Awqasimi / Antónimos
Jatun = grande Juch’uy = pequeño
Chay jatun allqu (ese perro grande) Chay juch’uy allqu (ese perro pequeño)
Rakhu = grueso (cilindro) Ñañu = delgado (cilindro)
Chay k’ullu rakhu kasqa (ese tronco es grueso) Chay k’ullu ñañu kasqa (ese tronco es delgado)
Phatu = grueso (lámina) Sillp’a = delgado (lámina)
Kay phatu raphi (esta hoja es gruesa) Kay sillp’a raphi (esta hoja es delgada)
Llasa = pesado Chhalla = liviano
Chay jamp’ara llasa kasqa (esa mesa es pesada) Chay jamp’ara chhalla kasqa (esa mesa es liviana)
Junt’a = lleno Ch’usaq = vacío
Sunquy junt’a kachkan (mi corazón está lleno) Sunquy Ch’usaq kachkan (mi corazón está vacío)
Karu = lejos Qaylla = cerca
Munasqitayqa karupi kachkan (mi amor está Munasqitayqa qayllapi kachkan (mi amor está
lejos) cerca)
Ch’aki = seco Juq’u = mojado
P’achay ch’aki kachkan (mi ropa está seca) P’achay juq’u kachkan (mi ropa está mojada)
Kusisqa = alegre, contento Llakisqa / phutisqa = triste, apenado
Chay raymi kusisqa kachkan (esa fiesta está Chay raymi llakisqa kachkan (esa fiesta está triste)
alegre)
Achkha = arto, mucho Pisi, Juk chhika= poco o poquito
Achkhata munakuyki (te quiero mucho) Juk chhikita munakuyki (te quiero un poquito)
Wira = gordo Tullu = flaco
Chay wallpa wira kachkan (esa gallina está Chay wallpa tullu kachkan (esa gallina está flaca)
gorda)
Watay = amarrar Phaskaray = desatar
Chay allquta watay (Amarra ese perro) Chay allquta Phaskaray (Desata ese perro)
Rupha = caliente Chiri / ila = frío
Chay lawa rupha kachkan (Esa sopa está Chay lawa ila kachkan (Esa sopa está fría)
caliente)
P’unchaw = Día Tuta = noche
P’unchaypi jamusaq (vendré de día) Tutapi jamusaq (vendré de noche)
Misk’i = dulce K’allku = agrio
Allin misk’i chay misk’i tanta kachkan (Qué Allin K’allku chay misk’i tanta kachkan (Qué
dulce está esa torta) agrio está esa torta)
Millu = salado Laq’a = sin sal / sin azúcar / soso/ desabrido
Chay mikhuna ancha millu kasqa (esa comida Chay mikhuna ancha laq’a kasqa (esa comida
había sido muy salada) había sido muy dasabrida, sin sabor, k’allma,
insípido)
K’acha / k’achitu = bonito Millay = feo
Jaqay wasi k’achitu kasqa (aquella casa había Jaqay wasi millay kasqa (aquella casa había sido
sido bonita) fea)
Musuq = nuevo Mawk’a / thanta = viejo / usado
Juk musuq mankata rantikuni (compré una olla Juk Mawk’a mankata rantikuni (compré una olla
nueva) vieja)