Estructura y Conjugación del Verbo en Euskera
Estructura y Conjugación del Verbo en Euskera
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL VERBO
El verbo en euskara en general consta de dos partes, el verbo y el auxiliar. Por ejemplo, etortzen
naiz, ikusi dut, esango diot...
EL VERBO
La primera parte (el verbo, propiamente dicho) marca el significado y el tiempo. En general hay
cuatro grandes tiempos y en cada uno de ellos, el verbo toma una forma:
Las formas del perfecto indican acciones que ya han terminado; por ejemplo: dije, he dicho...
Las formas puntuales indican que la acción se está realizando en el mismo momento en que el
hablante emite su mensaje: estoy escribiendo, estaba escribiendo...
Las formas habituales indican una cierta regularidad: suelo entrar, solía entrar...
Las formas del futuro indican que la acción se realizará en el futuro: diré, diría...
EL AUXILIAR
La segunda parte (el auxiliar) marca las personas y otra parte del tiempo. Las personas que
intervienen en el verbo son: el sujeto, el complemento directo y el complemento indirecto, caso
de que existan en la oración (aunque no aparezcan explícitamente). De la combinación de estos
tres elementos se crean 4 grandes grupos de auxiliares:
NOR: donde únicamente existe un sujeto y el verbo es intransitivo. P.e.: El hombre ha entrado.
NOR-NORK: donde exiten un sujeto y un complemente directo siendo el verbo transitivo. P.e.:
He roto el cristal.
Todos los auxiliares se forman mediante la combinación de 21 piezas que representan las 7
personas (ni, hi, hura, gu, zu, zuek, haiek) en sus tres posibles estados (NOR, NORI y NORK).
De esta combinación surgen los cuatro paradigmas correspondientes al presente del indicativo:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NOR NOR-NORI
Naiz Na tzai t
Haiz Ha tzai k/n
Da - zai o
Gara Ga tzai zki gu
Zara Za tzai zki zu
Zarete Za tzai zki zue te
Dira - zai zki e
NOR-NORK NOR-NORI-NORK
Na t da t
Ha k/n a/na k/n
D - o -
Ga it U gu Di (zki) gu gu
Za it zu zu zu
Za it zte zue zue zue
D it z te e te
Combinando los dos elementos del verbo (verbo propiamente dicho y auxiliar) obtendremos las
combinaciones del presente de indicativo. Por ejemplo:
He venido: etorri naiz. Suelo venir: etortzen naiz. Vendré: etorriko naiz.
Se te ha caído: erori zaizu. Se te suele caer: erortzen zaizu. Se te caerá: eroriko zaizu.
He comido: jan dut. Suelo comer: jaten dut. Comeré: jango dut.
Te lo he dado: eman dizut. Te lo suelo dar: ematen dizut. Te lo daré: emango dizut.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL ASPECTO VERBAL
PRESENTE
Hay verbos que tienen un presente propio que tú debes conocer y dominar. Algunos de estos
verbos son: IZAN, UKAN, EDUKI, JOAN, ETORRI, IBILI, EGON, JAKIN, EKARRI, ERAMAN.
Los que no tienen presente propio toman la forma TEN / TZEN más el verbo auxiliar que les
corresponda. Por ejemplo:
También hay un presente especial que nos cuenta las cosas que están sucediendo en este
preciso momento y que se construye con TEN / TZEN mas ARI y el auxiliar del IZAN en
presente. Pero los verbos que tienen un presente propio no pueden utilizarlo. Por ejemplo:
PASADO
Aunque no sean esos sus nombres, vamos a nombrar estos verbos como sus correspondientes
en castellano.
Pretérito perfecto
Se construye de la siguiente manera, verbo sin transformar mas el auxiliar en presente. Por
ejemplo:
Pretérito indefinido
Pretérito imperfecto
a) Los verbos que tienen un presente propio también tienen un pretérito imperfecto propio.
Nintzen (era)
Nentorren (venía)
Neukan (tenía)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
b) Los que no tienen un pasado propio se construyen con TEN / TZEN más el auxiliar en
pasado.
FUTURO
Este es menos complicado porque todos funcionan igual, -GO para los que acaben en -N y -
KO para todos los demás más el auxiliar en presente.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
ARI IZAN
Ari izan significa "estar haciendo algo". La pregunta correspondiente es Zer ari da o zertan ari
da (¿qué está haciendo?). El verbo que le antecede lleva la terminación –t(z)en y en este caso
equivale a un gerundio español.
No es necesario que ari izan venga precedido por un verbo, puede ser algún otro elemento
gramatical o incluso pude ir solo.
El sujeto es normalmente nor e izan intransitivo. Un caso especial es el de los verbos que
expresan fenómenos metereológicos: está lloviendo, por ejemplo, se dice euria ari du
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Ikusi, erosi, etorri e ibili son participios que significan visto, comprado, venido y andado
respectivamente. Los dos primeros expresan acciones transitivas y llevan como auxiliar la
forma dut (sujeto nork), los otros dos son verbos intransitivos y llevan como auxiliar la
forma naiz (sujeto nor).
El empleo de uno u otro auxiliar puede hacer variar el sentido de algunos verbos:
Si la frase es negativa, se invierte el orden de la perífrasis verbal: ikusi dut > ez dut ikusi.
Cuando queremos negar expresamente algún término colocamos a éste entre ambos
componentes verbales.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
IKUSIKO DUT
LA FORMACIÓN DEL FUTURO
El futuro de los verbos se forma añadiendo el sufijo –ko a los participios: etorri > etorriko; atera
> aterako; jo > joko, etc.
Si el participio termina en –n este sufijo se convierte en –go: egin > egingo; izan > izango; jan >
jango, etc.
Ejemplos:
Gero: luego
Bihar: mañana
Etzi: pasado mañana
Laster: pronto
Berehala: enseguida
Datorren astean: la semana que viene
Datorren hilean: el mes que viene
Datorren urtean : el año que viene
VERBOS COMPUESTOS
Hay algunos verbos en euskera que están formados de más de una palabra y tienen una forma
especial de conjugarse. A continuación vamos a ver los que nos saldrán con más frecuencia,
pero ten en cuenta que son muchos más.
PRESENTE
Estos verbos construyen su presente tal y como aparecen en la lista más el auxiliar izan o ukan
que les corresponda.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Behar: zer behar duzu? (¿Qué necesitas); joan behar dut (tengo que ir)
Balio: zenbat balio du (¿Cuánto cuesta, vale?)
Nahi: zer nahi duzu (¿qué quieres?); idatzi nahi dut (quiero escribir).
Van con el izan o con el ukan, dependiendo del verbo que les acompañen (transitivo o
intransitivo):
Ahal
PASADO
FUTURO
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
OTROS VERBOS
Otros verbos que funcionan con este esquema: Nahiago, Merezi, maite, Uste.
Un apartado especial merece el ARI, el cual funciona con este esquema, pero el verbo que le
acompaña hace -TEN o TZEN.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EGON ADITZA
ORAINALDIA LEHENALDIA
NI NAGO NENGOEN
HI HAGO HENGOEN
HURA DAGO ZEGOEN
GU GAUDE GEUNDEN
ZU ZAUDE ZEUNDEN
ZUEK ZAUDETE ZEUNDETEN
HAIEK DAUDE ZEUDEN
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
JOAN ADITZA
ORAINALDIA LEHENALDIA
NI NOA NINDOAN
HI HOA HINDOAN
HURA DOA ZIHOAN
GU GOAZ GINDOAZEN
ZU ZOAZ ZINDOAZEN
ZUEK ZOAZTE ZINDOAZTEN
HAIEK DOAZ ZIHOAZEN
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
ETORRI ADITZA
ORAINALDIA LEHENALDIA
NI NATOR NENTORREN
HI HATOR HENTORREN
HURA DATOR ZETORREN
GU GATOZ GENTOZEN
ZU ZATOZ ZENTOZEN
ZUEK ZATOZTE ZENTOZTEN
HAIEK DATOZ ZETOZEN
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
singularra plurala
NOR-NORK
HURA HAIEK
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
singularra plurala
NOR-NORK
HURA HAIEK
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NORK-NORK INDIKATIBOA
ORAINA IRAGANA
Na u T Nindu u T N
d u - (1) - eN
Ga it u GU Gint u GU N
Za it u ZU Zint u ZU N
d it u z TE (1) z TE N
ORAINA IRAGANA
NI GU NI GU
ZU ZUEK ZU ZUEK
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
HI HI
IRAGANA
HURA HAIEK
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NOR-NORI-NORK INDIKATIBOA
ORAINA IRAGANA
T T N T N
O - Z O N
d i GU GU Gen i GU N
ZU ZU Zen ZU N
(zki) E TE z (zki) E te N
ORAINA IRAGANA
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
HIRI
NIK diat/dinat
HARK dik/din
GUK diagu/dinagu
HAIEK diate/dinate
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NAITEKE, DETZAKET
NOR
NI naiteke
HI haiteke
HURA daiteke
GU gaitezke
ZU zaitezke
ZUEK zaitezkete
HAIEK daitezke
NOR-NORK
HURA HAIEK
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL SINTAGMA NOMINAL
Un sintagma nominal elemental guarda el siguiente orden:
Los determinantes son el articulo (-a) y los demostrativos (hau, hori, hura).
El cardinal bat (un, uno) tambien va al final, pero se utiliza menos que en castellano;
generalmente cuando se quiere precisar la cantidad.
Ejemplos:
-a
bat
Emakume Berri -a
mutil bat
El adjetivo se coloca, por tanto, detras del nombre. Teniendo en cuenta esto construye varias
frases eligiendo entre los elementos que aparecen en las siguientes columnas.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Nortzuk Hori Hi
Zein Hauek Gu
Zeintzuk Horiek Zu
Haiek
NOR es el caso básico, aquél del que derivan todos los demás añadiendo distintos sufijos. Es
el más sencillo de todos, puesto que no lleva ningún sufijo; es decir, basta con poner la palabra
en la forma determinada (con artículo singular o plural) o bien en la forma indeterminada (sin
artículo). Por ejemplo:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
b) Como OBJETO de oraciones transitivas, es decir, aquellas oraciones en las que hay
un objeto sobre el que recae la acción del sujeto. Por ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
LA DECLINACION
El euskara es diferente a otras lenguas (español, francés...) en muchas cosas. Una de ellas es
la declinación; esto es, la forma en que cada palabra aparece en cada frase según la función que
desempeñe. En español, por ejemplo:
Yo he comido el pastel.
El pastel tiene chocolate.
En las dos frases aparece "el pastel", si bien en la primera actúa como objeto directo (lo que ha
sido comido) y en la segunda como sujeto ( qué es lo que tiene chocolate). La forma de la palabra
no varía aunque varíe su función dentro de la frase. En euskara, cada función viene definida por
una marca (sufijo) que acompaña a la palabra.
Un caso muy representativo es el de las diferentes funciones que en español puede tener la
preposición "de":
A cada una de estas formas en las que puede aparecer la palabra según la función que
desempeñe se le denomina "caso". Estos son los principales:
NOR : quién, qué. Actúa de sujeto de los verbos intransitivos y de objeto directo de los
transitivos.
NORK: quién, qué. Actúa de sujeto de los verbos transitivos.
NORI: a quién, a qué. Actúa de objeto indirecto de los verbos transitivos e intransitivos.
NOREN: de quién, de qué. Indica posesión, pertenencia.
NONGO: de dónde. Indica ubicación.
NORENTZAT: para quién. Indica destinatario.
NOREKIN: con quién, con qué. Indica compañía.
NON: dónde. Indica situación espacio-temporal.
NORA: a dónde. Indica dirección.
NONDIK: de dónde. Indica procedencia.
NORAINO: hasta dónde. Indica final del trayecto.
NORANTZ: hacia dónde. Indica sentido.
Cada uno de estos casos puede utilizarse en singular, plural o indeterminado (mugagabea). Por
lo tanto, en cada frase las palabras aparecerán en un caso y en un número. Estos son los casos
más importantes.
NOR
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-A -AK -Ø
Nor Hau Ni
Nortzuk Hori Hi
Zein Hauek Gu
Zeintzuk Horiek Zu
Haiek
NOR es el caso básico. Todos los demás son derivados de él a base de sufijos. Este caso no
lleva ningún sufijo, es suficiente poner la palabra en la forma determinada (singular o plural) o
bien en la forma indeterminada. Por ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NORK
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
Haiek
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Por tanto, en euskera el sujeto de una oración intransitiva y el objeto de una oración transitiva
llevan el mismo caso: NOR. El sujeto de una oración transitiva va en el caso NORK. También el
verbo auxiliar varía dependiendo de que la frase sea transitiva o intransitiva.
Otros ejemplos:
Todas estas frases son transitivas por lo que el sujeto aparecerá siempre como NORK.
La forma del plural del caso NOR y el singular del caso NORK son iguales, por lo que pueden
llevar a confusión; para evitarlo basta con mirar si es el sujeto o el objeto directo y si la frase es
transitiva o intransitiva:
NORI
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Haiei
El caso NORI, como los casos NOR y NORK, hace cambiar la forma del verbo:
PARTITIVO
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
- - -(r)IK
mutilIK
semeRIK
neskaRIK
Este caso sólo presenta la forma indeterminada; es decir, no tiene ni singular ni plural.
El partitivo, en general, realiza la misma función que el caso NOR y se emplea, por tanto, en los
mismos casos que NOR:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
a) Oraciones negativas
b) Oraciones interrogativas
c) Oraciones condicionales
GogoRIK baduzu, etorri gure etxera: Si tienes ganas, ven a nuestra casa.
DiruRIK badut, erosiko dut: Si tengo dinero, lo compraré.
d) Participios
e) Superlativos
NOREN
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Haien
El caso NOREN, se coloca delante del sustantivo al que acompaña. Por ejemplo:
El sustantivo al que acompaña NOREN se puede omitir si está sobreentendido para lo que hay
que unir el sufijo del sustantivo omitido al casoNOREN.
LeireRENA: el de Leire
LeireRENAK: los de Leire
LeireRENAREKIN: con el de Leire
LeireRENARENTZAT: para el de Leire
Otros ejemplos:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NORENTZAT
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
Haientzat Zuentzat
Haientzat
Algunos ejemplos:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NOREKIN
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
Haiekin
Algunos ejemplos:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NOR
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-A -AK Æ
mutilA mutilAK mutil
Nortzuk Hori Hi
Zein Hauek Gu
Zeintzuk Horiek Zu
Haiek
NOR es el caso básico, aquél del que derivan todos los demás añadiendo distintos sufijos. Es
el más sencillo de todos, puesto que no lleva ningún sufijo; es decir, basta con poner la palabra
en la forma determinada (con artículo singular o plural) o bien en la forma indeterminada (sin
artículo). Por ejemplo:
b) Como OBJETO de oraciones transitivas, es decir, aquellas oraciones en las que hay
un objeto sobre el que recae la acción del sujeto. Por ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NORK
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-AK -EK -(e)K
mutilAK mutilEK mutilEK
Haiek
El caso NORK es, casi con seguridad, el que más dificultades presenta al estudiante de
euskera, pues no existe en castellano nada que se le parezca. Veamos un ejemplo:
Esto es debido a que el euskera distingue dos clases de sujetos, cosa que no ocurre en
castellano:
En el ejemplo a) el sujeto (katuA) realiza una acción intransitiva; Es decir, la acción no recae
sobre ningún objeto: es el mismo sujeto el que recibe la acción. En el ejemplo b), por el
contrario, el sujeto (katuAK) realiza una acción que recae sobre otro sujeto (saguA); Es decir,
se trata de una acción transitiva.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Así, pues, en euskera el sujeto de una oración intransitiva y el objeto de una oración transitiva
van en el mismo caso: NOR. Obsérvese también cómo varía el verbo auxiliar de un caso a otro.
En todos los ejemplos hay un objeto sobre el que recae la acción, aunque no siempre
aparece explícitamente, pues en ocasiones está sobreentendido. En la
oración lrakasleAK esan du, por ejemplo, es evidente que el profesor ha dicho algo, si
bien no se dice qué.
En ocasiones pueden surgir confusiones entre el plural del caso NOR y el singular del
caso NORK:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NORI
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-ARI -EI -(r)I
mutilARI mutilEI mutilI
Haiei
El caso NORI, al igual que los casos NOR y NORK, tiene una particularidad que le distingue del
resto: la presencia o no de estos casos hace cambiar la forma del verbo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NOREN
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-AREN -EN -(r)EN
mutilAREN mutilEN mutilEN
Haien
Antes de entrar de lleno en el estudio del caso NOREN veamos algunos ejemplos:
Una de las dificultades que presenta el caso NOREN es el orden de colocación, pues a
diferencia del castellano se coloca delante de la palabra a la que acompaña. Por ejemplo:
Así pues, NOREN no va solo como otros casos que hemos visto, sino que acompaña a
otra palabra, que a su vez puede declinarse. Por ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Por tanto, NOREN no puede ir nunca solo. Irá siempre antepuesto a alguna palabra y, en
el caso de que ésta se omita, se aplicarán los sufijos que dicha palabra lleve
directamente detrás de NOREN.
Otra particularidad del caso NOREN consiste en que en euskera hay dos formas para
preguntar, mientras que en castellano, normalmente, utilizamos sólo una. Por ejemplo:
Supongamos, por ejemplo, que un amigo nos dice "He traído el coche de X", y que no
hemos oído bien de quién es el coche. En ese caso podríamos hacer dos preguntas:
Otros ejemplos:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NON
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-(e)AN -ETAN -(e)TAN
-(E)N
komunEAN komunETAN komunETAN
GasteizEN
Zeintzuetan Hauetan
Zenbaitetan Horietan
Haietan
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
El caso NON viene a corresponder aproximadamente a la preposición "en" del castellano, pero
tiene una serie de particularidades, que estudiaremos a continuación.
En primer lugar, conviene señalar que el caso NON se utiliza para expresar tanto nociones de
espacio, como de tiempo:
Por otro lado, se utilizan casos diferentes según se trate de seres animados o inanimados:
Inanimados: NON
Animados: NORENGAN
Así, pues, NON sólo se utiliza con seres inanimados, de ahí que en el cuadro no aparezcan los
pronombres personales, pues tratándose de seres animados no pueden declinarse en el
caso NON.
NON presenta dos formas para el inderminado. En efecto, en el cuadro aparecen como marcas
de la forma indeterminada "-(e)N" y "-(e)TAN". La (e) se utilizará únicamente con palabras
terminadas en consonante. Por lo tanto, tenemos dos formas posibles para el indeterminado y,
salvo excepciones, se cumple la siguiente norma:
BilboN: en Bilbao
GasteizEN: en Gasteiz
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NONGO
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-(e)KO -ETAKO -(e)TAKO
-(e)KO
KomunEKO komunETAKO komunETAKO
Gasteiz(E)KO
zeintzuetako hauetako
zenbate(ta)ko horietako
haietako
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
La primera dificultad de este caso corresponde al orden; pues, a diferencia del castellano,
NONGO se antepone a la palabra a la que acompaña. Así, pues, NONGO no va solo, sino
acompañando a otra palabra que puede a su vez declinarse. por ejemplo:
En ocasiones esta segunda palabra que va detrás de NONGO está sobreentendida, y en este
caso los sufijos que corresponden a la palabra omitida se aplican directamente detrás de
NONGO:
Por otra parte, en euskera hay dos formas de preguntar posibles en este caso:
Como puede verse la segunda forma no es muy usual en castellano, pero sí en euskera.
NONGO también presenta dos formas para el indeterminado y, salvo excepciones, se cumple
la siguiente norma:
Obsérvese que las palabras terminadas en -N o –L toman la forma GO. Por otra parte, los
nombres terminados en –TZ al añadirles –KO, pierden la T: ZarauTZ ï ZarauZko.
Este caso sirve para expresar tanto nociones de espacio (nongo), como de tiempo (noizko), y
únicamente puede usarse en el caso de seres inanimados. De ahí que los pronombres
personales no se declinen
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NOREKIN
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-AREKIN -EKIN -(r)EKIN
mutilAREKIN mutilEKIN mutilEKIN
Haiekin
NOREKIN también deriva del caso NOREN; basta con quitarle la "-N" final y añadir "-KIN":
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL CASO NORENTZAT
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-ARENTZAT -ENTZAT -(r)ENTZAT
mutilARENTZAT mutilENTZAT mutilENTZAT
Haientzat Zuentzat
Haientzat
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL PARTITIVO
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
- - -(r)IK
mutilIK
semeRIK
neskaRIK
El partitivo es un caso peculiar, pues sólo presenta la forma indeterminada; es decir, no tiene ni
singular ni plural.
1. ORACIONES NEGATIVAS
2. ORACIONES INTERROGATIVAS
3. OTROS CASOS
a) Oraciones condicionales:
b) Participios:
c) Superlativos:
d) Otros usos:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
4. PARTITIVO ¹ NOR
En el primer ejemplo se trata de un libro determinado; puede ser "mi libro; el libro que te
dejé...". En el segundo ejemplo, en cambio, no hablamos de un libro concreto, sino de
libros en general. A la hora de responder también cambiará el significado, según usemos
una forma u otra. Por ejemplo:
En el primer ejemplo decimos que no hemos traído el libro en cuestión, lo cual no quiere
decir que no hayamos traído ningún otro libro. En el segundo ejemplo, en cambio, no
hablamos de ningún libro en concreto.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NOR -A -AK Ø
PARTITIBOA -(r)IK
PROLATIBOA -TZAT
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NORENTZAT
nitaz hitaz hartaz gutaz zutaz zuetaz Haietaz
ZERTAZ
NORENGATIK
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
NORENTZAT
neutaz heutaz berataz geutaz zeutaz zeuetaz euretaz
ZERTAZ
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
LOS DEMOSTRATIVOS
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
LOS DEMOSTRATIVOS
NOR nortzuk zer zein zeintzuk zenbat
zertarak
o
NORENGAN nortzuengan --- zeinengan zeintzuengan zenbatengan
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
ADVERBIOS REFORZADOS
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
1. UN ELEMENTO
Todo consiste en colocar dicho elemento delante del verbo. El resto de los elementos pueden ir
tanto delante como detrás. Por consiguiente, habrá tantas construcciones posibles como
elementos tenga la oración, y cada una responderá a una pregunta diferente. Por ejemplo:
2. LA PROPIA AFIRMACIÓN
a. Verbos sintéticos
b. Verbos perifrásticos
VERBOS SINTÉTICOS
En el caso de que el verbo de la oración sea sintético bastará con poner la partícula BA-
delante del verbo. Por ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
En el ejemplo anterior la información nueva es la propia afirmación, pues basta con responder
BAI a la pregunta formulada. De hecho, existen tres posibles respuestas:
No necesariamente se utiliza esta forma como respuesta a una pregunta. Puede utilizarse en
cualquier situación. Por ejemplo:
VERBOS PERIFRÁSTICOS
Como puede observarse, la partícula afirmativa BAI puede colocarse indistintamente delante o
detrás.
3. EL VERBO
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Cuando lo que queremos resaltar de la oración es el propio verbo, el euskera se sirve del verbo
EGIN (hacer). Supongamos, por ejemplo, que nos encontramos con un amigo que viene de
jugar un partido y le preguntamos ZER EGIN duzue? ¿Qué habéis hecho?. El, normalmente,
nos responderá de la siguiente manera:
No lo he comprado, lo he alquilado
Como puede observarse en los ejemplos anteriores, se intercala EGIN entre el verbo principal y
el auxiliar, no obstante, el auxiliar se conserva, a pesar de que EGIN sea del tipo NORK. Por
otra parte, todos los cambios los sufre EGIN, permaneciendo el otro verbo invariable. He aquí
un ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
a. Irakaslea EZ DA ETORRI
b. IRAKASLEA ez da etorri
c. EZ da IRAKASLEA etorri
Estos tres ejemplos presentan los mismos elementos dispuestos en distinto orden, y tienen
significados diferentes. Analicémoslos uno por uno:
a) Irakaslea, EZ DA ETORRI
En este ejemplo hemos escrito una coma para indicar que en la pronunciación se realiza una
pausa, pero normalmente dicha coma no se escribe; se distingue de b) por el contexto. Esta
construcción responde a la pregunta:
1. El principal (EZ)
2. El secundario (ETORRI)
He aquí un esquema:
EZ + auxiliar + verbo
b) IRAKASLEA ez da etorri
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EZ da IRAKASLEA etorri
Esta es, de las tres, la construcción más frecuentemente utilizada, y significa: "no es el
profesor el que ha venido, sino alguna otra persona"
Cuando se trata de verbos sintéticos el esquema es el mismo, con la diferencia de que el verbo
está concentrado junto al auxiliar y se coloca detrás de EZ
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Para terminar veamos un par de ejemplos comparativos de las tres construcciones posibles:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
KONPARATIBOAK
1. BERDINTASUNA
Berdintasunezko konparazioetan bi termino ala bat bakarrik ager liteke. Ni zu bezain handia
naiz: bi termino. Ni ez naiz hain langilea: termino bakarra.
1 Bezala Bezalakoa, ak
Hainbeste...
2. BEZALAKO - BESTEKO
Bezainen ondoko adjektiboa desagertzen denean, jadanik entzuleak badakielako zertaz ari den,
bezainen ordez bezalako (besteko, hainako...) erabili ohi da
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Nik zuk bezalako kotxea daukat (nire kotxea zurea bezalakoa da)
3. DESBERDINTASUNA: -ago
Are gehiago....
Zenbat eta...orduan eta; Zenbat eta...hainbat eta, bi formak erabil litezke, nahiz eta lehena izan
gure artean arruntena. Bi ezaugarrien arteko lotura zehazteko erabiltzen da
Ez nahastu gero eta formarekin; gero eta ezaugarri bat denboran zehar aldatzen dela
adierazteko erabiltzen da
Zenbat eta gehiago hurbildu, orduan eta bero haundiagoa sentituko duzu
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Erdarak duen aukeretako bat falta zaio euskarari, hau da, ez dugu menos que horren parekorik
adberbio eta adjektiboekin erabiltzeko
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
1. KONPLETIBOAK
BAIETZ esan du
EZETZ esan du
2. ZEHAR GALDERA
3. HELBURUZKOAK
4. KAUSAZKOAK
5. BALDINTZAZKOAK
6. ERLATIBOZKOAK
Zure ondoan dagoen mutila bilbotarra da (zure ondoan dagoena bilbotarra da)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Gaur etorri ez den neska gaixorik dago (gaur etorri ez dena gaixorik dago)
7. DENBORAZKOAK
8. KONTZESIBOAK
9. MODUZKO PERPAUSAK
Beti bezala
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
-LA / -NIK
Las oraciones completivas pueden tomar dos formas, según la oración principal sea afirmativa
o negativa. He aquí un esquema:
Afirmativas : -LA
Negativas: -NIK
Es frecuente el uso incorrecto de la forma negativa; así, pues, habrá que andar con cuidado.
Para evitar errores, conviene saber de memoria que con las siguientes frases, que son con
mucho las que más se utilizan, ha de usarse la forma negativa:
También hay que tener cuidado de no confundir la oración principal y la subordinada, pues la
principal la que nos indica si debemos poner –LA o –NIK. El hecho de que la subordinada sea
afirmativa o negativa no influye para nada. Por ejemplo:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
-T(Z)EKO
Lo visto hasta ahora no se cumple con las oraciones de imperativo. Veámoslo mediante un
ejemplo:
Si nos preguntasen qué han dicho Jon y su madre, responderíamos de la siguiente manera:
En el ejemplo hemos empleado una nueva forma: -T(Z)EKO. Esto es debido a que se trata de
una oración de imperativo; es decir, ama no afirma o niega algo, sino que da una orden.
Veamos algunos ejemplos mas:
Como puede apreciarse, la forma del verbo es la misma para todas las personas. Es el
contexto el que nos aclara de cuál se trata. por ejemplo:
BAIETZ / EZETZ
En euskera para decir que sí / que no se emplean las formas BAIETZ / EZETZ.. veamos
algunos ejemplos:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
RESUMEN
ORACIONES COMPLETIVAS
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
EL ESTILO INDIRECTO
Al hacer narraciones hay que diferenciar entre el estilo directo y el indirecto. Ejemplo:
Naiz Naizela
Zara Zarela
Da Dela
Gara Garela
Zarete Zaretela
Dira Direla
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Naizen
Zaren
Den
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Garen
Zareten
Diren
Zaidan
Zaizun
Zaion
Zaigun
Zaizuen
Zaien
Dudan
Duzun
Duen
Dugun
Duzuen
Duten
Garbitu: Garbitzeko
Ekarri: Ekartzeko
Bota: Botatzeko
Egin: Egiteko
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Ikusi: Ikusteko
Utzi: Uzteko
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
En las oraciones negativas no se conserva el orden habitual, sino que el verbo principal se
coloca delante de la negación EZ para que BA- quede al final.
Ohea egiten EZ BAduzu, ez zara etxetik irtengo (Si no haces la cama, no saldrás de casa).
Kontuz EZ BAzabiltza, erori egingo zara (Si no andas con cuidado, te vas a caer)
Se construye mediante el participio verbal seguido de la forma -(e)Z GERO. Veamos algunos
ejemplos:
Si puedo, vendré.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
1. ZERGATIK?: -LAKO
Es la más directa, la que expresa una causalidad más fuerte. Responde directamente a la
pregunta Zergatik?. Por lo que siempre que aparezca expresamente esta pregunta,
contestaremos con este elemento.
Como puede apreciarse, la forma –LAKO se añade a la forma verbal ( si es verbo compuesto,
al auxiliar) y esa añadidura produce algunos cambios en las formas verbales, idénticas a las
que se producen al añadirse la partícula –LA de las oraciones completivas, como puede
apreciarse en el cuadro que viene a continación:
-E duzueLAKO, zaudeLAKO...
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
-O zaioLAKO, dioLAKO...
Como puede verse en los ejemplos superiores, las oraciones negativas, al contrario de lo que
ocurre normalmente, tienen en mismo orden que las afirmativas. Este fenómeno ocurra en la
mayor parte de las oraciones subordinadas
Ez naiz etorri
Etorri EZ naizELAKO haserretu da
2. BAIT-
Esta forma expresa una relación causal más débil que –LAKO. He aquí unos ejemplos y un
esquema de formación.
Como puede apreciarse, al aplicar esta partícula al auxiliar se originan una serie de cambios
fonéticos. He aquí un cuadro de los mismos.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
3. ETA
Es una forma que es muy utilizada en el euskara hablado. Al igual que la anterior, esta forma
expresa una relación causal más débil que –LAKO. De hecho, normalmente, las oraciones que
llevan esta partícula no responde directamente a una pregunta.
Como se puede observar, la causa expresada por ETA es en algunos casos muy débil; a
menudo se trata más de una explicación que de una causa.
4. –NEZ GERO
Esta estructura equivale a "ya que, puesto que, como..." del castellano, y se construye
añadiendo –NEZ GERO al auxiliar.
5. -(e)LA-ETA
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Esta estructura responde a la pregunta ZER DELA-ETA? (¿a causa de qué?) y, por lo general,
expresa una causa más débil que –LAKO. Veamos unos ejemplos:
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
1. ARREN
Esta forma se coloca detrás del participio, salvo en las negativas en las que se introduce la
partícula EZ entre el participio y ARREN. El resto de las palabras se colocan delante del
participio, de modo que ARREN queda al final.
Bien es cierto que esta forma admite también el verbo conjugado, aunque con la marca -(e)N al
final. Así, también podríamos decir:
2. NAHIZ ETA
Esta forma, a diferencia de la anterior, se coloca al comienzo de la oración. Por lo demás, son
exactamente iguales
Nahiz eta txarto egin, ordainduko didate Aunque lo he hecho mal, me lo van a pagar
Nahiz eta euria egin, mendira joango naiz Aunque llueve, iré al monte.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
Nahiz eta diruriz eduki ez, ondo bizi naiz. Aunque no tengo dinero, vivo bien
3. BA... ERE
Esta construcción se forma mediante la partícula "BA-" y ERE. La condicional puede ser tanto
real como hipotética.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
LA PARTICULA OTE
Ote es una partícula que se emplea, generalmente, para formular preguntas, pero no tanto
para marcar la pregunta, sino para manifestar la duda o la sospecha. Por tanto, no se trata de
preguntas neutras, sino que el hablante manifiesta las dudas, sospechas, e incluso miedos que
tiene por aquello que pregunta.
En otras ocasiones, se trata más bien de reflexiones, de preguntas retóricas que uno mismo se
formula sin esperar respuesta inmediata por parte de nadie.
PD
or
or
!
!
W
W
O
O
N
N
Y
Y
U
U
B
B
to
to
ww
ww
om
om
k
k
lic
lic
C
C
.c
.c
w
w
tr re tr re
.
.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
LA POTENCIALIDAD
Para expresar la idea de potencialidad el euskara dispone de varias posibilidades. Aquí
presentamos las más habituales y básicas.
Llamamos nominalización a las formas que adopta un verbo que le permite funcionar como un
sustantivo. Normalmente coincide con su significado con el infinitivo en castellano, aunque
puede tener más equivalencias.
BA + UKAN + -T(Z)EA
EZ + UKAN + -T(Z)ERIK
Traemos a esta página la forma del presente, por ser la más utilizada y sencilla. El resto de la
conjugación lo puedes consultar en cualquier gramática.