Universidad Nacional de Asunción
FACULTAD DE FILOSOFÍA
Sede Caacupé
Carrera: Letras
Curso: 3º
Cátedra: Comunicación Guaraní
Catedrático: Juan Ramón Martínez Saldívar
Tembiaporâ
1. Amoñe’ê porâ ko mombe’ura “Linda” Nelson Agulera rembiapokue,
upéi ajapo haguâ ojeruréva hese.
Linda
Ha ha háaairo!!!! Tapukapukumba'e nderehe che áma. Emañamína mba'éichapa
ichúka, nopyrûmbaivoíningo, ha' éntema la palóma. Oñemokonikonimba pe
kuimba'e jyvarehehína. Pe humby katu omombovoi ápe ha pépe ñamo'ã pelota de
ping pong mba'e. Ha ha háaairo!!!
No pude dejar de inclinar mis oídos al escuchar a una mujer de aproximadamente
sesenta años hablar de esta manera en un colectivo de la línea treinta y cinco
aquel viernes de noche. Ella llevaba un vestido celeste de tul gastado, un turbante
amarillo hecho de esponjas, unos aros de plástico negro y las mejillas
pintarrajeadas de un rojo carmesí. Su atuendo se completaba con unos collares de
semillas de tártago y unas chinelas agujereadas en las puntas. No paraba de
hablar y se mofaba de cada mujer que subía del brazo de un varón.
Pe kuimba'éko sapy'aiténte nderayhu, neravi'ü, ndejavyky ha upéi katu
jaopensáma ha'e ndejaraha, ha oñemborretovádoma ndéve, iñe'ê pohýima ha
michîmichîme ndegarroteámakatu itajýraicha térã jaguáicha. Ñande kuñakatu
ñanderovatavy ha akóinte jaguerochîchî chupekuéra, papito; ¿qué vas a comer?
Re'usépa peteî vífe koygua mba'e che rréi. Ha'ekuéra katu ohórãmo pérupi ofarrea
ninaimandu'ái ndépa rekarúnera' e térã ndepy' a korõrõpahina ne membykuéra
ndive. La arriéroko ipýerkohina che áma.
Todo el colectivo se tornaba a mirar a esta señora de aspecto lunático y más de
una fémina asentía con la cabeza las sabias palabras que fluían de este personaje
estrafalario. Yo no paraba de anotar sus ideas que aparentemente no se hilaban
unas con otras pero que guardaban cierta coherencia.
Chéningo la che ména chemyakãratîva'ekue che sovrinaite ndivevoi. Eguatamína
ko degrasiádo la ojapóva, ombohyeguasumíningo la che ermána memby de kinse
áñope ha upéi katu onega hasta el último ko infeli oikóva. Che naponderái
ikuáhore pórke núnka ndagueroviaiva'ekue ha ndagueroviamo 'áivoi avei la arriéro
sinverguénsape ha upémaró amosê jaguáicha chupe la che rógagui, ha arrekohe
Universidad Nacional de Asunción
FACULTAD DE FILOSOFÍA
Sede Caacupé
la che parientamíme imemby peve. Ko'ãga katu la imemby ikaria'ýma ha
oipytyvôma chupe. La mitã ru, la che ména katu ogue, avave ndoikuaái chugui
mba'evete asy. Oje'e peteî jey ohohague Vuenosáirepe peteî kurepi kuña ndive.
Tanta atención le brindaban los pasajeros que hasta el chofer apagó la estridente
cachaca y escuchó con interés el relató de la loca, tilde que recibió por parte de un
apuesto caballero vestido de traje verde musgo y sentado en la parte delantera,
por qué no se calla señora, ekirirîna ne mba’e tarova reikóva.
Upéa katu ñame'ê ndéve ne mácho aky rova apepu, jurupe havô reikóva. Nde piko
remimo’ã la erekohaguére pe osaingóva nderakambykuápe ome'êha ndéve
derécho chemokirirî haguã. Ko ñane retã osufri pórke la kuñáme heta mácho ky'a
ndéichagua ombojurumboty chupekuéra ha oñembohory hesekuéra. Heta tesaýma
peñohéka kuñáme peê apelechádo tujukue peikóva, ha heta mitã resaýma osyry
ko ñande yvýre vare'águi ha mba'asýgui. Heta mitãma omano ndoguerekóigui
pohá repyrã pórke peé pemombopa la pende pláta umi vandídare ohechukapáva
peême hi'útero guive téle rupive.
Escuchar a esta señora era una lección de sociología que todos los pasajeros
recibían en forma gratuita de la boca de una maestra de la vida que en algún rin -
cón del pasado dejó su corazón, sus sueños y sus ideales.
Mba'e ndachegustáivaningo la ahecha la kuña heviverahína umi kóche ha guíski
propagándape. Ma'erã piko ohechukapa hikuái la ifelisida opavavépe. Kuñáningo
ojerrespetakava'erã. Kuñáningo ndaha'éi peteî so'o pedáso re'úva ha hembyre
remombóva tapeku'ápe, ha umi arriéro upéicha ojapóva hesaráihina ouhague
kuñágui ha ndogustamo'ãi chupekuéra ojejapóramo upeichaite iñermána térã
itajýra rehe.
Seguí el hilo de su discurso con entusiasmo, pero al llegar a Barrio Jara tuve que
descender del vehículo, pues en casa me esperaban una esposa y una hija
beneficiadas por los consejos de una loca, a quien bauticé con el nombre de Linda
2. Moñe’ërägui aguenohë ojeruréva iguýpe
2.1- Po ñe’ê oipurúva kuñakarai oúva kastellánogui.(5 préstamos) 5 K.
Palóma
Pelota
Ping pong
Papito; ¿qué vas a comer?
Hasta el último
2.2- Aguenohë umi ava ojekuaáva mombe’urâme. (extraer personajes del
cuento) 3 K.
Universidad Nacional de Asunción
FACULTAD DE FILOSOFÍA
Sede Caacupé
Linda.
Chofer.
Narrador.
Pasajeros.
2.3- Ahai mbykymi mba’éichapa heko peteïva umi ava (análisis psicológico
de uno de los personajes del cuento) 5 k.
Linda: ha’e peteĩ kuñakarai ohasáva heta mba’e vaíma, upévare
ndogueroviái kuimba’e kuérape. He’i kuimba’e ndoporohayhu kuaráiha voi.
Linda operde isueño ha iñesperansa kuéra kuimba’e causa, upévare oheka
ohesape’a ambue kuña kuérape ani hag̃ua oiko hesekuéra upe mba’e.
Ha’e oñe’ẽ peteĩ problemática social rehe, ha’eva hina jaikuaáva
“machismo” ramo, ohasáma rupi mba’e vai ha ndoipotavéima ambue
kuñarehe oiko hese oiko va’ekue.
2.4- Mbohapy mba’e ojekuaa ohechaukáva ñande reko paraguái mo´ñe’ërä
ryepýpe (tres aspectos que reflejan nuestra la cultura paraguaya, análisis
sociológico del cuento) 3 k.
Interacción de completos desconocidos durante algún viaje en
colectivo.
Abandono de los padres a los hijos y sus madres sin
responsabilizarse económicamente.
Recoger a los parientes en un momento de vulnerabilidad.
2.4- Ahai mbykymi, mba’éichapa ojekuaa Kuña ñemomba’e tekoaty ryepýpe
(posición de la mujer en la sociedad) 5 K
Ñande tekoatýpe, kuña ojekuaa michĩvéramo kuimba’egui. chupekuér
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________
2.5- Peteï potapýpa ojekuaa opytaha takykuépe ha petï potapy
oñemyatyrôva (pérdida y restauración de valores) 2k.
Potapy opytáva takykue: _______________________
Potapy oñemyatyröva: _________________________
3. Ahai che remiandu kuña ñemomba’e tekoaty Paraguái ryepýpe rehe.
(Posición y valoración de la mujer dentro de la sociedad paraguaya). 5k
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
Universidad Nacional de Asunción
FACULTAD DE FILOSOFÍA
Sede Caacupé
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
________________________________________________________