Arange: 03/07/2023
TERCER CICLO – EDUCACIÓN ESCOLAR BÁSICA
GUARANI ÑE’Ẽ HA
IÑE’ẼPORÃHAIPYRE
MBO’EHÁRA: LIC. LINAOCAMPOS
MBO’ESYRY: 9° Aravo: irundy
Katupyryrã Aty:
Ko mbo᾿esyrýpe oñeha᾿ãrõ temimbo᾿ekuéragui tomoñe᾿ẽ ha toikũmbykuaa ha
tohaikuaa avei opaichagua momarandu oguerekóva ñe᾿ẽ ha᾿e oipurúva ha umi oikuaa
pyahúva᾿ekue oñemomarandu hag̃ua opavavéva.
Upekuévo, oikuaavéta guaraní ñe᾿ẽ retepy rehegua ha ikatútama omohypy᾿ũ porãve
iñe᾿ẽ oñemomarandu ha oporomomarandu hag̃ua.
Mbo’epyrã Aty:
Oikũmbýta jehaipyre omoñe’ẽva guaraníme.
Katupyryrã: Oikũmby mba’etépa he’isehína opáichagua jehaipyre omoñe’ẽvape, umi ñe’ẽ guaraníme
ikatúva he’ise heta mba’e.
Mbo’epyrã:
Purahéi jehesa’ỹijo.
Ñe᾿ẽ he᾿iseañetéva.
Ñe᾿ẽ he᾿isenungáva.
Jehechakuaarã
- Oikũmby purahéi omoñe᾿ẽva
- Ohechakuaa purahéipe umi ñe’ẽ guaraníme ikatúva he’ise heta mba’e
- Omomba’e tetã Paraguái mba’etee.
1. Ñepyrũ
1.1. Aheka ñe’ẽ, ikatu hag̃uáicha amoĩmba ñe’ẽmbaipýpe. Upe rire ajesarekóta ñe’ẽ opytáva
sa’y hovývape.
Oñembo’ýva:
1. Ha’e ñane ñe’ẽ guarani.
2. Ha’e umi ñe’ẽ he’isehaichaite ñe’ẽryrúpe.
3. Ava aty Ñembyamérika pegua.
4. Mymba ho’úva vícho, ryguasu ha hetave
1 2
3
1 4
Oñenóva:
3
1. Ha’e ñe’ẽ pe
moñe’ẽrãme
he’iséva térã
ohechaukaséva.
4
2. Tapicha ovy’áva
ojeguerohorýre chupe.
3. Yvypóra rembiapo porã ojapóvo mba'epu ijahy'o pu ha iñe'ẽ rupive
4. Viru Paraguái.
1.2 Porandu rupive ñañomongeta.
- Mba’e ñe’ẽ jatopa pe ñembosarái ryepýpe.
___________________________________________________________________________
- Oĩpa pype ñe’ẽ he’iséva ambue mba’e ñe’ẽ guaraníme.
_______________________________________________________________________
- Mba’éicha ikatu jaikuaa mba’épa he’ise añetehápe.
________________________________________________________________________
2. Tembiaporã
2.1. Aaikuaami marandu:
Purahéi: ha'e yvypóra rembiapo porã ojapóvo mba'epu ijahy'opu ha iñe'ẽ rupive, oipuru
hekopetévo avei pu reko ha pu rysýi, ha heta ñembopu aporeko ambuéva. Yvypóra ombopu
hekopetéva ijahy'opu rupive ojehero opurahéiva. Yvypóra ikatu opurahéi ohechauka hag̃ua
iñarandupy, temiandu térã jerovia, ikatu avei oporombohoryse térã
oporoñanduka py'andýi.
Ñe’ẽhe’iseañetéva: ha’e umi ñe’ẽ he’isehaichaite ñe’ẽryrúpe.
Techapyrã: pypuku: pie largo.
Ñe’ẽhe’isenungáva: ha’e ñe’ẽ pe moñe’ẽrãme he’iséva térã ohechaukaséva.
Techapyrã: pypuku: profundo.
Ñane retãme oĩ heta purahéi, oĩ ojehaíva guaranietépe ha avei ombojoparáva ñe’ẽ.
2.3 Ajapysaka porã purahéi hérava “Taheñói jevy ñanemba’e”,
ohaíva Ana Barreto ha ombopupotýva Cayo Fretes. Ikatu amoñe’ẽ avei.
Taheñói jevy ñanemba’e
Tovéna Tupã tachepytyvõ
ha’emi hag̃ua che py’arasy
ymaite guivéma añandu,
heta ára nachemongevéi
ipohýigui ndaikatúi amoñemi.
Ymaveguaréicha jaikomi jevy
ñane ñe’ẽtépe ñañemongeta
mba’éreiko la ñamboyke
umi ñande ypykue pypore
néina lo mitã… ñañemoirũmba
taheñói jevy ñanemba’e.
Jahayhuve ñane retã
ha’eichaitéva ndahetái
tetã ambue maymávagui iporãve
yvytu pópe jaheja ñane ñe’ẽ
tomyasãi tomosarambi,
tojekuaa oparupiete.
Ohai: Ana Barreto
Omba’epu: Cayo Fretes
2.4 Amohenda tai ñe’ẽ he’iséva ndive:
a. Pytyvõ ……… Nace.
ã. Heñói ……… Difundir, propagar.
Ch. Myasãi ……… Ayuda, cooperación, apoyo.
2.5 Ajapo ñe’ẽjoaju umi ñe’ẽgui, ambojoavy pype
ñe’ẽhe’iseañetéva ha he’isenungáva.
2.6 Ahaiguy he’iseháicha moñe’ẽrãme:
Ypykue: Pypore: Py’arasy:
a. Te’ýi. a. Ipy ha ipo. a. Hasy chupe ipy’a.
ã. Oĩva ñepyrũrã. ã. Ojehejava’ekue ñandéve. ã. Ombyasy.
2.7 Amoñe’ẽ jey ha Ambohovái:
. Oĩpa haihára ombyasýva. Mba’épa.
__________________________________________________________________________
. Mba’ére he’i ndaikatúiha omoñemi.
__________________________________________________________________________
. Mba’e mba’épa ha’e oipota.
__________________________________________________________________________
2.4 Tembiapo aty’i rupive, añomongeta; ikatu avei che año ajepy’amongeta ha
ambohovái, mba’éichapa ikatu ahupyty ko’ã mba’e:
- Ani ñamboyke ñanemba’e.
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
- Jahayhuve ñane retã
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
