HUK ÑEQE YACHANA
AYLLUNCHISMANTA YACHASUNCHIS
(LA FAMILIA)
AYLLU Familia parentesco
TAYTA Padre
MAMA Madre
APUCHA Abuelo
AWICHA Abuela
CHURI-QHARI WAWA Hijo lo llama el padre
USUSI Hija lo llama el padre o la madre
QOSA Esposo
QOYA Esposa
WARMI Mujer
QHARI Varón
WAYQE Hermano de varón a varón
ÑAÑA Hermana de mujer a mujer
TURA Hermano de la mujer
PANA Hermana del varón
SISPA WAYQE Primo
SISPA PANA Prima
SISPA ÑAÑA Prima hermana de la mujer
SISPA TURA Primo hermano de la mujer
QHEPA MAMA Madrastra
QHEPA TAYTA Padrastro
TIYAQMASI Conviviente
QHACHUN Nuera
QATAY Yerno
QATAY MASI Concuñado
KAKA Tío
IPA Tía
HAWAY Nieto
CHUPULLU Bisnieto (a)
HAWA CHURI Hijastro
HAWA USUSI Hijastra
INKAN Amante de la mujer
PANTAQ MASI Amante del varón
MASANO Cuñado
LUNCHU Cuñada
PHIWI WAWA Hijo (a) primogénito
Q’AQA Hijo (a) espurio
CHANAKU El último hijo(a)
KIWACHU Suegro
KIWACHUMASI Consuegro
AQE Suegra
PASU Viudo
ITMA Viuda
MULLA Sobrina
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
HUK ÑEQE YACHANA
KUNCHA Sobrino
CHURICHAKUSQA Prohijado
MAMACHAKUSQA Tomada de madre
TAYTACHAKUSQA Tomada de padre
ÑAÑACHASKUSQA Tomada de hermana
WAYQECHAKUSQA Tomada de hermano
UYWAQE Tutor
UYWASQA Pupilo o criado
MARQ’AQ Padrino-Madrina de bautizo
MARQ’AQE Ahijado (a) de bautizo
CHUKCHA RUTUQ MARQ’AQE Padrino-Madrina de corte de
pelo
SAWA MAMA Madrina de matrimonio
Qhaway chay ayllu mallkita, chaymanta yupaykunata churay Rumiman
rikch’akusqanman hina.
Yachay Pukllay:
1.- Killa/Rumi
Killaqa Rumiq mamanmi.
2.-Inti/Rumi.
3.- Rumi/Kusi
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
HUK ÑEQE YACHANA
4.-Mayu/Kusi
5.-Mayu / Kukuli
6.-Rumi/ Urpi
7.-Mallki/ Rumi
8.-Urpi / mallki
9.-Mallki /Ch’aska
10.-Kusi/Kukuli
11.- Mallki /Kukuli
12.-Mallki /Phuyu
13.-Ch’aska / Kukuli
14.-Ch’aska / Phuyu
15.-Rumi/ Kukuli
16.-Rumi/Phuyu
18.-Kusi /Mallki
19.-Inti /kukuli
20.-Killa/Ch’aska
Llank’ana
Khunpaykiwan llank’ay.
1. Mamaypa mamanqa Awichaymi.
2. Taytaypa taytanqa
3. Mamaypa ususinqa
4. Tataypa pananqa
5. Taytaypa wayqenqa
6. Mamaypa ñañanqa
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
HUK ÑEQE YACHANA
7. Wawaypa pananqa
8. Wayqeypa wawanqa
9. Ñañaypa wawanqa
10. Ñañaypa ususinqa
P’ACHAKUNA
Chuku Sombrero
Kusma Camisa
Ch’ullu Gorro
Chunpi Cinturón, faja
P’acha Vestido
Husut’a- usut’a Sandalia (ojota)
Wara pantalón
Llaqolla Capa
Unku Túnica
Q’esana Montera
Lliklla Manta
Phullo Mantilla
Walqa Chalina
Qatana frazada
Siwi anillo
Wankiq sutinta churay, chaymanta kaykunawan yapay:
Yki
kuna
y
n
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
HUK ÑEQE YACHANA
UYWAKUAQ SUTINTA MASKHAY
Alqo Akatanqa urpi
Michi Ch’illiku K’usillu
Waka Lachiwa challwa
Wallpa K’alla Ukuku
Atoq pillpintu Anka
K’anka Lima Qowi Hanp’atu
Huk’ucha Such’i Waswa
Ch’uspi Kuntur Khuchi
Mach’aqway Wik’uña
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
HUK ÑEQE YACHANA
IMA UYWAN?
Wankiq yupaykunata sutinman churay, chaymanta morfemas posesivos
nisqawan yanapay
y/niy
yki/niyki
n/nin
nchis/ninchis
yku/niyku
ykichis/niykichis
nku/ninku)
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
HUK ÑEQE YACHANA
5 k’allay 1 7 10
(mi loro)
6 4 17 13
12 9 14 18
15 20 3 2
19 16 8 11
HAMAWT’A: YANED VALENCIA OCHOA E- MAIL: [email protected]
CHAWPI RIMAY PIRWA
HUK ÑEQE YACHANA
UNIVERSIDAD SAN ANTONIO ABAD DEL CUSCO
CHAWPI RIMAY PIRWA
HUK ÑEQE YACHANA
UNIVERSIDAD SAN ANTONIO ABAD DEL CUSCO
HUK ÑEQE YACHANA
UNIVERSIDAD SAN ANTONIO ABAD DEL CUSCO