0% encontró este documento útil (0 votos)
420 vistas89 páginas

Estructura y Conjugación del Verbo en Euskera

El documento explica la estructura del verbo en euskara. Consta de dos partes, el verbo y el auxiliar. El verbo indica el tiempo y significado, y tiene cuatro formas principales: perfecto, puntual, habitual y futuro. El auxiliar marca la persona y otros aspectos del tiempo, y se forma mediante la combinación de siete personas en tres estados, dando lugar a cuatro paradigmas del presente de indicativo.
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
0% encontró este documento útil (0 votos)
420 vistas89 páginas

Estructura y Conjugación del Verbo en Euskera

El documento explica la estructura del verbo en euskara. Consta de dos partes, el verbo y el auxiliar. El verbo indica el tiempo y significado, y tiene cuatro formas principales: perfecto, puntual, habitual y futuro. El auxiliar marca la persona y otros aspectos del tiempo, y se forma mediante la combinación de siete personas en tres estados, dando lugar a cuatro paradigmas del presente de indicativo.
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

hange E hange E

XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL VERBO

El verbo en euskara en general consta de dos partes, el verbo y el auxiliar. Por ejemplo, etortzen
naiz, ikusi dut, esango diot...

EL VERBO

La primera parte (el verbo, propiamente dicho) marca el significado y el tiempo. En general hay
cuatro grandes tiempos y en cada uno de ellos, el verbo toma una forma:

PERFECTO PUNTUAL HABITUAL FUTURO


Decir esan esaten ari esaten esango
Escribir idatzi idazten ari idazten idatziko
Entrar sartu sartzen ari sartzen sartuko

Las formas del perfecto indican acciones que ya han terminado; por ejemplo: dije, he dicho...

Las formas puntuales indican que la acción se está realizando en el mismo momento en que el
hablante emite su mensaje: estoy escribiendo, estaba escribiendo...

Las formas habituales indican una cierta regularidad: suelo entrar, solía entrar...

Las formas del futuro indican que la acción se realizará en el futuro: diré, diría...

EL AUXILIAR

La segunda parte (el auxiliar) marca las personas y otra parte del tiempo. Las personas que
intervienen en el verbo son: el sujeto, el complemento directo y el complemento indirecto, caso
de que existan en la oración (aunque no aparezcan explícitamente). De la combinación de estos
tres elementos se crean 4 grandes grupos de auxiliares:

NOR: donde únicamente existe un sujeto y el verbo es intransitivo. P.e.: El hombre ha entrado.

NOR-NORI: donde existen un sujeto y un complemento indirecto siendo el verbo intransitivo.


P.e.: Se me ha perdido el bolso.

NOR-NORK: donde exiten un sujeto y un complemente directo siendo el verbo transitivo. P.e.:
He roto el cristal.

NOR-NORI-NORK: donde existen un sujeto, un complemento directo y un complemente indirecto


siendo el verbo transitivo. P.e.: El hombre me ha robado el bolso.

Todos los auxiliares se forman mediante la combinación de 21 piezas que representan las 7
personas (ni, hi, hura, gu, zu, zuek, haiek) en sus tres posibles estados (NOR, NORI y NORK).
De esta combinación surgen los cuatro paradigmas correspondientes al presente del indicativo:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NOR NOR-NORI
Naiz Na tzai t
Haiz Ha tzai k/n
Da - zai o
Gara Ga tzai zki gu
Zara Za tzai zki zu
Zarete Za tzai zki zue te
Dira - zai zki e

NOR-NORK NOR-NORI-NORK
Na t da t
Ha k/n a/na k/n
D - o -
Ga it U gu Di (zki) gu gu
Za it zu zu zu
Za it zte zue zue zue
D it z te e te

Combinando los dos elementos del verbo (verbo propiamente dicho y auxiliar) obtendremos las
combinaciones del presente de indicativo. Por ejemplo:

He venido: etorri naiz. Suelo venir: etortzen naiz. Vendré: etorriko naiz.
Se te ha caído: erori zaizu. Se te suele caer: erortzen zaizu. Se te caerá: eroriko zaizu.
He comido: jan dut. Suelo comer: jaten dut. Comeré: jango dut.
Te lo he dado: eman dizut. Te lo suelo dar: ematen dizut. Te lo daré: emango dizut.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL ASPECTO VERBAL
PRESENTE

Hay verbos que tienen un presente propio que tú debes conocer y dominar. Algunos de estos
verbos son: IZAN, UKAN, EDUKI, JOAN, ETORRI, IBILI, EGON, JAKIN, EKARRI, ERAMAN.

Los que no tienen presente propio toman la forma TEN / TZEN más el verbo auxiliar que les
corresponda. Por ejemplo:

Ikusten dut (veo)


Jezartzen naiz (me siento)

También hay un presente especial que nos cuenta las cosas que están sucediendo en este
preciso momento y que se construye con TEN / TZEN mas ARI y el auxiliar del IZAN en
presente. Pero los verbos que tienen un presente propio no pueden utilizarlo. Por ejemplo:

Idazten ari naiz (estoy escribiendo)


Kantatzen ari naiz (estoy cantando)
Esta viniendo (DATOR) aquí no debes decir etortzen ari da porque no es correcto.

PASADO

Aunque no sean esos sus nombres, vamos a nombrar estos verbos como sus correspondientes
en castellano.

Pretérito perfecto

Se construye de la siguiente manera, verbo sin transformar mas el auxiliar en presente. Por
ejemplo:

Ikusi dut (he visto)


Etorri naiz (he venido)
Egin dut (he hecho)

Pretérito indefinido

Se construye igual pero con el auxiliar en pasado.

Ikusi nuen (ví)


Etorri nintzen (vine)
Egin nuen (hice)

Pretérito imperfecto

Este también se construye de dos maneras:

a) Los verbos que tienen un presente propio también tienen un pretérito imperfecto propio.

Nintzen (era)
Nentorren (venía)
Neukan (tenía)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

b) Los que no tienen un pasado propio se construyen con TEN / TZEN más el auxiliar en
pasado.

Erosten nuen (compraba)


Jezartzen nintzen (me sentaba)

FUTURO

Este es menos complicado porque todos funcionan igual, -GO para los que acaben en -N y -
KO para todos los demás más el auxiliar en presente.

Etorriko naiz (vendré)


Erosiko dut (compraré)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

ARI IZAN
Ari izan significa "estar haciendo algo". La pregunta correspondiente es Zer ari da o zertan ari
da (¿qué está haciendo?). El verbo que le antecede lleva la terminación –t(z)en y en este caso
equivale a un gerundio español.

Ikasten ari da = Está estudiando

Irakurtzen ari dira = Están leyendo

Sua pizten ari zara = Estás encendiendo el fuego

Jaten ari naiz = Estoy comiendo

No es necesario que ari izan venga precedido por un verbo, puede ser algún otro elemento
gramatical o incluso pude ir solo.

Lanean ari da = Está trabajando

Jolasean ari dira = Están jugando

Hizketan ari zarete = Estáis hablando

Barrez ari zara = Estás riéndote

Horrela ari da beti = Siempre actúa así

Ari naiz = Lo estoy haciendo

En la forma negativa se invierte el orden de los elementos:

Haurra ikasten ari da = Haurra ez da ikasten ari

Emakumea garbitzen ari da = Emakumea ez da garbitzen ari

Zu barrez ari zara = Zu ez zara barrez ari

El sujeto es normalmente nor e izan intransitivo. Un caso especial es el de los verbos que
expresan fenómenos metereológicos: está lloviendo, por ejemplo, se dice euria ari du
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NIK IKUSI DUT


El verbo Izan además de significar ser, estar y tener sirve de auxiliar de otros verbos:

Nik ikusi dut / Lo he visto


Horrek erosi du / Ése lo ha comprado
Lagunak etorri dira / Han venido los amigos
Kalean ibili naiz / He andado en la calle

Ikusi, erosi, etorri e ibili son participios que significan visto, comprado, venido y andado
respectivamente. Los dos primeros expresan acciones transitivas y llevan como auxiliar la
forma dut (sujeto nork), los otros dos son verbos intransitivos y llevan como auxiliar la
forma naiz (sujeto nor).

El empleo de uno u otro auxiliar puede hacer variar el sentido de algunos verbos:

Ni izan naiz / He sido, he estado


Nik izan dut / He tenido

Ni sartu naiz / He entrado


Nik sartu dut / Lo he metido

Ni atera naiz / He salido


Nik atera dut / Lo he sacado

Si la frase es negativa, se invierte el orden de la perífrasis verbal: ikusi dut > ez dut ikusi.
Cuando queremos negar expresamente algún término colocamos a éste entre ambos
componentes verbales.

Kalean ibili naiz > ez naiz kalean ibili

Etorri al da aitona? / ¿Ha venido el abuelo?


Ez ez da etorri aitona / No, no ha venido el abuelo
Etxean gelditu da / Se ha quedado en casa
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

IKUSIKO DUT
LA FORMACIÓN DEL FUTURO

El futuro de los verbos se forma añadiendo el sufijo –ko a los participios: etorri > etorriko; atera
> aterako; jo > joko, etc.

Si el participio termina en –n este sufijo se convierte en –go: egin > egingo; izan > izango; jan >
jango, etc.

Ejemplos:

Gero etorriko naiz / Vendré luego


Arratsaldean eguzkia aterako da / Por la tarde saldrá el sol
Etxera eramango dute gaixoa / Llevarán al enfermo a casa
Bihar hitz egingo dugu / Hablaremos mañana

Apréndete también los siguientes adverbios y perífrasis temporales:

Gero: luego
Bihar: mañana
Etzi: pasado mañana
Laster: pronto
Berehala: enseguida
Datorren astean: la semana que viene
Datorren hilean: el mes que viene
Datorren urtean : el año que viene

VERBOS COMPUESTOS
Hay algunos verbos en euskera que están formados de más de una palabra y tienen una forma
especial de conjugarse. A continuación vamos a ver los que nos saldrán con más frecuencia,
pero ten en cuenta que son muchos más.

BEHAR (necesitar, tener que)


NAHI (querer)
BALIO (valer, costar)
AHAL (poder)
EZIN (no poder)
BIZI (vivir)

PRESENTE

Estos verbos construyen su presente tal y como aparecen en la lista más el auxiliar izan o ukan
que les corresponda.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Van acompañados del ukan:

Behar: zer behar duzu? (¿Qué necesitas); joan behar dut (tengo que ir)
Balio: zenbat balio du (¿Cuánto cuesta, vale?)
Nahi: zer nahi duzu (¿qué quieres?); idatzi nahi dut (quiero escribir).

Va acompañado del izan:

Bizi: Santurtzin bizi naiz (vivo en Santurtzi)

Van con el izan o con el ukan, dependiendo del verbo que les acompañen (transitivo o
intransitivo):

Ahal

Joan ahal naiz (puedo ir)


Egin ahal dut (puedo hacer)
Ezin

Ezin naiz joan (no puedo ir)


Ezin dut egin (no puedo hacer).

PASADO

Necesitaba, vivía, quería:

verbo más auxiliar en pasado.

Behar nuen (necesitaba)


Egin behar nuen (tenía que hacer),
Bizi nintzen (vivía)
He necesitado, he vivido, he querido:

Verbo, más izan, más auxiliar de presente.

Behar izan dut (he necesitado)


Bizi izan naiz (he vivido)
Necesité, viví, quise

Verbo, más izan, más auxiliar de pasado.

Behar izan nuen (necesité)


Bizi izan nintzen (viví)
Nahi izan nuen (quise)

FUTURO

Verbo, más izango, más auxiliar de presente.

Behar izango dut (necesitaré)


Bizi izango naiz (viviré)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

OTROS VERBOS

Otros verbos que funcionan con este esquema: Nahiago, Merezi, maite, Uste.

Un apartado especial merece el ARI, el cual funciona con este esquema, pero el verbo que le
acompaña hace -TEN o TZEN.

Idazten ari naiz (estoy escribiendo)


Idazten ari izan naiz (he estado escribiendo)
Idazten ari nintzen (estaba escribiendo)
Idazten ari izan nintzen (estuve escribiendo).
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

VERBOS SINTETICOS PRESENTE

EGON JOAN ETORRI IBILI

nago noa nator nabil

hago hoa hator habil

dago doa dator dabil

gaude goaz gatoz gabiltza

zaude zoaz zatoz zabiltza

zaudete zoazte zatozte zabiltzate

daude doaz datoz dabiltza

EDUKI JAKIN EKARRI IRITZI

dau(z)kat daki(zki)t dakar(tza)t deritzot

dau(z)kak/n daki(zki)k/n dakar(tza)k/n deritzok/n

dau(z)ka daki(zki) dakar(tza) deritzo

dau(z)kagu daki(zki)gu dakar(tza)gu deritzogu

dau(z)kazu daki(zki)zu dakar(tza)zu deritzozu

dau(z)kazue daki(zki)zue dakar(tza)zue deritzozue

dau(z)kate daki(zki)te dakar(tza)te deritzote


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

ERAMAN ESAN IRUDITU

darama(tza)t diot dirudit

darama(tza)k/n diok/n dirudik/n

darama(tza) dio dirudi

darama(tza)gu diogu dirudigu

darama(tza)zu diozu dirudizu

darama(tza)zue diozue dirudizue

darama(tza)te diote dirudite


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

VERBOS SINTETICOS PASADO

EGON JOAN ETORRI IBILI

NENGOEN NINDOAN NENTORREN NENBILEN

HENGOEN HINDOAN HENTORREN HENBILEN

ZEGOEN ZIHOAN ZETORREN ZEBILEN

GEUNDEN GINDOAZEN GENTOZEN GENBILTZAN

ZEUNDEN ZINDOAZEN ZENTOZEN ZENBILTZAN

ZEUNDETEN ZINDOAZTEN ZENTOZTEN ZENBILTZATEN

ZEUDEN ZIHOAZEN ZETOZEN ZEBILTZAN

EDUKI JAKIN EKARRI IRITZI

NEUKAN NEKIEN NEKARREN NERITZON

HEUKAN HEKIEN HEKARREN HERITZON

ZEUKAN ZEKIEN ZEKARREN ZERITZON

GENEUKAN GENEKIEN GENEKARREN GENERITZON

ZENEUKAN ZENEKIEN ZENEKARREN ZENERITZON

ZENEUKATEN ZENEKITEN ZENEKARTEN ZENERITZOTE

ZEUKATEN ZEKITEN ZEKARTEN ZERITZOTEN

ERAMAN ESAN IRUDITU

NERAMAN NIOEN NIRUDIEN

HERAMAN HIOEN HIRUDIEN

ZERAMAN ZIOEN ZIRUDIEN

GENERAMAN GENIOEN GENIRUDIEN

ZENERAMAN ZENIOEN ZENIRUDIEN

ZENERAMATEN ZENIOTEN ZENIRUDITEN

ZERAMATEN ZIOTEN ZIRUDITEN


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EGON ADITZA

ORAINALDIA LEHENALDIA

NI NAGO NENGOEN
HI HAGO HENGOEN
HURA DAGO ZEGOEN
GU GAUDE GEUNDEN
ZU ZAUDE ZEUNDEN
ZUEK ZAUDETE ZEUNDETEN
HAIEK DAUDE ZEUDEN

BALDINTZA ONDORIOA ORAIN ONDORIOA LEHEN

NI BANENGO NENGOKE NENGOKEEN


HI BAHENGO HENGOKE HENGOKEEN
HURA BALEGO LEGOKE ZEGOKEEN
GU BAGEUNDE GEUNDEKE GEUNDEKEEN
ZU BAZEUNDE ZEUNDEKE ZEUNDEKEEN
ZUEK BAZEUNDETE ZEUNDEKETE ZEUNDEKETEN
HAIEK BALEUDE LEUDEKE ZEUDEKEEN
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

JOAN ADITZA

ORAINALDIA LEHENALDIA

NI NOA NINDOAN
HI HOA HINDOAN
HURA DOA ZIHOAN
GU GOAZ GINDOAZEN
ZU ZOAZ ZINDOAZEN
ZUEK ZOAZTE ZINDOAZTEN
HAIEK DOAZ ZIHOAZEN

BALDINTZA ONDORIOA ORAIN ONDORIOA LEHEN

NI BANINDOA NINDOAKE NINDOAKEEN


HI BAHINDOA HINDOAKE HINDOAKEEN
HURA BALIHOA LIHOAKE ZIHOAKEEN
GU BAGINDOAZ GINDOAZKE GINDOAZKEEN
ZU BAZINDOAZ ZINDOAZKE ZINDOAZKEEN
ZUEK BAZINDOAZTE ZINDOAZKETE ZINDOAZKETEN
HAIEK BALIHOAZ LIHOAZKE ZIHOAZKEEN
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

ETORRI ADITZA

ORAINALDIA LEHENALDIA

NI NATOR NENTORREN
HI HATOR HENTORREN
HURA DATOR ZETORREN
GU GATOZ GENTOZEN
ZU ZATOZ ZENTOZEN
ZUEK ZATOZTE ZENTOZTEN
HAIEK DATOZ ZETOZEN

BALDINTZA ONDORIOA ORAIN ONDORIOA LEHEN

NI BANENTOR NENTORKE NENTORKEEN


HI BAHENTOR HENTORKE HENTORKEEN
HURA BALETOR LETORKE ZETORKEEN
GU BAGENTOZ GENTOZKE GENTOZKEEN
ZU BAZENTOZ ZENTOZKE ZENTOZKEEN
ZUEK BAZENTOZTE ZENTOZKETE ZENTOZKETEN
HAIEK BALETOZ LETOZKE ZETOZKEEN
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NAIZ, ZAIT, DUT


NOR NOR-NORI

singularra plurala

NI naiz NIRI zait zaizkit


HI haiz HIRI zaik/n zaizkik/n
HURA da HARI zaio zaizkio
GU gara GURI zaigu zaizkigu
ZU zara ZURI zaizu zaizkizu
ZUEK zarete ZUEI zaizue zaizkizue
HAIEK dira HAIEI zaie zaizkie

NOR-NORK

HURA HAIEK

NIK dut ditut


HIK duk/n dituk/n
HARK du ditu
GUK dugu ditugu
ZUK duzu dituzu
ZUEK duzue dituzue
HAIEK dute dituzte
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NINTZEN, ZITZAIDAN, NUEN


NOR NOR-NORI

singularra plurala

NI nintzen NIRI zitzaidan zitzaizkidan


HI hitzen HIRI zitzaian/zitzainan zitzaizkian/zitzaizkinan
HURA zen HARI zitzaion zitzaizkion
GU ginen GURI zitzaigun zitzaizkigun
ZU zinen ZURI zitzaizun zitzaizkizun
ZUEK zineten ZUEI zitzaizuen zitzaizkizuen
HAIEK ziren HAIEI zitzaien zitzaizkien

NOR-NORK

HURA HAIEK

NIK nuen nituen


HIK huen hituen
HARK zuen zituen
GUK genuen genituen
ZUK zenuen zenituen
ZUEK zenuten zenituzten
HAIEK zuten zituzten
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NORK-NORK INDIKATIBOA
ORAINA IRAGANA

NOR NORK NOR NORK

Na u T Nindu u T N

Ha u K/N Hindu u K/N N

d u - (1) - eN

Ga it u GU Gint u GU N

Za it u ZU Zint u ZU N

Za it u zte ZUe Zint u zte ZUe N

d it u z TE (1) z TE N

ORAINA IRAGANA

HURA HAIEK HURA HAIEK

NIK dut ditut


HIK duk/n dituk/n
HARK du ditu
(1) Hirugarren pertsonen (singularra eta
GUK dugu ditugu
pluralea) paradigma ikusi hemen
ZUK duzu dituzu
ZUEK duzue dituzue
HAIEK dute dituzte

NI GU NI GU

HIK nauk/n gaituk/n ninduan/nindunan gintuan/gintunan


HARK nau gaitu ninduen gintuen
ZUK nauzu gaituzu ninduzun gintuzun
ZUEK nauzue gaituzue ninduzuen gintuzuen
HAIEK naute gaituzte ninduten gintuzten

ZU ZUEK ZU ZUEK

NIK zaitut zaituztet zintudan zintuztedan


HARK zaitu zaituzte zintuen zintuzten
GUK zaitugu zaituztegu zintugun zintuztegun
HAIEK zaituzte zaituztete zintuzten zintuzteten
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

HI HI

NIK haut hindudan


HARK hau hinduen
GUK haugu hindugun
HAIEK haute hinduten

(1) Hirugarren pertsonen paradigma

IRAGANA

HURA HAIEK

NIK nuen nituen


HIK huen hituen
HARK zuen zituen
GUK genuen genituen
ZUK zenuen zenituen
ZUEK zenuten zenituzten
HAIEK zuten zituzten
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NOR-NORI-NORK INDIKATIBOA
ORAINA IRAGANA

NOR NORI NORK NORK NOR NORI

T T N T N

K/N K/N H K/N N

O - Z O N

d i GU GU Gen i GU N

ZU ZU Zen ZU N

ZUE ZUE Zen ZUE te N

(zki) E TE z (zki) E te N

ORAINA IRAGANA

HARI HAIEI HARI HAIEI

NIK diot diet nion nien


HIK diok/n diek/n hion hien
HARK dio die zion zien
GUK diogu diegu genion genien
ZUK diozu diezu zenion zenien
ZUEK diozue diezue zenioten zenieten
HAIEK diote diete zioten zieten

NIRI GURI NIRI GURI

HIK didak/n diguk/n hidan higun


HARK dit digu zidan zigun
ZUK didazu diguzu zenidan zenigun
ZUEK didazue diguzue zenidaten zeniguten
HAIEK didate digute zidaten ziguten

ZURI ZUEI ZURI ZUEI

NIK dizut dizuet nizun nizuen


HARK dizu dizue zizun zizuen
GUK dizugu dizuegu genizun genizuen
HAIEK dizute dizuete zizuten zizueten
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

HIRI

NIK diat/dinat
HARK dik/din
GUK diagu/dinagu
HAIEK diate/dinate
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NAITEKE, DETZAKET
NOR

NI naiteke
HI haiteke
HURA daiteke
GU gaitezke
ZU zaitezke
ZUEK zaitezkete
HAIEK daitezke

NOR-NORK

HURA HAIEK

NIK dezaket ditzaket


HIK dezakek/n ditzakek/n
HARK dezake ditzake
GUK dezakegu ditzakegu
ZUK dezakezu ditzakezu
ZUEK dezakezue ditzakezue
HAIEK dezakete ditzakete
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL SINTAGMA NOMINAL
Un sintagma nominal elemental guarda el siguiente orden:

Nombre – adjetivo – determinante

Los determinantes son el articulo (-a) y los demostrativos (hau, hori, hura).

El cardinal bat (un, uno) tambien va al final, pero se utiliza menos que en castellano;
generalmente cuando se quiere precisar la cantidad.

Ejemplos:

Emakumea: (la) mujer, una mujer


Gizon hau: este hombre
Berria: (el) nuevo
Neska txikia: (la) chica pequeña
Etxe handi hura: aquella casa grande
Mutil gazte bat : un chico joven

-a

Nombre Adjetivo hau, hori, hura

bat
Emakume Berri -a

Gizon Txiki hau

Neska Handi hori

Etxe gazte hura

mutil bat

El adjetivo se coloca, por tanto, detras del nombre. Teniendo en cuenta esto construye varias
frases eligiendo entre los elementos que aparecen en las siguientes columnas.

Etxe Berri / zahar Hau / honek

Mendi Zuri, beltz, urdin... Hori / horrek

Emakume Dotore / narraza Hura / hark

Txakur Trebe / inutil Bat


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

irakasle Eder / itsusi Batzuk

Lan Lodi / lirain asko

Herri Sendo / makal gutxi

Bide Estu / zabal gehiegi

jai Astun / arin Guztiak / guztiek

musika Triste / alai / unkigarri

Ejemplo: irakasle lodi horrek azterketa suspenditu dit

LAGUNTZA GEHIAGO ARIKETAK UNITATEAK


DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-A -AK Æ
mutilA mutilAK mutil

semeA semeAK seme

neskA neskAK neska

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Nor Hau Ni

Nortzuk Hori Hi

Zer Hura Hura

Zein Hauek Gu

Zeintzuk Horiek Zu

Zenbat Haiek Zuek

Haiek

NOR es el caso básico, aquél del que derivan todos los demás añadiendo distintos sufijos. Es
el más sencillo de todos, puesto que no lleva ningún sufijo; es decir, basta con poner la palabra
en la forma determinada (con artículo singular o plural) o bien en la forma indeterminada (sin
artículo). Por ejemplo:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

etxe: casa (indeterminado)

etxea: la casa (singular)

etxeAK: las casas (plural)

El caso NOR se emplea normalmente en estos casos:

a) Como SUJETO de oraciones intransitivas, es decir, aquéllas en las que no hay un


objeto sobre el que recaiga la acción del sujeto. Por ejemplo:

Ni etxera noa: yo me voy a casa.

GURASOAK ez daude etxean: Mis padres no están en casa.

b) Como OBJETO de oraciones transitivas, es decir, aquellas oraciones en las que hay
un objeto sobre el que recae la acción del sujeto. Por ejemplo:

SAGARRAK jan ditut: He comido manzanas.

LIBURU BAT irakurri dut: He leído un libro.

LAGUN BAT ikusi dut: He visto a una amiga.

c) Como ATRIBUTO. Por ejemplo:

Ni MEDIKUA naiz: Yo soy médico.

Hauek TXIKIAK dira: Estas son pequeñas.


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LA DECLINACION

El euskara es diferente a otras lenguas (español, francés...) en muchas cosas. Una de ellas es
la declinación; esto es, la forma en que cada palabra aparece en cada frase según la función que
desempeñe. En español, por ejemplo:

Yo he comido el pastel.
El pastel tiene chocolate.

En las dos frases aparece "el pastel", si bien en la primera actúa como objeto directo (lo que ha
sido comido) y en la segunda como sujeto ( qué es lo que tiene chocolate). La forma de la palabra
no varía aunque varíe su función dentro de la frase. En euskara, cada función viene definida por
una marca (sufijo) que acompaña a la palabra.

Nik pastela jan dut.


Pastelak txokolatea du.

Un caso muy representativo es el de las diferentes funciones que en español puede tener la
preposición "de":

Vengo de casa: etxetik nator.


Estoy de broma: txantxetan ari naiz.
Es de madera: egurrezkoa da
Soy de Sevilla: Sevillakoa naiz.
Es de Pablo: Pablorena da.
...

A cada una de estas formas en las que puede aparecer la palabra según la función que
desempeñe se le denomina "caso". Estos son los principales:

NOR : quién, qué. Actúa de sujeto de los verbos intransitivos y de objeto directo de los
transitivos.
NORK: quién, qué. Actúa de sujeto de los verbos transitivos.
NORI: a quién, a qué. Actúa de objeto indirecto de los verbos transitivos e intransitivos.
NOREN: de quién, de qué. Indica posesión, pertenencia.
NONGO: de dónde. Indica ubicación.
NORENTZAT: para quién. Indica destinatario.
NOREKIN: con quién, con qué. Indica compañía.
NON: dónde. Indica situación espacio-temporal.
NORA: a dónde. Indica dirección.
NONDIK: de dónde. Indica procedencia.
NORAINO: hasta dónde. Indica final del trayecto.
NORANTZ: hacia dónde. Indica sentido.

Cada uno de estos casos puede utilizarse en singular, plural o indeterminado (mugagabea). Por
lo tanto, en cada frase las palabras aparecerán en un caso y en un número. Estos son los casos
más importantes.

NOR
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

-A -AK -Ø

mutilA mutilAK mutil

semeA semeAK seme

neskA neskAK neska

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES

Nor Hau Ni

Nortzuk Hori Hi

Zer Hura Hura

Zein Hauek Gu

Zeintzuk Horiek Zu

Zenbat Haiek Zuek

Haiek

NOR es el caso básico. Todos los demás son derivados de él a base de sufijos. Este caso no
lleva ningún sufijo, es suficiente poner la palabra en la forma determinada (singular o plural) o
bien en la forma indeterminada. Por ejemplo:

mendi: monte (indeterminado)


mendiA: el monte (singular)
mendiAK: los montes (plural)

El caso NOR se emplea normalmente:

a) Como SUJETO de oraciones intransitivas. Por ejemplo:

Ni mendira joan naiz: yo he ido al monte.


LagunAK ez dira etxera joan: Mis amigos no han ido a casa.

b) Como OBJETO DIRECTO de oraciones transitivas. Por ejemplo:

GoxokiAK ekarri ditut: He traído los caramelos.


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EgunkariA erosiko dugu: Compraremos el periódico.


LagunAK ekarri ditut: He traído a los amigos.

c) Como ATRIBUTO. Por ejemplo:

Zu irakasleA zara: Tu eres profesor.


Zuhaitz horiek politAK dira: Esos árboles son bonitos.

NORK

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

-AK -EK -(e)K

mutilAK mutilEK mutilEK

semeAK semeEK semeK

neskAK neskEK neskaK

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES

Nork Honek Nik

Nortzuek Horrek Hik

Zerk Hark Hark

Zeinek Hauek Guk

Zeintzuek Horiek Zuk

Zenbatek Haiek Zuek

Haiek

El caso NORK se forma añadiendo una -K al caso NOR:

Josu sartu da: Ha entrado Josu (NOR)


JosuK ekarri du: Lo ha traído Josu (NORK)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Aunque en ambas oraciones el sujeto es el mismo, en euskera el sujeto aparece en distintos


casos en uno y otro ejemplo. En el primer ejemplo se debe utilizar el caso NOR y en el el segundo
el caso NORK. En el primer ejemplo el sujeto (Josu) lo es de una oración intransitiva. En el
segundo, por el contrario, el sujeto (JosuK) lo es de una oración transitiva.

Por tanto, en euskera el sujeto de una oración intransitiva y el objeto de una oración transitiva
llevan el mismo caso: NOR. El sujeto de una oración transitiva va en el caso NORK. También el
verbo auxiliar varía dependiendo de que la frase sea transitiva o intransitiva.

Otros ejemplos:

NeskAK liburua sartu du: La chica ha metido el libro.


ArdoA bukatu da: Se ha terminado el vino.
MaiteK ardoa bukatu du: Maite ha terminado el vino.
ApaizAK esan du: Lo ha dicho el cura.
Irakasle batEK ekarri du: Lo ha traído un profesor.

Todas estas frases son transitivas por lo que el sujeto aparecerá siempre como NORK.

La forma del plural del caso NOR y el singular del caso NORK son iguales, por lo que pueden
llevar a confusión; para evitarlo basta con mirar si es el sujeto o el objeto directo y si la frase es
transitiva o intransitiva:

IrakasleAK sartu dira: Han entrado los profesores (NOR).


IrakasleAK esan du: Lo ha dicho el profesor (NORK).

NORI

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

-ARI -EI -(r)I

mutilARI mutilEI mutilI

semeARI semeEI semeRI

neskARI neskEI neskaRI

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES

Nori Honi Niri


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Nortzuei Horri Hiri

Zeri Hari Hari

Zeini Hauei Guri

Zeintzuei Horiei Zuri

Zenbati Haiei Zuei

Haiei

El caso NORI, como los casos NOR y NORK, hace cambiar la forma del verbo:

lrakasleARI dirua erori zaio: Al profesor se le ha caído el dinero.


GurasoEl ez diet ezer ekarri: No les he traído nada a los padres.
Hau hainbat neskaRI bururatu zaio: Esto se le ha ocurrido a muchas chicas.
Emakume gazte HORIEI esan diet: Se lo he dicho a esas mujeres jóvenes.

PARTITIVO

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

- - -(r)IK

mutilIK

semeRIK

neskaRIK

Este caso sólo presenta la forma indeterminada; es decir, no tiene ni singular ni plural.

El partitivo, en general, realiza la misma función que el caso NOR y se emplea, por tanto, en los
mismos casos que NOR:

- Como SUJETO de oraciones intransitivas.

- Como OBJETO DIRECTO de oraciones transitivas.

Pero se emplea también en estos casos:


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

a) Oraciones negativas

Ez dut gogoRIK: No tengo ganas.


Ez dugu diruRIK: No tenemos dinero.

b) Oraciones interrogativas

Ba al dago lekuRIK?: ¿Hay sitio?


Erosi al duzu janariRIK?: ¿Has comprado comida?

c) Oraciones condicionales

GogoRIK baduzu, etorri gure etxera: Si tienes ganas, ven a nuestra casa.
DiruRIK badut, erosiko dut: Si tengo dinero, lo compraré.

d) Participios

IsilIK dago: Está callado(a)


ApurtuRIK dago: Está roto(a)

e) Superlativos

Munduko ibaiRIK luzeena: El río más largo del mundo.


Zein da kotxeRIK azkarrena?:¿Cuál es el coche más rápido?

NOREN

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

-AREN -EN -(r)EN

mutilAREN mutilEN mutilEN

semeAREN semeEN semeREN

neskAREN neskEN neskaREN

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES

Noren Honen Nire


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Nortzuen Horren Hire

Zeren Haren Haren

Zeinen Hauen Gure

Zeintzuen Horien Zure

Zenbaten Haien Zuen

Haien

Veamos algunos ejemplos:

Hori MartaREN etxea da: Esa es la casa de Marta.


Etxe hori MartaRENA da: Esa casa es (la) de Marta.
Hauek lagunAREN liburuak dira: Estos son los libros del amigo.
Liburu hauek lagunARENAK dira: Estos libros son (los) del amigo.

El caso NOREN, se coloca delante del sustantivo al que acompaña. Por ejemplo:

AitaREN etxea: la casa del padre


LagunEN etxea: la casa de los amigos

El sustantivo al que acompaña NOREN a su vez puede declinarse. Por ejemplo:

LeireREN lagunA: el amigo de Leire


LeireREN lagunAK: los amigos de Leire
LeireREN lagunAREKIN: con el amigo de Leire
LeireREN lagunARENTZAT: para el amigo de Leire

El sustantivo al que acompaña NOREN se puede omitir si está sobreentendido para lo que hay
que unir el sufijo del sustantivo omitido al casoNOREN.

LeireRENA: el de Leire
LeireRENAK: los de Leire
LeireRENAREKIN: con el de Leire
LeireRENARENTZAT: para el de Leire

Otros ejemplos:

NORENA da liburu hau?: ¿De quién es este libro?


NORENAK dira etxe hauek?: ¿De quién son estas casas?
NOREN klasean nago?: ¿En la clase de quién estoy?
Bi ikasleREN azterketak ditut hemen: Tengo aquí los exámenes de dos alumnos
Lau lagunENAK ditut: Tengo los de (los) cuatro amigos
Mutil BATENAK dira betaurrekoak: Las gafas son (las) de un chico.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NORENTZAT

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

-ARENTZAT -ENTZAT -(r)ENTZAT

mutilARENTZAT mutilENTZAT mutilENTZAT

semeARENTZAT semeENTZAT semeRENTZAT

neskARENTZAT neskENTZAT neskaRENTZAT

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES

Norentzat Honentzat Niretzat

Nortzuentzat Horrentzat Hiretzat

Zeinentzat Harentzat Harentzat

Zeintzuentzat Hauentzat Guretzat

Zenbatentzat Horientzat Zuretzat

Haientzat Zuentzat

Haientzat

NOREN + -TZAT » NORENTZAT

Algunos ejemplos:

NORENTZAT da mezua?: ¿Para quién es el mensaje?


ZENBATENTZAT dira sarrerak?: ¿Para cuántos son las entradas?
Tarta hori emazteARENTZAT egin dut: Esa tarta la he hecho para mi mujer
Hau amaRENTZAT da: Esto es para la madre
Kotxea lauRENTZAT da: El coche es para cuatro
Jende askoRENTZAT da ona: Es bueno para mucha gente
Ez dugu ezer erosi ZUENTZAT: No hemos traído nada para vosotros
LagunENTZAT ekarri dut: Lo he traído para los amigos
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NOREKIN

DETERMINADO INDETERMINADO

Singular Plural

-AREKIN -EKIN -(r)EKIN

mutilAREKIN mutilEKIN mutilEKIN

semeAREKIN semeEKIN semeREKIN

neskAREKIN neskEKIN neskaREKIN

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES

Norekin Honekin Nirekin

Nortzuekin Horrekin Hirekin

Zerekin Harekin Harekin

Zeinekin Hauekin Gurekin

Zeintzuekin Horiekin Zurekin

Zenbatekin Haiekin Zuekin

Haiekin

NORE(N) + -KIN » NOREKIN

Algunos ejemplos:

NOREKIN etorri zara?: ¿Con quién has venido?


NORTZUEKIN dago?: ¿Con quiénes está?
Zenbat ikasleREKIN egoten da klasean?: ¿Con cuántos alumnos suele estar en clase?
AmaREKIN hitz egingo dut: Hablaré con mi madre
LagunEKIN bizi da: Vive con sus amigos
Ehun pezetaREKIN konformatuko zara?: ¿Te conformas con cien pesetas?
Lau mutilEKIN dago: Está con (los) cuatro chicos
Irakasle askoREKIN joan naiz: He ido con muchos profesores
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Bezero BATZUEKIN bazkaldu dut: He comido con unos clientes


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NOR
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-A -AK Æ
mutilA mutilAK mutil

semeA semeAK seme

neskA neskAK neska

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Nor Hau Ni

Nortzuk Hori Hi

Zer Hura Hura

Zein Hauek Gu

Zeintzuk Horiek Zu

Zenbat Haiek Zuek

Haiek

NOR es el caso básico, aquél del que derivan todos los demás añadiendo distintos sufijos. Es
el más sencillo de todos, puesto que no lleva ningún sufijo; es decir, basta con poner la palabra
en la forma determinada (con artículo singular o plural) o bien en la forma indeterminada (sin
artículo). Por ejemplo:

etxe: casa (indeterminado)


etxea: la casa (singular)
etxeAK: las casas (plural)

El caso NOR se emplea normalmente en estos casos:

a) Como SUJETO de oraciones intransitivas, es decir, aquéllas en las que no hay un


objeto sobre el que recaiga la acción del sujeto. Por ejemplo:

Ni etxera noa: yo me voy a casa.


GURASOAK ez daude etxean: Mis padres no están en casa.

b) Como OBJETO de oraciones transitivas, es decir, aquellas oraciones en las que hay
un objeto sobre el que recae la acción del sujeto. Por ejemplo:

SAGARRAK jan ditut: He comido manzanas.


LIBURU BAT irakurri dut: He leído un libro.
LAGUN BAT ikusi dut: He visto a una amiga.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

c) Como ATRIBUTO. Por ejemplo:

Ni MEDIKUA naiz: Yo soy médico.


Hauek TXIKIAK dira: Estas son pequeñas.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NORK
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-AK -EK -(e)K
mutilAK mutilEK mutilEK

semeAK semeEK semeK

neskAK neskEK neskaK

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Nork Honek Nik

Nortzuek Horrek Hik

Zerk Hark Hark

Zeinek Hauek Guk

Zeintzuek Horiek Zuk

Zenbatek Haiek Zuek

Haiek

El caso NORK es, casi con seguridad, el que más dificultades presenta al estudiante de
euskera, pues no existe en castellano nada que se le parezca. Veamos un ejemplo:

a. Miren etorri da: Ha venido Miren. (NOR)


b. MirenEK egin du: Lo ha hecho Miren (NORK)

Como puede apreciarse, en castellano el sujeto de ambas oraciones es el mismo y se expresa


de la misma forma (Miren). En euskera, en cambio, el sujeto, siendo el mismo, aparece en
distintos casos en uno y otro ejemplo. En el ejemplo a) se emplea el caso NOR, mientras que
en b) se emplea el caso NORK.

Esto es debido a que el euskera distingue dos clases de sujetos, cosa que no ocurre en
castellano:

a. KatuA hil da: Se ha muerto el gato. (NOR)


b. KatuAK sagua hil du: El gato ha matado al ratón. (NORK)

En el ejemplo a) el sujeto (katuA) realiza una acción intransitiva; Es decir, la acción no recae
sobre ningún objeto: es el mismo sujeto el que recibe la acción. En el ejemplo b), por el
contrario, el sujeto (katuAK) realiza una acción que recae sobre otro sujeto (saguA); Es decir,
se trata de una acción transitiva.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Así, pues, en euskera el sujeto de una oración intransitiva y el objeto de una oración transitiva
van en el mismo caso: NOR. Obsérvese también cómo varía el verbo auxiliar de un caso a otro.

He aquí otros ejemplos:

MutilA autoan sartu da: El chico ha entrado en el coche.


MutilAK autoa sartu du: El chico ha metido el coche.

OgiA amaitu da: Se ha terminado el pan.


JosuK ogia amaitu du: Josu ha terminado el pan.

lrakasleAK esan du: Lo ha dicho el profesor.


Lagun batEK ekarri du: Lo ha traído un amigo.

En todos los ejemplos hay un objeto sobre el que recae la acción, aunque no siempre
aparece explícitamente, pues en ocasiones está sobreentendido. En la
oración lrakasleAK esan du, por ejemplo, es evidente que el profesor ha dicho algo, si
bien no se dice qué.

En ocasiones pueden surgir confusiones entre el plural del caso NOR y el singular del
caso NORK:

(NOR) LagunAK etorri dira: Han venido los amigos.


(NORK) LagunAK egin du: Lo ha hecho el amigo.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NORI
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-ARI -EI -(r)I
mutilARI mutilEI mutilI

semeARI semeEI semeRI

neskARI neskEI neskaRI

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Nori Honi Niri

Nortzuei Horri Hiri

Zeri Hari Hari

Zeini Hauei Guri

Zeintzuei Horiei Zuri

Zenbati Haiei Zuei

Haiei

El caso NORI, al igual que los casos NOR y NORK, tiene una particularidad que le distingue del
resto: la presencia o no de estos casos hace cambiar la forma del verbo:

lrakasleARI boligrafoa galdu zaio. Al profesor se le ha perdido el bolígrafo.


LagunEl ez diet ezer esan. A los amigos no les he dicho nada.
Hori hainbat jendeRI gertatzen zaio. Eso le ocurre a cantidad de gente.
Mutil gazte HORRI eman diot. Se lo he dado a ese chico joven.
ZENBAITI esan diezu? ¿A cuántos se lo has dicho?
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NOREN
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-AREN -EN -(r)EN
mutilAREN mutilEN mutilEN

semeAREN semeEN semeREN

neskAREN neskEN neskaREN

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Noren Honen Nire

Nortzuen Horren Hire

Zeren Haren Haren

Zeinen Hauen Gure

Zeintzuen Horien Zure

Zenbaten Haien Zuen

Haien

Antes de entrar de lleno en el estudio del caso NOREN veamos algunos ejemplos:

Hau JosuREN autoa da: Este es el coche de Josu.


Auto hau JosuRENA da: Este coche es (el) de Josu.
Hauek umeAREN zapatak dira: Estos son los zapatos del niño.
Zapata hauek umeARENAK dira: Estos zapatos son (los) del niño.

Una de las dificultades que presenta el caso NOREN es el orden de colocación, pues a
diferencia del castellano se coloca delante de la palabra a la que acompaña. Por ejemplo:

aitaREN autoa: el coche del padre


lagunEN etxea: la casa de los amigos

Así pues, NOREN no va solo como otros casos que hemos visto, sino que acompaña a
otra palabra, que a su vez puede declinarse. Por ejemplo:

AnaREN etxea: la casa de Ana


AnaREN etxeAK: las casas de Ana
AnaREN etxeAN: en casa de Ana
AnaREN etxeRA: a casa de Ana
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

En ocasiones, la palabra que va detrás de NOREN se omite por estar sobreentendida. En


este caso, el sufijo que corresponde a la palabra omitida se coloca directamente detrás
del caso NOREN.

KoldoREN autoa Þ KoldoRENA: el (coche) de Koldo


UmeAREN zapatak Þ umeARENAK: los (zapatos) del niño
JosuREN etxean Þ JosuRENEAN: en la (casa) de Josu
NIRE liburuAK Þ NIREAK: mis libros / los míos

Por tanto, NOREN no puede ir nunca solo. Irá siempre antepuesto a alguna palabra y, en
el caso de que ésta se omita, se aplicarán los sufijos que dicha palabra lleve
directamente detrás de NOREN.

Otra particularidad del caso NOREN consiste en que en euskera hay dos formas para
preguntar, mientras que en castellano, normalmente, utilizamos sólo una. Por ejemplo:

NORENA da auto hori?: ¿De quién es ese coche?


NOREN autoa da hori?: ¿El coche de quién es ése?

La forma empleada para traducir el segundo ejemplo no es habitual en castellano; en


euskera, en cambio, tan normal y correcta es una como otra.

Supongamos, por ejemplo, que un amigo nos dice "He traído el coche de X", y que no
hemos oído bien de quién es el coche. En ese caso podríamos hacer dos preguntas:

¿El coche de quién?: NOREN autoa?


¿El de quién?: NORENA?
Como es de suponer, existen también dos posible respuestas:
el coche de Josu: JosuREN autoa
el de Josu: JosuRENA

Otros ejemplos:

NORENA da hau?: ¿De quién es esto?


NORENAK dira zapata hauek?: ¿De quién son estos zapatos?
NOREN etxean dago?: ¿En casa de quién está?
Hiru umeREN fitxak dauzkat: Tengo las fichas de tres niñas
Hiru umeENAK dauzkat: Tengo las de las tres niñas
Lagun BATENAK dira: Son (los) de un amigo.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NON
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-(e)AN -ETAN -(e)TAN

-(E)N
komunEAN komunETAN komunETAN

etxeAN etxeETAN etxeTAN

tabernAN tabernETAN tabernaTAN

GasteizEN

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Non Honetan Hemen

Zertan Horretan Hor

Zeinetan Hartan Han

Zeintzuetan Hauetan

Zenbaitetan Horietan

Haietan

Antes de pasar al análisis detallado de este caso veamos algunos ejemplos:

Jon euskaltegiAN dago: Jon está en el euskaltegi.

KomunEAN dago: Está en el cuarto de baño.

GauEAN etorriko da: Vendrá a la noche.

Hori dendETAN saltzen dute: Eso lo venden en las tiendas.

EskuETAN daukat: Lo tengo en las manos.

Zein pisuTAN bizi da: ¿En qué piso vive?

AskoTAN joaten gara: Solemos ir muchas veces.

ZERTAN datza hori?: ¿En qué consiste eso?

Zenbat orduTAN egin duzu?: ¿En cuántas horas lo has hecho?

Bost minututan: En cinco minutos.


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

El caso NON viene a corresponder aproximadamente a la preposición "en" del castellano, pero
tiene una serie de particularidades, que estudiaremos a continuación.

En primer lugar, conviene señalar que el caso NON se utiliza para expresar tanto nociones de
espacio, como de tiempo:

NON? etxeAN: en (la) casa.

NOIZ? igandeAN: (en) el domingo.

Por otro lado, se utilizan casos diferentes según se trate de seres animados o inanimados:

Inanimados: NON

Animados: NORENGAN

Así, pues, NON sólo se utiliza con seres inanimados, de ahí que en el cuadro no aparezcan los
pronombres personales, pues tratándose de seres animados no pueden declinarse en el
caso NON.

NON presenta dos formas para el inderminado. En efecto, en el cuadro aparecen como marcas
de la forma indeterminada "-(e)N" y "-(e)TAN". La (e) se utilizará únicamente con palabras
terminadas en consonante. Por lo tanto, tenemos dos formas posibles para el indeterminado y,
salvo excepciones, se cumple la siguiente norma:

-(e)TAN: para nombres comunes.

-(e)N: para nombres propios.

Veamos algunos ejemplos:

Hiru etxeTAN: en tres casas

Zein ospitalETAN?: ¿en qué hospital?

BilboN: en Bilbao

GasteizEN: en Gasteiz
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NONGO
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-(e)KO -ETAKO -(e)TAKO

-(e)KO
KomunEKO komunETAKO komunETAKO

etxeKO etxeETAKO etxeTAKO

tabernaKO tabernETAKO tabernaTAKO

Gasteiz(E)KO

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS ADVERBIOS


nongo honetako hemengo

zertako horretako horko

zeinetako hartako hango

zeintzuetako hauetako

zenbate(ta)ko horietako

haietako

El caso NONGO se obtiene añadiendo –KO al caso NON:

NON + KO > NONGO

Veamos algunos ejemplos:

Bigarren pisukoak: Los del segundo piso


Komuneko leihoa: La ventana del cuarto de baño
Iturriko ura da: Es agua de la fuente
Larunbatetako filmea: La película de los sábados
Igandeko partidua: El partido del domingo
Herrietako alkateak: Los alcaldes de los pueblos
Nongoa da hori?: ¿De dónde es ése?
Nongoak zarete?: ¿De dónde sois?
Nongo alkatea da?: ¿El alcalde de dónde es?
Zein alderditakoak dira?: ¿De qué partido son?
Hemengoak dira?: Son de aquí
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Bizkaiko herriak: Los pueblos de Bizkaia


Gasteizkoak dira: Son de Gasteiz

La primera dificultad de este caso corresponde al orden; pues, a diferencia del castellano,
NONGO se antepone a la palabra a la que acompaña. Así, pues, NONGO no va solo, sino
acompañando a otra palabra que puede a su vez declinarse. por ejemplo:

BilboKO mutilA: el chico de Bilbao


BilboKO mutilAK: los chicos de Bilbao
BilboKO mutilARI: al chico de Bilbao
BilboKO mutilAREKIN: con el chico de Bilbao

En ocasiones esta segunda palabra que va detrás de NONGO está sobreentendida, y en este
caso los sufijos que corresponden a la palabra omitida se aplican directamente detrás de
NONGO:

EtxeKO ardoA ï etxeKOA : el (vino) de casa


BaionaKO mutilAK ï BaionaKOAK : los (chicos) de Baiona
BiharKO filmeA ï biharKOA : la (película) de mañana

Por otra parte, en euskera hay dos formas de preguntar posibles en este caso:

a) NONGOA da neska hori? :¿De dónde es esa chica?

b) NONGO neskA da hori? :¿La chica de dónde es ésa?

Como puede verse la segunda forma no es muy usual en castellano, pero sí en euskera.

NONGO también presenta dos formas para el indeterminado y, salvo excepciones, se cumple
la siguiente norma:

-(e)TAKO : nombres comunes

-(e)KO : nombres propios

No obstante, los nombres propios terminados en consonante presentan tres fromas:

-eKO : ParisEKO, LondresEKO, EibarrEKO, GasteizEKO, ZarautzEKO...


-KO : ParisKO, LondresKO, EibarKO, GasteizKO, ZarauzKO...
-GO : IrunGO, UrdiainGO, BerlinGO, MadrilGO, BrasilGO...

Obsérvese que las palabras terminadas en -N o –L toman la forma GO. Por otra parte, los
nombres terminados en –TZ al añadirles –KO, pierden la T: ZarauTZ ï ZarauZko.

Este caso sirve para expresar tanto nociones de espacio (nongo), como de tiempo (noizko), y
únicamente puede usarse en el caso de seres inanimados. De ahí que los pronombres
personales no se declinen
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NOREKIN
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-AREKIN -EKIN -(r)EKIN
mutilAREKIN mutilEKIN mutilEKIN

semeAREKIN semeEKIN semeREKIN

neskAREKIN neskEKIN neskaREKIN

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Norekin Honekin Nirekin

Nortzuekin Horrekin Hirekin

Zerekin Harekin Harekin

Zeinekin Hauekin Gurekin

Zeintzuekin Horiekin Zurekin

Zenbatekin Haiekin Zuekin

Haiekin

NOREKIN también deriva del caso NOREN; basta con quitarle la "-N" final y añadir "-KIN":

NORE(N) + -KIN Þ NOREKIN

Veamos algunos ejemplos:

NOREKIN zaude?: ¿Con quién estás?


NORTZUEKIN dago?: ¿Con quienes está?
ZENBAT umeREKIN joan da?: ¿Con cuántos niños ha ido?
EmazteAREKIN bizi naiz: Vivo con mi mujer
GurasoEKIN bizi da: Vive con sus padres
Mila pezetaREKIN nahikoa da: Con mil pesetas es suficiente
Bost neskEKIN dago: Está con las cinco chicas
Jesde askoREKIN hitz egin dut: He hablado con mucha gente
Lagun BATZUEKIN egon naiz: He estado con unos amigos

En el dialecto vizcaíno en lugar de NOREKIN se utiliza el caso NOGAZ. He aquí algunos


ejemplos:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

NOGAZ etorri zara?: ¿Con quién has venido?


ZEGAZ egin duzu hori?: ¿Con qué has hecho eso?
Lagun BATEGAZ dago: Está con una amiga
UmeEKAZ joan da: Se ha ido con los niños
ZuGAZ berba egin behar dut: Tengo que hablar contigo
IrakasleAGAZ dago: Está con el profesor
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL CASO NORENTZAT
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
-ARENTZAT -ENTZAT -(r)ENTZAT
mutilARENTZAT mutilENTZAT mutilENTZAT

semeARENTZAT semeENTZAT semeRENTZAT

neskARENTZAT neskENTZAT neskaRENTZAT

INTERROGATIVOS DEMOSTRATIVOS PRON. PERSONALES


Norentzat Honentzat Niretzat

Nortzuentzat Horrentzat Hiretzat

Zeinentzat Harentzat Harentzat

Zeintzuentzat Hauentzat Guretzat

Zenbatentzat Horientzat Zuretzat

Haientzat Zuentzat

Haientzat

Este caso se obtiene añadiendo "-TZAT" al caso NOREN:

NOREN + -TZAT Þ NORENTZAT

Veamos algunos ejemplos:

NORENTZAT da hau?: ¿Para quién es esto?


ZENBATENTZAT da tarta hau?: ¿Para cuántos es esta tarta?
Pastel hori umeARENTZAT da: Ese pastel es para el niño
Hau lagunENTZAT da: Esto es para los amigos
Gela hau hiruRENTZAT da: Esta habitación es para tres
ZUENTZAT ez dut ezer ekarri: Para vosotros no he traído nada
Jende askoRENTZAT balio du: Vale para mucha gente
GuztiENTZAT dago: Hay para todos
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL PARTITIVO
DETERMINADO INDETERMINADO
Singular Plural
- - -(r)IK
mutilIK

semeRIK

neskaRIK

El partitivo es un caso peculiar, pues sólo presenta la forma indeterminada; es decir, no tiene ni
singular ni plural.

El partitivo, normalmente, desempeña en la oración la misma función que NOR; se empleará,


por tanto, en los mismos casos que NOR:

a) Como SUJETO de oraciones intransitivas.

b) Como OBJETO de oraciones transitivas.

No obstante, se emplea también en estos casos:

1. ORACIONES NEGATIVAS

Ez daukat gogoRIK: No tengo ganas.


Ez dago astiRIK: No hay tiempo.

2. ORACIONES INTERROGATIVAS

Ba dago lekuRIK?: ¿Hay sitio?


Ekarri duzu dirurik?: ¿Has traído dinero?

3. OTROS CASOS

a) Oraciones condicionales:

BerriRIK badaukazu, abisatu: Si tienes noticias, avísame.


GogoRIK badaukazu, jan: Si tienes ganas, come.

b) Participios:

HILIK dago: Está muerto(a)


ApurtuRIK dago: Está roto(a)

c) Superlativos:

Bízkaiko mendiRIK altuena: El monte más alto de Bizkaia.


Hauxe da lekuRIK onena: Este es el mejor sitio.

d) Otros usos:
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

BakarrIK bizi naiz: Vivo solo(a)


lsilIk dago: Está callado(a)
Eskerrik asko: Muchas gracias

4. PARTITIVO ¹ NOR

Ekarri duzu liburua?: ¿Has traído el libro? (NOR)


Ekarri duzu liburuRIK?: ¿Has traído algún libro? (partitivo)

En el primer ejemplo se trata de un libro determinado; puede ser "mi libro; el libro que te
dejé...". En el segundo ejemplo, en cambio, no hablamos de un libro concreto, sino de
libros en general. A la hora de responder también cambiará el significado, según usemos
una forma u otra. Por ejemplo:

Ez dut liburua ekarri: No he traído el libro.


Ez dut liburuRIK ekarri: No he traído libros (ningún libro)

En el primer ejemplo decimos que no hemos traído el libro en cuestión, lo cual no quiere
decir que no hayamos traído ningún otro libro. En el segundo ejemplo, en cambio, no
hablamos de ningún libro en concreto.

Ez da irakasleRIK etorri: No ha venido ningún profesor.


lrakaslea ez da etorri: No ha venido el profesor.
lrakasleak ez dira etorri: No han venido los profesores.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS CASOS DE LA DECLINACION

CASOS SINGULAR PLURAL INDEFINIDO

NOR -A -AK Ø

NORK -AK -EK -(e)K

NORI -ARI -EI -(r)I

NOREN -AREN -EN -(r)EN

NOREKIN -AREKIN -EKIN -(r)EKIN

NORENTZAT -ARENTZAT -ENTZAT -(r)ENTZAT

ZERTAZ -AZ -EZ -(e)Z

NON -(e)AN -ETAN -(e)(TA)N

NONDIK -(e)TIK -ETATIK -(e)(TA)TIK

NORA -(e)RA -ETARA -(e)(TA)RA

NORAINO -(e)RAINO -ETARAINO -(e)(TA)RAINO

NORANTZ -(e)RANTZ -ETARANTZ -(e)(TA)RANTZ

NONGO -(e)KO -ETAKO -(e)(TA)KO

NORAKO -(e)RAKO -ETARAKO -(e)(TA)RAKO

PARTITIBOA -(r)IK

PROLATIBOA -TZAT

NORENGAN -A(REN)GAN -ENGAN -(r)ENGAN

NORENGANDIK -A(REN)GANDIK -ENGANDIK -(r)ENGANDIK

NORENGANA -A(REN)GANA -ENGANA -(r)ENGANA

NORENGANATZ -A(REN)GANANTZ -ENGANANTZ -(r)ENGANANTZ

NORENGANAINO -A(REN)GANAINO -ENGANAINO -(r)ENGANAINO

NORENGATIK -A(REN)GATIK -ENGATIK -(r)ENGATIK


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS PRONOMBRES DE PERSONA

CASO YO TÚ ÉL NOSOTROS TÚ VOSOTROS ELLOS


NOR ni hi hura gu zu zuek Haiek

nik hik hark guk zuk zuek Haiek


NORK
niri hiri hari guri zuri zuei Haiei
NORI
nire hire haren gure zure zuen Haien
NOREN
nirekin hirekin harekin gurekin zurekin zuekin Haiekin
NOREKIN
niretzat hiretzat harentzat guretzat zuretzat zuentzat Haientzat

NORENTZAT
nitaz hitaz hartaz gutaz zutaz zuetaz Haietaz

ZERTAZ

CASO YO TÚ ÉL NOSOTR TÚ VOSOTR ELLOS


OS OS

NORENGAN ni(re)gan hi(re)gan harengan gu(re)gan zu(re)gan zuengan Haiengan

ni(re)gandi hi(re)gandi harengandi gu(re)gandik zu(re)gandi zuengandik Haiengandi


NORENGANDI k k k k k
K
gu(re)gana zuengana
ni(re)gana hi(re)gana harengana zu(re)gana haiengana
NORENGANA gu(re)ganantz zuenganantz
ni(re)gana hi(re)gana harengana zu(re)gana haiengana
ntz ntz ntz ntz ntz
NORENGANA gu(re)ganaino zuenganaino
NTZ
ni(re)ganai hi(re)ganai harenganai zu(re)ganai haienganai
no no no gu(re)gatik no zuengatik no
NORENGANAI
NO ni(re)gatik hi(re)gatik harengatik zu(re)gatik haiengatik

NORENGATIK
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS PRONOMBRES DE PERSONA (INDARTUAK)

CASO YO TÚ ÉL NOSOTROS TÚ VOSOTROS ELLOS


NOR neu heu bera geu zeu zeuek eurak

neuk heuk berak geuk zeuk zeuek eurek


NORK
neuri heuri berari geuri zeuri zeuei eurei
NORI
neure heure beraren geure zeure zeuen euren
NOREN
neurekin heurekin berarekin geurekin zeurekin zeuekin eurekin
NOREKIN
neuretzat heuretzat berarentzat geuretzat zeuretzat zeuentzat eurentzat

NORENTZAT
neutaz heutaz berataz geutaz zeutaz zeuetaz euretaz

ZERTAZ

CASO YO TÚ ÉL NOSOTR TÚ VOSOTR ELLOS


OS OS

NORENGAN neu(re)gan heu(re)gan berarengan geu(re)gan zeu(re)gan zeuengan eurengan

NORENGANDI neu(re)gandi heu(re)gandi berarengand geu(re)gandik zeu(re)gandi zeuengandik eurengandi


K k k ik k k
geu(re)gana zeuengana
NORENGANA neu(re)gana heu(re)gana berarengana zeu(re)gana eurengana
geu(re)ganant zeuenganantz
NORENGANA neu(re)gana heu(re)gana berarengana z zeu(re)gana eurengana
NTZ ntz ntz ntz ntz ntz
zeuenganaino
geu(re)ganain
NORENGANAI neu(re)ganai heu(re)ganai berarengana o zeu(re)ganai eurenganai
NO no zeuengatik no
no no ino
geu(re)gatik
NORENGATIK neu(re)gatik heu(re)gatik berarengatik zeu(re)gatik eurengatik
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS DEMOSTRATIVOS

NOR hau hori hura hauek horiek haiek

NORK honek horrek hark hauek horiek haiek

NORI honi horri hari hauei horiei haiei

NOREN honen horren haren hauen horien haien

NOREKIN honekin horrekin harekin hauekin horiekin haiekin

NORENTZAT honentzat horrentzat harentzat hauentzat horientzat haientzat

ZERTAZ honetaz horretaz hartaz hauetaz horietaz haietaz

NON honetan horretan hartan hauetan horietan haietan

NONDIK honetatik horretatik hartatik hauetatik horietatik haietatik

NORA honetara horretara hartara hauetara horietara haietara

NORAINO honetarain horretarain hartaraino hauetarain horietarain haietarain


o o o o o
NORANTZ hartarantz
honetarant horretarant hauetarant horietarant haietarant
NONGO z z hartako z z z

NORAKO honetako horretako hartarako hauetako horietako haietako

honetarako horretarako hauetarako horietarako haietarako

NORENGAN honengan horrengan harengan hauengan horiengan haiengan

NORENGAND honengand horrengand harengand hauengand horiengand haiengand


IK ik ik ik ik ik ik

NORENGANA honengana horrengana harengana hauengana horiengana haiengana

NORENGANA honengana horrengana harengana hauengana horiengana haiengana


NTZ ntz ntz ntz ntz ntz ntz

NORENGANA honengana horrengana harengana hauengana horiengana haiengana


INO ino ino ino ino ino ino

NORENGATIK honengatik horrengatik harengatik hauengatik horiengatik haiengatik


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS DEMOSTRATIVOS
NOR nortzuk zer zein zeintzuk zenbat

NORK nortzuek zerk zeinek zeintzuek zenbatek

NORI nortzuei zeri zeini zeintzuei zenbati

NOREN nortzuen zeren zeinen zeintzuen zenbaten

NOREKIN nortzuekin zerekin zeinekin zeintzuekin zenbatekin

NORENTZAT nortzuentzat zerentza zeinentzat zeintzuentzat zenbatentzat


t
NORTAZ nortzuetaz zeinetaz zeintzuetaz zenbatetaz
zertaz
--- zeinez zeintzuez zenbatez
zerez
NON --- zertan zeinetan zeintzuetan zenbate(t)an

NONDIK --- zertatik zeinetatik zeintzuetatik zenbatetatik

NORA --- zertara zeinetara zeintzuetara zenbatetara

NORAINO --- zertarain zeinetaraino zeintzuetaraino zenbatetaraino


o
NORANTZ --- zeinetarantz zeintzuetarantz zenbatetarantz
zertaran
NONGO --- tz zeinetako zeintzuetako zenbate(ta)ko

NORAKO --- zereko zeinetarako zeintzuetarako zenbatetarako

zertarak
o
NORENGAN nortzuengan --- zeinengan zeintzuengan zenbatengan

NORENGANDI nortzuengandi --- zeinengandi zeintzuengandi zenbatengandi


K k k k k
---
NORENGANA nortzuengana zeinengana zeintzuengana zenbatengana
---
NORENGANAN nortzuengana zeinenganan zeintzuengana zenbatengana
TZ ntz --- tz ntz ntz

NORENGANAI nortzuenganai zergatik zeinenganai zeintzuenganai zenbatenganai


NO no no no no

NORENGATIK nortzuengatik zeinengatik zeintzuengatik zenbatengatik


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

FORMAS DERIVADAS DE LOS INTERROGATIVOS


ezer zerbait zer edo zer edozer zernahi

ezein --- --- edozein zein-nahi

ezertarako zerbaitetarako zer edo edozertarako zernahitarako


zertarako
ezelan zelanbait edozelan zelan-nahi
zer edo zelan
ezergatik zerbaiatengatik edozergatik zernahirengatik
zer edo zergatik
--- --- edozenbat zenbat-nahi
---
inor norbait nor edo nor edonor nornahi

inork norbaitek nor edo nork edonork nornahik

inori norbaiti nor edo nori edonori nornahiri

inoren norbaiten nor edo noren edonoren nornahiren


inon nonbait non edo non edonon non-nahi

inongo nonbaiteko non edo nongo edonongo non-nahiko

inora norabait nora edo nora edonora noranahi

inondik nonbaitetik nondik edo edonondik nondik-nahi


nondik
inoiz noizbait edonoiz noiznahi
noiz edo noiz
inola nolabait edonola nolanahi
nola edo nola
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS ADVERBIOS DE LUGAR


ADVERBIOS NORMALES

NON hemen hor han

NONDIK hemendik hortik handik

NORA hona horra hara

NORAINO honaino horraino haraino

NORANTZ honantz horrantz harantz

NONGO hemengo horko hango

NORAKO honako horrako harako

ADVERBIOS REFORZADOS

NON hementxe hortxe hantxe

NONDIK hemendixe hortixe handixe

NORA honaxe horraxe haraxe

NONGO hemengoxe horkoxe hangoxe

NORAKO honakoxe horrakoxe harakoxe


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LAS ORACIONES AFIRMATIVAS


En las oraciones afirmativas existen tres posibilidades, según la información nueva que se
aporte:

1. Un elemento de la oración (excepto el verbo)


2. La propia afirmación
3. El verbo

1. UN ELEMENTO

Todo consiste en colocar dicho elemento delante del verbo. El resto de los elementos pueden ir
tanto delante como detrás. Por consiguiente, habrá tantas construcciones posibles como
elementos tenga la oración, y cada una responderá a una pregunta diferente. Por ejemplo:

Nora joango da Jon bihar? Jon bihar MENDIRA joango da

¿A dónde irá Jon mañana? Jon mañana irá AL MONTE

Nor joango da bihar mendira? Bihar JON jango da mendira

¿Quién irá mañana al monte? Mañana JON irá al monte

Noiz joango da Jon mendira? Jon BIHAR joango da mendira

¿Cuando irá Jon al monte? Jon irá al monte MAÑANA

Veamos otro ejemplo:

Non dago Mikel? Mikel KOMUNEAN dago

¿Dónde está Mikel? Mikel está EN EL BAÑO

Nor dago komunean? MIKEL dago komunean

¿Quién está en el baño? En el baño está MIKEL

2. LA PROPIA AFIRMACIÓN

En ocasiones no pretendemos resaltar ningún elemento de la oración, sino simplemente


subrayar la afirmación, esto es, decir que sí. Aquí hay que distinguir dos casos:

a. Verbos sintéticos
b. Verbos perifrásticos

VERBOS SINTÉTICOS

En el caso de que el verbo de la oración sea sintético bastará con poner la partícula BA-
delante del verbo. Por ejemplo:

BA dakizu nor den? BAI, BAdakit nor den


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

¿Sabes quién es? Sí, ya sé quién es

En el ejemplo anterior la información nueva es la propia afirmación, pues basta con responder
BAI a la pregunta formulada. De hecho, existen tres posibles respuestas:

BAdakizu nor den? BAI Sí


BAI, BAdakit Sí, ya lo sé
BAI, BAdakit nor den Sí, ya sé quién es

Veamos algunos otros ejemplos

BAdago ogirik? BAI, BAdago (Sí, sí hay)

BAdaukazu dirurik? BAI, BA daukat (Sí, sí tengo)

No necesariamente se utiliza esta forma como respuesta a una pregunta. Puede utilizarse en
cualquier situación. Por ejemplo:

Hori BAdakit Eso ya lo sé

Kafea BAdauka; esnea falta da Café tiene, falta la leche

Gu BAgaude hemen Nosotros ya estamos aquí

Autoa BAdabil, baina txarto El coche sí anda, pero mal

VERBOS PERIFRÁSTICOS

En el caso de los verbos perifrásticos no es necesario efectuar ningún cambio; se construye


igual que cualquier oración afirmativa: basta con decir BAI. Por ejemplo:

Etorriko zara, BAI ala ez? Bai, joango naiz

¿Vendrás sí o no? Sí, iré

Ekarri duzu autoa? BAI, ekarri dut autoa

¿Has traído el coche? Sí, he traído el coche

Erosi duzu egunkaria? Erosi dut, BAI

¿Has comprado el periódico? Sí, lo he comprado

Ikusi duzue partidua? Ikusi dugu, BAI

¿Habéis visto el partido? Sí que lo hemos visto

Como puede observarse, la partícula afirmativa BAI puede colocarse indistintamente delante o
detrás.

3. EL VERBO
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Cuando lo que queremos resaltar de la oración es el propio verbo, el euskera se sirve del verbo
EGIN (hacer). Supongamos, por ejemplo, que nos encontramos con un amigo que viene de
jugar un partido y le preguntamos ZER EGIN duzue? ¿Qué habéis hecho?. El, normalmente,
nos responderá de la siguiente manera:

IRABAZI EGIN dugu Hemos ganado

GALDU EGIN dugu Hemos perdido

En este ejemplo la información nueva es IRABAZI / GALDU; y, de hecho, en este caso, se


puede responder simplemente:

ZER EGIN duzue? IRABAZI (ganar)

ZER EGIN duzue? GALDU (perder)

Veamos algunos otros ejemplos:

Non dago Jon? JOAN EGIN da

¿Dónde está Jon? Se ha ido

Non dago Jon? ETXERA joan da

¿Dónde está Jon? Se ha ido a casa

Non dago ispilua? APURTU EGIN DA

¿Dónde está el espejo? Se ha roto

Kontuz ibili, JAUSI EGINGO zara eta

Anda con cuidado que te vas a caer

Azkenean LORTU EGIN dugu

Al final lo hemos conseguido

Ez dut erosi; ALOKATU EGIN ADUT

No lo he comprado, lo he alquilado

Como puede observarse en los ejemplos anteriores, se intercala EGIN entre el verbo principal y
el auxiliar, no obstante, el auxiliar se conserva, a pesar de que EGIN sea del tipo NORK. Por
otra parte, todos los cambios los sufre EGIN, permaneciendo el otro verbo invariable. He aquí
un ejemplo:

Umea JAUSI egin da: El niño se ha caído

Umea JAUSI egiTEN DA: El niño se suele caer

Umea JAUSI eginGO da: Se va a caer el niño


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LAS ORACIONES NEGATIVAS


En el caso de las oraciones negativas existen tres posibilidades; es decir, con los mismos
elementos se pueden construir tres oraciones con distinto significado. Veámoslo mediante un
ejemplo:

a. Irakaslea EZ DA ETORRI
b. IRAKASLEA ez da etorri
c. EZ da IRAKASLEA etorri

Estos tres ejemplos presentan los mismos elementos dispuestos en distinto orden, y tienen
significados diferentes. Analicémoslos uno por uno:

a) Irakaslea, EZ DA ETORRI

En este ejemplo hemos escrito una coma para indicar que en la pronunciación se realiza una
pausa, pero normalmente dicha coma no se escribe; se distingue de b) por el contexto. Esta
construcción responde a la pregunta:

ETORRI DA irakaslea? EZ, irakaslea EZ DA ETORRI


¿Ha venido el profesor? No, el profesor no ha venido
Como es evidente, en este caso la información nueva es la partícula EZ, pero una negación no
tiene sentido si no hace referencia a algo; por tanto, en las oraciones negativas tendremos que
distinguir dos tipos de informaciones nuevas:

1. El principal (EZ)
2. El secundario (ETORRI)

En este caso Irakaslea es un elemento conocido al que apenas se le da importancia; de hecho,


ni siquiera es necesario, y puede ir tanto delante como detrás:

Irakaslea EZ DA ETORRI = EZ DA ETORRI irakaslea

He aquí un esquema:

EZ + auxiliar + verbo

Veamos algunos ejemplos más:

Pelikula hori EZ DUT IKUSI Esa película no la he visto

Bihar EZ NAIZ ETORRIKO Mañana no voy a venir

Txikia EZ DUT NAHI El pequeño no lo quiero

Ogirik EZ DAUKAT Pan no tengo

EZ DUGU EGINGO oraingoz No lo haremos por ahora

Erlojua EZ DABIL El reloj no anda

Gu EZ GARA ENTERATU Nosotros no nos hemos enterado

b) IRAKASLEA ez da etorri
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

En este ejemplo no hemos puesto coma porque en la pronunciación no se realiza ninguna


pausa. Esto es lo que diferencia este caso del anterior. Aquí el elemento subrayado por medio
de la entonación es IRAKASLEA, pues responde a la pregunta:

NOR ez da etorri? Irakaslea EZ DA ETORRI


¿Quién no ha venido? El profesor es el que no ha venido
En este ejemplo el elemento inquirido principal (galdegaia) es IRAKASLEA y el secundario EZ;
de ahí el orden:

GALDEGAIA + EZ + auxiliar + verbo

Veamos algunos ejemplos:

NORK ez daki? JONEK ez daki

¿Quién no lo sabe? Jon (es el que) no lo sabe

NORI ez zaio gustatzen HONI ez zaio gustatzen

¿A quién no le gusta? A éste (es al que) no le gusta

NOR ez da etorriko? AMAIA ez da etorriko

¿Quién no va a venir? Amaia (es la que) no vendrá

ZERGATIK ez doa? HORREGATIK ez doa

¿Por qué no va? Por eso(es por lo que ) no va

NORK ez du egin? JOSUK ez du egin

¿Quién no lo hecho? Josu (es el que) no lo ha hecho

EZ da IRAKASLEA etorri

Esta es, de las tres, la construcción más frecuentemente utilizada, y significa: "no es el
profesor el que ha venido, sino alguna otra persona"

En este caso la información nueva (galdegaia) es EZ y el secundario IRAKASLEA; de ahí que


el primero se coloque delante del auxiliar y el segundo delante del verbo principal. He aquí un
esquema:

EZ + auxiliar + 2. GALDEGAIA + verbo

Cuando se trata de verbos sintéticos el esquema es el mismo, con la diferencia de que el verbo
está concentrado junto al auxiliar y se coloca detrás de EZ

Veamos algunos ejemplos:

Ez naiz EUSKALTEGIRA joango No voy a ir al euskaltegi

Gaur EZ NAIZ berarekin EGON Hoy no he estado con él


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Bihar EZ dut MIREN ikusiko Mañana no veré a Miren

EZ DAUKAT gogorik No tengo ganas

EZ DAGO eskubiderik! ¡No hay derecho!

Autoa EZ dit JONEK ekarri El coche no me lo ha traído Jon

Anari EZ diot HORI esango A Ana no le voy a decir eso

Para terminar veamos un par de ejemplos comparativos de las tres construcciones posibles:

Jon EZ DA ETORRI / Jon, no ha venido

JON ez da etorri / Jon (es el que) no ha venido

EZ da JON etorri / No ha venido Jon (sino otro)

Gaur, EZ DUT IKUSI / Hoy, no lo he visto

GAUR ez dut ikusi / Hoy (es cuando) no le he visto

EZ dut GAUR ikusi / No le he visto hay (sino otro día)


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

KONPARATIBOAK
1. BERDINTASUNA

Berdintasunezko konparazioetan bi termino ala bat bakarrik ager liteke. Ni zu bezain handia
naiz: bi termino. Ni ez naiz hain langilea: termino bakarra.

Terminoak Adberbioekin Adjektiboekin Kantitatea


2 Bezain Bezain Adina, beste,
bezainbeste, hainbat,
bezainbat, tzeko
adina / lain

1 Bezala Bezalakoa, ak

Hain, honen, horren, Hain, honen, horren


honela... Honenbeste,
horrenbeste
Honelakoa...

Hainbeste...

Ni ez naiz zu bezain itsusia

Esan duzun bezain ederra denik ez dut uste

Pello langilea bezain berritsua da

Jon nekatuta bezain zahartuta ikusi nuen

Ez nuen uste honen berandu iritsiko nintzenik

Zuk beste ikasi beharko lukete

Diru adina lagun izan ohi dugu

Horrenbeste etxe egingo zutenik ez genuen espero antiguatarrok

Ez da guk uste bezalakoa

Beti bezala etorri da gaur ere

Honelakoa izango da zuen etxea

Honela jarriko zenik ez nuen asko espero

Ikasle guztiei hamaiketakoa emateko lain ekarri duzu

2. BEZALAKO - BESTEKO

Bezainen ondoko adjektiboa desagertzen denean, jadanik entzuleak badakielako zertaz ari den,
bezainen ordez bezalako (besteko, hainako...) erabili ohi da
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Zu bezain ederra da = zu bezalakoa da

Nirea ez da zurea bezalakoa = nirea ez da zurea bezain...(handia, ederra, itsusia...)

Nik ez dut zuk beste / adina diru

Nik zuk bezalako kotxea daukat (nire kotxea zurea bezalakoa da)

Gaur ez daukat gaztetan bezalako esperantzarik

3. DESBERDINTASUNA: -ago

Adberbioak Adjektiboak Kantitatea


Baino....ago Baino....ago(a,ak) Gehiago

Baino.....xeago Baino...xeago(a, ak) Gutxiago

Baino...askoz...ago Baino askoz....ago(a, ak) Gehixeago...

Are....ago Are...ago(a, ak) Askoz gehago....

Are gehiago....

Zu baino mozkorragorik ez dut ikusi

Luze baino zabalagoa izan beharko luke

Ekarri dituztenak baino haundixeagoak behar dituzu

Zuk ekarritakoak baino askoz politagoak dira

Are ederragoa da Egañak botatako bertsoa

Jan ezak gutxixeago, zerri alen horrek!

Gizaki baino askoz arratoi gehiago bizi omen da gure hirietan

Inoiz baino gehiago jaten dut

4. ZENBAT ETA / GERO ETA

Zenbat eta...orduan eta; Zenbat eta...hainbat eta, bi formak erabil litezke, nahiz eta lehena izan
gure artean arruntena. Bi ezaugarrien arteko lotura zehazteko erabiltzen da

Ez nahastu gero eta formarekin; gero eta ezaugarri bat denboran zehar aldatzen dela
adierazteko erabiltzen da

Zenbat eta gehiago hurbildu, orduan eta bero haundiagoa sentituko duzu

Zenbat eta haundiagoa, hainbat eta neketsuagoa izaten da

Gero eta beranduago etortzen zara

Gero eta lan gehiago eginarazten digute

5. MENOS QUE - nola itzuli


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Erdarak duen aukeretako bat falta zaio euskarari, hau da, ez dugu menos que horren parekorik
adberbio eta adjektiboekin erabiltzeko

Estas casas son menos soleadas que aquellas

Erdaraz: más, menos + adj..adb

Euskaraz : adj..adb + ...ago

Etxe hauek ez dira haiek bezain argitsuak

Etxe hauek haiek baino itzaltsuagoak dira


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

PERPAUS ELKARTUAK: LABURPENA

1. KONPLETIBOAK

Gaixorik dagoELA esan du

Isilik egoTEKO esan dizut

Berandu ez etorTZEKO esan dizut

BAIETZ esan du

EZETZ esan du

2. ZEHAR GALDERA

Ez dakit non dagoEN. (non dago?)

Galdetu (EA) joango dEN. (joango da?)

Galdetu dit (EA) erosiko dudAN. (erosiko dut?)

3. HELBURUZKOAK

Tabakoa erosTERA noa.

4X4 bat erosi dut, mendira joaTEKO

4. KAUSAZKOAK

Berandu etorri da, autobusa galdu duELAKO

Berandu jaiki da, atzo parrandan ibili zen ETA

5. BALDINTZAZKOAK

Berandu esnatzen (BALDIN) BAzara, autobusa galduko duzu.

Euririk egiten ez (BALDIN) BAdu, mendira joango naiz

6. ERLATIBOZKOAK

Zure ondoan dagoen mutila bilbotarra da (zure ondoan dagoena bilbotarra da)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Gaur etorri ez den neska gaixorik dago (gaur etorri ez dena gaixorik dago)

7. DENBORAZKOAK

Botila apurtu ondoren, logelan ezkutatu du

Polizia etorri eta gero, dena konfesatu du.

Gosaldu baino lehen, komunera joaten naiz.

Oheratu aurretik, pelikula bat ikusiko dut.

Aita datorrenean bazkalduko dugu.

Atea ireki zuenean erori zen.

Egunkaria erosten duzunean utziko didazu?

Afaltzen duzun bitartean telebista ikusten duzu?

Pintatzen ari zen bitartean andamiotik erori zen

Lana bukatu arte, hemen geratuko zara

Laguna etorri arte hondartzan ibili da.

8. KONTZESIBOAK

Nahiz eta diru asko eduki, txabola batean bizi da.

Nahiz eta pobrea ez izan, kalean bizi da.

Diru asko eduki arren, txabola batean bizi da.

Pobrea ez izan arren, kalean bizi da.

9. MODUZKO PERPAUSAK

Zu gaztea zara. Manu gaztea da. Manu zu bezalakoa da

Zuek tximinoak bezalakoak zarete

Zuk esan didazun bezala prestatu ditut indabak

Beti bezala

10. KONPARAZIOZKO PERPAUSAK

Nik zuk baino urte gehiago dauzkat

Zuk nik baino diru gutxiago daukazu


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Ni zu baino zaharragoa naiz

Zuek gu baino gazteagoak zarete

Mendirik altuena Everest da

Zuk daukazu urterik gehien

Nik daukat dirurik gutxien

Zu ni bezain gaztea zara

Zuk nik beste urte dauzkazu

Zuk nik adina diru daukazu

Kirola egiteko gazteegia zara

Azterketa egiteko beranduegi etorri zara

11. ONDORIOZKO PERPASUAK

Hain da altua, ezen sabairaino heltzen baita

Hain da altua, ezen sabairaino heltzen den

Hain da lotsatia, non ez baitu ezer esan

Hain da lotsatia, non ez duen ezer esan


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LAS ORACIONES COMPLETIVAS


Las oraciones completivas, como el resto de las subordinadas, están insertadas en una oración
principal y responden a la pregunta ZER? (¿Qué?). En este capítulo vamos a estudiar cómo
funcionan las oraciones completivas y su relación con la principal.

-LA / -NIK

Las oraciones completivas pueden tomar dos formas, según la oración principal sea afirmativa
o negativa. He aquí un esquema:

Afirmativas : -LA

Negativas: -NIK

Veamos algunos ejemplos:

Etxean dagoeLA uste dut : Creo que está en casa


EZ dut uste etxean dagoeNIK : No creo que esté en casa
Etorriko deLA esan du : Ha dicho que vendrá
EZ du esan etorriko deNIK : No ha dicho que vaya a venir
Pentsatu bihar igandea deLA: Piensa que mañana es domingo
EZ pentsa hain erraza deNIK: No pienses que es tan fácil
Ezagutzen dudaLA uste dut: Creo que le conozco
EZ dut uste ezagutzen dudaNIK: no creo que le conozca

Es frecuente el uso incorrecto de la forma negativa; así, pues, habrá que andar con cuidado.
Para evitar errores, conviene saber de memoria que con las siguientes frases, que son con
mucho las que más se utilizan, ha de usarse la forma negativa:

EZ DUT USTE__________________-NIK (No creo que...)

EZ DUT ESAN__________________-NIK (no he dicho que...)

EZ PENTSA____________________-NIK (No pienses que...)

EZ DIRUDI_____________________-NIK (No parece que...)

También hay que tener cuidado de no confundir la oración principal y la subordinada, pues la
principal la que nos indica si debemos poner –LA o –NIK. El hecho de que la subordinada sea
afirmativa o negativa no influye para nada. Por ejemplo:

Uste dut ez dagoela etxean / Creo que no está en casa


Ez dela joango esan du / Ha dicho que no irá

En estos dos ejemplos la oración subordinada es negativa, pero la principal es afirmativa; de


ahí que hayamos utilizado –LA. En caso de duda, basta con saber que la oración subordinada
es aquella que puede sustituirse por ZERBAIT: algo. Por ejemplo:

EZ DELA JOANGO esan du / Ha dicho que no irá


ZERBAIT esan du / Ha dicho algo
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

-T(Z)EKO

Lo visto hasta ahora no se cumple con las oraciones de imperativo. Veámoslo mediante un
ejemplo:

a. Jon: Bihar mendira joango naiz (mañana iré al monte)


b. Ama: Joan ohera (vete a la cama)

Si nos preguntasen qué han dicho Jon y su madre, responderíamos de la siguiente manera:

a. Zer esan du Jonek?

Jonek bihar mendira joango deLA esan du

b. Zer esan du amak?

Amak ohera joaTEKO esan du

En el ejemplo hemos empleado una nueva forma: -T(Z)EKO. Esto es debido a que se trata de
una oración de imperativo; es decir, ama no afirma o niega algo, sino que da una orden.
Veamos algunos ejemplos mas:

Josuk atea ixTEKO esan du / Ha dicho Josu que cierres la puerta


Amak joaTEKO esan du / Ha dicho ama que vayas
Atea zabalTZEKO esan dit / Me ha dicho que abra la puerta
Ez joaTEKO esan dit / Me ha dicho que no vaya
Jonek ogia erosTEKO esan du / Ha dicho Jon que compres el pan
Ez hurbilTZEKO esan digute / Nos han dicho que no nos acerquemos
Denak sarTZEKO esan dute / Han dicho que entremos todos

Como puede apreciarse, la forma del verbo es la misma para todas las personas. Es el
contexto el que nos aclara de cuál se trata. por ejemplo:

Amak joateko esan du:

Ha dicho ama que vaya (yo)


Ha dicho ama que vayas
Ha dicho ama que vayamos
Ha dicho ama que vayáis

BAIETZ / EZETZ

En euskera para decir que sí / que no se emplean las formas BAIETZ / EZETZ.. veamos
algunos ejemplos:

BAIETZ uste dut / Creo que sí


EZETZ uste dut / Creo que no
Jonek BAIETZ esan du / Jon ha dicho que sí
EZETZ esan dute / Han dicho que no
Zer diozu, BAIETZ ala EZETZ? / ¿Qué dices, que sí o que no?
Nik BAIETZ ulertu diot / Yo le he entendido que sí
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

RESUMEN

A continuación, a modo de resumen, ofrecemos un esquema con las estructuras completivas


estudiadas en este capítulo:

ORACIONES COMPLETIVAS

1. Afirmativas: –LA Ondo dagoELA esan du


Ha dicho que está bien

2. Negativas: -NIK EZ dut uste egia deNIK


No creo que sea verdad

3. Imperativo: -T(Z)EKO EtorTZEKO esan didate


Me han dicho que venga

4. Otros casos: BAIETZ / EZETZ BAIETZ uste dut: yo creo que sí


EZETZ uste dut: Creo que no
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

EL ESTILO INDIRECTO
Al hacer narraciones hay que diferenciar entre el estilo directo y el indirecto. Ejemplo:

Estilo directo Estilo indirecto


Está enfermo Ha dicho que está enfermo
¿Esta enfermo? He preguntado (a ver) si está enfermo
Ven rápido Le he dicho que venga rápido

En el estilo directo diferenciamos tres clases de oraciones: Enunciativas, interrogativas e


imperativas. Al pasar de un estilo directo a uno indirecto se usan tres marcas de subordinación,
según cual sea el tipo de oración directa del que provengan: Que, (a ver) si, que. Y en
euskara: -ela, -en, -tzeko..

Estilo zuzena Zehar estiloa


Gaixorik dago Gaixorik dagoela esan du
Gaixorik dago? (Ea) gaixorik dagoen galdetu dut
Arin etorri Arin etortzeko esan diot

1. ESALDI KONPLETIBOA: Proviene de una oración enunciativa. Se añade –(e)la al verbo


auxiliar:

Aditz laguntzailea: NOR

Naiz Naizela
Zara Zarela
Da Dela
Gara Garela
Zarete Zaretela
Dira Direla

Aditz laguntzailea: NOR-NORI

Zait, zaizkit Zaidala, zaizkidala


Zaizu, zaizkizu Zaizula, zaizkizula
Zaio, zaizkio Zaiola,
Zaigu, zaizkigu Zaigula,
Zaizue, zaizkizue Zaizuela,
Zaie, zaizkie Zaiela,

Aditz laguntzailea: NOR-NORK

Dut, ditut Dudala, ditudala,


Duzu. Dituzu Duzula,
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Du, ditu Duela,


Dugu, ditugu Dugula,
Duzue, dituzue Duzuela,
Dute, dituzte Dutela,

Aditz laguntzailea: NOR-NORI-NORK

NIRI ZURI HARI GURI ZUEI HAIEI


NIK ------------ dizudala diodala ---------- dizuedala Diedala
ZUK didazula ---------- diozula diguzula ----------- Diezula
HARK didala dizula diola digula dizuela Diela
GUK ------------ dizugula diogula --------- dizuegula Diegula
ZUEK didazuela ----------- diozuela diguzuela ------------ Diezuela
HAIEK didatela dizutela diotela digutela dizuetela Dietela

Faltan las formas con objeto plural: diot, dizkiot,

Aditz trinkoak: EGON, ETORRI, JOAN, IBILI

Nagoela Natorrela Noala Nabilela


Zaudela Zatozela Zoazela Zabiltzala
Dagoela Datorrela Doala Dabilela
Gaudela Gatozela Goazela Gabiltzala
Zaudetela Zatoztela Zoaztela Zabiltzatela
Daudela Datozela Doazela Dabiltzala

Aditz trinkoak: EDUKI, JAKIN; EKARRI, ERAMAN

Daukadala Dakidala Dakardala Daramadala


Daukazula Dakizula Dakarzula Daramazula
Daukala Dakiela Dakarrela Daramala
Daukagula Dakigula Dakargula Daramagula
Daukazuela Dakizuela Dakarzuela Daramazuela
Daukatela Dakitela Dakartela Daramatela

2. ZEHAR GALDERA: Proviene de una pregunta. Se añade –(e)n al verbo auxiliar.

Aditz laguntzailea: NOR

Naizen

Zaren

Den
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Garen

Zareten

Diren

Aditz laguntzailea: NOR-NORI

Zaidan

Zaizun

Zaion

Zaigun

Zaizuen

Zaien

Aditz laguntzailea: NOR-NORK

Dudan

Duzun

Duen

Dugun

Duzuen

Duten

Aditz laguntzailea: NOR-NORI-NORK

NIRI ZURI HARI GURI ZUEI HAIEI


NIK ------------ dizudan diodan ---------- dizuedan Diedan
ZUK didazun ---------- diozun diguzun ----------- Diezun
HARK didan dizun dion digun Dizuen Dien
GUK ------------ dizugun diogun --------- dizuegun Diegun
ZUEK Didazuen ----------- diozuen diguzuen ------------ Diezuen
HAIEK didaten dizuten dioten diguten dizueten Dieten

3. -TZEKO KONPLETIBOA: Proviene de una oración imperativa. Se añade –T(z)eko al verbo


principal. Ejemplos:

Garbitu: Garbitzeko

Ekarri: Ekartzeko

Bota: Botatzeko

Egin: Egiteko
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Ikusi: Ikusteko

Utzi: Uzteko
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LOS CONDICIONALES EN EUSKERA

En euskara las oraciones condicionales se forman anteponiendo la partícula BA- al auxiliar o


formas sintéticas:

Nahi BAduzu, joango gara zinemara (Si quieres, vamos al cine)


Euria egiten BAdu, ezin gara etxetik irten (Si llueve, no podemos salir de casa).

En las oraciones negativas no se conserva el orden habitual, sino que el verbo principal se
coloca delante de la negación EZ para que BA- quede al final.

Ohea egiten EZ BAduzu, ez zara etxetik irtengo (Si no haces la cama, no saldrás de casa).
Kontuz EZ BAzabiltza, erori egingo zara (Si no andas con cuidado, te vas a caer)

LAS CONDICIONALES CON "-Z GERO"

Esta estructura se utiliza para construir oraciones condicionales afirmativas.

En castellano equivale aproximadamente a la expresión "en caso de".

Se construye mediante el participio verbal seguido de la forma -(e)Z GERO. Veamos algunos
ejemplos:

Hau kenduz gero, besteak onak dira

Quitando ésta, las otras son buenas

Dirua edukiz gero, erosiko nuke

Si tuviera dinero, lo compraría.

Ahal izanez gero, etorriko naiz

Si puedo, vendré.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LAS ORACIONES CAUSALES


Como su nombre indica, son aquéllas que expresan una causa. Vamos a ver las causales más
utilizadas.

1. ZERGATIK?: -LAKO

Es la más directa, la que expresa una causalidad más fuerte. Responde directamente a la
pregunta Zergatik?. Por lo que siempre que aparezca expresamente esta pregunta,
contestaremos con este elemento.

Zergatik joan da? Berandu deLAKO joan da.


¿Por qué se ha ido? Se ha ido porque es tarde.

Zergatik erosi duzu? Merkea deLAKO erosi dut


¿Por qué lo has comprado? Lo he comprado porque es barato

Garestia ez deLAKO erosi dut


Lo he comprado porque no es caro

Zergatik egiten duzu? Nahi dudaLAKO egiten dut


¿Por qué lo haces? Lo hago porque quiero

Nahi ez dudaLAKO ez dut egiten


No lo hago porque no quiero.

Zergatik haserretu da? Joan delako haserretu da.


¿Por qué se ha enfadado? Se ha enfadado porque ha ido.

Joan ez delako haserretu da.


Se ha enfadado porque no ha ido.

Como puede apreciarse, la forma –LAKO se añade a la forma verbal ( si es verbo compuesto,
al auxiliar) y esa añadidura produce algunos cambios en las formas verbales, idénticas a las
que se producen al añadirse la partícula –LA de las oraciones completivas, como puede
apreciarse en el cuadro que viene a continación:

-LAKO -GU duguLAKO, daukaguLAKO...

-ZU duzuLAKO, dakizuLAKO...

-E duzueLAKO, zaudeLAKO...

-A daukaLAKO, doaLAKO... pero dELAKO, zarELAKO...


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

-O zaioLAKO, dioLAKO...

-ELAKO duELAKO, dituELAKO...


-U
dakiELAKO...
-I
dagoELAKO, nagoELAKO...
-GO
daitekeELAKO...
-KE
naizELAKO,datorrELAKO...; pero nintze(n)LAKO,
-Consonante
nue(n)LAKO

-DALAKO -T duDALAKO, zaiDALAKO

Como puede verse en los ejemplos superiores, las oraciones negativas, al contrario de lo que
ocurre normalmente, tienen en mismo orden que las afirmativas. Este fenómeno ocurra en la
mayor parte de las oraciones subordinadas

ZERGATIK haserretu da?


Etorri naiz Etorri naizELAKO haserretu da.

Ez naiz etorri
Etorri EZ naizELAKO haserretu da

2. BAIT-

Esta forma expresa una relación causal más débil que –LAKO. He aquí unos ejemplos y un
esquema de formación.

verbo + BAIT- + auxiliar

Ezin dut erosi, ez BAITaukat dirurik


No puedo comprarlo, porque no tengo dinero

Ezin diot ean ez BAITakit non dagoen


No puedo decírselo, porque no sé dónde está

Nik ezin dut ezer esan, ez BAInaiz hemengoa.


No puedo decir nada, porque no soy de aquí.

Como puede apreciarse, al aplicar esta partícula al auxiliar se originan una serie de cambios
fonéticos. He aquí un cuadro de los mismos.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

BAIT- + D- = BAIT- : BAITa, BAITago, BAITut...

BAIT- + G- = BAIK-: BAIKara, BAIKEnuen, BAIKOaz...

BAIT- + Z- = BAITZ-: BAITZara, BAITZen...

BAIT- + N- = BAI-: BAInaiz, BAInintzen...

3. ETA

Es una forma que es muy utilizada en el euskara hablado. Al igual que la anterior, esta forma
expresa una relación causal más débil que –LAKO. De hecho, normalmente, las oraciones que
llevan esta partícula no responde directamente a una pregunta.

Su posición habitual es al final de la frase:

Etxean geratu da, buruko mina dauka ETA.


Se ha quedado en casa, pues tiene dolor de cabeza.

Ez naiz joango, ez daukat gogorik ETA.


No voy a ir, porque no tengo ganas.

Ohera noa, nekatuta nago ETA.


Me voy a la cama, porque estoy cansado.

Como se puede observar, la causa expresada por ETA es en algunos casos muy débil; a
menudo se trata más de una explicación que de una causa.

4. –NEZ GERO

Esta estructura equivale a "ya que, puesto que, como..." del castellano, y se construye
añadiendo –NEZ GERO al auxiliar.

verbo + auxiliar + -NEZ GERO...

verbo + EZ + auxiliar + -NEZ GERO...

Lanera joan denEZ GERO...


Como ha ido a trabajar...

Lanera joan EZ denEZ GERO...


Como no ha ido a trabajar...

Ikusi EZ dudanEZ GERO ezin dut ezer esan


Como no lo he visto no puedo decir nada

5. -(e)LA-ETA
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Esta estructura responde a la pregunta ZER DELA-ETA? (¿a causa de qué?) y, por lo general,
expresa una causa más débil que –LAKO. Veamos unos ejemplos:

Elurra DELA-ETA, ezin izan ginen joan


No pudimos ir a causa de la nieve.

Neska bat DELA-ETA haserretu ziren.


Se enfadaron a causa de una chica.

Oso kezkatuta gaude semea-alabak DIRELA ETA


Estamos muy preocupados a cuenta de los hijos.
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LAS ORACIONES CONCESIVAS


Llamamos así a las que en castellano toman algunas de estas formas: "aunque...", "a pesar de
que...", "por más que...". En euskara pueden adoptar diversas formas, aunque éstas son las
más frecuentes:

1. ARREN

Esta forma se coloca detrás del participio, salvo en las negativas en las que se introduce la
partícula EZ entre el participio y ARREN. El resto de las palabras se colocan delante del
participio, de modo que ARREN queda al final.

Jon etorri arren... Aunque venga Jon


Jon etorri EZ arren... Aunque no venga Jon...

Veamos otros ejemplos:

Azken ariketa egin ez arren, aprobatu egin dut.


Berandu izan arren, joango naiz

Como se ve, al ir en forma de participio, en la frase concesiva no se matiza el tiempo verbal.


Así, en el primer ejemplo traduciríamos "Aunque no he hecho el último ejercicio, he aprobado"
Y el segundo: "Aunque sea tarde, iré".

Bien es cierto que esta forma admite también el verbo conjugado, aunque con la marca -(e)N al
final. Así, también podríamos decir:

Azken ariketa egin ez dudan arren....


Berandu den arren...

2. NAHIZ ETA

Esta forma, a diferencia de la anterior, se coloca al comienzo de la oración. Por lo demás, son
exactamente iguales

Nahiz eta garaiz heldu... Aunque llegue a tiempo...


Nahiz eta garaiz heldu ez... Aunque no llegue a tiempo

Esta forma también admite la variable con el verbo conjugado:

Nahiz eta txarto egin, ordainduko didate Aunque lo he hecho mal, me lo van a pagar

Nahiz eta txarto egin dudan...

Nahiz eta euria egin, mendira joango naiz Aunque llueve, iré al monte.

Nahiz eta euria egiten ari duen...


hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

Nahiz eta diruriz eduki ez, ondo bizi naiz. Aunque no tengo dinero, vivo bien

Nahiz eta dirurik ez dudan...

3. BA... ERE

Esta construcción se forma mediante la partícula "BA-" y ERE. La condicional puede ser tanto
real como hipotética.

Egiten badu ere... Aunque lo haga...


Egiten EZ badu ere... Aunque no lo haga...
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LA PARTICULA OTE
Ote es una partícula que se emplea, generalmente, para formular preguntas, pero no tanto
para marcar la pregunta, sino para manifestar la duda o la sospecha. Por tanto, no se trata de
preguntas neutras, sino que el hablante manifiesta las dudas, sospechas, e incluso miedos que
tiene por aquello que pregunta.

En otras ocasiones, se trata más bien de reflexiones, de preguntas retóricas que uno mismo se
formula sin esperar respuesta inmediata por parte de nadie.

Veamos cómo funciona gramaticalmente:

En las afirmativas se coloca entre el participio y el auxiliar:

Konturatu OTE da? (¿Se habrá dado cuenta?)

En las negativas se coloca entre la partícula EZ y el auxiliar:

Ez OTE da konturatu? (¿No se habrá dado cuenta?)

Veamos algunos ejemplos:

Nahikoa OTE da honekin? (¿Será suficiente con esto?)


Nor OTE da? (¿Quién será?)
Ba OTE daki norekin hitz egiten ari den? (¿Ya sabrá con quién está hablando?)
Ez dakit txarragoa ez OTE den (No sé si no será peor)
hange E hange E
XC di XC di
F- t F- t
PD

PD
or

or
!

!
W

W
O

O
N

N
Y

Y
U

U
B

B
to

to
ww

ww
om

om
k

k
lic

lic
C

C
.c

.c
w

w
tr re tr re
.

.
ac ac
k e r- s o ft w a k e r- s o ft w a

LA POTENCIALIDAD
Para expresar la idea de potencialidad el euskara dispone de varias posibilidades. Aquí
presentamos las más habituales y básicas.

1. Con las locuciones verbales AHAL IZAN / EZIN IZAN

Es la más utilizada. Para que veas su uso y funcionamiento te remitimos a la hoja de


ayuda Verbos compuestos.

2. Con la ayuda de una nominalización: -T(Z)EA, -T(Z)ERIK

Llamamos nominalización a las formas que adopta un verbo que le permite funcionar como un
sustantivo. Normalmente coincide con su significado con el infinitivo en castellano, aunque
puede tener más equivalencias.

He aquí unas construcciones que expresan la idea de potencialidad:

BA + UKAN + -T(Z)EA

EZ + UKAN + -T(Z)ERIK

Veamos a través de unos ejemplos:

Badut joatea = Puedo ir = Joan ahal naiz.


Ez dut joaterik = No puedo ir = Ezin naiz joan.
Izango dut joatea= Podré ir = Joan ahal izango naiz.
Ez dut joaterik izango = No podré ir = Ezin izango naiz joan.
Izan dut egitea = He podido hacer = Egin ahal izan dut.
Ez dut egiterik izan = No he podido hacer = Ezin izan dut egin.

3. La forma verbal específica del potencial

Existe toda una conjugación potencial, cuya marca característica es –KE

Traemos a esta página la forma del presente, por ser la más utilizada y sencilla. El resto de la
conjugación lo puedes consultar en cualquier gramática.

VERBOS INTRANSITIVOS VERBOS TRANSITIVOS

Etor NAITEKE (puedo venir) Egin DEZAKET (puedo hacer algo)


Etor ZAITEZKE (puedes venir) Egin DEZAKEZU (puedes hacerlo)
Etor DAITEKE (puede venir) Egin DEZAKE (puede hacerlo)
Etor GAITEZKE (podemos venir) Egin DEZAKEGU (podemoshacerlo)
Etor ZAITEZKETE (podeis venir) Egin DEZAKEZUE (podeis hacerlo)
Etor DAITEZKE (pueden venir) Egin DEZAKETE (pueden hacerlo)

También podría gustarte