JACH´A YATIQAÑA UTA YATICHIRINAKATAKI
“FRANZ TAMAYO”
LLICA – POTOSI – BOLIVIA
AYMARA YATITA QILLQATANAKA
Yach´a yatina uta: Franz Tamayo de Llica
Yatiqirinaka: Ariel Nelson Sanchez Huayta
Limber Mamani Arias
T´aqa yatichawi: Educación Musical
Yatichiri: Lic. Antonio Aguirre
Mara: 2023
QALLTAWI
(Introducción)
Aka jisk’a wakt’ayawixa aymara arsuña, ullaña, qillqaña aka jacha yatiña utana mayiri
t’aqa yatiqirinakana qillqatawa (Especialidad de música), aka marana yatitanakaxa: Salla
sara (Fonética - fonología), aru thakhi (Sintaxsis) y Aru sara (Morfología), también:
Jawarinaka, siwsawinaka, jaylliwinaka, arsuwinaka, jamusiñanaka (Cuentos, refranes,
canciones, diálogos y adivinanzas) taqi jiwasanakaxa aymara arusata taqi chuymampi
yatintapxañani yatiqiri kullakanaka jilatanaka.
Phisqha pataka jila marawa aymara aru sara t’unjaña k’aranakaxa yant’atanakapaxa,
ukhamarusa mayniri jilata Domingo Llanqi siwa: “Qhawqhasaya apnaqata, jisk’achata,
uñisitaskañani, p’iqisansa, amuyusansa arusaxa janniwa chhaqatakiti jani ukasti askiwa
sarawisasa, arusasa sarantaski”, ukhamawa arsutapaxa.
Aka arsutaparjama jiwasanakaxa aymara arusa jani chhaqañapataki taqi chuymampi
yatintapxañäni.
Aka jisk’a pankaxa aymara tayka aru thakhiparjama apnakaña amtasina qillqatawa. Aymara
arusara, sallawisanaka, sallaninaka thakhiparjama yatintatanaka qillqatawa.
Aka arsutarjama jiwasanakaxa aymara aru wiñayataki yatintapxañani, jani
chhaqhañapataki, ukhamani ukaxa aymara markasappacha ch’amanchapxañani.
¡Jallalla aymara aru…!
WANK'UMPI TIWULANKI
(Jawari)
Mä uraxa tiwula manq'ata jiwata pampana sarnaqaskatayna. Ukata wank'uxa uñstayna.
Tiwula sataynawa.
- ¡Wank'u, jichhaxa manq'antämawa...! Ukata wank'uxa satayna:
- Janiwa nayaruxa, nayaxa irpämawa, mä phunch'una kisuwa utji, janiwa nayaxa
apsuña puyrkthti - Wank'uxa sataynawa.
Ukata tiwulaxa phunch'uta kisu apsuñapataki irpatayna. Purisixa wank'uxa sataynawa.
- Ukaxa kisuxa tiwula, apsusiskma nayaxa janiwa apsuma puyrkthtisasa.
- Iyawa sasawa tiwulaxa kisu apsxa sasawa phunch'uruxa mantatayna. Ukhamanta
tiwulaxa jiwañaru purityna. Janiwa kisuxa utjkataynati, phaxsikiwa uma manqhana
qhanaskatayna. (Antuku).
UYWANAKA THUQHUWIPA
Paka mallkusa wumwiru Alqhamaris pinkillu tukarura P'isaja mamalla kirkiri Tiwtiri tatalla
tampuriru Thanta suri thuqhuriri.
SURTIJITA
Sutima, sutija qillqatawa Quri surtixitana, qillqatawa Sutima, sutija qillqatawa Quri
surtixitana, qillqatawa
Ukatakiraqi armitasma Warawaranaka Jachiriwa
Ukatakiraqi armitasma Warawaranaka Jachiriwa
AMUYT'AÑANAKA
(Pensamientos)
Janiwa jamach'i tapaja llawq'añakiti isi wali thanthiriñawa. Siwa
Janiwa awkirusa taykarusa jach'ayañati, lliphuwa k'arawa jiwaña. Siwa
Warawaruxa jakhuñakiti, walja wawaniñiriwa.
Janiwa urukama ikiñati lliphuwa jilantisiri. Siwa
Qhipa nayra uñt'asisawa sarnaqaña.
Janiwa kusikusirusa tariñayati chawxu t'aqtasiri. Siwa
ARU CHINJANAKA
LAJRA CHINJANAKA
Ch'iji pampana ch'ixi laq'ua ch'qi tatayna.
Khuchhi khari k'ari warmixa k'arintitwa.
Kunka t'aka p'uqu waka qallu.
K'ala k'ala jaqixa qalalapuniwa.
Sisquxa sisqarua ampaña q'iwitatayna.
Tunka thantha tatawa tunka t'ant'a thanthantatayna.