Guaraní Poesias Emiliano R.
Fernández
6) GUAVIRÁ POTY
Che mbarakami nde pú asyeteva
reicuaapaitéva che mba’é mbyasy
aropurajhéita cu che ahayjhuetéva
mombyry opytava Guavirá poty.
Caballero pueblo che pepó mopẽva
Icatu ve’yva ndejhegüi avevé
mitá tyre’iycha che mbo padecéva
ajhechá ve’ygũi cu Zavala cué.
Timbo yero’á tape ari oiva
upépe vaicha osẽ oñembo’y
che camba porã iyaó humiva
ryacuá poraiteva Guavirá poty.
Coyte… Coyte… rohechá ga’úva
al meno co’aga oikéma ro’y
eyu che cambá che mbo kera yruva
aní ne ñañá Guavirá poty.
7) Tupãsy del campo
Tupãsy del campo yvága mimbípe reiméva reína
Ajúniko aína che promesami ndéve apagase
A-nacé ha ára la muerte otentárõ che symíme hína
Purahéi porãme a-pagá haguã o-mandá va'ekue
Ne'írã voi desde que a-nacé aikuaa el encanto
Tupãsy del campo, nderehe añónte ama'êsemi
Nahi'ãigui chéve ótrope a-adorá con mi agreste canto
Ni la che quebranto nda'esévai nunca ótrope rei
Amambái roguépente romondeséva pe nde yvagapýpe
Ha che pe nde ypýpe mbaraka che pópe tañembo'e
Ikatuhaguãicha amano ha hora che monde yvotýpe
Ha py'arorýpe, Tupãsy memby, jaha chendive
Mundopýre oîva yvoty maymárõ péina ipotypáma
Ha che ya aipe'áma iporãnguetégui che puraheirã
Jazmín, violeta, clavel pytãite, rosa siete hermanas
Yvoty ko'ãva amoirûta ndéve nde coronarã
8) DESPIERTA MI ANGELINA
Despierta mi Angelina, fragancia de azucena
Lucero ya osẽma nde resáicha ojajái
Na epu'ãma ahechami ko yvága omimbipáva
Ha demá' ñane encantáva che jazmín del Paraguay
Despierta mi Angelina, aquí en tu ventana
Peina guyra campana nerokẽme ojeroky
Ha ijykére mainumby clavelina ijurúpe
Purahéi musicapúpe nemombay che Tupãsy
Despierta mi Angelina, ya llega el Dios del día
Na epu'ãna vida mía reikuaárõ mborayhu
Demaitegui rohayhu nderehe mante apensáva
Opa che képe rohecháva porque rohechaga'u
Despierta mi Angelina, palomita mensajera
Che araháta ko nde réra nichomíme añongatu
Anohẽ hag̃ua ahetũ ndavy'áirõ sapy'ánte
Adios lucero brillante siempre reina rohayhu
9) CHE POCHYMA NENDIVE
Flor amoroso quebranto
entre las cuerdas nacida
triste resuene este canto
que ya nunca cantaré
y sepa Leonora ingrata
por tu traición tu desvío
para siempre rojheyáta
che pochýma nendive.
Tú sabes cuan te quería
tú sabes que yo celaba
hasta de la luz del día
nde resa jha nerembe
Jamás Leonora creía
tu falsedad despiadada
mara nga pa vida mía
cóicha ne aña chendive.
De las horas que a tu lado
feliz pasaba en mi vida
y a tu belleza entregado
que ya nunca olvidaré
porque mi amor ofendido
la felicidad pasada
no puedo dar al olvido
che pochyramo yepe.
Mi inocente amor de niño
jamás pensó que podría
mudar tridor tu cariño
y rendido te adoré
pero co'ágä ya opáma
aquel amor sacrosanto
para siempre rojheyáma
si che pochy nendive.
10) nda che pohyi nendive
Flor de la selva desierta
entre malezas nacida
mi lánguida despedida
rejhendúta ipajhaite
entero cu acomprende
py'a ñaña reiporúva
chénte como rojhacjhúva
nda chc pochýi nendive.
Tú sabes que te adoraba
amada che py'aitégui
hasta cuarajhy resëgui
che rocela mi vaecue
jha aga anga reiete
nde che nupä ne ñañágui
jha che rojhacjhu porägui
nda che pochýi nendive.
De las horas que en tus brazos
me embriagaba tu hermosura
de tus labios la dulzura
rico manjar de eirete
nda che resaráiri che
de tu recuerdo querido
jha jha'e vaerä asapymívo
nda che pochýi nendive.
11) Por que a una ingrata?
Por qué mujer adorada
con tal desprecio me matas?
Por qué eres tan ingrata
jha che rojhayjhú eteí?
Por qué me azotas así
con tu desdén iracundo?
O no piensas tú en el mundo
ndentejhá che irũramí?
Mujer de todo mi ensueño,
numen de mis poesías.
No serás tú algún día
cuñamí che yara rã.
O piensas tú lo jamás
de quererme virgencita?
Eres tú mujer bendita
che symí recoviará.
Aunque me será imposible
aislarme yo de ella;
porque las distintas estrellas
na che muañai güeterí,
por eso confieso a ti
que por ti daré la vida,
pero, olvidarme querida
ndaicatui mo’ai voí.
12) de lejos vengo
De lejos vengo, mujer amada
Ama'ẽmívo ánga nderehe
A ti cantando con mi guitarra
Epay querida, anive reke
Deja tu cuna niña hermosa
Sapy'aiténtena epu'ã
Traigo en mis manos, clavel y rosa
Nderehe aikóva aromandu'a
No te obligo que te levantes
Nanegustairõ che korasõ
Mi pobre alma quedó vibrante
Desconsolada ánga ojahe'o
No pienses prenda que te olvido
Ni aipo yvápe ahárõ akañy
Virgen del cielo, perdón te pido
Ajumiháre romongue rasy
13) mboriahy memby
Yma guivéma apuraheiséva
ajohéi haguâ che py'a rasy
upévare âgâ péina ambohéra
verso chu'ími Mboriahu memby.
Itujáko ko mundo, ojero'áitéma
opaite mba'éma iñambuepa
ríkonte opuka, mboriahu hasêma
upéichama oho ko ñane retâ.
Mboriahu memby hembiapo porârô
ndaipóriva'erâ jehechakuaa
ha ríko ra'y itiê'ỹ, imondárô
diáriope osê hi'onrradoha.
Mboriahu memby hi'arandumírô
jaheihárô oikóne omanomeve
ha ríko ra'y tavyron kolírô
péva karai mba'e guasuete.
14) RETEN PE PYHARE
15) 13 TUYUTI
Número trece che regimiento
tamoñaromente oyecuaa
fortín Nanawa che campamento
la muralla viva oye'ejha
Na tajhupimi mano a la visera
jha tamboyoya che mbaracami
amongaraívo Nanawa trinchera
taropurajhéi 13 Tuyuti.
Aropurajhéita regimiento trece
Nanawa de gloria yerovia jhaite
jha ityvyrami, regimiento siete
la muralla viva mopu'a jhare.
Ro'atamajhagui tesaraitépe
peteï co'ëme roñeñanduca
rojheya jhagua ore ra'yrépe
pedestal de gloria oma'e jhagua.
16) “Cerro Porteño”6
Te canto albricia Cerro Porteño
Club aguerrido, mi club de honor
Porque en la brega siempre to empeño
Conquiste premio, hurra y loor.
Mamo aimejhápe rese porägui
ore aguaráva nderejheve
Ndera'eve jha nde py atägui
Nandepyjhóvai mamoveté.
Cerro Porteño tienes tu historia
en esta patria del guaraní
Brilla tu nombre, tu fama es gloria
como la estrella en el cenit.
Co'ëramo ára co upe nde réra
Ara ru'äre omimbi vaera
jha purajhéipema orecuéra
Nde rakycuéri torojhopa.
17) 1 de marzo
Co che purajhéipe jhi'änte amombe'u paraguay poräme
jha oiméva oicove ñande ru yma toyapysaca
tambopu diana tojhendu oïva co ñane retäme
mba'épa jha’e añatöi yave co che mbaraca
Péina che tapyi amboyeguapa cinta tricolorpe
amomaiteívo primero de marzo co'ëyu pyta
che irü che rovái rombo viva mi pe Solano López
León intachable ojhacjhu vaecue Paraguay retä
Ojhua’ï vaecue mbojhapy tetä ñane jhundipaávo
lanza ipópe cuera bayonetaita jhatiái rei
oñepysänga Tuyutime oikevo ñorairö recávo
upépe ojhecha mba'épa ovale raza guaraní
Jha Solano López cuimba'e añete jheta ojhacjhúva
rovy'a vaerä ndeichagua yvy ári oimerö mocoi
cóina purajhéi che py'a mbyrépe ndéve añongatu
primero de marzo co nde tyvy ári este día jheñói
18) rojas silva rekavo
Jaku’éke Paraguái oguahẽmako la hora
jahamívo jaheka Rojas Silva retekue
ñavengáne katuete umi cobarde ojapóva
anichéne opuka guaikuru ñande rehe.
Taheja che ru che sy, Taheja opa ahejáva
ko la patria rayhupápe tamano jepe chave
kóicha oĩ ramo en peligro seriamente amenazada
aipota voi che renói aservi haguã ichupe.
Na’iporãi esta amenaza sapukái en la frontera
umi cobarde asesino guaikurúpe heropy
jaipyso katu en el Chaco tricolor ñane bandera
ha iguýpe jaje’ói umi intruso ñamyendy.
Jajapi Sorpresa ládo Rojas Silva upépe oiméne
ñane hermano infortunado ojejukáva reiete
ivengávo ko jaháta ñaguãhẽne ñaguãhẽne
ha jarúne ave ko’ápe más que sea ikanguekue.
20)ñesūhame
Ñesũháme nerokẽme
Aju rofelicita
Arúvo ndéve ĝuarã
Ne santo ára ĝuahẽre
Ko ivíspera pyharépe
Tupaópe orrepica
La incomparable alegría
O anuncia ne nacimiento
Tu llegada en este templo
Como el sol de un bello día
Se oye el coro del cielo
De melodiosos clarines
Los ángeles serafines
Opurahéi sin recelo
Ohechápype en este suelo
Nonaséi otro ndejave
Ha upérõ nde resape
Juntos los cuatro elementos
Ha ifelis ne nacimiento
Upégui aĝaitepeve
Los astros del firmamento
Pe yvága omyataindy
Todas las plantas ipoty
Henyhẽ de mil contento
Refleja el lúcido centro
El sol con sus resplandores
De plateados fulgores
Odestacá en el oriente
Ha nde lucero naciente
Reina de todas las flores
21) nde juru mbyte
Nde yuru mbyte cu parral ayúicha jhe'ë asyva
maerä voi pa ni aipo eiretére ñamboyoya
jhycueremínte che corasöme remondykyva
jha upeguivénte acavaípe ma che apyta.
Che angaiparänte nipora'e aco pyjharépe
yerokyjhápe ñasaindy mime yayuesape
aicojhaguäma upeguivénte opa che képe
che paype guáicha nde yurumínte jha'usete.
Nde yuru mbyte rosa potýpente oyoguaitéva
jha iñakynguépe omonguepáva y-ujhéi asy
jha jhyacuangue che mba'asygui che moingoveva
aico jhaguä co mundo poräme avy'a yevy.
- Toime oñe'ëva toime ipochýva che ya jha'éma
nde rapycuéri añejhundita cuñataï
aña retäme achyryrýta che acäme oikema
che co amuñáta jhe'ë asyvéva nde yuru mi.
22) concepcion jerere
Pende vállepe iko'ê
guyra iñeytrañoitéva
concepcionera peiméva
peñembyaty cherehe
ko'ápe pohechase
aunque soy desconocido
ajúnte poñandumívo
ko'âgâ ipahaite.
Puerto Casado-gui aju
ajehekýi sapy'ánte
ndaha'éi de atorrante
asêva amuña yvytu
péina ko'ápe ajuhu
penendive avy'áta
águi katu aváta
kyvô aheka mborayhu.
Che mitâvepeva'ekue
aikóma pende apytépe
Primera Zona cuartélpe
mitâ akâhâtâite
ymáma upehague
ndaha'evéima sonséra
opáma che yvotykuéra
upe tiémpope guare.
Ko'âgâ aju añatoîmi
ko'â opu'â pyahúva
noiméipa upe che rayhúva
guáina ra'y morôti
che suertese michîmi
amoneî la che áma
ha añeñandu porâma
tujágui añemo'âguî.
23) KO'ÁPE CHE AVY'AVE
Ko'ápe che avy'ave
Paraguay rupiguágui
ndo'ái tata che reságui
hekoguapy che rete
vaípe aikórô guare
ndahechavéi ni che képe
maymarôite che rapépe
hokypu vy'apavê.
Ñandejárame ra'e
che sambyhy che rerúvo
che rekove amboyvytúvo
aña raitýgui aveve
yma ymave guare
teko asykue che rejáma
veneno rykue
che monga'umiva'ekue.
Ko'ápeko che ahendu
música pu memetéva
umi guyra oñe'êva
oguerúva pytu'u
oime «makagua» arandu
ha umi jaku tetâkuáre
okokore óga jerére
hesakâvo ko'êju.
Ikangymíva yvytu
oúva amo mombyrýgui
ogueru ka'aguypýgui
obrajero hácha pu
kyre'yme ñahendu
tapicha oharyvóva
umi yvyra iporo'óva
oipotágui upe viru.
24) TRIGUEÑITA
Trigueña pora lucero ro'y
resa yvapurü ropea yvoty
tyvyta azabache guata yeruti
yuru poräite rembe pytämi.
Mamo reimejhápe ndénte yvoty
oñema'ejha rova Tupäsy
gente nde racjhu jha ne mochichi
iyuky rasa pende recomi.
Tirame mi trigueñita
un rulo de tu cabello
para perfumarme en ella
y alegrar mi corazön.
Ayépa ovy'áne moriajhu memby
rema'erö jhese jha repucavy
jha upe nde yuru te'i ichupe
nde che esperanza jha che recove.
25) guaivira poty
Che mbaracami asyete nde púva
reicuaa paitéva che mba'e mbyasy
aropurajhéita cu ajhacjhuetéva
mombyry opytáva guavira poty.
Timbo yero'a tape ari oïva
upépe vaicha ose oñembo'y
che camba porä iyao jhümiva
ryacuä poräite guavira poty.
Caballero pueblo che pepo mopëva
icatuve'ÿva nde jhegui aveve
mita tyre'ÿicha che mbopadeceva
ajhechave'yre cu Zavala cué.
Co'yte co'yte rojhechaga'úva
almeno co'agä oikema ro'y
eyu che camba che mbokéra irüva
ani ne ñaña guavira poty.