους, -έους.
Léxico
- Tipos de construcciones, edificios y lugares públicos de la ciudad.
31
GUÍA DIDÁCTICA
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
- Localizar objetos o monumentos: cerca de, lejos de, detrás, delante, a la derecha, a
la izquierda, dentro, de, fuera de.
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Imperfecto de indicativo, voz activa: 3ª p. singular y plural de verbos consonánticos y
contractos. Aumento en verbos compuestos.
- Pasiva: ὀνομάζονται, ὠνομάσθησαν.
- Expresiones τὴν διάλεκτον λαλῶ, τῇ διαλέκτῳ γράφω.
- ἄλλος con artículo.
- sufijo -ίζω.
- περί + acusativo.
Léxico:
- Gentilicios.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
32
ΛΟΓΟΣ
Tema 27 ΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Imperativo: 2ª p. pl. χαίρετε, ἔλθετε, πίνετε.
- 1ª p. plural presente indicat. voz activa-media -μεν, -μεθα: πίνομεν, βουλόμεθα.
- Construcción de acusativo + infinitivo (Subor. Completivas de Inf. con verbos λέγω,
νομίζω, κελεύω).
- Subjuntivo διαλύωμεν.
- Participio de pres. activo, nom. mas. plural -οντες.
- Construcción προσήκει + dativo + infinitivo sujeto.
- Participios de perfecto pas. de καλῶ: κεκλημένος, de γίγνομαι: γεγονότα.
- Participios de aoristo act. nom. sing. /pl. masc. (καθ)ὁράω, λέγω, προσαγορεύω,
ὑπολαμβάνω, ἀφικνοῦμαι, σπένδω.
- Pronombre/adjetivo posesivo 1ª y 2ª p. sing. ἐμός, σός.
- Pron. personal 1ª p. pl. ἡμεῖς.
- Imperfecto 3ª sing. y pl. compuesto πάρειμι.
- Infinitivo de perfecto πεπωκέναι.
- ἀνά en composición. παρά + acus.
Léxico
- Utensilios y recipientes de la mesa de un banquete.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 28 Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Verbos atemáticos: 3ª p. sing. presente.
- Participio e Infinitivo de Aoristo.
- Dativo pl. fem pronombre relativo ἐν αἷς.
- Participio de perfecto pas. de γίγνομαι: γεγονότες.
33
GUÍA DIDÁCTICA
Léxico
- Política: magistraturas y órganos de gobierno.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Tema de aoristo: aoristo, infinitivo, participio, imperativo.
- Subjuntivo: ἡγῶνται, πράξω, ποιήσω, νείμω, φύγω.
- Futuro: κλέψω, ποιήσω, ποιήσεις, ἐλεύσομαι, δωρήσομαι, γενήσομαι,
ἐπισκεψόμενος, ἀπαλλαχθήσομαι. Mέλλω + inf.
- Pret. perfecto indicat.: νενόμισται, εὕρηκα.
- Sufijos verbales -ίζω, -ἄζω, -άω, -έω, -όω, -εύω, -σκω.
- περί + dativo; παρά + genitivo.
Léxico
- Sistema judicial: penas y delitos; injusticia, respeto, asilo, derecho, juez, robo,
castigo.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
34
ΛΟΓΟΣ
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Subordinada final ἵνα + subjuntivo.
- Infinitivos de perfecto γεγενῆσθαι, πεφευγέναι.
- ἐπί + dativo en sentido figurado, + acusativo indicando tiempo y hostilidad; ὑπέρ +
genitivo.
- Participio de aoristo activa, media, pasiva.
Léxico
- Bélico o militar: incendiar, captura, aniquilar, lanzar flechas, raptar, expedición militar,
reclutar, defenderse.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
Tema 31 ΤΑ ΜΗΔΙΚΑ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Participio de futuro con valor final.
- ἵστημι y compuestos.
- Subjuntivos θαυμάζῃς, συναγωνίζωνται.
- Locución impersonal οἷόν τέ ἐστιν.
35
GUÍA DIDÁCTICA
Léxico
- Bélico o militar: guerrear, derrotar, perecer.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Aoristo pasivo, 3ª p. sing. y pl.
- Completiva de ὅπως + futuro.
- Participios de futuro θαυμάσοντες, γνωρίσοντες.
- Pluscuamperfecto ἐπελελοίπει, ἀφειστήκει.
- Part. perfecto προγεγενημένων, ἀφεστηκuῖας.
- Preverbio πρό-
- Pronombre ἕτερος.
- compuestos de λαμβάνω, ἔχω.
- εἰς + genitivo (εἰς διδασκάλων).
- Pret. pluscuamperfecto: ἐπελελείπει, ἀφεστἠκει.
- Gen. absoluto con valor temporal, causal, concesivo.
Léxico
- Bélico o militar: libertad, esclavizar, reconciliación, tributo, defección, imponer, tributo.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
36
ΛΟΓΟΣ
CONTENIDOS LINGÜÍSTICOS
Gramática
- Construcción ἄξιος + inf.
- Aoristo 1º sigmático ἔλεξε.
- Participio aoristo pasivo y part. de perfecto activo/pasivo.
- Posesivo 1ª p., 2ª. p. plural: ὑμέτερος, ἡμέτερος.
- Expresión τῇ ὑστεραίᾳ.
- Compuestos de λύω, μένω, γράφω, πέμπω.
- Grado superlativo de adverbios de modo -τατα.
- ὡς + superlativo.
- ὡς + futuro: final.
- Nexo ἐάν.
- futuro ἔσται.
Léxico
- Bélico o militar: paz, harmosta, embajada, ejército naval, ejército de infantería,
guarnición, combatir en bando contrario, someter.
CONTENIDOS COMUNICATIVOS
CONTENIDOS CULTURALES
- Historia: final de la guerra del Peloponeso. Hegemonía de Tebas y alianza inicial con
los atenienses. Acercamiento entre Esparta y Atenas.
- Sistema de embajadas.
- Jenofonte.
37
GUÍA DIDÁCTICA
X. MODELOS DE PRUEBAS
ΛΟΓΟΣ
Η ΕΛΛΑΣ
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ, ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
GRAMÁTICA, ETIMOLOGÍA
Ἡ Ἑλλὰς μικρή ἐστιν. Εἰσὶ δ᾽ ἐν τῇ Ἑλλάδῃ οὐκ ὀλίγαι, ἀλλὰ πολλαὶ χῶραί τε
καὶ πόλις. Πολλά δ᾽ ἐστὶ καὶ τὸ ὄρη. Καὶ αἱ Ἑλληνικαὶ νῆσοι πολλοί εἰσιν, αἱ
2. Retroversión:
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
38
ΛΟΓΟΣ
archipiélago esoterismo
____________________ ____________________
39
GUÍA DIDÁCTICA
5. Completa la frase:
_______________ Ὄλυμπος
_______________ ∆ωδώνη
Ὀλυμπία
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ____________ Ἀλφειός
____________
_______________ Σμύρνη
ΘΡΑΙΚΗ ____________
ΒΟΙΩΤΙΑ __________
40
ΛΟΓΟΣ
νῆσοι
7. Ordena el texto
41
GUÍA DIDÁCTICA
ΛΟΓΟΣ
Η ΕΛΛΑΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
COMPOSICIÓN ESCRITA
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
42
ΛΟΓΟΣ
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
43
GUÍA DIDÁCTICA
ΛΟΓΟΣ
Η ΕΛΛΑΣ
ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ
PRODUCCIÓN ORAL
DIALOGA
- ¿qué es?
- ¿dónde se encuentra?
- CONTENIDOS COMUNICATIVOS
44
ΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΣ
Η ΕΛΛΑΣ
ΚΑΤΑΝΟΗΣΙΣ ΓΡΑΠΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
COMPRENSIÓN LECTORA
H ΜΥΤΙΛΗΝΗ
Lee el siguiente texto y contesta las preguntas.
Ἑλένη· Ἐν τῇ Μυτιλήνῃ.
μεγάλαι.
Ἑλληνικοὶ θεοί.
45
GUÍA DIDÁCTICA
- Τί ἐστι Λέσβος;
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
____________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
ναί οὐδαμῶς
Ἡ Λέσβος πόλις ἐστίν
46
ΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΣ
Η ΕΛΛΑΣ
ΚΑΤΑΝΟΗΣΙΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
COMPRENSIÓN AUDITIVA
2. Ἀποκρίνομαι
Τί ἐστιν ἡ Σπάρτη;
____________________________________________________
Τί δὲ ἡ Ἀττική;
____________________________________________________
Ποῦ ἐστιν ὁ Ὄλυμπος;
____________________________________________________
Ποῦ δὲ κεῖται τὸ Ἐμπόριον;
____________________________________________________
Τί δ᾽ ἀποικία κεῖται ἐν τῷ Εὐξείνῳ Πόντῳ;
____________________________________________________
3. Ναὶ ἢ οὐδαμῶς;
ΝΑΙ ΟΥΔΑΜΩΣ
47
GUÍA DIDÁCTICA
48
ΛΟΓΟΣ
X I . W E B D E R E C U R S O S D I G I TA L E S Y M AT E R I A L E S
COMPLEMENTARIOS
Todos los recursos digitales, así como los textos y ejercicios complementarios,
resúmenes de gramática, juegos, imágenes, etc. para libre descarga están alojados en
la web:
https://sites.google.com/educarex.es/logos
XIΙ. ΒIBLIOGRAFIA
Santi CARBONELL, “La crisis del griego y los métodos antidepresivos”, Estudios
Clásicos 137 (2010) 85-95.
_____ “La pràctica oral en l’aula de grec antic”, Methodos 1 (2012) 39-46.
_____ "La pronunciación del griego antiguo: resultados del primer test", Saguntina XIII
(2017) 35-51.
_____ “Pronunciación hispano-erasmiana vs. pronunciación griega: razones didácticas
y emocionales”, Erytheia 39 (2018) 181-194.
_____ “Prácticas de griego antiguo con ΔΙΑΛΟΓΟΣ”, Methodos 4 (2019) 85-93.
_____ Cuando las ovejas griegas balan: Historia de la pronunciación erasmiana en
Grecia y en la tradición escolar hispana, UJI 2021.
Santi CARBONELL & Manuel GARRIDO, “Las Helénicas de Jenofonte: una selectividad
diferente es posible”, Thamyris 9 (2018) 155-172.
Lorena MOLINA, “La mujer en Grecia: un modelo de unidad didáctica para ΔΙΑΛΟΓΟΣ”,
Thamyris 9 (2018) 229-238.
49