0% encontró este documento útil (0 votos)
799 vistas72 páginas

Kimsiri Panka Modulo 1

Cuaderno de ejercicios Aymara

Cargado por

Maria Fanny
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
0% encontró este documento útil (0 votos)
799 vistas72 páginas

Kimsiri Panka Modulo 1

Cuaderno de ejercicios Aymara

Cargado por

Maria Fanny
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

CUADERNO DE

EJERCICIOS
IDIOMA AIMARA
NIVEL BÁSICO

BOLIVIA, 2024
1
ESCUELA DE GESTION PÚBLICA PLURINACIONAL

UNIDAD DE DESARROLLO DEL SERVIDOR PÚBLICO

PROGRAMA DE CAPACITACION EN IDIOMAS


OFICIALES

EQUIPO TECNICO IDIOMA AIMARA

Guarachi Valencia Lourdes Felipa

Mamani Guarachi Janeth Roxana

Yujra Saire Efrain

2
UNIDAD UNO

3
UÑT’ASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Responda a las siguientes preguntas con tus datos personales.

aski urukipana yatichiri


Aski urukipana ……………………………………………………………………..
Nayaxa Fanny Isidro satathwa
Kunasa sutimaxa? ……………………………………………………………………...
Nayaxa La Paz markankirithwa
Kawkinkiritasa? ………………………………………………………………………
Nayaxa Hospital del Niño ukana irnaqtha
Kawkinsa irnaqta? ……………………………………………………………………....
Nayaxa Villa Victoria ukana jakastha
Kawkhansa jakasta? …………………………………………………………………….

Jikisiñkama Yatichiri
Jikisiñkama …………………………………………………………………….......

EJERCICIO 2.

 Traduzca las siguientes palabras en aimara.

naya
1. Yo …………………………………………………………….
juma
2. Tu ………………………………………………………………
marka
3. Pueblo ……………………………………………………………..
irnaqaña
4. Trabajar ………………………………………………………………..
qamaña
5. Vivir …………………………………………………………………

6. Hermano jilata
……………………………………………………………….

7. Hermana kullaka
……………………………………………………………….

8. Señor tata
…………………………………………………………………
jumasti?
9. Y tú? ....................................................................

4
EJERCICIO 3.

 Traduzca las siguientes preguntas al castellano.

¿Cúal es tu nombre?
1. Kunasa sutimaxa?……………………………………………….
¿Dónde vives?
2. Kawkinsa jakasta?……………………………………………….
¿De dónde eres?
3. Kawkinkiritasa?……………………………………………………

EJERCICIO 4.

 Complete la conversación.

Kamisaki jilata, nayaxa


Alejandra satäthwa,
Ministerio de Educacion
ukana irnaqtha, jumasti?

…………………………………………
…………………………………………
Kamisaki kullaka,
nayaxa Fanny Isidro
…………………………………………
satathwa, Hospital del
Niño irnaqtha
…………………………………………

5
AYMARA MARKA

EJERCICIO 1.

 Describa los espacios geográficos según la cosmovisión andina.

…… aka - pacha
.…………………………………………………
alaxa - pacha hanan - pacha
…………………………………………… ………………………………………..

EJERCICIO 2.

 Traduzca las siguientes palabras.


 Chacha hombre
………………………………………..

 Warmi mujer
………………………………………..

 Urqu hembra
………………………………………..

 Qachu macho
………………………………………..

 Inti sol
………………………………………..

 Qinaya nube
………………………………………..

 Uma jalsu fuente de agua


………………………………………..

 Qullu cerro
………………………………………..

6
EJERCICIO 3.

 Identifique la complementariedad dual de género.

qachu urqu chacha warmi


……………………… ……………………… ……………………… ………………………

EJERCICIO 4.

 Realice en castellano un mapa conceptual sobre la cosmovisión aimara.

VISIÓN DEL MUNDO

RELACIÓN CON LA NATURALEZA RELACIÓN CON LA SOCIEDAD

PACHAMAMA COMUNIDAD

LOS ASTROS (SOL,LUNA, COSMOVISIÓN AYMARA RECIPROCIDAD


ESTRELLAS)

JERARQUÍA
LOS APUS
(MONTAÑAS)

RIOS Y LAGOS

RELACIÓN CON LO ESPIRITUAL

COSMOVISIÓN ANIMISTA

CHAMANISMO

RITUALIDAD

7
AYMARA ARU

EJERCICIO 1.
 Dibuje o pegue los cuatro pronombres personales en aimara.

YO TÚ/LOS EL/ELLA NOSOTROS

naya juma jupa jiwasa


……………………………. ……………………………. ……………………………. …………………………….

EJERCICIO 2.
 Escriba los nombres de los gráficos en aimara y pluralice los mismos.

tiwana
……………………………. tiwananaka
…………………………….

uta
……………………………. utanaka
…………………………….

qunuña
………………………….. qunuñanaka
…………………………………

q’ipiña
…………………….. q’ipiñanaka
…………………………………….

8
EJERCICIO 3.

 Observe los gráficos y escriba oraciones en singular y plural utilizando los


sufijos –sa, -pa,-ma,-ja + el sufijo –wa.

Singular Plural

phisijawa
1.……………………………………… 1. Phisinakajawa
phisimawa
2.………………………………………. phisinakamawa
2.……………………………………….
phisipawa
3………………………………………. 3……………………………………….
phisinakapawa
phisisawa
4………………………………………. 4……………………………………….
phisinakasawa

EJERCICIO 4.
 Traduzca las siguientes oraciones al castellano.

 Uywasawa Es nuestro ganado


………………………………………………………………………..

Es tu hermano
 Jilatamawa ………………………………………………………………………..
Son mis libros
 Pankanakajawa ………………………………………………………………...........

Es su silla
 Qunuñapawa …………………………………………………………………………

Es tu espejo
 Lirphumawa …………………………………………………………………………
Es su amigo
 Masipawa …………………………………………………………………………

9
AYMARA QILLQA
EJERCICIO 1.

 Observe los gráficos y escriba el nombre de los mismos utilizando las siguientes
consonantes:
Consonantes: /p/, /ph/, /p'/

ara
P…………… isqa
Ph………….......... iqi
P’………………...

Consonantes: /t/, /th/, /t’/

ata
T……………… uqhuña
Th…………...... axuña
T’………………

Consonantes: /ch/, /chh/, /ch’/

awlla
Ch…………….. ichhillankha
Chh…………………. Ch’ uñu
……………

Consonantes: /k/, /kh/, /k’/

ayu
K……………… uchhi
Kh………………... ullu
K’……………

10
Consonantes: /q/, /qh/, /q’/

unuña
Q……………… iri
Qh…………. illu
Q’……………...

EJERCICIO 2.

 Traduzca las siguientes palabras e identifique los pares mínimos en los cuadros.

Gallo, ala, comida, rápido, bosta, recto, asado, dentro, desnutrido y tierra.

K A N K A K’ A N K’ A

C H I Q A C H H I Q H A

M A N QHA M A N Q’ A

L A Q’ A L A Q A

P H U RU P’ U R U

11
EJERCICIO 3.

 Escriba las siguientes palabras en idioma aimara.


Persona jaqi
……………………………………… Sol inti
……………………………………

mara wara wara


Año ……………………………………… Estrella ……………………………………

Nube qinaya
……………………………………… Mes phaxsi
……………………………………

EJERCICIO 4.

 Marque en un círculo la escritura correcta de las siguientes palabras.

Killqaña Qillkaña Qillqaña

Phuchha P’uchha Phucha

pukuta Puquta Poqota

Laphi Lapi Lap’i

12
UNIDAD DOS

13
KULLAKANAKARU JILATANAKARU KATUQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Ordene el siguiente dialogo del 1 al 10.

ARUSKIPAWI

____ Certificado mayisiriwa juttha.

____ Akaxa

___ Jikisiñkamaya.

____ Aski jayp’ukipanaya jilata.

____ Kamsatatasa?

____ Yuspajara.

____ Mario Yujra satäthwa.

____ Aski jayp’ukipana jilata.

____ Janiwa kunakisa, Jikisiñkama

____ Q’untasimaya, kunasa wakisi?

EJERCICIO 2.
 Marque la frase correcta y traduzca al castellano.

1. …………………………………………………….

Aski urukhipana Aski urukkipana Aski urukipana

2. …………………………………………………

Aski jayp’ukipana Aski jaypúkïpana Aski jaypuk’ipana

3. …………………………………………………………

Jikisínkama Jikisiñkhama Jikisiñkama

4.…………………………………………………………

Aski arumakipana Aski arukipana Aski arumakhipana

14
EJERCICIO 3.

 Traduzca las siguientes preguntas utilizando sufijo –sti.

¿Y yo? ………………………………… ¿y él / ella? ………………………………………..

¿Y tú? …………………………………… ¿Y nosotros? ………………………………………..

EJERCICIO 4.

 Escriba el gráfico con los miembros de la familia.

15
YÄNAKA UÑT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.
 Observe los gráficos y escriba en aimara sus nombres correspondientes.

…………………………….. …………………………. ……………………... ……………………….. ……………………..

……………………………. ……………………… ……………………… ……………………… ………………………

EJERCICIO 3.

 Escriba las preguntas en aimara de las siguientes oraciones.


.

1…………………………………………………………………………………….?
R. - Uka phiskhuñanakaxa jiwasankiwa.

2…………………………………………………………………………………...?
R.- Uka anuxa jupankiwa.

16
3…………………………………………………………………………………….?
R. - Janiwa uka qillqa pankaxa nayankkiti.

4……………………………………………………………………………………?
R.- Jisa, uka phisixa jumankiwa

EJERCICIO 4.

 Responda las siguientes preguntas en forma negativa.

1. Aka siqichañaxa nayankiti?

R.-………………………………………………………………………

2. Aka qillqa imañaxa qunuñaxa jupankiti?

R.-………………………………………………………………………

3. Uka laphinakaxa jiwasankiti?

R.-………………………………………………………………………..

4. Aka jaruchixa Angelankiti?

R.-………………………………………………………………………..

17
JANCHI SUTINAKA UÑT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Observe los gráficos y responda a las preguntas.

1. Akaxa kunasa?

R.-………………………………………………………….

2. Akaxa kunasa?

R.-………………………………………………………….

3. Akaxa kunasa?

R.-……………………………………………………….. .

4. Akaxa kunasa?

R.-………………………………………………………..

EJERCICIO 2.

 Observe los gráficos y responda las siguientes preguntas.

1.- Akaxa qunquriti?

R.-………………………………………………………………

2.- Akaxa nayrati?

R.-……………………………………………………………….

18
3.- Akaxa p’iqiti?

R.-……………………………………………………………….

4.- Akaxa nasati?

R.-……………………………………………………………….

EJERCICIO 3.

 Observe el gráfico y responda las siguientes preguntas.

2. Ukaxa qillqañati?

R.-…………………………………………………

3. Ukaxa khithuñati?
1. Ukaxa kunasa?
R.-………………………………………………
R.-……………………………………………..

19
EJERCICIO 4.

 Escriba los nombres de las partes del cuerpo humano y busque los mismos en la
sopa de letras.

………………………… ………………………. …………………………. ….……………………..


……………………….

……………………….. ......................... ………………………. ………………………….


….…………………….

L Y W Q N P I Q I P’
A R Q ¨ N A S A K H
K N H U J U X Ñ S M
A K P Y N ¨ R K I U
I M P A W Q Y L L J
S W U K T H U M L L
P J I N C H U R U L
I K A L L C H I I I
L K’ L P L W P’ P U Ñ
L A S X T’ U R H N M
U W A R T H K’ U I I
R H A M P A R A T H
K Ñ I K’ U T A H N P
N A Y R A P S W Y A

20
USUNAKA

EJERCICIO 1.

 Observe los gráficos responda la siguiente pregunta

KUNASA USTAMA?

………………………………… ……………………………………….. ………………………………………….

…………………………………………… ………………………………………….. ………………………………………….

……………………………………… …………………………………………. ………………………………………….

21
EJERCICIO 2.
 Relacione las oraciones con las posibles respuestas mediante flechas.

1. Kunasa ustama?  Jisa, qullasthwa

2. Qullastati?  kukampiwa qullastha.

3. Ukaxa umañati?  Jisa umañawa.

4. Kuna qullampisa qullasta?  Purakawa usutu.

EJERCICIO 3.

 Traduzca las siguientes frases.

1.- Wira wirampiwa qullastha.

R.-……………………………………………………………………

2.- Ukaxa umañati?

R.-……………………………………………………………………

3.-Uñjayasitawa.

R.-……………………………………………………………………

4.- Kunasa ustama?

R.-…………………………………………………………………..

5.- Kunampisa qullasta?

R.-………………………………………………………………… …..

22
EJERCICIO 4.

 Mencione dos plantas medicinales y explique en idioma castellano su utilidad.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

23
UÑTASA ARUSKIPAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Observe los gráficos y complete las siguientes oraciones en tiempo presente


progresivo.

Nayaxa………………………………..skthwa.
Jupaxa…………………………skiwa.

Jiwasaxa……………………….sktanwa. Jumaxa………………………….…sktawa.

24
EJERCICIO 2.

 Observe los gráficos y encierre en un círculo la acción correcta.

1. Kullakamaxa manq’askiwa.

2. Kullakamaxa ikiskiwa.

3. Kullakamaxa tuyuskiwa.

1. Uka wawaxa jarisiskiwa.

2. Uka wawaxa laruskiwa.

3. Uka wawaxa jalaskiwa

1. Waynaxa umaskiwa.

2. Waynaxa ullaskiwa.

3. Waynaxa ikiskiwa.

1. Yuqalla wawaxa jachaskiwa.

2. Yuqalla wawaxa uñch’ukiskiwa.

3. Yuqalla wawaxa thuqhuskiwa.

25
EJERCICIO 3.

 Señale con una flecha el verbo que corresponde a cada acción.


JUMAXA KUNSA LURASKTA?
1. jarisktha
mamajampi

isinaka 2. Ullasktha

Nayaxa

lurayirinaka
3. Alasktha

anuru
4. T’axusktha

aymara panka

5. qillqasktha
EJERCICIO 4.

 Realice oraciones con la estructura (sujeto+ complemento + verbo) de acuerdo a


los gráficos en tercera persona.
1 2 3

1………………………………………………………………………………………………

2……………………………………………………………………………………….

3……………………………………………………………………………………

26
QHIPT’ATATA QHANANCHAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Complete el dialogo con las siguientes palabras.

- tantachawiniyäthwa -Kunatsa- jani - kamisaki - walja – qhipt’anta - utjkiti

ARUSKIPAWI

A: …………………… masi

B: Waliki masi, kunatsa…………………?

A: Awtuwa jani……………………, jumasti?

B: ………………………………………

A: Jilata, wasüruxa…………... ………………jutta?

B: …………………… irnaqawiniyäthwa.

EJERCICIO 2.

 Marque la oración correcta.

 TENIA UNA REUNIÓN

Mä tantachawinithwa Mä tantachawiniyäthwa Mä tantachawiruy

 VENGO DE LEJOS

Jayata juttha Jayata jutta Jayaruwa juti

 ESTABA ENFERMA

Usutayätawa Usutayäthwa Usutayätana

 FUI A MI PUEBLO

Markamaruwa sartta Markachiriwa sarta Markajaruwa

sartha
27
EJERCICIO 3.

 Añada la terminación –skayäthwa a los verbos y escriba su significado.

Jarisi…………………...
…………………………………………..

…………………………………………..
Yatiqa…………………...

……………………………………………
Unch’uki…………………...

…………………………………………… Iki…………………...

Warari…………………...
……………………………………………..

………………………………………………
T’axsu…………………...

28
MANQ’ANAKA MALLT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Traduzca y añade los siguientes adjetivos en las siguientes oraciones.

Jayu k’ara

1. Aka ………….…… …………..xa ………………………………wa Qhulu


Ch’aphaqa

Jasa

2. Uka ...….…………………xa …….………………………...wa

3. Khä ….……………………….xa .………………….…….……..…wa

4. Uka …….………….……………..xa …………………………….……wa

29
EJERCICIO 2.

 Traduzca las siguientes frases.

Kullaka, jutama

……………………………………………………………………………………………

Mama, suma wallaqi waxt’äma

……………………………………………………………………………………………

Suma t’ant’a waxt’ita

…………………………………………………………………………………………..

Waliki akaxa masi

…………………………………………………………………………………………..

Wali sumawa

……………………………………………………………………………………………..

EJERCICIO 3.

 Llene el siguiente crucigrama de acuerdo a los gráficos.

A B C D E

1 2 3 4 5

30
B

5 3

EJERCICIO 4.

 Señale con una flecha el dibujo que corresponde a cada párrafo.

1. Muxsa t’ant’a waxt’äma

2. Muxsa uma waxt’ita

3. Jasa t’ant’a waxt’ita

4. Jaxu wayk’a waxt’ita

5. Ch’uch’u uma waxt’ita

31
APTHAPI WAKICHAYAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Escribe el número en el gráfico correcto

1. MUXSA UMA

2. AYCHA

3. T’ANT’A

4. JAYU

5. JUNT’UMA

6. MILLK’I TIKA

7. T’AYACHA

8. MILLK’I

9. K’AWNA THIXI

EJERCICIO 2.

 Selecciona el verbo correcto para cada oración.

Nayaxa mä awayu ………………………..

a) Iqantha b) Irantha c) Ituntha d) Ichuntha

Nayaxa muxsa uma ……………………….

a) Irantha b) Q’ipinta c) Iqantha d) Ichuntha

Nayaxa k’awna phuti …………………….

a) ichuntha b) asantha c) apantha d) wayuntha

32
EJERCICIO 3.

 Escribe el verbo llevar en forma infinitiva en los siguientes gráficos.

----------------------------- ---------------------------- ----------------------

EJERCICIO 4.

 Responde la pregunta de acuerdo a los gráficos.

Jumaxa kunsa apanta?

Nayaxa ___________________________

Nayaxa ___________________________

Nayaxa ___________________________

33
UNIDAD TRES

34
JAKHUNAKA

EJERCICIO 1.

 Asocia los números con su significado en idioma aimara.

Qawqhasa?

_________________________________

___________________________________

_______________________________________

EJERCICIO 2.

 Escribe la siguiente cifra en forma numeral.

Kimsaqallqu tunka phisqhani ________

Pusi pataka phisqha tunka payani ________

Kimsa waranqa phisqha patakani ________

Suxta pataka tunkani ________

Pusi waranqa ________

35
EJERCICIO 3.

 Escribe el número correspondiente en la respuesta correcta.

1. Jumaxa qawqha maranitasa? ____ Janiwa, phuchhanikti.

2. Phuchhanitati? ____ Yuqajaxa pusi atamiriniwa.

3. Jupaxa qawqha maranisa? ____ Nayaxa tunka maranithwa.

4. Yuqamaxa qawqha atamirinisa? ____ Jupaxa llätunka maraniwa.

EJERCICIO 4.

 Responde a las siguientes preguntas en la línea punteada.

Jumaxa qawqha anunitasa? ……………………………………………………………………………..

Jumaxa qawqha tinta qillqañanitansa?…………………………………………..……………………………..

Jupaxa qawqha phukhunisa? ………………..…………………………………………………………

36
QULLQI MAYT’ASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Observa los montos de los billetes y escribe la suma total.

_______________________

___________________________

EJERCICIO 2.

 Completa el siguiente diálogo.

MAYT’ASIRI MAYT’IRI

Tata, maya …………………... kuna……… ……………… ?

…………………… mayt’asiñäni. Iyawa, qawqhsa ………………...?

Pä pataka ……………….. ……….………..

Mäkiwa ……………… …………………… akaxa.

……………………………jikisiñkama. ………………………….……….………………………

37
EJERCICIO 3.

 Observa la suma total de los billetes y responde las siguientes preguntas.

1. Qawqhsa munta?
…………………………………………………………………….
2. Qawqhsa munta?
…………………………………………………………………….
3. Qawqhsa munta?
…………………………………………………………………….
4. Qawqhsa munta?
…………………………………………………………………….

EJERCICIO 4.

 Traduce la siguiente conversación al idioma aimara.

a) Buenos tardes señor. a)…………………………………………………………

b) Buenos tardes señora. b)……………………………………………………………

a) Un favor. a)……………………………………………………………

b) ¿Qué será? b)……………………………………………………………

a) Préstame hojas. a)…………………………………………………………….

b) ¿Ya, cuantos quieres? b)………………………………………………………

a) Quiero 30 hojas. a)…………………………………………………………

b) Aquí tienes. b)……………………………………………………

a) Gracias, hasta otro día. a)…………………………………………………………

b) Hasta otro día. b)……………………………………………………………

38
SAMINAKA

EJERCICIO 1.

 Colorea y escribe el color que corresponda a cada gráfico.

---------------- ---------------- ---------------- ---------------

---------------- ------------------ ----------------- ----------------

---------------- ------------------- -----------------

EJERCICIO 2.

 Escribe oraciones con los adjetivos de color utilizando el sufijo -NI en primera y
tercera persona.
1. Nayaxa …………………..…… ………………….nithwa

2. ………………………………………………………………………….

3. ………………………………………………………………………….

4. ………………………………………………………………………….

5. ………………………………………………………………………….

6. ………………………………………………………………………….

39
EJERCICIO 3.

 Describe los colores de las banderas utilizando el sufijo -mpi.

BOLIVIA URUGUAY PERU

--------------------------------------- ------------------------------------------- ------------------------------------------

--------------------------------------- ------------------------------------------ -----------------------------------------

BRASIL MEXICO COLOMBIA

--------------------------------------- ------------------------------------------- ------------------------------------------

--------------------------------------- ------------------------------------------ -----------------------------------------

EJERCICIO 4.

 Traduce el significado de los colores.

1. Kulli ___________
2. Janq’u ___________
3. Anti ___________
4. Ch’iyara ___________
5. Wila ___________
6. Uqi ___________
7. Ch’umphi ___________
8. Ch’uxña ___________
9. Q’illu ___________
10. Larama ___________
11. Janq’u ch’uxña ___________
12. Arumi ___________

40
YÄNAKAXA QAWQCH’ASA

EJERCICIO 1.
 Escribe el número en el gráfico correcto

1. Jisk’a panka

2. Tantiyu chililiri

3. Jach’a wank’u

4. Jisk’a tiwana

5. Tantityu anataña
1

6. Jach’a phisi

EJERCICIO 2.
 Añade el sufijo –ita a los siguientes verbos suprimiendo el infinitivo: –aña y -iña.

Aljaña …………………… Waytaña ………………………..

Jariqaña …………………… Churxaña …………………………

Waxt’aña …………………… Qhumantaña ………………………….

41
EJERCICIO 3.
 Relacione las oraciones con las posibles respuestas mediante flechas.

1. Uka jach’a laphi mayt’ita. – Janiwa kunakisa.

2. Yuspajara. - Iyawa, akaxa.

3. Aka jisk’a khuchhuña churxita. - Iyawa, qunt’asimaya.

4. Uka tantiyu qillqaña churita. - Mayt’akitaya amp suma.

5. Aka jisk’a qunuña mayt’ita. - Janiwa jumankkiti, pay...

EJERCICIO 4.
 Describe cuatro objetos utilizando adjetivos de tamaño.

……………………………………………………………

…………………………………………………………..

…………………………………………………………..

………………………………………………………….

42
YÄNAKANA UÑTAPA

EJERCICIO 1.
 Escribe una oración debajo de cada gráfico empleando un adjetivo de forma.

Aka chalaxa ……………………- wa.


…………………………………………………………………….

………………………………………………………… ……………………………………………………………………..

EJERCICIO 2.
 Traduzca las siguientes oraciones.
1. Aka quqaxa wist’uwa. ________________________________

2. Uka lluch’uxa thuruwa. ________________________________

3. Khaya qalaxa muruq’uwa ________________________________

EJERCICIO 3.
 Escribe oraciones con los siguientes adjetivos calificativos.

-Lunqhu - Jiwaki - Qhuru

1 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2 ……………………………………………………………………………………………………………………………………………

3 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………

43
EJERCICIO 4.

 Formule preguntas de acuerdo a las siguientes respuestas.

1. ----------------------------------------------?

Jisa, t’ant’axa t’alphawa.

2. ----------------------------------------------?

Janiwa aychaxa thurukiti.

3. ----------------------------------------------?

Jisa, kisuxa t’alphawa

4. ----------------------------------------------?

Janiwa, tumatixa juch’usawa.

44
MACHAQA, MURQU, THANTHA YÄNAKA

EJERCICIO 1.

 Relacione los siguientes gráficos con los adjetivos de estado.

-THANTHA - MACHAQA - MIRQ’I

………………………………………… …………………………………………… ………………………………………..

EJERCICIO 2.

 Ordene de forma correcta las siguientes oraciones.

awichajankiwa phulluxa aka thantha

1. …………………………………………………………………………………………………………

jaruchixa khä allchhimankiwa machaqa

2. …………………………………………………………………………………………………………..

yuqapankiwa murqu pankaxa uka

3. ……………………………………………………………………………………………………………

uka mamasankiwa utaxa jach’a

4. ……………………………………………………………………………………………………………

45
EJERCICIO 3.

 Responde y completa las siguientes preguntas con adjetivos de estado.

1. Aka …………… phiskhuñaxa 2. Uka ………………… pankaxa


khitinkisa? khitinkisa?

------------------------------------- ----------------------------------

1. Aka ……………… qillqa p’irqaxa 2. Uka ……………… qillqañaxa


khitinkisa? khitinkisa?

------------------------------------- ----------------------------------

1. Aka …………………….. phisixa 2. Uka ……………… utaxa


khitinkisa? khitinkisa?

------------------------------------- ----------------------------------

46
EJERCICIO 1.

 Escribe los adjetivos de cantidad y peso debajo de cada gráfico.

------------------------ -------------------------- --------------------------

------------------------ -------------------------- --------------------------

------------------------ -------------------------- --------------------------

EJERCICIO 2.

 Completa las preguntas con un objeto, alimento o animal y responde las mismas.

1. Aka walja ch’uqixa khititakisa?


…………………………………..…………………… …………………………………………

2. Aka juk’a ……………………………. khititakisa?


………………………………………………………………………………………………………

3. Aka walja ……………………………. khititakisa?


………………………………………………………………………………………………………

4. Aka juk’a …………………………….. khititakisa?


………………………………………………………………………………………………………

47
EJERCICIO 3.

 Elige la respuesta correcta.

AKA WALJA PUQUTAXA JUMATAKITI?

Jisa, nayatakiwa Jisa, jupatakiwa Jisa, jumatakiwa

AKA JUK’A T’ANT’AXA ROSARIO KULLAKATAKITI?

Jisa, nayatakiwa Jisa, jupatakiwa Jisa, jumatakiwa

AKA JUK’A CHALLWAXA ALLCHHIMATAKITI?

Jisa, allchhijatakiwa Jisa, allchhimatakiwa Jisa, nayatakiwa

EJERCICIO 4.

Responda las siguientes preguntas de forma negativa.

1. Aka juk’a qillqañaxa Angela mamatakiti?

……………………………………………………………………………………………

2. Aka walja laphixa jumatakiti?

……………………………………………………………………………………………

3. Uka juk’a atamirixa tatamatakiti?

…………………………………………………………………………………………….

48
UNIDAD CUATRO

49
WILA MASISATA JISKT’ASIÑÄNI

EJERCICIO 1.
 Observa el grafico y escriba el nombre que corresponde.
2

3
5
4

6
1

1________________________ 2_________________________

3________________________ 4_________________________

5________________________ 6_________________________

7________________________ 8_________________________

EJERCICIO 3.
 Conjugue dos verbos del listado: (corre, jugar, nadar, tomar, estudiar, bailar) en
tiempo presente.

LURAYIRI:………………………………………. LURAYIRI:………………………………………….
Nayaxa ……………………………………………….. Nayaxa ………………………………………………..

Jumaxa ……………………………………………….. Jumaxa ………………………………………………..

Jupaxa ……………………………………………….. Jupaxa ………………………………………………..

Jiwasaxa ………………………………………………… Jiwasaxa …………………………………………………

50
EJERCICIO 3.
 Complete las oraciones en tiempo presente con los marcadores de persona que
corresponde (- tha, -ta, -i/u, -tana).

1. Jumaxa tunta phay___.

2. Awichajaxa lluch’u p’it___.

3. Jiwasaxa aymara aru yatiq___.

4. Phuchhamaxa iwija pampana awat___.

5. Jumaxa isi t’axs___.

6. Nayaxa challwa thixi manq’____.

EJERCICIO 4.
 Completa el siguiente diálogo.

ARUSKIPAWI
Mario: Kamisaki ………………..

Rebeca: ………………………, jumasti? KAMISAKI


WALIKI
Mario: Walikiraki, jilamaxa kunsa yatiqi?

Rebeca: Jupaxa…………………………..

Mario: Jilamaxa ………………………. yatiqi?

Rebeca: Jilajaxa EMI ukana ……….

Mario: Tumpiriwa ……………… muntha. Rebeca: Yaqha urukama………………………

Mario:…………………………………

51
JISKHISA UÑT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Complete las oraciones con verbos conjugados en tiempo pasado: (thuqhuña, jaylliña,

irnaqaña, yatiqaña)

Maymaraxa, nayaxa La Paz markana _______________________

Maymaraxa, jumaxa pachpa markana _______________________

Maymaraxa, jupaxa yaqha markana ________________________

Maymaraxa, jiwasaxa Bolivia markana ______________________

EJERCICIO 2.

 Responda las siguientes preguntas.


1.- Maymaraxa, jumaxa kunsa lurayäta?

2.- Kawkhansa anatayäta? - ………………………………………………………………..

- ………………………………..…………………………………

3.- Kunsa anatayäta?

- ………………………………………………………………….

4.- Kullakamaxa kawkhansa jakasïna.?

- ……………………………..…………………………………

5.- Jupaxa kunsa ulläna.?

- ………………………………..…………………………………

52
EJERCICIO 3.
 Complete el siguiente diálogo con las palabras adecuadas.

- masipasti - maya -kawkhansa - yatkthti - Kunacha - markana

Jilata,…………………………………… jiskt’sïma.

 …………………………………………?

Jilirimaxa………………………….……………thuqhüna?

 Oruro ………………………………. thuqhüna .

Amalia …………………………………………?

 Janiwa …………………………………………

EJERCICIO 4.

Ordene las siguientes oraciones.


1. utana / Awichamaxa / luräna / t’anta / muxsa

……………………………………………………………………………………………………………

2. jachäna / utana / Roberto / jilataxa / yatiqaña

……………………………………………………………………………………………………………

3. TV / wawaxa / Imilla / uñch’ukïna

……………………………………………………………………………………………………………

4. ist’ayäta / tatamaru / Jumaxa

……………………………………………………………………………………………………………

5. arxayitäna / aymarata / Awichajaxa

……………………………………………………………………………………………………………

53
TANTACHASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

En las siguientes oraciones, complete el verbo adecuado en tiempo futuro. (Mukhiña,


alaña, ullaña, yatiqaña)

Qharuru nayaxa mä panqara …………………………………………………

Qharuru jumaxa t’ant’a …………………………………………………………

Qharuru jupaxa aymara panka ……………………………………………

Qharuru jiwasaxa Aymara Aru ……………………………………………….

EJERCICIO 2.

 Traducir al aimara las siguientes oraciones.


 Jugaré con mi hermano en el campo.

……………………………………………………………………………………………………………………………

 Compraré una torta.

……………………………………………………………………………………………………………………………

 Nosotros iremos en la noche.

……………………………………………………………………………………………………………………………

 Aprenderé aimara.

……………………………………………………………………………………………………………………………

 Mi suegra manejará un automóvil nuevo.

……………………………………………………………………………………………………………………………

54
EJERCICIO 3.

 Responda las siguientes preguntas.

1. Khitisa nayraqata phayani?

………………………………………………………………………………………………………….

2. Khitisa ukxaru manq’a aljani?

………………………………………………………………………………………………………….

3. Khitisa qhipata uta phichani?

………………………………………………………………………………………………………….

EJERCICIO 4.

 Escriba 5 oraciones en tiempo futuro

1. _______________________________________________________

2. _______________________________________________________

3. _______________________________________________________

4. _______________________________________________________

5. _______________________________________________________

55
PACHATA MAYJACHIRINAKA

EJERCICIO 1.

 Resuelva el crucigrama de acuerdo a las claves.

1 1. Mañana

5 2. Hoy

2 3. Anteayer

4. Día

3 5. Pasado mañana

6. Ayer

EJERCICIO 2.

 Empareje la pregunta con la respuesta correspondiente con una línea.

1. Jilata Antonio, yuqamaxa kuna urusa puri? - Achachilapaxa qharüruwa purini

2. Mama Mónica, achachilapaxa kuna urusa purini?


- Chachajaxa wasüruwa puri.
3. Jilata Mario, yuqamaxa kuna urusa purini?
- Yuqajaxa walüruwa puri.
4. Kullaka Reyna, chachamaxa kuna urusa puri? - Yuqajaxa jurpurüruwa purini.

56
EJERCICIO 3.

 Responda las preguntas utilizando adverbios de tiempo.

1. Chachamaxa kuna urusa juti?

………………………………………………………………………..........................................

2. Wawapaxa kuna urusa Potosi Markaru purini?

………………………………………………………………………............................

..............
3. Jumaxa kuna urusa saräta?

……………………………………………………………………….............................

.............
4. Jiwasaxa kuna urusa anatañäni?

……………………………………………………………………….....................................

.....

EJERCICIO 4.

 Ordene las siguientes oraciones.

1. jurpüruwa / thuqhuni / tatajaxa / La Paz / markana

…………………………………………………………………………………………

2. t’axsu / walurüwa / jupaxa / ikiñanaka

…………………………………………………………………………………………

3. ali / wasüruwa / Pedro / tataxa / ch’uqinaka

…………………………………………………………………………………………

4. qharüruwa / panka / ullä / nayaxa

…………………………………………………………………………………………

5. piquta / Jumaxa / sapüruwa / anatta /

…………………………………………………………………………………………
57
JAKAWISATA JISKT’ASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Resuelva el acróstico con los verbos requeridos.

1 REÍR 1 L
2 SENTARSE 2 U
3 LAVARSE 3 R
4 COMER 4 A
5 APRENDER 5 Y
6 DORMIR 6 I
7 HABLAR 7 R
8 CORRER 8 I
9 JUGAR 9 N
10 LLORAR 10 A
11 CONTAR 11 K
12 GOLPEARSE 12 A

EJERCICIO 2.

 Traducir al castellano las siguientes oraciones.

1. Nayaxa Brasil markanaru sarä.

……………………………………………………………………………………………………………………

2. Jumaxa wali suma manq’a phayta.

……………………………………………………………………………………………………………………

3. Jurpüruxa masimampi Sucre markana anatäta.

……………………………………………………………………………………………………………………

4. Awichasaxa qharüruwa iwija awatini.

……………………………………………………………………………………………………………………

5. Maymaraxa Pando markana thuqhuyätha.

……………………………………………………………………………………………………………………

58
EJERCICIO 3.

 Responda las siguientes preguntas según el tiempo verbal.

1. Nayra maraxa kawkhansa thuqhuyäta?

…………………………………………………………………………………………………………………

2. Jichhaxa kawkhansa aljta?

…………………………………………………………………………………………………………………

3. Maranxa kawkhansa jakasïta?

…………………………………………………………………………………………………………………

4. Nayra maraxa kunsa yatiqayäta?

…………………………………………………………………………………………………………………

5. Jichha maraxa kunsa anatta?

…………………………………………………………………………………………………………………

6. Maranxa kawkhansa ikïta?

…………………………………………………………………………………………………………………

EJERCICIO 4.

 Escriba el adverbio que corresponda en cada oración. JURPÜRUXA, NAYRA MARAXA,

JICHHAXA.

1. ……………………………………………… suma chayru manq’ä.

2. ……………………………………………… kullakapampi anatayätha.

3. ……………………………………………… qhatuna isinaka aljäna.

4. ……………………………………………… ENTEL ukana irnaqä.

5. ……………………………………………… Cochabamba markana thuqhuni.

6. ……………………………………………… pankanaka ulltana.

7. ……………………………………………… ch’uqi apanirapitäta.

59
YÄNAKA APTHAPIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Resuelva el crucigrama con la ayuda de las palabras.

7 10
1 1 ADENTRO/debajo
2 2 DELANTE
8 3 DETRÁS
3 9 4 ARRIBA
4 5 AL CENTRO
6 IZQUIERDA
5 7 AFUERA
8 ABAJO
9 DERECHA
6 10 SOBRE

EJERCICIO 2.

 Traducir las siguientes oraciones al aimara.

Colocarás las flores sobre la mesa.

Colocaré la escoba detrás de la


puerta.

Sacaré la basura afuera.

Pondrás el libro dentro de la mochila

Pondré la silla delante de la mesa

60
EJERCICIO 3.

 Complete el diálogo con las frases del recuadro.


Aka laphinaka escritorio manqharu uchä / Aka atamiri tiwana taypiru uchäta / Iyawa,
nayaxa aka isinaka ikiña patxaru uchä / Iyawa, uka phukhunaka phayaña utaru uchäta

KULLAKA: Juanucho, jutama!

JILATA: Kunacha Mari?

KULLAKA: Aka yänaka apthapiñäni.

JILATA: Waliki.

KULLAKA: ……………………………………………………………………………………………………………………………………

JILATA: ……………………………………………………………………………………………………………………………………

KULLAKA: ……………………………………………………………………………………………………………………………………

JILATA: ……………………………………………………………………………………………………………………………………

KULLAKA: Iyawa.

JILATA: Kullaka, tukuytanti?

KULLAKA: Jisa, tukuytanwa. Yuspajara

JILATA: Janiwa Kunakisa.

EJERCICIO 4.

 Conjugar el verbo UCHAÑA de acuerdo a la oración.

Nayaxa aka pichaña anqaru …………………………………

Jupaxa uka qillqañanaka qillqa imañaru ………………………………

Jiwasaxa aka jach’a tiwana anqaru ……………………………………………

Jumaxa uka phiskhuña q’ipiña manqharu …………………………………………………………

61
YAQHA MARKARU SARAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Resuelva el acróstico con la ayuda de las palabras dadas.

1 Te quiero 1
2 Me vas a llamar 2
3 al corazón 3
4 Me vas a recordar 4
5 ir / viajar 5
6 me vas a escribir 6

EJERCICIO 2.

 Responda las siguientes preguntas siguiendo una secuencia.

Jilata, kawkirusa saräta?

………………………………………………………………….

Kunarusa saräta?

…………………………………………………………………..

Kunsa yatiqäta?

……………………………………………………………………

EJERCICIO 3.

 Lea el siguiente párrafo y responda las

preguntas según los tiempos verbales.

Kamisaki!, nayaxa Pedro Mamani satäthwa, Viacha

markankirithwa, nayaxa Ministerio de Gobierno

ukana irnaqtha, sapakutiwa wali alwata phaytha.

Qharüruxa munatajampiwa jikisï.

62
1. Pedruxa kawkinkirisa? ………………………………………………………………………………………

2. Kawkhansa irnaqi? ………………………………………………………………………………………

3. Kunasa sapakuti luri? ………………………………………………………………………………………

4. Qharüruxa kunsa lurani? ………………………………………………………………………………………

EJERCICIO 4.
 Añadir el sufijo –na o sufijo - ru de acuerdo al contexto.

1. Qharüru nayaxa phunchhawi____ sarä.

2. Tatajampi phisija_____ qullä.

3. Awichaja____ suyä

4. Maranxa qullaña uta___ irnaqä

5. Jutiri maraxa tatajana utapa____ qamäta.

63
UNIDAD CINCO

64
YATIYAWI QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Complete las siguientes palabras que marcan el tiempo con las vocales faltantes.

AR__M__

__LW__TA

CH__KA __R__MA

J__T__R__ _RU

JUT__R__ PH__XS__

J__YP’__

__R__

EJERCICIO 2.

 Complete las oraciones con el verbo en forma obligativa.

Chika uruxa, jumaxa………………………………………… (jikisiña)

Qharuruxa, nayaxa ………………………………………… (manq’aña)

Jutiri phaxsixa, jupaxa …………………………………………(saraña)

Jichha arumaxa, jiwasaxa ………………………………………… (arsuña)

65
EJERCICIO 3.

 Escriba mensajes que desee enviar a sus amigos.

Kamisaki kullaka. Jilata, apaya mayiri


Qharüru irnaqawijaru sarañasawa
jutañamawa

………………………………
……………………………… …………………………
……………………………… …………………………
…………………………….. …………………………
…………………………
…………………..

………………………………
……………………………… ………………………
……………………………… ………………………
…………………………….. ………………………
………………………
………………………
……..
EJERCICIO 4.
 Traducir los siguientes mensajes de texto al aimara.
1. Tengo que llevar a Oruro

………………………………………………………………………………………………………………………………

2. Pasado mañana tenemos que curar a los perros.

………………………………………………………………………………………………………………………………

3. Tienes que tomar muchas medicinas.

………………………………………………………………………………………………………………………………

4. El próximo año ella tiene que bailar waka waka.

………………………………………………………………………………………………………………………………

66
AMTASIÑATAKI QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.
 Resuelva el crucigrama de los meses del año.
12
1 diciembre
2 marzo 6 9
3 junio 1
4 enero 7 10 11
5 septiembre 2
6 febrero 3
7 abril 8
8 agosto
9 mayo
10 octubre 4
11 noviembre
12 julio
5

EJERCICIO 2.

Escriba lo que tiene que hacer durante la semana usando el obligativo.

Phaxsi uruxa ………………………………………………………………………………………………………

Atuqu uruxa ………………………………………………………………………………………………………

Wara uruxa ………………………………………………………………………………………………………

Illapa uruxa ………………………………………………………………………………………………………

Ururi uruxa ………………………………………………………………………………………………………

67
EJERCICIO 3.

 Traducir las siguientes oraciones.

1. Tengo que ir a trabajar.

………………………………………………………………………...

2. Tienes que llamar.

………………………………………………………………………...

3. Tenemos que ir a comprar.

………………………………………………………………………...

4. Tienes que ir a nadar

………………………………………………………………………...

5. Tengo que ir a enseñar

………………………………………………………………………...

EJERCICIO 4.

 Llene su planificador con 5 actividades pendientes.


PHAXSI: ………………………………………………………………

Phaxsi uru Atuqu uru Wara uru Illapa uru Ururi uru Kurmi uru Willka uru

68
JAWILLA QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.
 Observe los gráficos y escriba el acontecimiento social que corresponde a cada
invitación.

……………………………………………………………
……………………………………………………………

……………………………………………………………
……………………………………………………………

EJERCICIO 2.
 Escriba el significado correspondiente con las palabras del recuadro.
Les invito a mi Bautizo. / Te invito. / Queridos amigos. /
Los espero en mi casa. / Este mes. / Abril.

1. Qasawi phaxsi. ……………………………………………………………………………………………

2. Munata masinaka. ……………………………………………………………………………………………

3. Aka phaxsi. ……………………………………………………………………………………………

4. Jawillama. ……………………………………………………………………………………………

5. Sutiyawijaru jawillanipxsma. ……………………………………………………………………………………………

6. Utajana suyapxäma. ……………………………………………………………………………………………

69
EJERCICIO 3.
 Ordene las siguientes oraciones de la invitación enumerándolas.

JAWILLA:

…………. “Salon Kurmi ” ukana apasini.

………….Munata Jilata, kullakanaka

………….Aka sutiyawixa 10 uru, qasawi phaxsiniwa

………….Suyapxamawa

………….Tunka mayani alwa pacharu qalltani

………….Sutiyawiru jawillapxsma

EJERCICIO 4.
 Utilizando las oraciones del ejercicio 3, escriba una invitación. Complete los datos que
falten.

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………

70
UÑTASA QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.
 Escriba los nombres de los animales.

EJERCICIO 2.
 Escriba oraciones con 5 de los animales del ejercicio 1.
Ejemplo: Uka chhichhillankhaxa ch’iyarawa.

1. …………………………………………………………………………………………………………………

2. …………………………………………………………………………………………………………………

3. …………………………………………………………………………………………………………………

4. …………………………………………………………………………………………………………………

5. …………………………………………………………………………………………………………………

71
EJERCICIO 3.
 Describa las imágenes con oraciones simples y claras.

………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………..

72

También podría gustarte