23Biblio 10/12/07 16:17 Página 625
BIBLIOGRAFÍA
A. Pr. = Appendix Probi, en M. Díaz y Díaz (1962): Antología del latín vul-
gar. Madrid: Gredos, 47-53.
Aira González, Raquel / Mónica Martínez Baleirón (2002): « As denomina-
cións dos meses do ano: perspectiva lexicográfica» , en R. Álvarez / F.
Dubert García / X. Sousa Fernández (eds.): Dialectoloxía e Léxico. Santiago
de Compostela: Instituto da Lingua Galega – Consello da Cultura Galega,
359-382, <[Link]
[Link]>.
Alarcos Llorach, Emilio (1948): Investigaciones sobre el Libro de Alexandre.
Anejo 45 de la Revista de Filología Española. Madrid: CSIC.
Alarcos Llorach, Emilio (1950): Fonología española. Madrid: Gredos, 19914.
Alarcos Llorach, Emilio (1965): « Representaciones gráficas del lenguaje» , Ar-
chivum 15, 6-58. Trad. ao francés en A. Martinet: Le langage. Paris: Galli-
mard, 1968, 325-364. Retraducido ao español en La adquisición por el ni-
ño. Los desórdenes del lenguaje. Las funciones secundarias del lenguaje.
Las representaciones gráficas del lenguaje. Buenos Aires: Nueva Visión,
1976, 174-224.
ALGa = García, Constantino / Antón Santamarina (dir.) (1990-): Atlas Lin-
gü ístico Galego. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza – Instituto
da Lingua Galega, 5 vols.
Alonso, Amado (1938): Castellano, español, idioma nacional: historia espiri-
tual de tres nombres. Buenos Aires: Instituto de Filología.
Alonso, Dámaso (1958): « Metafonía y neutro de materia en España» , Zeitsch-
rift fü r Romanische Philologie 74, 1-24.
Alonso, Dámaso (1962): « Metafonía, neutro de materia y colonización suditalia-
na en la Península Hispánica”, en Enciclopedia Lingü ística Hispánica, Su-
plemento, I: La fragmentación fonética peninsular. Madrid: CSIC, 105-154.
Alonso, Dámaso (1972): « El primer vagido de nuestra lengua» , en Obras com-
pletas II: Estudios y ensayos sobre literatura. Madrid: Gredos, 11-13.
Alturo, Jesús (2003): Histò ria del llibre manuscrit a Catalunya. Barcelona:
Generalitat de Catalunya.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 626
626 Referencias bibliográficas
Alvar, Carlos (1977): La poesía trovadoresca en España y Portugal. Madrid:
Cupsa.
Alvar, Carlos (1993): « Poesía gallego-portuguesa y Materia de Bretaña: algu-
nas hipótesis» , en Mercedes Brea (ed.): O cantar dos trobadores. Actas do
Congreso celebrado en Santiago de Compostela entre os días 26 e 29 de
abril de 1993. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, 31-51.
Alvar, Carlos / José Manuel Lucía Megías (eds.) (2002): Diccionario filológico
de literatura medieval española: textos y transmisión. Madrid: Castalia.
Alvar, Manuel (1969): Cantares de gesta medievales. México: Porrúa.
Alvar, Manuel (1976): Libro de Apolonio. 3 vols. Madrid: Castalia.
Álvarez Cáccamo, Celso (1998): « From ‘ switching code’ to ‘ code switching’ :
Towards a reconceptualisation of communicative codes» , en P. Auer
(ed.): Code Switching in Conversation. Language, Interaction and Iden-
tity. London / New York: Routledge, 29-48.
Álvarez, Rosario (1994): « As formas do dativo e a expresión do número en
galego medieval: lle / lles, llo / llelo» , Verba 21, 133-166.
Álvarez, Rosario (2003-2006): « O neutro pronominal: esplendor e decadencia
de elo en galego» , en C. de Azevedo Maia / A. C. Macário Lopes / G. Mª
Rio-Torto (coord.): Revista Portuguesa de Filologia XXV. Miscelâ nea de
Estudos In Memorian José Gonça lo Herculano de Carvalho. 2 vols.
Álvarez, Rosario (2004): « A variación nosco : connosco : con nós en galego
medieval» , Verba 31, 43-73.
Álvarez, Rosario / Francisco Fernández Rei / Antón Santamarina (eds.)
(2004): A Lingua Galega: historia e actualidade. Actas do I Congreso In-
ternacional (Santiago de Compostela, 16-20 de setembro de 1996). San-
tiago de Compostela: Consello da Cultura Galega – Instituto da Lingua
Galega.
Álvarez, Rosario / Antón Santamarina (eds.) (2004): (Dis)cursos da Escrita.
Estudos de filoloxía galega ofrecidos en memoria de Fernando R. Tato
Plaza. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
Álvarez, Rosario / Xosé Xove (1998): « Lingua e variación dialectal na Crónica
Xeral Galega» , en D. Kremer (ed.), vol. I, 29-58.
Álvarez, Rosario / Xosé Xove (2005): « Alternancia vocálica en verbos do tipo
servir no galego medieval» , en A. I. Boullón / X. L. Couceiro / F. Fernán-
dez Rei (eds.), 19-40.
Andrade Cernadas, José Miguel (1995): O tombo de Celanova: estudio intro-
ductorio, edición e índices (ss. IX-XII). Santiago de Compostela: Consello
da Cultura Galega.
Andrade Cernadas, José Miguel (1997): El monacato benedictino y la socie-
dad de la Galicia medieval (siglos X al XIII). Sada (A Coruña): Ediciós do
Castro.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 627
Referencias bibliográficas 627
Andrade Cernadas, José Miguel (1998): « El Rey García de Galicia en las fuen-
tes historiográficas medievais» , en II Congreso Hispánico de Latín Medie-
val: actas (León, 11-14 noviembre de 1997). León: Universidad de León,
211-216.
Andrade Cernadas, José Miguel (2000). « En torno a la benedictinización del
monacato gallego» , Compostellanum 3-4, 649-656.
Andrade Cernadas, José Miguel (2002a): « La sede de Mondoñedo en los si-
glos XII-XV» , en J. García Oro (coord.): Iglesias de Lugo, Mondoñedo-Fe-
rrol y Orense. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 223-254.
Andrade Cernadas, José Miguel (2002b): « Portugueses en Galicia: siglos XIII-
XV» , en Portugal na memoria dos peregrinos: actas de las Jornadas sobre o
Caminho de Santiago (29 y 30 de marzo de 2001). Santiago de Compos-
tela: Xunta de Galicia, 95-109.
Andrade Cernadas, José Miguel (2005): « Los modelos monásticos en Galicia
hasta el siglo XI» , Archivo Iberoamericano 65, 587-609.
Arbor Aldea, Mariña (2005): « Os estudos sobre o Cancioneiro da Ajuda: un
estado da cuestión» , en M. Brea (coord.), 45-120.
Arbor Aldea, Mariña / Carlo Pulsoni (2004): « Il Cancioneiro da Ajuda prima
di Carolina Michaëlis (1904)» , Critica del testo VII/2, 721-789.
Arbor Aldea, Mariña / Xavier Varela Barreiro ([no prelo]): « A representación do
glide palatal en ditongo decrecente no Cancioneiro da Ajuda» , en M. Brea
/ F. Fernández Rei / X. L. Regueira (eds.): Homenaxe a Antón Santamari-
na. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.
Ariza Viguera, Manuel (1998): « Fernando III y el castellano alfonsí» , en I. An-
drés Suárez / L. López Molina (coords.): Estudios de lingü ística y filología
española. Homenaje a Germán Colón. Madrid: Gredos, 71-84.
Ariza Viguera, Manuel (2002): « El habla de Toledo en la Edad Media» , en Mª
T. Echenique Elizondo / J. Sánchez Méndez (eds.): Actas del V Congreso
de Historia de la Lengua Española, I. Madrid: Gredos, 1083-1092.
Ariza Viguera, Manuel (2003): « La lengua española en la época de Fernando
III» , en Fernando III y su tiempo (1201-1252). VIII Congreso de Estudios
Medievales. León: Fundación Sánchez Albornoz, 225-233.
Ariza Viguera, Manuel (2004): « El castellano primitivo: los documentos» , en
R. Cano Aguilar (ed.), 309-324.
Armas Castro, Xose (1992): Pontevedra en los siglos XII-XV: configuración y
desarrollo de una villa marinera en la Galicia medieval. A Coruña. Fun-
dación Pedro Barrié de la Maza.
Armistead, Samuel (2000): « La Crónica de Castilla y las Mocedades de Rodri-
go» , en I. Fernández-Ordóñez (coord.), 159-171.
Askins, Arthur L. F. et alii (1997): « Novos fragmentos de textos xurídicos ga-
legos (s. XIV)» , Revista de Literatura Medieval IX, 9-43.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 628
628 Referencias bibliográficas
Avenoza, Gemma (1994): « Apostilla lingüística al fragmento de Crónica ara-
gonesa (Ms. 245) de la Biblioteca de Cataluña» , en E. Fidalgo / P. Loren-
zo Gradín (coords.), 237-248.
Avenoza, Gemma (1997): « Datos para la identificación del traductor y del de-
dicatario de la traducción castellana de los Factorum et dictorum memo-
rabilium de Valerio Máximo» , en José Manuel Lucía (ed.): Actas del VI
Congreso Internacional de la Asociación Hispánica de Literatura Medie-
val (Alcalá de Henares, 1995). Alcalá de Henares: Servicio de Publicacio-
nes de la Universidad, vol. I, 201-224.
Avenoza, Gemma / Manuel Raíndo (1993): « Un fragmento de crónica arago-
nesa. El ms. 245 de la Biblioteca de Cataluña» , Cultura Neolatina LII, 1-2,
37-84.
Babarro González, Xoán (2004): « A fronteira do galego en Asturias» , en R.
Álvarez / F. Fernández Rei / A. Santamarina (eds.), 317-330.
Badia, Lola (1985): « Verdad y literatura en las crónicas medievales catalanas:
Ramón Muntaner» , Dispositio X, 29-44.
Balarí i Jovany, Josep (1899): Orígenes históricos de Catalunya. Barcelona:
Hijos de J. Jesús.
Banniard, Michel (1992): Viva voce: communication écrite et communication
orale du IVe au IXe siè cle en Occident latin. Paris: Institut des Etudes Au-
gustiniennes.
Banza, Ana Paula (1992): A Linguagem dos Documentos em Portuguê s da
Chancelaria de D. Afonso III. Dissertação de mestrado inédita. Lisboa:
Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa.
Baranda Leturio, Nieves (1991-1992): « Los problemas de la historia medieval
de Flores y Blancaflor» , Dicenda: Cuadernos de Filología Hispánica 10,
21-40.
Baraut, Cebrià (1986-1987): « Els documents dels anys 1093-1100, de l’ Arxiu
Capitular de la Seu d’ Urgell» , Urgellia VIII, 7-149.
Baraut, Cebrià (1988-1989): « Els documents dels anys 1101-1150 de l’ Arxiu
Capitular de la Seu d’ Urgell» , Urgellia IX, 7-312.
Baraut, Cebrià / Josep Moran (1996-1997 [2000]): « Fragment d’ una altra versió
catalana del Liber iudiciorum visigòti c”, Urgellia XIII, 7-35.
Barceló Torres, Mª del Carmen (1984): Minorías islámicas en el país valen-
ciano. Historia y dialecto. Valencia: Universidad de Valencia, Secretaria-
do de Publicaciones.
Barradas, Aurélio Paulo (1998): O Rapto na Nobreza Galego-Portuguesa. O
testemunho dos Livros de Linhagens. Braga: Universidade do Minho.
Barral Rivadulla, Mª Dolores (1998): La Coruña en los siglos XIII-XV: historia y
configuración urbana de una villa de realengo en la Edad Media. A Co-
ruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 629
Referencias bibliográficas 629
Barros Guimeráns, Carlos (1994): « La frontera medieval entre Galicia y Portu-
gal» , Medievalismo 4, 27-39.
Bassols de Climent, Marià / Joan Bastardas (1960-2001): Glossarium mediae
latinitatis Cataloniae: ab anno DCCC usque ad nahum MC; conditum
ab… Barcelona: Universitat de Barcelona – CSIC.
Bastardas, Joan (1977): « El català pre-literari» , en Germà Colón (coord.): Actes
del IV Col· loqui Internacional de Llengua i Literatura Catalanes (Basilea,
22-27 de marc de 1976). Barcelona: Abadia de Montserrat, 37-64.
Bastardas, Joan (ed.) (1984): Usatges de Barcelona. El codi a mitjan segle XII.
Barcelona: Fundació Noguera.
Baumgartner, Emmanuelle (1975): Le Tristan en prose. Essai d’ interprétation
d’ un roman médiéval. Genève: Droz.
Bautista Crespo, Juan (2002): « Crónica de Castilla» , en C. Alvar / J. M. Lucía
Megías (eds.), 285-92.
Bec, Pierre (1984): Burlesque et obscénité chez les troubadours. Contre-texte
au Moyen Age. Paris: Éditions Stock.
Beltrán, Vicenç (1985): « Los trovadores en las cortes de Castilla y León: Boni-
faci Calvo y Ayras Moniz d’ Asme» , Cultura Neolatina 45, 45-57.
Beltrán, Vicenç / Gemma Avenoza (1999): « BITECA: Bibliografía de textos
catalans antics» , en Charles B. Faulhaber (coord.): PHILOBIBLON, Ber-
keley: The Regents of the University of California, Berkeley. URL,
<[Link]
Berceo, Gonzalo de (1981): El sacrificio de la misa; La vida de Santa Oria;
El martirio de San Lorenzo. Edición de Brian Dutton. London: Tamesis
Books.
Bertolucci Pizzorusso, Valeria (1992): As poesías de Martin Soares. Trad. ao
galego de Ernesto González Seoane. Galaxia: Vigo.
Bestilleiro Bello, Xosé (2005): « O radical do tema de presente do verbo tra-
ger no galego medieval: estudo diacrónico» , Revista Galega de Filoloxía
6, 11-50.
Biber, Douglas (1993): « Using register-diversified corpora for general langua-
ge studies» , Computational Linguistics 19.2, 243-258.
Biblia = A Biblia. Traducción ó galego das linguas orixinais. Vigo: Sociedade
de Estudos, Publicacións e Traballos (SEPT), 20013.
BILEGA = F. García Gondar (dir.): Bibliografía informatizada da lingua ga-
lega. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro
para a Investigación en Humanidades, <[Link]
homes/[Link]>.
Bono Huerta, José (1979): Historia del Derecho notarial español. I. La Edad
Media. Introducción. Preliminar y fuentes. Madrid: Junta de Decanos de
los Colegios Notariales de España.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 630
630 Referencias bibliográficas
Bossong, Georg (1982): « Las traducciones alfonsíes y el desarrollo de la pro-
sa científica castellana» , en Actas del coloquio hispano-alemán Ramón
Menéndez Pidal. Tübingen: Max Niemeyer, 1-14.
Boullón Agrelo, Ana Isabel (1995): « Cronoloxía e variación das fórmulas pa-
tronímicas na Galicia altomedieval» , Verba 22, 455-481.
Boullón Agrelo, Ana Isabel (1998): « A influencia franca na onomástica me-
dieval galega» , en D. Kremer (ed.), 867-901.
Boullón Agrelo, Ana Isabel (1999): Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII).
Tübingen: Max Niemeyer.
Boullón Agrelo, Ana Isabel (2004): « Catálogo de documentos éditos en gale-
go anteriores a 1260» , Cadernos de lingua 26, 5-46.
Boullón Agrelo, Ana Isabel (2005): « Consideracións sobre os primeiros textos
escritos en galego na Idade Media» , en A. I. Boullón Agrelo / J. L. Cou-
ceiro / F. Fernández Rei (eds.), 45-68.
Boullón Agrelo, Ana Isabel / Xosé Luís Couceiro / Francisco Fernández Rei
(eds.) (2005): As tebras alumeadas. Estudos filolóxicos ofrecidos en home-
naxe a Ramón Lorenzo. Santiago de Compostela: Universidade de San-
tiago de Compostela.
Boullón Agrelo, Ana Isabel / Henrique Monteagudo ([no prelo]): De uerbo a
uerbo. Documentos en galego anteriores a 1260. Anexo de Verba. Santia-
go de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.
Bouza Álvarez, Emilia (1960): « Orígenes de la notaría. Notarios en Santiago
de 1100 a 1400» , Compostellanum V, IV, 607-609.
Brea, Mercedes (coord.) (1996): Lírica profana galego-portuguesa. Corpus
completo das cantigas medievais, con estudio biográfico, análise retórica
e bibliografía específica. 2 vols. Santiago de Compostela: Xunta de Gali-
cia, Centro de Investigacións Lingüísticas e Literarias Ramón Piñeiro.
Brea, Mercedes (coord.) (2004): O Cancioneiro da Ajuda cen anos despois.
Actas do Congreso realizado pola Dirección Xeral de Promoción Cultural
en Santiago de Compostela e na Illa de San Simón os días 25-28 de maio
de 2004. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, Consellería de Cultu-
ra, Comunicación Social e Turismo.
Brea, Mercedes (coord.) (2005): Carolina Michaë lis e o Cancioneiro da Aju-
da, hoxe. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, Centro Ramón Pi-
ñeiro para a Investigación en Humanidades.
Brea, Mercedes / Pilar Lorenzo Gradín (1998): A Cantiga de Amigo. Vigo:
Edicións Xerais de Galicia.
Brossa, Maria (1983): « Estudi lingüístic d’ un document català del segle XII (Zo
Són Clams) de l’ Arxiu Capitular de la Seu d’ Urgell» , Urgellia VI, 335-359.
Bruguera, Jordi (1985): « Les Homilies d’ Organyà i els seus possibles occita-
nismes» , en Actes du XVII Congrè s International de Linguistique et Philo-
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 631
Referencias bibliográficas 631
logie Romanes (1983). Aix-en Provence: Université de Provence, vol. III,
254-261.
Bruguera, Jordi (ed.) (1991): Llibre dels fets del rei en Jaume. 2 vols. Barcelo-
na: Barcino.
Brunel, Clovis (1926): Les plus anciennes chartes en langue provenç ale.
Recueil des piè ces originales antérieures au XIIIe siè cle. Paris: Auguste
Picard.
Brunner, Heinrich (19612). Zur Rechtsgeschichte der Rö mischen und Germa-
nischen Urkunden. Aalen: Scentia. [1880].
Burriel, Andrés Marcos (1808 [1974]): Memorias para la vida del santo rey
don Fernando III. Madrid: Imprenta de la Viuda de D. Joaquín Ibarra.
Anotadas y editadas por Miguel de Manuel Rodríguez. [Barcelona: El
Albir].
Bustos Tovar, José Jesús (2000): « El uso de glosarios y su interés para la his-
toria de la lengua» , en La Enseñanza en la Edad Media. Logroño: Institu-
to de Estudios Riojanos, 329-355.
Bustos Tovar, José Jesús (2004a): « La escisión latín-romance. El nacimiento
de las lenguas romances: el castellano» , en R. Cano Aguilar (ed.),
259-290.
Bustos Tovar, José Jesús (2004b): « Las Glosas Emilianenses y Silenses» , en R.
Cano Aguilar (ed.), 291-307.
Cacho Blecua, Juan Manuel (1997): El gran maestre Juan Fernández de He-
redia. Zaragoza: Caja de Ahorros de la Inmaculada.
Caetano, Marcello (19852): História do direito portuguê s. Fontes – Direito Pú -
blico (1140–1 495). Coimbra: Verbo.
Cal Pardo, Enrique (1984): El monasterio de S. Salvador de Pedroso en tierras
de Trasancos. A Coruña: Diputación Provincial.
Cambón Suárez, Segundo (1957): El monasterio de Santa María de Melón (ss.
XII y XIII). Tese de doutoramento (inédita). Universidade de Santiago de
Compostela.
Cancioneiro da Ajuda. Edição fac-similada do códice existente na Biblioteca
da Ajuda. Lisboa: Edições Távola Redonda – Instituto Português do Patri-
monio Arquitectónico e Arqueológico – Biblioteca da Ajuda, 1994.
Cancioneiro da Biblioteca Nacional (Colocci-Brancuti). Cód. 10991. Lisboa:
Biblioteca Nacional – Imprensa Nacional – Casa da Moeda, 1982.
Cancioneiro da Vaticana = Cancioneiro portuguê s da Biblioteca Vaticana
[cód.4803]. Introdução de Luís F. Lindley Cintra. Lisboa: Centro de Estu-
dos Filológicos – Instituto de Alta Cultura, 1973. Reprodução facsimilada.
Cano Aguilar, Rafael (1985): « Castellano ¿ drecho?» , Verba XIII, 287-306.
Cano Aguilar, Rafael (1989): « La construcción del idioma en Alfonso X el Sa-
bio» , Philologia Hispalensis IV 2, 463-473.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 632
632 Referencias bibliográficas
Cano Aguilar, Rafael (2001): « La construcción del discurso en el siglo XIII» ,
Cahiers de Linguistique et de Civilisation Hispaniques Médiévales 24,
124-141.
Cano Aguilar, Rafael (2002): Recensión de López García 2000, Estudis Romá-
nics XXIV, 250-256.
Cano Aguilar, Rafael (ed.) (2004): Historia de la lengua española. Barcelona:
Ariel.
Cano González, Ana Mª / Jean Germain / Dieter Kremer (2004): Dictionnai-
re historique de l’ anthroponymie romane Patronymica Romanica (Pa-
tRom). Volume II/1. L’ homme et les parties du corps humain (premiè re
partie). Tübingen: Max Niemeyer.
Cañizares del Rey, Buenaventura (1942): « El monasterio de San Martín de La-
lín» , Museo de Pontevedra 1, 177-216
Cárdenas, Anthony J. (1992): « Alfonso X nunca escribió castellano drecho» , en
A. Vilanova (ed.): Actas del X Congreso de la Asociación Internacional de
Hispanistas (Barcelona 21-26 agosto de 1989), I. Barcelona: PPU, 151-159.
Carro García, Jesús (ed.) (1951): Corónica de Santa María de Iria (Códice
gallego del siglo XV). Santiago de Compostela: CSIC.
Carter, Henry H. (ed.) (1941): Cancioneiro da Ajuda. A diplomatic edition.
New York – London: Modern Language Association of America – Oxford
University Press. [Reprint: New York: Kraus Reprint Co., 1975].
Carter, Henry H. (ed.) (1967): The Portuguese Book of Joseph of Arimathea.
Paleographical Edition with Introduction, Linguistic Study, Notes, Plates
& Glossary. Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
Carvalho, Herculano de (1962a): « Sincronia e diacronia nos sistemas vocáli-
cos do crioulo cabo-verdiano» , en Diego Catalán (ed.): Miscelánea Ho-
menaje a André Martinet: “ Estruturalismo e Historia” , vol. 3. Canarias:
Biblioteca Filológica Universidad de La Laguna, 43-67; reed. en Hercula-
no de Carvalho, Estudos Linguísticos, vol. 2. Coimbra: Coimbra Editora,
19842, 7-31.
Carvalho, Herculano de (1962b): « Le vocalisme atone des parlers créoles du
cap Vert» , en Actas do IX Congresso Internacional de Linguística Româ ni-
ca, vol. 3 (= Boletim de Filologia 20). Lisboa, 3-12; reed. en Herculano de
Carvalho, Estudos Linguísticos. Coimbra: Coimbra Editora, 19842, 35-45.
Carvalho, Herculano de (1962c): « Nota sobre o vocalismo antigo português:
valor dos grafemas e e o em sílaba átona» , Revista Portuguesa de Filolo-
gia 12, 17-39; reed. en Herculano de Carvalho, Estudos Linguísticos, vol.
2. Coimbra: Coimbra Editora, 19842, 77-103.
Carzolio, Mª Inés (2002): « Antroponimia servil en el Noroeste hispánico. Los
siervos de Celanova, Sobrado y Samos» , en M. Bourin / P. Chareille
(eds.): Genè se médiévale de l’ anthroponymie moderne. Tome V. I. Inté-
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 633
Referencias bibliográficas 633
gration et exclusion sociale: lectures anthroponymiques. Serfs et dépen-
dans au Moyen  ge (VIIIe-XIIe siè cles). É tudes d’ anthroponymie médiévale,
VII et VIII Rencontres, Azay-le-Ferron, 1995-1997. Tours: Publications de
l’ Université de Tours, 141-214.
Casado Lobato, M.ª Concepción (1983): Colección diplomática del Monasterio
de Carrizo. 2 vols. León: Centro de Estudios e Investigación San Isidoro.
Casas Rigall, Juan (1999): La materia de Troya en las letras romances del si-
glo XIII hispano. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de
Compostela [Col. Lalia, Series Maior, nº 11].
Caso González, José (1978): « Mester de juglaría / mester de clerecía, ¿ dos
mesteres o dos formas de hacer literatura?» , en Actas de la II Jornadas de
Estudios Berceanos. Logroño: IDER, 255-263.
Castro, Ivo (1983): « Sobre a data da introdução na Península Ibérica do ciclo
arturiano da Post-Vulgata» , Boletim de Filologia 28, 81-98.
Castro, Ivo (1984): Livro de José de Arimateia. Estudo e ediç ã o do cod. antt
643. Dissertação de doutoramento inédita. Lisboa: Faculdade de Letras
da Universidade de Lisboa.
Castro, Ivo (1988): « Remarques sur la tradition manuscrite de l’ Estoire del
Saint Graal» , en D. Kremer (ed.): Homenagem a Joseph-Maria Piel por
Ocasiã o do seu 85º Aniversário. Tübingen: Max Niemeyer, 195-206.
Castro, Ivo (1991): Curso de História da Língua Portuguesa. Lisboa: Universi-
dade Aberta.
Castro, Ivo (1993): « Demanda do Santo Graal» ; « Livro de José de Arimateia» ;
« Matéria da Bretanha» ; « Merlim» , en G. Lanciani / G. Tavani (coords.),
203-206, 409-411, 445-450, 456-458.
Castro, Ivo (1998): « O fragmento galego do Livro de Tristan» , en D. Kremer
(ed.), vol. I, 135-149.
Castro, Ivo (2004a): Introduçã o à História do Portuguê s. Geografia da Lín-
gua. Portuguê s Antigo. Lisboa: Colibri.
Castro, Ivo (2004b): « A primitiva produção escrita em português» , en Oríge-
nes de las lenguas romances en el Reino de León. Siglos IX-XII (Congreso
internacional, León, 15-18 octubre 2003). León: Centro de Estudios e In-
vestigación San Isidoro, 69-97.
Castro, Ivo (2006): Introduçã o à História do Portuguê s. Lisboa: Colibri.
Castro, Ivo / Inês Duarte (eds.) (2003): Razõ es e Emoçã o. Miscelâ nea de es-
tudos em homenagem a Maria Helena Mira Mateus. Lisboa: Imprensa
Nacional-Casa da Moeda. [Edição virtual: <[Link]
teus/[Link]>, 2001].
Castro, Ivo / Rita Marquilhas / Cristina Albino (2001): Tempo da Língua.
Imagens da História da Língua Portuguesa. [Catálogo da Exposição]. Lis-
boa: Instituto Camões.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 634
634 Referencias bibliográficas
Castro, José Ariel de (1995): O Descordo Plurilíngue de Raimbaut de Vaquei-
ras. Rio de Janeiro: Edição do autor.
Catach, Nina (1990): « Graphétique et graphémique» , en LRL, vol. V,1, 46-58.
Catalán Menéndez-Pidal, Diego (1962): De Alfonso X al conde de Barcelos.
Cuatro estudios sobre el nacimiento de la historiografía romance en Cas-
tilla y Portugal. Madrid: Gredos.
Catalán Menéndez-Pidal, Diego (l989a): El español. Orígenes de su diversi-
dad. Madrid: Paraninfo.
Catalán Menéndez-Pidal, Diego (1989b): Las lenguas circunvecinas del caste-
llano. Madrid: Paraninfo.
Catalán Menéndez-Pidal, Diego (1992): « La expansión al Occidente de la Pe-
nínsula Ibérica del modelo historiográfico Estoria de España» , en La Esto-
ria de España de Alfonso X. Creación y evolución. Madrid: Fundación
Menéndez Pidal – Universidad Autónoma de Madrid, 185-96.
Catalán Menéndez-Pidal, Diego (1997): De la silva textual al taller historio-
gráfico alfonsí: códices, crónicas, versiones y cuadernos de trabajo. Ma-
drid: Fundación Menéndez Pidal.
CatDocSantiago = Lucas Alvarez, Manuel (1948).
Cavero Domínguez, Gregoria / César Álvarez / José Antonio Martín (eds.)
(2001): Colección documental del Archivo Diocesano de Astorga. León:
Centro de Estudios e Investigación San Isidoro 110-112, 119-120.
Cazal, Yvonne (1998): Les voix du peuple. Verbum dei. Le bilinguisme latin –
langue vulgaire au Moyen  ge. Genève: Droz.
CDACZamora = Martín, José Luis (1982).
CDADAstorga = Cavero Domínguez, Gregoria / César Álvarez / José Antonio
Martín (2001).
CDCarboeiro = Lucas Alvarez, Manuel (1957/1958).
CDCarracedo = Martínez Martínez, Martín (1997).
CDCarrizo = Casado Lobato, Mª Concepción (1983).
CDClodioRibeiro = Lucas Álvarez, Manuel / Pedro Lucas Domínguez (1996a).
CDCoruña = Sáez, Carlos / Mª del Val González de la Peña (2004).
CDFerreiraPantón = Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio (1994).
CDMelón = Cambón Suárez, Segundo (1957).
CDMelónCOu = Soto Lamas, Mª Teresa (1992).
CDOseira = Romaní Martínez, Miguel (1989).
CDPombeiro = Lucas Álvarez, Manuel / Pedro Lucas Domínguez (1996b).
CDRamirás = Lucas Álvarez, Manuel / Pedro Lucas Domínguez (1998).
CDRibadavia = Enríquez Paradela, Mª Carmen (1987).
CDRibasSil = Duro Peña, Emilio (1977).
CDTrasancos = Cal Pardo, Enrique (1984).
CDVegaEspinareda = Gómez Bajo, M.ª del Carmen (1993).
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 635
Referencias bibliográficas 635
CDVilarDonas = Novo Cazón, José-Luis (1986).
CDXubia = Montero Díaz, Santiago (1935).
Cerdá, Joaquín (1951-1952): « Las glosas de Arias de Balboa al Fuero Real de
Castilla» , Anuario de Historia del Derecho Español 21–22, 731–739.
Chomsky, Noam (1979): Reflexiones sobre el lenguaje. Trad. de Joan A. Ar-
gente, Josep María Nadal. Barcelona: Ariel.
Christin, Anne-Marie (1995): L’ image écrite ou la déraison graphique. Paris:
Flammarion.
Cintra, Luís Filipe Lindley (1951): Crónica Geral de Espanha de 1344. Ediçã o
crítica do texto portuguê s. Lisboa: Imprensa nacional – Casa da Moeda.
Cintra, Luís Filipe Lindley (1959): A linguagem dos foros de Castelo Rodrigo: seu
confronto com a dos foros de Alfaiates, Castelo Bom, Castelo Melhor, Coria,
Cáceres e Usagre. Contribuiç ã o para o estudo do leonê s e do galego-portu-
guê s do século XIII. Lisboa: Publicações do Centro de Estudos Filológicos.
Cintra, Luís Filipe Lindley (1963): « Les anciens textes portugais non littérai-
res» , Revue de Linguistique Romane 27, 40-77.
Cintra, Luís Filipe Lindley (1990): « Sobre o mais antigo texto não literário
português: a Notícia de torto (leitura crítica, data, lugar de redaccão e co-
mentário linguístico» , Boletim de Filologia 31, 21-77.
CODOLGA = José Eduardo López Pereira (dir.): Corpus Documentale Lati-
num Gallaeciae. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, Centro Ramón
Piñeiro para a Investigación en Humanidades, <[Link]
dolga/>.
Commission Internationale de Diplomatique (19972): Vocabulaire internatio-
nal de la diplomatique. Ed. de Mª Milagros Cárcel Ortí. Valènc ia: Univer-
sitat de Valènc ia.
Compagna Perrone Capano, Anna Mª (1999-2002): « La tradizione catalana» ,
en P. Boitani / M. Manzini / A. Bárbaro (dirs.): Lo spazio letterario del
medioevo. 2. Il medioevo volgare. Roma: Salerno, vol. II, 595-620.
Cooper, Louis (ed.) (1960): El liber regum. Estudio lingü ístico. Zaragoza: Ins-
titución Fernando el Católico.
CORDE = Corpus diacrónico del español. Real Academia Española,
<[Link]
Corominas, Joan / José Antonio Pascual (1980-1991): Diccionario crítico eti-
mológico castellano e hispánico. Madrid: Gredos.
Coromines, Joan (ed.) (1989): Homilies d’ Organyà . Edició facsímil del ms.
289 de la Biblioteca de Catalunya. Barcelona: Fundació Revista de Cata-
lunya.
Coseriu, Eugenio (1968-1969): Die Geschichte der Sprachphilosophie von der
Antike bis zur Gegenwart, vol. I: Von der Antike bis Leibniz. Autorisierte
Vorlessungsnachschrift. Tübingen: Narr.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 636
636 Referencias bibliográficas
Coseriu, Eugenio (1973): Lezioni di lingü ística generale. Torino: Boringhieri.
[Versión española de José Mª Azáceta y García de Albéniz: Lecciones de
lingü ística general. Madrid: Gredos, 1981].
Costa, António Domingues de Sousa (1957): Um mestre portuguê s em Bolo-
nha no século XIII: Joã o de Deus. Braga.
Costa, Avelino de Jesús da (1977): « Os mais antigos documentos escritos em
português: revisão de um problema histórico-linguístico» , Revista Portu-
guesa de História 17, 263-341.
Costas González, Xosé Henrique (1994): Aproximación sincrónica e diacró-
nica ó estudio das sibilantes galegas. Tese de doutoramento (inédita).
Universidade de Santiago de Compostela.
CSM = Mettmann, Walter (1981).
Cuesta Torre, Mª Luzdivina (1994): Aventuras amorosas y caballerescas en
las novelas de Tristán. León: Universidad.
Curto, Silvio (1989): La scrittura nella storia dell’ uomo. Milano: Cisalpino.
CVFG = Sarmiento, Martín (1970).
DD = Santamarina, Antón (ed.) (2003).
D’ Emilio, James (2003): « Writing is the precious treasury of memory: Scribes
and Notaries in Lugo (1150-1240)» , en Herrad Spilling (coord.): La colla-
boration dans la production de l´écrit médiéval. Actes du XIIIe Colloque
du Comité international de paléographie latine (Weingarten, 22-25 sep-
tembre 2000). (Matériaux pour l´histoire publiés par l´École des Chartes,
4). Paris: Ecole des Chartes, 379-410.
D’ Heur, Jean-Marie (1973): Troubadours d’ Oc et troubadours galiciens-por-
tugais. Paris: Fundação Calouste Gulbenkian.
de Ureña y Smenjaud, Rafael / A. Bonilla y San Martín (eds.) (1924): Obras
del maestro Jacobo de las Leyes, jurisconsulto del siglo XIII. Madrid: Edito-
rial Reus.
Deaño Gamallo, Carlos (2004): Ribadavia y su comarca en la Baja Edad Me-
dia. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
Delgado Echevarría, Jesús (1997): Los fueros de Aragón. Zaragoza: Caja de
Ahorros de la Inmaculada.
Delille, Karl Heinz (1970): Dei geschichtliche Entwicklung des prä positiona-
len Akkusativs im Portugiesischen. Bonn: Romanisches Seminar der Uni-
versität Bonn.
Deyermond, Alan (1973): Historia de la Literatura Española, I, Edad Media.
Barcelona: Ariel.
Deyermond, Alan (1995): La literatura perdida de la Edad Media castellana.
Catálogo y estudio, I: É pica y romances. Salamanca: Universidad.
Dias, Aida Fernanda (2001): « As Partidas de Afonso X: novos fragmentos em
língua portuguesa, 2» , Romance Philology 54, 263-76.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 637
Referencias bibliográficas 637
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio (1971): « Problemas de la cultura en los siglos XI
y XII. La escuela episcopal de Santiago» , Compostellanum 16, 187-200.
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio (1975): « La Escuela Episcopal de Santiago en los
siglos XI-XIII» , Liceo Franciscano 28, 183-188.
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio (1978): Las primeras glosas hispánicas. Barcelo-
na: Universitat Autónoma de Barcelona.
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio (1981): « El cultivo del latín en el siglo X» , Anua-
rio de Estudios Filológicos 4, 71-81.
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio (1983): Hechos de don Berenguel de Landoria,
Arzobispo de Santiago. Introducción, edición crítica y traducción. Santia-
go de Compostela: Universidad de Santiago de Compostela.
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio / Fernando López Alsina / Serafín Moralejo Álva-
rez (1985): Los Tumbos de Compostela. Madrid: Edición realizada por Edi-
lán para el Banco Simeón.
Díaz y Díaz, Manuel Cecilio / Mª Virtudes Pardo Gómez / Daría Vilariño Pin-
tos (1990): Ordoño de Celanova. Vida y Milagros de San Rosendo. A Co-
ruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
Diéguez González, Júlio (2000 [2002]): O patronímico na onomástica pessoal dos
documentos notariais galegos e portugueses na Baixa Idade Média (1250-
1500). Tese de doutoramento. Universidade de Santiago de Compostela.
[Publicación en CD-ROM. Universidade de Santiago de Compostela].
Dionísio, João (1995): « Ai, amor, amore de Pero Cantone, de Fernan Soarez
de Quinhones» , en Medioevo y Literatura. Actas del V Congreso de la Aso-
ciación Hispánica de Literatura Medieval (Granada, 27 septiembre – 1
octubre 1993). Granada: Universidad de Granada, vol. II, 173-180.
DocBóveda = García Álvarez, Manuel Rubén (1975).
DocCOu = Duro Peña, Emilio (1996).
DocDevOurense = Ferro Couselo, Xesús (1967).
DocLalín = Cañizares del Rey, Buenaventura (1942).
DocNaves = Duro Peña, Emilio (1968).
DocSantiago1 = López Ferreiro, Antonio (1899-1911).
DocSantiago2 = López Alsina, Fernando (1988).
DOELP = Machado, José Pedro (20033).
Domínguez Sánchez, Santiago (2000): Colección documental del monasterio
de Santa María de Carbajal (1093-1461). León: Centro de Estudios e In-
vestigación San Isidoro, 215.
Duarte, Luís Fagundes (1986): Documentos em Portuguê s da Chancelaria de
D. Afonso III. Dissertação de mestrado inédita. Faculdade de Letras da
Universidade de Lisboa.
Durany Castrillo, Mercedes (1996): « Ourense na Idade Media» , en Historia de
Ourense. A Coruña: Vía Láctea, 119-175.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 638
638 Referencias bibliográficas
Duro Peña, Emilio (1962): « Los códices de la Catedral de Orense» , Hispania
Sacra XIV.27, 185-212.
Duro Peña, Emilio (1967): « El monasterio de San Salvador de Sobrado de Tri-
ves» , Archivos Leoneses 41, 1-80.
Duro Peña, Emilio (1968): « El monasterio de Santa Comba de Naves» , Anua-
rio de Estudios Medievales 5, 137-179.
Duro Peña, Emilio (1977): El monasterio de San Estevo de Ribas de Sil. Ou-
rense: Instituto de Estudios Orensanos “Padre Feijoo”.
Duro Peña, Emilio (1996): Documentos da Catedral de Ourense. Santiago de
Compostela: Consello da Cultura Galega.
Dutton, Brian (1980): « Berceo y la Rioja medieval, unos apuntes botánicos» ,
Berceo 98, 3-30, <[Link]
[Link]>.
Echenique Elizondo, Mª Teresa (2005): Las lenguas de un reino. Historia lin-
gü ística hispánica. Madrid: Gredos.
EADL = Staaff, Erik (1907 [1992]).
Eiján Lorenzo, Samuel (1981): Historia de Rivadavia y sus alrededores. Lugo:
Alvarellos. [Ed. facsímile da orix.: Madrid, 1920].
Emiliano, António H. de Alburquerque (2003a): Latim e Romance em Docu-
mentaç ã o Notarial da Segunda Metade do Século XI. Análise Scripto-Lin-
gü ística de Textos Provenientes de “ Territorium Bracarense” (Liber Fidei,
1050-1110). Lisboa: Fundação para a Ciência e a Tecnologia.
Emiliano, António H. de Alburquerque (2003b): « Observações sobre a “pro-
dução primitiva portuguesa” a propósito dos dois testemunhos do Testa-
mento de Pedro Fafes de 1210» , Verba 30, 203-236.
Emiliano, António H. de Alburquerque (2003c): « Sobre a questão d’ “os mais
antigos textos escritos em português”» , en I. Castro / I. Duarte (eds.),
261-278.
Emiliano, António H. de Alburquerque / Susana Pedro (2004): « De Notícia de
Torto: aspectos paleográficos e scriptográficos e edição do mais antigo
documento particular português conhecido» , Zeitschrift fü r romanische
Philologie 120, 1-81.
Enríquez Paradela, M. Carmen (1987): Colección diplomática del monasterio
y convento de Santo Domingo de Ribadavia. Anexo 8 do Boletín Aurien-
se. Ourense: Museo Arqueolóxico Provincial.
Entwistle, William J. (1969): The Spanish Language, together with portuguese,
catalan and basque. London: Faber & Faber. [Trad. ao español de F. Vi-
llar (1999): Las lenguas de España: castellano, catalán, vasco y galle-
go-portugués. Madrid: Istmo].
Fariña Jamardo, Xosé (1996): A parroquia rural en Galicia. Santiago de
Compostela: EGAP.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 639
Referencias bibliográficas 639
Fernández Campo, Francisco (1993): « Martin Moxa» , en G. Lanciani / G. Ta-
vani (coords.), 438-439.
Fernández Catón, José María (1990): El llamado Tumbo Colorado y otros Có-
dices de la Iglesia Compostelana. Ensayo de reconstrucción. León: Centro
de Estudios e Investigación San Isidoro – Archivo Histórico Diocesano.
Fernández Catón, José María (1994): Colección documental del archivo de la
catedral de León (1269-1300). vol. IX. Colección Fuentes y estudios. Le-
ón: Centro de Estudios e Investigación San Isidoro – Archivo Histórico
Diocesano.
Fernández Catón, José María (2006): « El “Tumbo Legionense”. Notas sobre su
origen, redacción, estructura, contenido y utilización» , en Actas del IV
Congreso Internacional de Latim Medieval Hispâ nico (Lisboa, 12-15 de
Outubro de 2005). Lisboa: Centro de Estudos Clássicos, 415-434.
Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio (1994): Colección diplomática del
monasterio de santa María de Ferreira de Pantón. Lugo: Deputación Pro-
vincial.
Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio (2003-2004): « Más notas sobre el
‘ Tumbo Viejo’ de Lugo» , en Acta Historica et Archaeologica Mediaevalia
25, 593-604.
Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio / Juan Carlos de Pablos Ramírez /
Mª Teresa González Balasch (1996-1997): « El tumbo de Caaveiro» , Cáte-
dra 3, 267-437; 4, 221-385. [Vid. Fernández de Viana 1999].
Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio / Mª Teresa González Balasch
(1999): « El tumbo de San Juan de Caaveiro» , en C. de Castro Ávarez / J.
Fernández de Viana y Vieites / T. González Balasch: El monasterio de
San Juan de Caaveiro. Coruña: Deputación Provincial. [Vid. Fernández
de Viana 1996-1997].
Fernández Flórez, José Antonio / Marta Herrero de la Fuente (1999): Colec-
ción documental del monasterio de Santa María de Otero de las Dueñas I
(854-1108). León. Centro de Estudios e Investigación San Isidoro.
Fernández-Guerra y Orbe, Aureliano (1865): El fuero de Avilés. Madrid: Im-
prenta Nacional.
Fernández-Ordóñez, Inés (1992): Las estorias de Alfonso el Sabio. Madrid:
Istmo.
Fernández-Ordoñez, Inés (coord.) (2000): Alfonso X el sabio y las Crónicas
de España. Valladolid: Universidad de Valladolid – Centro para la Edi-
ción de los Clásicos Españoles.
Fernández-Ordóñez, Inés (2002): « General Estoria» , en C. Alvar / J. M. Lucía
Megías (eds.), 42-54.
Fernández-Ordóñez, Inés (2004): « Alfonso X el Sabio en la historia del espa-
ñol» , en R. Cano Aguilar (ed.), 381-422.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 640
640 Referencias bibliográficas
Fernández Rodríguez, Manuel (2004): Toronium. Aproximación a la historia
de una tierra medieval. Santiago de Compostela: Instituto de Estudios
Gallegos ‘ Padre Sarmiento’ – CSIC.
Ferrari, Anna (1979): « Formazione e struttura del Canzoniere Portoghese de-
lla Biblioteca Nazionale di Lisbona (Cod. 10991: Colocci-Brancuti)» , Ar-
quivos do Centro Cultural Portuguê s XIV, 27-142.
Ferrari, Anna (1993a): « Cancioneiro da Biblioteca Nacional (Colocci-Brancu-
ti)» , en G. Lanciani / G. Tavani (coords.), 118-123.
Ferrari, Anna (1993b): « Cancioneiro da Biblioteca Vaticana» , en G. Lanciani /
G. Tavani (coords.), 123-126.
Ferreira Priegue, Elisa (1988): Galicia en el comercio marítimo medieval.
A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
Ferreira, José de Azevedo (1993): « Partidas (de Alfonso X)» , en G. Lanciani /
G. Tavani (coords.), 511-512.
Ferreira, Maria do Rosário (2001): « Paralelismo “perfeito”: uma sobrevivência
pré-trovadoresca?» , en Figura. Faro: Edição da Universidade do Algarve,
293-309.
Ferreiro, Manuel (1995): Gramática histórica galega. Santiago de Compos-
tela: Laiovento.
Ferreiro, Manuel (1997): Gramática histórica galega. II Lexicoloxía. Santiago
de Compostela: Laiovento.
Ferro Couselo, Xesús (1957): « Ribadavia en sus orígenes» , Vida Gallega 728.
Ferro Couselo, Xesús (1967): A vida e a fala dos devanceiros. Escolma de do-
cumentos en galego dos séculos XIII ao XVI. 2 vols. Vigo: Galaxia. [Edición
facsímile: Vigo: Galaxia – Fundación Penzol, 1996].
Ferro Ruibal, Xesús (dir.) (1992): Diccionario dos nomes galegos. Vigo: Ir
Indo.
Fidalgo Francisco, Elvira (2002): As cantigas de Santa María. Vigo: Xerais.
Fidalgo Francisco, Elvira / Mercedes Brea López (2004): « Versiones iberorro-
mánicas de los milagros de Santiago» , en J. M. Cacho Blecua / Mª J. Laca-
rra (eds.): Tipología de las formas narrativas breves románicas medieva-
les, III. Zaragoza – Granada: Universidad de Zaragoza – Universidad de
Granada, 183-211.
Fidalgo Francisco, Elvira / Pilar Lorenzo Gradín (1994): Estudios galegos en
homenaxe ó profesor Giuseppe Tavani. Santiago de Compostela: Xunta
de Galicia, Centro de Investigacións Lingüísticas e Literarias Ramón Pi-
ñeiro.
Filgueira Valverde, Xosé (1982): « O galego escrito, entre o latín e o castelán,
no Medievo» , en R. Lorenzo / D. Kremer (eds.): Tradición, actualidade, e
futuro do galego. Actas do coloquio de Tréveris. Santiago de Compostela:
Xunta de Galicia, 127-130.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 641
Referencias bibliográficas 641
Fletcher, Richard (1978): The Episcopate in the Kingdom of Leon in the
Twelfth Century. Oxford: University Press.
Fletcher, Richard (1992): A vida e o tempo de Diego Xelmírez. Vigo: Galaxia.
[Trad. de Henrique Monteagudo e Mª Xesús Lama do orixinal inglés
Saint James’ s catapult: the life and times of Diego Gelmírez of Santiago de
Compostela. Oxford: Clarendon Press, 1984].
Floriano Cumbreño, Antonio C. (1960): Colección diplomática del monaste-
rio de Belmonte. Oviedo: Instituto de Estudios Asturianos.
Floriano Llorente, Pedro (1968): Colección diplomática del monasterio de
San Vicente de Oviedo. Oviedo: Diputación.
Frago Gracia, Juan A. (1993): Historia de las hablas andaluzas. Madrid:
Arco/Libros.
Frago Gracia, Juan A. (2002): Textos y normas. Comentarios lingü ísticos.
Madrid: Gredos.
Franchini, Enzo (2001): Los debates literarios en la Eda Media. Madrid: Edi-
ciones del Laberinto.
Franchini, Enzo (2004): « Los primeros texto literarios: del Auto de los Reyes
Magos al Mester de Clerecía» , en R. Cano Aguilar (ed.), 325-353.
Frank, István (1949): « Les troubadours et le Portugal» , en Mélanges d’ É tudes
Portugaises offerts à M. Georges Le Gentil. Lisboa: Instituto para a Alta
Cultura, 199-226
Frappier, Jean (1978): « Le cycle de la Vulgate (Lancelot en prose et Lancelot-
Graal)» , en Grundriss der romanischen Literatur des Mittelalters, Band
IV/1. Heidelberg: Carl Winter, vol. I, 536-589.
Freire Camaniel, José (1998): El monacato gallego en la Alta Edad Media.
A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
Gallego Domínguez, Olga (1986): « Tumbo de las viñas de Ribadavia» , en Bo-
letín Auriense XVI, 157-176.
García Álvarez, Manuel Rubén (1963): Memorial histórico español: Colección
de documentos, opú sculos y antigü edades. I. El Cronicón iriense. Madrid:
Maestre.
García Álvarez, Manuel Rubén (1966): « Los Arias de Galicia y sus relaciones
familiares con Fernando II de León y Alfonso I de Portugal» , Bracara
Agusta 20, 1-19.
García Álvarez, Manuel Rubén (1975): « Sobre la fundación del monasterio
orensano de Bóveda» , Bracara Augusta 67-68, 111-143.
García Arias, Xosé Lluis (1995): « Las “scriptae” asturianas y leonesas» , en LRL,
vol. II,2, 618-649.
García de Valdeavellano, Luis (1998): Curso de historia de las institucio-
nes españolas. De los orígenes al final de la Edad Media. Madrid:
Alianza.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 642
642 Referencias bibliográficas
García Oro, José (2006): Los Franciscanos en España: historia de un itinera-
rio religioso. Santiago de Compostela: El Eco Franciscano.
García Solalinde, Antonio (1916): « Las versiones españolas del Roman de
Troie» , Revista de Filología Hispánica 3, 121-65.
García Solalinde, Antonio (ed.) (1930): Alfonso el Sabio. General Estoria, Pri-
mera parte. Madrid: Centro de Estudios Históricos.
García Tato, Isidro (2004): Las encomiendas gallegas de la Orden militar de
San Juan de Jerusalén: estudio y edición documental. Santiago de Com-
postela: Instituto de Estudios Galegos Padre Sarmiento.
García Turza, Javier / Claudio García Turza (1996): Una nueva visión de la
lengua de Berceo a la luz de la documentación emilianense del siglo XIII.
Logroño: Universidad de La Rioja.
García Villalada, Zacarías (1974): Paleografía Española. Barcelona: Ediciones
El Albir.
García y García, Antonio (1956): Laurentius hispanus. Datos biográficos y es-
tudio crítico de sus obras. Roma / Madrid: CSIC [Cuadernos del Instituto
Jurídico Español, 6].
García y García, Antonio (1976): Estudios sobre la canonística portuguesa
medieval. Madrid: Fundación Universitaria Española.
García y García, Antonio (dir.) (1981): Synodicon hispanum. I. Galicia. Ma-
drid: Biblioteca de Autores Cristianos.
Gargallo, José Enrique (1999): « El aragonés en su contexto romance» , en F.
Nagore / F. Rodés / Ch. Vázquez (eds.): Estudios y Rechiras arrebol d’ a
lengua aragonesa y a suya literatura. Uesca: Instituto de Estudios Altoa-
ragoneses, 11-29.
Garmonsway, George N. (ed.) (1939): Aelfric’ s Colloquy. London: Methuen &
Co. Ltd.
Girón Alconchel, José Luis (2002): Comentario de textos de clerecía: Alexan-
dre y Apolonio. Madrid: Arco/Libros.
GLK = Keil, Henrich (1961).
Gómez Bajo, Mª del Carmen (1993): Documentación medieval del monaste-
rio de San Andrés de Vega de Espinareda (León) (Siglos XII-XIII). Salaman-
ca: Universidad de Salamanca, 24-5.
Gómez Clemente, Xosé María (ed.) (2001): Miragres de Santiago: o manus-
crito 7455 da Biblioteca Nacional de Madrid. Tese de doutoramento.
Universidade de Santiago de Compostela.
Gómez Redondo, Fernando (1998): Historia de la prosa medieval castellana,
I: La creación del discurso prosístico: el entramado cortesano. Madrid: Cá-
tedra.
Gómez Sánchez, Anxo / Mercedes Queixas Zas (2001): Historia xeral da lite-
ratura galega. Vigo: A Nosa Terra.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 643
Referencias bibliográficas 643
Gonçalves, Elsa (1976): « La Tavola Colocciana. Autori Portughesi» , Arquivos
do Centro Cultural Portuguê s X, 387-448.
Gonçalves, Elsa (1993): « Tenção» , en en G. Lanciani / G. Tavani (coords.),
622-624.
González Balasch, Mª Teresa (2004): Tumbo B de la Catedral de Santiago.
Santiago de Compostela: Seminario de Estudos Galegos.
González González, Julio (1944): Alfonso IX. 2 vols. Madrid: CSIC – Instituto
Jerónimo Zurita.
González González, Julio (1983): Reinado y diplomas de Fernando III. 3 vols.
Córdoba: Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Córdoba.
González Jiménez, Manuel (2004): « El reino de Castilla durante el siglo XIII» ,
en R. Cano Aguilar (ed.), 357-379.
González Ollé, Fernando (2002): « El habla cortesana, modelo principal de la
lengua española» , Boletín de la Real Academia Española LXXXII, 153-231.
González Ollé, Fernando (2003): « Evoluciones no generalizadas: “possum” +
infinitivo, por futuro imperfecto de indicativo y sonorización de conso-
nante sorda inicial + sonante» , en H. Perdiguero (ed.), 113-122.
González Vázquez, Marta (1996): El Arzobispo de Santiago, una instancia de
poder en la Edad Media (1150-1400). Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
Gracia, Paloma (1996): « El ciclo de la Post-Vulgata y sus versiones hispáni-
cas» , Voz y Letra VII/1, 5-15.
Griera, Antoni (1917-1918): « Les Homilies d’ Organyà, transcripció diplomàti-
ca» , Vida Cristiana XXI, 132-142; XXII, 172-178.
Guardiola, Conrado (ed.) (1998): Rams de flores o libro de actoriades. Obra
compilada bajo la protección de Juán Fernández de Hereda, Maestre de
la Orden del Hospital de San Juan de Jerusalén (ed. del ms. de la Real Bi-
blioteca de El Escorial Z-I-2. Zaragoza: Institución Fernándo el Católico.
Guerra, António Joaquim Ribeiro (1996 [2003]): Os Diplomas Privados em
Portugal dos Séculos IX a XII. Gestos e atitudes de rotina dos seus autores
materiais. Dissertação de doutoramento (inédita). [Publicado en Lisboa:
Faculdade de Letras].
Guillamet, Jaume (2003): Els orígens de la premsa a Catalunya. Catà leg de
periò dics antics (1641-1833). Barcelona: Arxiu Municipal.
Gutiérrez Cuadrado, Juan / José Antonio Pascual (1995): « De cómo el caste-
llano se convirtió en español» , en A. García Simón (coord.): Historia de
una cultura. La singularidad de Castilla. Valladolid: Junta de Castilla y
León, vol.2, 320-385.
Gutiérrez Cuadrado, Juan (2003): « Latín y romance en la familia foral con-
quense» , en H. Perdiguero (ed.), 123-138.
Gutiérrez García, Santiago (1998): « A corte poética de Afonso III o Bolonhês
e a materia de Bretaña» , en D. W. Flitter / P. Odber de Baubeta (coords.):
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 644
644 Referencias bibliográficas
Ondas do mar de Vigo. Actas do Simposio Internacional sobre a Lírica
Medieval Galego-Portuguesa (Birmingham, 1998). Birmingham: Seminario
de Estudios Galegos, Department of Hispanic Studies, The University of
Birmingham, 108-123.
Gutiérrez García, Santiago (2005): « Consideracións sobre o período medieval
na historiografía literaria galega» , Boletín Galego de Literatura 31, 29-47.
Gutiérrez García, Santiago / Pilar Lorenzo Gradín (2001): A literatura artú ri-
ca en Galicia e Portugal na Idade Media. Santiago de Compostela: Uni-
versidade de Santiago de Compostela.
Gutiérrez Pichel, Ricardo ([no prelo]): « A documentación ‘ non dispositiva’ na
emerxencia do galego escrito» , Cadernos de Lingua 29.
Guyotjeannin, Olivier / Jacques Picke / Benoî t-Michel Tock (1993): Diplo-
matique médiévale. Turnhout: Brepols.
Hammarströ m, Gö ran (1953): É tude de Phonétique Auditive sur les Parlers de
l’ Algarve. Uppsala: Almqvist & Wiksells Boktryckeri Ab.
Hart, Thomas R. (1955): « Notes on the Sixteenth Century Portuguese Pronun-
ciation» , Word 11, 404-415.
Hart, Thomas R. (1959): « The Overseas Dialects as Sources for the History of
Portuguese Pronunciation» , en Actas do III Colóquio Internacional de Es-
tudos Luso-Brasileiros (Lisboa 1957). Lisboa, vol.1, 161-272.
Haskins, Charles H. (1927): The Renaissance of the Twelfth Century. Cam-
bridge: Harvard University Press.
HC = Historia Compostellana. Edición e estudio de Emma Falque Rey. Tvrnhol-
ti: Brepols, 1988 (Corpvs Christianorum, Continuatio Mediaevalis LXX).
[Historia compostelana. Madrid: Akal. Traducción y comentario de Emma
Falque Rey, 1994].
Head, Brian F. et alli (eds.): História da Língua e História da Gramática. Ac-
tas do encontro. Braga: Universidade do Minho – Centro de Estudos Hu-
manísticos.
Hernández Alonso, César (1993): « Las Glosas. Interpretación y estudio lin-
güístico» , en C. Hernández Alonso et alii: Las Glosas Emilianenses y Si-
lenses. Burgos: Ayuntamiento de Burgos.
Hilty, Gerold (1995): « Las « scriptae» aragonesas y navarras» , en LRL, vol. II.2,
512-527.
Hjelmslev, Louis (1943): « Omkring Sprogteoriens Grundlæ ggelse» , en Fests-
krift udg. af Kø benhavns Universitet, 1-113. [Versión española de J. L.
Díaz de Liaño: Prolegómenos a una teoría del lenguaje. Madrid: Gredos,
1969].
Holtus, Günter / Harald Vö lker (2005): « Los primeros documentos de las len-
guas francesa y occitana y el problema de la localización» , Aemilianense
1, 311-43.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 645
Referencias bibliográficas 645
Houaiss, Antô nio (coord.) (2001): Dicionário Houaiss da língua portuguesa.
Rio de Janeiro: Instituto Antôni o Houaiss de Lexicografía – Objetiva.
Huber, Joseph (1933): Altportugiesisches Elementarbuch. Heidelberg: Carl
Winters Universitätsbuchhanlung. [Trad. portuguesa de Mª M. Gouveia
Delille: Gramática do Portuguê s Antigo. Lisboa: Fundação Calouste Gul-
benkian, 1986].
Iglesia Ferreirós, Aquilino (1998): « Rex superiorem non recognoscens. Hugo-
lino de Sesso y el Studium de Palencia» , Initium 3, 1–205.
Jiménez Gómez, Santiago (1985): « Afonso o Sabio: ¿ diverxencia ou extraña-
mento?» , Cuadernos de estudios gallegos 35, 147-165.
Jiménez Gómez, Santiago (1987): « O ‘ Memorial de aniversarios’ da catedral
de Lugo» , en Jubilatio. Homenaje de la Facultad de Geografía e Historia
a los profesores don Manuel Lucas Álvarez y don Ángel Rodríguez Gonzá-
lez. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela,
161-227.
Jung, Marc-René (1996): La légende de Troie en France au Moyen Age: analy-
se des versions franç aises et bibliograhie raisonnée des manuscrits. Basel:
Francke.
Kabatek, Johannes (2000): « Lo Codi und die okzitanischen Texttraditionen im
12. und 13. Jahrhundert» , en A. Rieger (ed.): Provenzalistik, Altokzitanis-
tik und Okzitanistik. Geschichte und Auftrag einer europä ischen Philolo-
gie (Akten der gleichnamigen Sektion des Deutschen Romanistentages in
Osnabrü ck 1999). Frankfurt am Main: Peter Lang, 147-163.
Kabatek, Johannes (2001): « ¿ Cómo investigar las tradiciones discursivas me-
dievales? El ejemplo de los textos jurídicos castellanos» , en D. Jacob / J.
Kabatek (eds.): Lengua medieval y tradiciones discursivas en la Penínsu-
la Ibérica: descripción gramatical – pragmática histórica – metodología.
Frankfurt am Main – Madrid: Vervuert – Iberoamericana, 97-132.
Kabatek, Johannes (2004a): « Tradiciones discursivas jurídicas y elaboración
lingüística en la España medieval» , Cahiers de Linguistique Hispanique
Médiévale 27, 249-261.
Kabatek, Johannes (2004b): « Tradiciones discursivas y cambio lingüístico. Al-
gunas reflexiones teóricas sobre tradiciones de textos jurídicos en la
Edad Media en el mediodía francés y en la Península Iberica» , <[Link]-
[Link]/discurso>.
Kabatek, Johannes (2005a): Die Bolognesische Renaissance und der Ausbau
romanischer Sprachen – Juristische Texttraditionen und Sprachentwic-
klung in Sü dfrankreich und Spanien im 12. und 13. Jahrhundert. Tübin-
gen: Niemeyer (Beihefte zur Zeitschrift fü r Romanische Philologie).
Kabatek, Johannes (2005b): « Las tradiciones discursivas del español medie-
val: historia de textos e historia de la lengua» , Iberoromania 62, 28-43.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 646
646 Referencias bibliográficas
Kasten, Lloyd (1990): « Alfonso el Sabio and the Thirteenth-Century Langua-
ge» , en R. I Burns (ed.): Emperor of Culture: Alfonso X the Learned of Cas-
tile and his Thirteenth-Century Renaissance. Philadelphia: University of
Pennsylvania Press, 33-45, <[Link]
[Link]>.
Keil, Henrich (1961): Grammatici Latini. 8 vols. Leipzig: Hindesheim.
Koch, Peter (1993): « Pour une typologie conceptionnelle et médial des plus
anciens documents/monuments des langues romanes» , en M. Selig et alii
(eds.): Le passage á 1’ écrit des langues romanes. Tübingen: Gunter Narr
Verlag, 39-82.
Koch, Peter / Wulf Oesterreicher (1990): Gesprochene Sprache in der Roma-
nia: Franzö sisch, Italienisch, Spanisch. Tübingen: Max Niemeyer.
Koch, Peter / Wulf Oesterreicher (2001): « Langage parlé et langage écrit» , en
LRL, vol. I.2, 584-627.
Kremer, Dieter (coord.) (1997): Dictionnaire historique de l’ anthroponymie
romane (PatRom). Présentation d’ un projet. Tübingen: Max Niemeyer.
Kremer, Dieter (ed.) (1998): Homenaxe a Ramón Lorenzo. 2 vols. Vigo: Galaxia.
Lagares, Xoán Carlos (2000): E por esto fez este cantar: Sobre as rubricas ex-
plicativas dos cancioneiros profanos galego-portugueses. Santiago de
Compostela: Laiovento.
Lanciani, Giulia / Giuseppe Tavani (coords.) (1993): Dicionário de Literatu-
ra Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Caminho.
Lanciani, Giulia / Giuseppe Tavani (1995): As cantigas de escarnio. Trad. ao
gal.: Silvia Gaspar. Vigo: Xerais.
Lapa, Manuel Rodrigues (1930): « A Demanda do Santo Graal. Prioridade do
texto português» , A Língua Portuguesa [Lisboa, 1929-1930], 1, 266-279,
305-316.
Lapa, Manuel Rodrigues (19702 [19953]): Cantigas d’ escarnho e de mal dizer
dos cancioneiros medievais galego-portugueses. Vigo: Galaxia [1ª ed.,
1965. 3ª ed. ilustrada: Vigo / Lisboa: Ir Indo Edicións / Edições J. Sá da
Costa, 1995].
Lapa, Manuel Rodrigues (1982): Miscelâ nea de Língua e Literatura Medieval
Portuguesa. Coimbra: Universidade de Coimbra. [Inclui Lapa (1930)].
Lapesa Melgar, Rafael (1948): Asturiano y provenzal en el fuero de Avilés. Sa-
lamanca: Universidad de Salamanca.
Lapesa Melgar, Rafael (1959 [19819]): Historia de la lengua española. Madrid:
Escelicer [Madrid: Gredos].
Lapesa Melgar, Rafael (1998): El dialecto asturiano occidental en la Edad
Media. Sevilla: Universidad de Sevilla.
Le Page, Robert Brock / André Tabouret-Keller (1985): Acts of identity: Creole-
based approaches to language and ethnicity. Cambridge: University Press.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 647
Referencias bibliográficas 647
Lehiste, Ilse (1988): Lectures in Language Contact. London: The MIT Press.
Leirós Fernández, Eladio (1951): Catálogo de los pergaminos monacales del
archivo de la S.I. Catedral de Orense. Santiago: El Eco Franciscano.
Linage Conde, Antonio (1973): Los orígenes del monacato benedictino en la
Península Ibérica. León: Centro de Estudios e Investigaciones San Isidoro.
Lindsay, W. M. (ed.) (1959): Captivi / Plauto. 2 vols. Oxford: Typographeo
Clarendoniano.
Lo Codi en castellano. Segú n los manuscritos 6416 y 10816 de la Biblioteca
Nacional, ed. y estudio preliminar de Juan Antonio Arias Bonet. Madrid:
Universidad Complutense, 1984.
Lo Codi in der lateinischen Ü bersetzung des Ricardus Pisanus, ed. Hermann
Fitting. Halle, 1906. [Nachdruck Aalen: Scientia, 1968].
Lo Codi. Eine Summa Codicis in provenzalischer Sprache aus dem XII. Jahr-
hundert. Die provenzalische Fassung der Handschrift A (Sorbonne 632).
Vorarbeiten zu einer kritischen Textausgabe [mit Texttranskription], von
Felix Derrer. Zürich: Juris, 1974.
Lodares, Juan Ramón (1995): « Alfonso el Sabio y la lengua de Toledo (Un
motivo político-jurídico en la promoción del castellano medieval)» , Revis-
ta de Filología Española LXXV, 35-56.
Lodares, Juan Ramón (1999): « Consideraciones sobre la historia económica y
política de la lengua española» , Zeitschrift fü r Romanische Philologie 115,
117-154.
Lomax, Derek W. (1971): « La lengua oficial de Castilla» , en A. Rosetti (ed.):
Actes du XIIe Congrè s International de Linguistique et Philologie Roma-
nes. Bucuresti: Universitatea, vol. II, 411-17.
Lopes, António da Costa (2003): O trovador Guilhade e a sua terra de ori-
gem. Barcelos: Câ mara Municipal de Barcelos.
Lopes, Graça Videira (19982): A sátira nos Cancioneiros medievais galego-
portugueses. Sátira, zombaria e circunstâ ncia no Cancioneiro Geral de
Garcia de Resende. Lisboa: Editorial Estampa.
López Alsina, Fernando (1976): Introducción al fenómeno urbano medieval
gallego a través de tres ejemplos: Mondoñedo, Vivero y Ribadeo. Santiago
de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.
López Alsina, Fernando (1987): « La formación de los núcleos urbanos de la
fachada Atlántica del señorío de la Iglesia de Santiago en el siglo XII, Pa-
drón, Noya y Pontevedra» , en Jubilatio. Homenaje de la Facultad de Geo-
grafía e Historia a los profesores don Manuel Lucas Álvarez y don Ángel
Rodríguez González. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago
de Compostela, I, 107-117.
López Alsina, Fernando (1988a): La ciudad de Santiago de Compostela en la
Alta Edad Media. Santiago de Compostela: Ayuntamiento de Santiago de
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 648
648 Referencias bibliográficas
Compostela – Centro de Estudios Jacobeos – Museo Nacional de las Pe-
regrinaciones.
López Alsina, Fernando (1988b): « Documento de compra-venda dunha casa
en Santiago pertencente ó mosteiro de Sobrado» , en O Pórtico da Gloria
e o seu tempo. Catálogo da exposición conmemorativa do VIII centenario
da colocación dos dinteis do Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago
de Compostela (Santiago do 16 setembro ó 17 de novembro de 1988).
[Santiago de Compostela]: Dirección Xeral do Patrimonio Histórico e Do-
cumental, 34.
López Alsina, Fernando (1993): « El Camino de Santiago como eje del desa-
rrollo urbano en la España medieval» , Revista Científica Icomos 2, 50-60.
López Alsina, Fernando (1999a): « Parroquias y diócesis: el Obispado de San-
tiago de Compostela» , en J. A. García de Cortázar (ed.): Del Cantábrico
al Duero. Trece estudios sobre la organización social del espacio en los si-
glos VIII a XIII. Santander: Universidad de Cantabria, 263-312.
López Alsina, Fernando (dir.) (1999b): El Papado, la iglesia leonesa y la basí-
lica de Santiago a finales del siglo XI: el traslado de la Sede Episcopal de
Iria a Compostela en 1095. Santiago de Compostela: Consorcio de Santia-
go de Compostela.
López Aydillo, Eugenio (ed.) (1918): Os miragres de Santiago. Versión galle-
ga del códice latino del siglo XII, atribuido al papa Calisto II. Valladolid:
Imprenta castellana.
López Carreira, Anselmo (1999): A cidade medieval galega. Vigo. A Nosa
Terra.
López Ferreiro, Antonio (1895 [1975]): Fueros municipales de Santiago y su
tierra. Santiago de Compostela: Imp. del Seminario. [Edición facsímile:
Madrid: Ed. Castilla].
López Ferreiro, Antonio (1898-1909): Historia de la Santa Apostólica Metro-
politana Iglesia de Compostela. 11 vols. Santiago de Compostela: Impren-
ta del Seminario. [Edición facsímile: Santiago de Compostela: Sálvora,
1983]. Vol. I (1898), vol. II (1899), vol. III (1900), vol. IV (1901), vol. V
(1902), vol. VI (1903), vol. VII (1904), vol. VIII (1905), vol. IX (1907), vol.
X (1908), vol. XI (1909)].
López García, Ángel (1992): « Los reajustes fonológicos del español a la luz
de una teoría del cambio» , en J. A. Bartol Hernández / J. F. García Santos
/ J. de Santiago Guervós (eds.): Estudios Filológicos en Homenaje a Euge-
nio de Bustos Tovar. Salamanca: Universidad de Salamanca, 519-530.
López García, Ángel (1996): « Teoría de catástrofes y variación lingüística» ,
Revista Española de Lingü ística 26/1, 15-43.
López García, Ángel (2000): Cómo surgió el español. Introducción a la sinta-
xis histórica del español antiguo. Madrid: Gredos.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 649
Referencias bibliográficas 649
López Martínez, Mª Sol (1993): O complemento directo con preposición a en
galego. Anexo 36 de Verba. Santiago de Compostela: Universidade de
Santiago de Compostela.
López Martínez-Morás, Santiago (1999): « Apuntes sobre o livro de Tristan ga-
lego» en R. Álvarez / D. Vilavedra (eds): Cinguidos por unha arela co-
mú n. Homenaxe ao profesor Xesú s Alonso Montero. Santiago de Compos-
tela: Universidade de Santiago de Compostela, II, 845-859.
López Martínez-Morás, Santiago (2002): É pica y Camino de Santiago. En tor-
no al Pseudo Turpín. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
López Martínez-Moras, Santiago / Gerardo Pérez Barcala (2001): « Estudio li-
terario. O Livro de Tristán na transmisión da materia tristaniana» , en P.
Lorenzo Gradín / J. A. Souto Cabo (eds.): Livro de Tristán e Livro de Mer-
lín. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro pa-
ra a Investigación en Humanidades, 105-36.
López Sangil, José Luis (1996): « La familia Froilaz-Traba en la Edad Media ga-
llega» , Estudios Mindonienses 12, 275-403.
López Sangil, José Luis (2005): A nobreza altomedieval galega. A familia
Froilaz-Traba. Noia: Toxosoutos.
Lorenzo, Ramón (1975-1977): La traducción gallega de la Crónica General y
de la Crónica de Castilla. Orense: Instituto de Estudios Orensanos “Padre
Feijoo”.
Lorenzo, Ramón (1985): Crónica Troiana. A Coruña: Fundación Barrié de la
Maza.
Lorenzo, Ramón (1987): « Algunhas consideracións sobre a História do Gale-
go-Portuguê s de Clarinda de Azevedo Maia» , Verba 14, 441-488.
Lorenzo, Ramón (1993a): « Crónica de 1404» , en G. Lanciani / G. Tavani (co-
ords.), 184-185.
Lorenzo, Ramón (1993b): « Livro de Alveitaria de Mestre Giraldo» , en G. Lan-
ciani / G. Tavani (coords.), 405-406.
Lorenzo, Ramón (1993c): « Tratado de alveitaria» , en G. Lanciani / G. Tavani
(coords.), 635.
Lorenzo, Ramón (1998): « A prosa galega medieval» , en A. Ferrari (coord.): Fi-
lologia classica e filologia romanza: esperienze ecdotiche a confronto.
Spoleto: Centro italiano di studi sull’ alto medioevo, 121-136.
Lorenzo, Ramón (2000): « Prosa medieval» , en [Link].: Galicia. Literatura.
Tomo XXX: Literatura. A Coruña: Hércules, 364-429.
Lorenzo, Ramón (2002): « La interconexión de Castilla, Galicia y Portugal en
la confección de las crónicas medievales y en la transmisión de textos li-
terarios» , Revista de Filología Románica 19, 93-123.
Lorenzo, Ramón (2003): « El gallego en los documentos medievales escritos
en latín» , en H. Perdiguero (ed.), 161-192.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 650
650 Referencias bibliográficas
Lorenzo, Ramón (2004a): « Edición de documentos medievais. Problemas que
presentan algunhas abreviaturas» , en R. Álvarez / A. Santamarina (eds.),
449-458.
Lorenzo, Ramón (2004b): « Emerxencia e decadencia do galego escrito (sécu-
los XIII-XIV)» , en R. Álvarez / F. Fernández Rei / A. Santamarina (eds.),
vol. III, 27-153.
Lorenzo, Ramón / M.ª do Carme Pérez ([no prelo]): Colección documental
do mosteiro de Montederramo.
Lorenzo Gradín, Pilar (1994): « Don Afonso Lopez de Bayão y la épica fran-
cesa» , en R. Lorenzo (ed.): Actas do XIX Congreso Internacional de Lin-
gü ística e Filoloxía Románicas. Universidade de Santiago de Composte-
la, 1989. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza, vol. VII,
707-716.
Lorenzo Gradín, Pilar / Eva Mª Díaz Martínez (2004): « El fragmento gallego
del “Livro de Tristan”: nuevas aportaciones sobre la collatio» , Romania
122, 3-4, 371-96.
Loscertales de García de Valdeavellano, Pilar (1976): Tumbos del monasterio
de Sobrado de los Monjes. Madrid: Dirección General del Patrimonio Ar-
tístico y Cultural.
LP = Brea, Mercedes (coord.) (1996).
LRL= Holtus, Günter / Michael Metzeltin / Christian Schmitt (eds.) (1988-2005):
Lexikon der Romanistischen Linguistik. Tübingen: Max Niemeyer. [Vol. I,2
Méthodologie; Datensammlung und – verarbeitung (2001); Vol. II,2 Les dif-
férentes langues romanes et leurs régions d’ implantation du Moyen Age à la
Renaissance (1995); Vol. V,1 Le français, L’ occitan… (1990)].
Lucas Álvarez, Manuel (1948): « Catálogo de los documentos en pergamino
existentes en el Archivo de la Universidad de Santiago de Compostela.
Sección 2ª. Fondo del antiguo monasterio de S. Martín Pinario» , Boletín
de la Universidad de Santiago LI-LII, 97-131.
Lucas Álvarez, Manuel (1950): « Características paleográficas de la escritura
gótica gallega: escritos notariales compostelanos» , Cuadernos de Estudios
Gallegos V.15, 53-86.
Lucas Álvarez, Manuel (1957-1958): « La colección diplomática del monasterio
de San Lorenzo de Carboeiro» , Compostellanum II, 4, 199-223; III, 2, 221-
308; III, 4, 547-638.
Lucas Álvarez, Manuel (1986): El tumbo de san Julián de Samos (siglos VIII-
XII). Estudio introductorio, edición diplomática, apéndices e índices. San-
tiago de Compostela: Caixa Galicia.
Lucas Álvarez, Manuel (1989): « El notariado en Galicia hasta el año 1300
(Una aproximación)» , en Notariado pú blico y documento privado: de los
orígenes al siglo XIV. Actas del VII Congreso Internacional de Diplomática,
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 651
Referencias bibliográficas 651
Valencia 1986. Valencia: Consellería de Cultura, Educaciò y Ciènc ia, I,
331-480.
Lucas Álvarez, Manuel (1991): « Paleografía gallega. Estado de la cuestión» ,
Anuario de Estudios Medievales XXI, 419-469.
Lucas Álvarez, Manuel (1995): El reino de León en la alta Edad media. VIII:
Cancillerías reales astur-leonesas (718-1072). León: Centro de Estudios e
Investigación San Isidoro.
Lucas Álvarez, Manuel (1997) La documentación del Tumbo A de la catedral
de Santiago de Compostela. Estudio y edición. León: Centro de Estudios e
Investigación San Isidoro. [ = Lucas Álvarez 1998].
Lucas Álvarez, Manuel (1998): Tumbo A de la Catedral de Santiago. Santiago
de Compostela: Seminario de Estudos Galegos. [ = Lucas Álvarez 1997].
Lucas Álvarez, Manuel (2003): El monasterio de San Martiño Pinario de San-
tiago de Compostela en la Edad Media. Sada (A Coruña): Ediciós do Cas-
tro, 215-216.
Lucas Álvarez, Manuel / Pedro Lucas Domínguez (1996a): El monasterio de
S. Clodio do Ribeiro en la Edad Media. Estudios y documentos. Sada (A
Coruña): Ediciós do Castro.
Lucas Álvarez, Manuel / Pedro Lucas Domínguez, P. (1996b): El priorato be-
nedictino de San Vincenzo de Pombeiro y su colección diplomática en la
Edad Media. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
Lucas Álvarez, Manuel / Pedro Lucas Domínguez (1998): San Pedro de Ra-
mirás. Un monasterio femenino en la Edad Media. Santiago de Compos-
tela: Caixa Galicia.
Lüdtke, Helmut (1957): « Beiträge zur Lautlehre portugiesischer Mundarten» , en
D. Catalán (ed.): Miscelánea Homenaje a André Martinet: “ Estruturalismo e
História” . Canarias: Biblioteca Filológica Universidad de La Laguna, 95-112.
MacDonald, Robert A. (1997): « El cambio del latín al romance en la Cancille-
ría Real de Castilla» , Anuario de Estudios Medievales 27, 381-413.
Machado, José Pedro (19773): Dicionário etimológico da língua portuguesa.
5 vols. Lisboa: Confluência.
Machado, José Pedro (20033): Dicionário onomástico etimológico de língua
portuguesa. Lisboa: Confluência.
Mackenzie, David (1988): « ¿ Unha crónica en galego de Xan Rodríguez del
Padrón?» , en V. Beltrán (ed.): Actas del I Congreso de la Asociación His-
pánica de Literatura medieval (Santiago de Compostela, 2 al 6 de diciem-
bre de 1985). Barcelona: PPU, 419-22.
Maia, Clarinda de Azevedo (1986): História do galego-portuguê s. Estado lin-
guístico da Galiza e do Noroeste de Portugal do século XIII ao século XVI
(com referê ncia à situaçã o do galego moderno). Coimbra: Instituto Na-
cional de Investigação Científica.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 652
652 Referencias bibliográficas
Marcos Marín, Francisco (ed.) (1987): Libro de Alexandre. Estudio y edición.
Madrid: Alianza.
Mariño Paz, Ramón (1998): Historia da Lingua Galega. Santiago de Compos-
tela: Sotelo Branco.
Mariño Paz, Ramón (2002): « A desnasalización vocálica no galego medieval» ,
Verba 29, 71-118.
Mariño Paz, Ramón / Xavier Varela Barreiro (2000): « Historia da lingua» , en
Gran Enciclopedia Gallega. Tomo XXXIV (apéndice). A Coruña: Gran
Enciclopedia Gallega, 213-238.
Mariño Paz, Ramón / Xavier Varela Barreiro (2005): « O uso dos signos gráfi-
cos <u>, <v> e <u> no Cancioneiro da Ajuda» , en M. Brea (coord.),
309-374.
Márquez Villanueva, Francisco (2004): Santiago: trayectoria de un mito. Bar-
celona: Bellaterra.
Marquilhas, Rita (2003): « Mudança analógica e elevação das vogais pretóni-
cas» , en I. Castro / Inês Duarte (eds.), vol. 2, 7-18.
Marquilhas, Rita (2004): « Traços distintivos, góticos e electrónicos» , en R.
Álvarez / A. Santamarina (eds.), 475-489.
Martí i Castell, Joan / Josep Moran (1986): Documents d’ històr ia de la llen-
gua catalana: dels orígens a Fabra. Barcelona: Empúries.
Martín, José Luis (1982): Documentos zamoranos. I. Documentos del Archivo
Catedralicio de Zamora. Primera parte (1128-1261). Salamanca: Univer-
sidad, 125, 135-6.
Martín, Therese (2005): « De ‘ gran prudencia, graciosa habla y elocuencia’ a
‘ mujer de poco juicio y ruin opinión’ : recuperando la historia perdida de
la reina Urraca (1109-1126)» , Compostellanum 50, 551-579.
Martínez, Gonzalo (1991): « Tres lecciones del siglo XII del Estudio General de
Palencia» , AHDE 61, 391-449.
Martínez López, Ramón (ed.) (1963): General Estoria. Versión gallega del si-
glo XIV. Oviedo: Universidad.
Martínez Martínez, Martín (1997): Cartulario de Santa María de Carracedo.
Años 992-1500. Vol. I (992-1274). Ponferrada: Instituto de Estudios Ber-
cianos.
Martínez Pereiro, Carlos Paulo (1999): A indócil liberdade de nomear (por
volta da « interpretatio nominis» na literatura trovadoresca). A Coruña:
Espiral Maior.
Martínez Sáez, Antonio (1988): El monasterio de San Salvador de Sobrado de
Trives. Estudio histórico y diplomático, 3 vols. Tese de doutoramento (ed.
en microficha). Universidad de Granada.
Martínez Salazar, Andrés (1911): Documentos gallegos de los siglos XIII al XVI.
A Coruña: Casa de la Misericordia.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 653
Referencias bibliográficas 653
Martínez Sopena, Pascual (coord.) (1995): Antroponimia y sociedad. Siste-
mas de identificación hispano-cristianos en los siglos IX a XIII. Santiago de
Compostela: Universidade – Valladolid: Universidad.
Martins, Ana Maria (1985): Elementos para um Comentário Linguístico do
Testamento de Afonso II (1214). Dissertação inédita (apresentada a Pro-
vas de Aptidão Pedagógica e Capacidade Científica). Faculdade de Letras
da Universidade de Lisboa.
Martins, Ana Maria (1999): « Os mais antigos textos escritos em português:
Documentos de 1175 a 1252» , en I. Hub Faria (ed.): Lindley Cintra. Ho-
menagem ao Homem, ao Mestre e ao Cidadã o. Lisboa: Edições Cosmos –
Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, 491-534.
Martins, Ana Maria (2001a): « Emergência e generalização do português escri-
to. De D. Afonso Henriques a D. Dinis» , en M. H. Mira Mateus (org.): Ca-
minhos do portuguê s. Exposiçã o Comemorativa do Ano Europeu das Lín-
guas. Catálogo. Lisboa: Biblioteca Nacional, 23-71.
Martins, Ana Maria (2001b): Documentos Portugueses do Noroeste e da Re-
giã o de Lisboa. Da Produç ã o Primitiva ao Século XVI. Lisboa: Imprensa
Nacional-Casa da Moeda.
Martins, Ana Maria (2004): « A emergência do português escrito na segunda
metade do século XII» , en R. Álvarez / A. Santamarina (eds.), 491-526.
Martins, Ana Maria / Cristina Albino (1997): « Sobre a primitiva produção do-
cumental em português: notícia de uma noticia de auer» , en D. Kremer
(ed.), vol. I, 105-121.
Mateu Ibars, Josefina et alii (eds.) (1984): Fuentes toponímicas en los perga-
minos condales de la Cancellería del Archivo de la Corona de Aragón (s.
IX-XII) y su valoración histórica. Barcelona: Universitat de Barcelona.
Mattoso, José (1985): « A nobreza medieval galaico-portuguesa. A identidade
e a diferença» , en Portugal Medieval. Novas interpretaç õ es. Lisboa: Im-
prensa Nacional-Casa da Moeda, 171-196.
Mattoso, José (1988): Identificaçâ o de um pais. Ensaio sobre as origens de
Portugal (1096-1325). Lisboa: Estampa.
Mattoso, José (1993): História de Portugal. vol. II. A Monarquia Feudal. Lis-
boa: Editorial Estampa.
Matute Martínez, Cristina (2001): « Interacción de sistemas lingüísticos en el
Libro de las Cruzes (1259) de Alfonso el Sabio» , Cahiers de linguistique et
de civilisation médiévales 24, 71-99.
Maure Rivas, Xulián (2006): Para unha escriptoloxía do galego. Edición e es-
tudo escriptolóxico do Tombo do Hospital dos Pobres de Tui (1436-1490).
A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
Megale, Héctor (2001): A Demanda do Santo Graal. Das Origens ao Códice
Portuguê s. São Paulo: Ateliê Editorial - FAPESP.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 654
654 Referencias bibliográficas
Menéndez Pidal, Ramón (1919): Documentos lingü ísticos de España (1). Rei-
no de Castilla. Madrid: Junta para Ampliación de Estudios e Investigacio-
nes Científicas – Centro de Estudios Históricos.
Menéndez Pidal, Ramón (1926 [19503, 19564, 19809]): Orígenes del español.
Madrid: Hernando. [Madrid: Espasa-Calpe].
Menéndez Pidal, Ramón (ed.) (1934): Historia troyana en prosa y verso. Tex-
to de hacia 1270. Madrid: Centro de Estudios Históricos.
Menéndez Pidal, Ramón (1944-1946, [19765]): Cantar de Mío Cid. Texto. Gra-
mática. Vocabulario. Madrid: Espasa-Calpe.
Menéndez Pidal, Ramón (1960): « Dos problemas iniciales relativos a los ro-
mances hispánicos» , en Enciclopedia Lingü ística Hispánica XXVII-CXXX-
VIII. Madrid: CSIC.
Menéndez Pidal, Ramón (1962): El dialecto leonés. Prólogo, notas y apéndi-
ces de Carmen Boves. Oviedo: Instituto de Estudios Asturianos.
Menéndez Pidal, Ramón (1966): Crestomatía del español medieval. Acabada
y revisada por Rafael Lapesa y María Soledad de Andrés. Madrid: Univer-
sidad, Seminario Menéndez Pidal.
Menéndez Pidal, Ramón (1972): « De Alfonso X a los dos Juanes» , en Studia
Hispanica in honorem Rafael Lapesa. Madrid: Gredos, 63-83.
Menéndez Pidal, Ramón (1976): Textos medievales españoles. Ediciones críti-
cas y estudios. Madrid: Espasa Calpe.
Menéndez Pidal, Ramón (2005): Historia de la lengua española. Madrid: Fun-
dación Menéndez Pidal – Real Academia Española.
Mettmann, Walter (ed.) (1959-1972): Afonso X, o Sabio. Cantigas de Santa
María. [Coimbra]: Universidade, 4 vols. [Vigo: Edicións Xerais de Galicia,
2 vols, 19812]. [Madrid: Castalia, 3 vols., 1986-19893].
Meyer-Lübke, Wilhelm (1890): Grammatik der romanischen Sprachen, I:
Lautlehre. Leipzig: Fues (Reisland). Trad. francesa de E. Rabiet (1980):
Grammaire des Langues Romanes, I: Phonétique. Paris: Welter.
Michael, Ian (1992): « Orígenes de la epopeya en España: Reflexiones sobre
las últimas teorías» , en. L. Megías et alii (eds.): Actas del II Congreso In-
ternacional de la Asociación Hispánica de Literatura Medieval (Segovia,
del 5 al 9 de octubre de 1987). Alcalá de Henares: Universidad de Alcalá
de Henares, vol. I, 71-85.
Michon, Patricia (1991): « Le Tristan en prose galaï co-portugais» , Romania
CXII, 259-268.
Millares Carlo, Agustín / José Ignacio Mantecón (1975): Album de Paleogra-
fía Hispanoamericana de los siglos XVI y XVII. Introducción y transcripcio-
nes. Barcelona: Ediciones El Albir.
Miranda, José Carlos Ribeiro (1994): Calheiros, Sandim e Bonaval: uma rap-
sódia de amigo. Porto: Ed. do autor.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 655
Referencias bibliográficas 655
Miranda, José Carlos Ribeiro (1996): Os Trovadores e a Regiã o do Porto. Sobre
o Rapto de Elvira Anes da Maia. Porto. Ed. do autor.
Miranda, José Carlos Ribeiro (1998): « Le surgissement de la culture trouba-
douresque dans l’ occident de la Péninsule Ibérique: Les genres, les thè-
mes et les formes» , en Le rayonnement des troubadours. Actes du Collo-
que de l’ Association Internationale d’ É tudes Occitanes. Amsterdam:
Rodopi, 85-105.
Miranda, José Carlos Ribeiro (2004a): Aurs Mesclatz ab Argen. Sobre a primei-
ra geraç ã o de trovadores galego-portugueses. Porto: Edições Guarecer.
Miranda, José Carlos Ribeiro (2004b): « O Autor Anónimo de A36/ A39» , en M.
Brea (coord.).
Miranda, José Carlos Ribeiro (2004c): « Garcia Mendes d’ Eixo e as duas faces
de Janus» , en F. Marinho / F. Topa (coords.): Literatura e História. Actas
do Colóquio Internacional realizado na Faculdade de Letras do Porto
(13 a 15 de novembro de 2003). Porto: Departamento de Estudos Portu-
gueses e de Estudos Româ nicos da Faculdade de Letras da Universidade
do Porto, vol. II, 41-48.
Miranda, José Carlos Ribeiro (2005): « Da fin’ amors como representação da
sociedade aristocrática occitâ nica» , en Amar de Novo. Participaçõ es no
Ciclo de Conferê ncias da Associaç ã o de Professores de Filosofia. Porto:
Fundação Engenheiro António de Almeida, 123-150.
Miret i Sans, Joaquim (1904): « El mes antic text literari escrit en català» , Revis-
ta de Bibliografia Catalana 4, 30-47.
Miret i Sans, Joaquim (1908): « Documents en langue catalane (Haute Vallée
du Sèg re, XIe-XIIe sièc les)» , Revue Hispanique XIX, 6-19.
Molho, Maurice (1961): « Les Homélies d’ Organyà» , Bulletin Hispanique 63,
186-210.
Monteagudo, Henrique (1985): « Aspectos sociolingüísticos do uso do galego,
castelán e latín na Idade Media en Galicia» , Revista de Administración
Galega 1, 85-108.
Monteagudo, Henrique (1991): « As leis, as letras e a lingua galega. Breve
ollada retrospectiva» , en H. Monteagudo et alii: Contos da Xustiza. Vigo:
Ir Indo.
Monteagudo, Henrique (1994a): « A Crónica galega dos reinos de León e Cas-
tela na historia e na historiografía galegas» en Trevor J. Dadson / R. J. Oa-
kley / P. A. Odber de Baubeta (eds.): New frontiers in Hispanic and Lu-
so-Brazilian scholarship. Cómo se fue el maestro, for Derek W. Lomax in
memoriam. Lewiston: Edwin Mellen Press, 33-55.
Monteagudo, Henrique (1994b): « Aspectos sociolingüísticos do uso escrito
do galego, o castelán e o latín na Galicia tardomedieval (ss. XIII-XV)» , en
E. Fidalgo / P. Lorenzo Gradín (coords.), 169-185.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 656
656 Referencias bibliográficas
Monteagudo, Henrique (1995): « Narracións galegas da inventio do sepulcro
xacobeo» , en J. Paredes (ed.): Medioevo y literatura: actas del V Congreso
de la Asociación Hispánica de Literatura Medieval (Granada, 27 sep-
tiembre – 1 octubre 1993), Granada: Universidad de Granada, vol. III,
361-396.
Monteagudo, Henrique (1999): Historia social da lingua galega. Vigo: Galaxia.
Monteagudo, Henrique (2004a): « Do uso á norma, da norma ao uso (Varia-
ción sociolingüística e estandarización no idioma galego)» , en R. Álvarez
/ H. Monteagudo (eds.): Norma lingü ística e variación. Santiago de
Compostela: Consello da Cultura Galega, 377-436.
Monteagudo, Henrique (2004b): « O Camiño, as linguas e a emerxencia do
galego» , Grial 161, 52-61.
Monteagudo, Henrique (2005): « O Foro do Burgo do Castro Caldelas (1228)
e a emerxencia do galego escrito» , Grial 166, 113-119. [Transcrición do
texto en: <[Link]
[Link]>
Monteagudo, Henrique ([no prelo]): Letras primeiras. O foro do burgo de
Caldelas nas orixes da escrita en galego. A Coruña: Fundación Pedro Ba-
rrié de la Maza – Instituto da Lingua Galega.
Montero Cartelle, Emilio (1996): « Pene: Eufemismo y disfemismo en el galle-
go medieval» , Verba 23, 307-336.
Montero Díaz, Santiago (1935): « La colección diplomática de San Martín de
Jubia» , Boletín de la Universidad de Santiago 25, 3-159.
Morala Rodríguez, José Ramón (2003): « Isoglosas y usos gráficos» , en H. Per-
diguero (ed.), 193-204.
Moralejo, Abelardo / Casimiro Torres / Julio Feo (1951 [20042]): Liber Sancti
Iacobi, Codex Calixtinus. Santiago de Compostela: Xerencia de Promo-
ción do Camiño de Santiago.
Moran, Josep (1982a): « L’ ús de la llengua vulgar per a fins religiosos i cate-
què tics en els orígens» , en Estudis de llengua & literatura catalanes XXVIII,
81-87.
Moran, Josep (1982b): « Les homilies d’ Organyà en relació amb els homilies
provençals de Tortosa» , en Estudis de Llengua i Literatura Catalanes IV
(= Miscel· là nia Pere Bohigas 2). Barcelona: Publicacions de l’ Abadia de
Montserrat, 67-84.
Moran, Josep (1989a): « L’ aparició del català a l’ escriptura» , en Estudis de Llen-
gua i Literatura Catalanes XIX (= Miscel· là nia Joan Bastardas 2). Barce-
lona: Publicacions de l’ Abadia de Montserrat, 103-141.
Moran, Josep (1989b): « Jurament de pau i treva del comte Pere Ramon de Pa-
llars Jussà al bisbe d’ Urgell. Transcripció i estudi lingüístic» , Llengua & Li-
teratura 5, 147-169.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 657
Referencias bibliográficas 657
Moran, Josep (ed.) (1990): Les homilies de Tortosa. Barcelona: Publicacions
de l’ Abadia de Montserrat – Curial.
Moran, Josep (2005): « El proceso de creación del catalán escrito» , Aemilia-
nense 1, 431-455.
Moran, Josep / Joan Anton Rabella (eds.) (2001): Primers textos de la llen-
gua. Barcelona: Proa.
Moreno Fernández, Francisco (2005): Historia social de las lenguas de Espa-
ña. Barcelona: Ariel.
Moreno Hernández, Carlos (2002): « Juglaría, Clerecía y traducción» , Lemir.
Revista Electrónica sobre Literatura Española Medieval y Renacimiento 6.
<[Link]
Morreale, Margherita (1974): « Grafías latinas y grafías romances: a propósito
de los materiales ‘ ortográficos’ en el último tomo de la edición crítica de
la Vulgata» , Emerita XLII, 37-45.
Moscoso Mato, Eduardo (2000): Os tempos compostos no galego medieval.
Anexo 46 de Verba. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago
de Compostela.
Mosquera Agrelo, Manuel (1999): « La Capellanía-Canonjía de Santo Domingo
de los Reyes en la Catedral de Lugo: datos para el conocimiento del ca-
bildo lucense medieval» , Lucensia 18, 79-97.
Mosquera Agrelo, Manuel (2002): « La Diócesis de Lugo en la Edad Media» , en
J. García Oro (coord.): Iglesias de Lugo, Mondoñedo-Ferrol y Ór ense. Ma-
drid: Biblioteca de Autores Cristianos, 21-64.
Mundó, Anscari Manuel (1960): « Un monument antiquíssim de la llengua ca-
talana» , Serra d’ Or II, 6, 22-23
Mundó, Anscari Manuel (1984): « Fragment d’ una versió catalana antiga del
Llibre jutge» , Estudis Universitaris Catalans, Miscel· là nia Aramon i Serra,
vol. IV 26, 155-193.
Muñoz y Rivero, Jesús (19172): Manual de paleografía diplomática española.
Madrid: Danie Jorro. [Edición facsímile: Madrid: Ed. Atlas, 1972].
Myers-Scotton, Carol (1997): « Code-switching» , en F. Coulmas (ed.): The
Handbook of Sociolinguistics. Oxford: Blackwell, 217-37.
Nadal, Josep M. / Modest Prats (1996 [1982]): Histò ria de la lengua catalana.
Barcelona: Ed. 62, 2 vols.
Nagore, Franco (1993): « Mil (y pico) añadas de fabla aragonesa (arrebol de
as Glosas Emilianenses)» , Fuelhas d’ Informazión d’ o Consello d’ a Fabla
Aragonesa 16-19.
Nagore, Franco (1999): « O aragonés» , en F. Fernández Rei / A. Santamarina
(eds.): Estudios de sociolingü ística románica. Linguas e variedades mi-
norizadas. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Com-
postela.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 658
658 Referencias bibliográficas
Nicolaj, Giovanna (2004): La diplomatica dei documenti giudiziari (dai pla-
citi agli acta – secc. XII-XV). Atti del X Congresso Internazionale della
Commission internationale de diplomatique (Bologna 12-15 settembre
2001). Roma: Dipartimento per i Beni Archivistici e Librari.
Niederehe, Hans-Joseph (1975): Die Sprachauffassung Afons des Weisen:
Studien zur Sprach– und Wissenschaftsgeschichte. Tübingen: Max Nie-
meyer, XI (= Beihefte zur ZRPH 144). [Trad. ao español de C. Melches:
Afonso X el Sabio y la lingü ística de su tiempo. Madrid: Sociedad General
Española de Librería, 1987].
Nodar, Francisco (1989): « El uso literario de la estructura del signo genital:
onomástica y alegorías genitales en las cantigas de escarnio» , Verba 16,
451-457.
Novo Cazón, José-Luis (1986): El priorato santiaguista de Vilar de Donas en
la Edad Media (1194-1500). A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la
Maza.
Nunes, José Joaquim (1908): « Textos antigos portugueses» , Revista Lusitana
XI, 210-237.
Nunes, José Joaquim (1936): « Os nomes de baptismo: sua origem e signifi-
cação» , Revista Lusitana XXXIV, 105-164.
Nunes, José Joaquim (1973): Cantigas d’ Amigo dos trovadores galego-portu-
gueses. Ediçã o crítica acompanhada de introduç ã o, comentário, varian-
tes, e glossário. Lisboa: Centro do Livro Brasileiro, vol. III.
Odlin, Terence (1989): Language Transfer. Cross-linguistic influence in lan-
guage learning. Cambridge: Cambridge University Press.
Oesterreicher, Wulf (1994): « El español en textos escritos por semicultos.
Competencia escrita e impronta oral en la historiografía indiana» , en J.
Lüdke: El español de América en el siglo XVI. Actas del simposio del Instituto
Ibero-Americano de Berlín. Berlín: Biblioteca Ibero-Americana, 155-190.
Oliveira, António Resende de (1993): « Garcia Mendiz d’ Eixo» , en G. Lanciani
/ G. Tavani (coords.), 290-291.
Oliveira, António Resende de (1994): Depois do Espectáculo Trovadoresco. A
estrutura dos cancioneiros peninsulares e as recolhas dos sécs. XIII e XIV.
Lisboa: Colibri.
Oliveira, António Resende de (1998): « Le surgissement de la culture trouba-
douresque dans l’ occident de la Péninsule Ibérique (I) Compositeurs et
cours» , en Le rayonnement des troubadours. Actes du Colloque de l’ Asso-
ciation Internationale d’ É tudes Occitanes. Amsterdam: Rodopi.
Oliveira, António Resende de (2001): O trovador galego-portuguê s e o seu
mundo. Lisboa: Notícias.
Oliveira, António Resende de / José Carlos Ribeiro Miranda (1995): « A segun-
da geração de trovadores galego-portugueses: temas, formas e realida-
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 659
Referencias bibliográficas 659
des» , en Medievo y literatura. Actas del V Congreso de la Asociación His-
pánica de Literatura Medieval (Granada). Granada: Universidad de Gra-
nada, 499-512.
Ostos Salcedo, Pilar (2004): « Cancillería castellana y lengua vernácula: su
proceso de consolidación» , Espacio, tiempo y forma. Serie III. Historia
Medieval 17, 471-484.
Oviedo y Arce, Eladio (1916): « Fragmento de un códice galaico-castellano de
Las Partidas» , Boletín de la Real Academia Gallega, 1915, ano X, nº 100,
73-82.
Pallares Méndez, Mª del Carmen (1978): « Los cotos como marco de los dere-
chos feudales en Galicia durante la Edad Media (1100-1500)» , Liceo Fran-
ciscano 31, 202-225.
Pallares Méndez, Mª del Carmen (1979): El monasterio de Sobrado: un ejem-
plo de protagonismo monástico en la Galicia medieval. A Coruña: Dipu-
tación Provincial.
Pallares Méndez, Mª del Carmen (1987): « Sistema feudal y proceso de urbani-
zación: algunas reflexiones a propósito del caso gallego en los siglos XII y
XIII» , en Jubilatio. Homenaje de la Facultad de Geografía e Historia a los
profesores don Manuel Lucas Álvarez y don Ángel Rodríguez González.
Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, 95-107.
Pallares Méndez, Mª del Carmen (1998): Ilduara, una aristócrata del siglo X.
Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
Pallares Méndez, Mª del Carmen et alii (1992): « La Tierra de Santiago, espa-
cio de poder (siglos XII y XIII)» , en R. Pastor de Tognery et alii: Poder y so-
ciedad en la Galicia medieval. Santiago de Compostela: Tórculo Edi-
cións, 133-174.
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (dirs.) (1988a): In-
ventario das fontes documentais da Galicia medieval. Santiago de Com-
postela: Consello da Cultura Galega.
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (1988b): « Las re-
vueltas compostelanas del siglo XII, un episodio en el nacimiento de la
sociedad feudal» , en R. Villares (ed.): La ciudad y el mundo urbano en la
historia de Galicia. Santiago de Compostela: Facultade de Xeografía e
Historia, 89-105.
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (1989): « Elementos
para el análisis de la aristocracia altomedieval de Galicia: parentesco y
patrimonio» , Museo de Pontevedra 43, 39-54.
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (1993): « Aristocra-
cia y sistema de parentesco en los siglos centrales de la Edad Media: el
grupo de los Traba» , en De Galicia en la Edad Media. Sociedad, espacio y
poder. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, 277-294.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 660
660 Referencias bibliográficas
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (1997): « Entre To-
ledo e Oviedo: os efectos da conquista árabe en Galicia» , en Santiago,
al-Andalus: diálogos artísticos para un milenio. Santiago de Compostela:
Xunta de Galicia, 37-60.
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (2000): « De Gelmí-
rez a los irmandiños, conflictos sociais en la ciudad de Santiago» , en C.
Estepa (coord.): El Camino de Santiago, estudios sobre peregrinación y
sociedad. Madrid: Fundación de Investigaciones Marxistas, 107-131.
Pallares Méndez, Mª del Carmen / Ermelindo Portela Silva (2003): « La reina
Urraca y el obispo Gelmírez: Nabot contra Jezabel» , en Os reinos ibéricos
na Idade Media: livro de Homenagem ao Professor Doutor Humberto Ba-
quero Moreno. Porto: Livraria Civilização, 945-962.
Panunzio, Saverio (1967): Pero da Ponte. Poesie. Bari: Adriatica Editrice.
Pascual, José Antonio (1999): « Notas sobre el léxico hispánico» , Salamanca:
revista de estudios 43, 377-387.
Parker, Kelvin M. (ed.) (1975): Historia Troyana. Santiago de Compostela:
CSIC – Instituto Padre Sarmiento.
Pastor, Reyna (1980): Resistencias y luchas campesinas en la época del creci-
miento y consolidación de la formación feudal. Castilla y León, siglos X-
XIII. Madrid: Siglo XXI.
Pedro, Susana (1994): De noticia de torto. Dissertação de mestrado inédita.
Lisboa: Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa.
Pedro, Susana (2004): « Tipologia diplomática de documentos privados não-
dispositivos: notícia e inventário» [intervenção na Mesa-Redonda sobre a
antiga documentação de Portugal, organizada por Ivo Castro no â mbito
do 19º Encontro da APL], en T. Freitas / A. Mendes (eds.): Actas do XIX
Encontro Nacional da Associaç ã o Portuguesa de Linguística. Lisboa: As-
sociação Portuguesa de Linguística, 71-78.
Pellegrini, Silvio (s. d.): Studi su trove e trovatori della prime lirica ispano-
portoghese. Bari: Adratica Editrice.
Pena, Xosé Ramón (2002): Historia da literatura medieval galego-portugue-
sa. Santiago de Compostela: Sotelo Blanco.
Penny, Ralph (1991): Gramática histórica del español. Barcelona: Ariel.
Penny, Ralph (2003): « Ambigüedad grafemática: correspondencia entre fone-
mas y grafemas en los textos peninsulares anteriores al siglo XIII» , en H.
Perdiguero (ed.), 221-228.
Penny, Ralph (2004): « Continuum dialectal y fronteras estatales: el caso del
leonés» , en Orígenes de las lenguas romances en el Reino de León. Siglos
IX-XII (Congreso internacional, León, 15-18 octubre 2003). León: Centro
de Estudios e Investigación San Isidoro.
Pensado, José Luis (ed.) (1958): Miragres de Santiago. Madrid: CSIC.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 661
Referencias bibliográficas 661
Pensado, José Luis (ed.) (1962): Fragmento de un “ Livro de Tristán” galaico-
portugués. Santiago de Compostela: Instituto Padre Sarmiento de Estu-
dios Gallegos.
Pensado, José Luis (1974-1975): « Tres fragmentos jurídicos galaicoportugue-
ses» , Cuadernos de Estudios Gallegos 29 (87-88-89), 102-129.
Pensado, José Luis (1983): « El léxico hispánico occidental en el “Tumbo Vie-
jo” de San Pedro de Montes» , Verba 10, 43-77. [Reproducido en Estudios
asturianos. Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana, 249-279, 1999].
Pensado, José Luis (ed.) (2004): Tratado de Albeitaria. Santiago de Compos-
tela: Xunta de Galicia, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Hu-
manidades.
Perdiguero Villarreal, Hermógenes (ed.) (2003): Lengua romance en textos
latinos de la Edad Media. Sobre los orígenes del castellano escrito. Bur-
gos: Universidad de Burgos – Instituto de la Lengua Castellano y Leo-
nés.
Pereira, António da Costa (2003): « Cancioneiro da Biblioteca Nacional (Co-
locci-Brancuti): Génese e actualidade da antroponímia nas « cantigas d’ Es-
carnho e de Mal Dizer» » , en Brian F. Head et alii (eds.), 359-369.
Pérez Martín, Antonio (1984): « El ordenamiento de Alcalá (1348) y las glosas
de Vicente Arias de Balboa» , Ius Commune 11, 55-215.
Pérez Pascual, José Ignacio (1990): La Crónica de 1404. Edición y estudio.
Tese de doutoramento (inédita). Universidad de Salamanca.
Pérez Pascual, José Ignacio (1991a): « El castellano de la Crónica General de
1404» , Verba 18, 201-219.
Pérez Pascual, José Ignacio (1991b): « A narración das cruzadas na Crónica
Xeral de 1404» , en M. Brea / F. Fernández Rei (eds.): Homenaxe ao pro-
fesor Constantino García. Santiago de Compostela: Universidade de San-
tiago de Compostela, 387-392.
Pérez Pascual, José Ignacio (1994): « O Corpus Pelagianum na Crónica Xeral
de 1404» , en E. Fidalgo / P. Lorenzo Gradín (coords.), 249-256.
Pérez Pascual, José Ignacio (2002): « Crónica de 1404» , en C. Alvar / J. M. Lu-
cía Megías (eds.), 325-327.
Pérez Rodríguez, Francisco Javier (1996): La Iglesia de Santiago de Composte-
la en la Edad Media. El cabildo catedralicio (1100-1400). Santiago de
Compostela: Dirección Xeral do Patrimonio, Xunta de Galicia.
Pérez Rodríguez, Francisco Javier (2004): Os documentos do Tombo de Toxos
Outos. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.
Pfister, Max (1991): « Les éléments provençaux dans les documents asturiens
des XIIe et XIIIe sièc les» , Lletres Asturianes 41, 8-19.
Piel, Joseph (1982): « Un sobrenome de mulher, enigmático (?): Marinha “Me-
jouchi”. (Nota de etimologia frívola)» , Grial 76, 218-220.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 662
662 Referencias bibliográficas
Piel, Joseph / Dieter Kremer (1976): Hispano-gotisches Namenbuch. Heidel-
berg: Carl Winter.
Polín, Ricardo (1997): Cancioneiro galego-castelán (1350-1450). Corpus líri-
co da decadencia. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
Polo, José (1999-2000): « Hacia una configuración científico-editorial de la
obra de Emilio Alarcos [2]» , Contextos XVII-XVIII/33-36, 401-407.
Portela Silva, Ermelindo (1973): La región del obispado de Tuy de los siglos XII
a XV: una sociedad en la expansión y en la crisis. Santiago de Composte-
la: El Eco Franciscano.
Portela Silva, Ermelindo (1981): La colonización cisterciense en Galicia
(1142-1250). Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de
Compostela.
Portela Silva, Ermelindo (1995): « Galicia y la monarquía leonesa» , en El Reino
de León en la Alta Edad [Link]. León: Centro de Estudios e Investiga-
ción San Isidoro, 11-70.
Portela Silva, Ermelindo (2001): García II de Galicia, el rey y el reino (1065-
1090). Burgos: La Olmeda.
Portela Silva, Mª José / José García Oro (1997): La Iglesia y la ciudad de Lu-
go en la Baja Edad Media. Santiago de Compostela: Instituto Padre Sar-
miento de Estudios Galegos.
Pratesi, Alessandro (1979): Genesi e forme del documento medievale. Roma.
Jouvence.
Prévot, Brigitte (1991): La science du cheval au Moyen Age: le traité d’ hippia-
trie de Jordanus Ruffus. Paris: Klincksieck.
Prieto Morera, Agustín (1992): « El proceso en el reino de León a la luz de los
diplomas» , en El Reino de León en la Alta Edad Media. II. León: Centro de
Estudios e Investigación San Isidoro, 383-518.
Procter, Evelyn S. (1934): « The Castilian Chancery during the reign of Alfonso
X, 1252-84» , en F. M. Powicke (ed.): Oxford Essays In Medieval History
presented to Herbert E. Salter. Oxford: Clarendon Press, 104-121.
Procter, Evelyn S. (1951): Alfonso X of Castile. Patron of Literature and Lear-
ning. Oxford: Clarendon Press. [Trad. ao español de M. González Jimé-
nez: Alfonso X de Castilla, patrono de las letras y del saber. Murcia: Real
Academia Alfonso X el Sabio, 2002].
Puentes Romay, José Antonio (1994): « Acerca de la pronunciación del latín
altomedieval: a propósito de una teoría reciente» , Euphrosyne 22, 269-
291.
Puig i Tàrrec, Armand (2001): « Les Homilies d’ Organyà: Estructura i fonts» , en
A. Soberanas / A. Rossinyol (eds.), 141-322.
Pujol, Pere (1913): Documents en vulgar dels segles XI, XII i XIII procedents del
bisbat de la Seu d’ Urgell. Barcelona: Institut d’ Estudis Catalans.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 663
Referencias bibliográficas 663
Pusch, Claus / Johannes Kabatek / Wofgang Raible (eds.) (2005): Romanis-
che Corpuslinguistik II: Corpora und historische Sprachwissenschaft. Tü-
bingen: Narr.
Quint. inst. = Winterbottom, Michael (1989): M. Fabi Qvintiliani Institutionis
Oratoriae libri duodecim. Oxford: Clarendon Press.
Quintana Prieto, Augusto (1971): Tumbo viejo de San Pedro de Montes. León:
Centro de Estudios e Investigación San Isidoro – Archivo Histórico Dio-
cesano.
Quintana Prieto, Augusto (2001): El obispado de Astorga en el siglo XIII. Astor-
ga: Instituto de Estudios Bercianos.
Rabella, Joan Anton (1997): « Greuges de Guitard Isarn, senyor de Caboet (180-
1095)» , en Estudis de Llengua i Literatura Catalanes XXXV = Homenatge a
Arthur Terry. Barcelona: Publicacions de l’ Abadia de Montserrat, 9-49.
RAG / ILG = Real Academia Galega / Instituto da Lingua Galega (2003): Nor-
mas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego. Vigo.
Ramos, Mª Ana (1989): « O retorno da Guarvaya ao Paay» , en Miscellanea di
studi in onore di Aurelio Roncaglia a cinquent’ anni dalla sua laurea.
Modena: Mucchi Editore.
Ramos, Mª Ana (1993): « Cancioneiro da Ajuda» , en G. Lanciani / G. Tavani
(coords.), 115-117.
Ramos, Mª Ana (1994): « O Cancioneiro da Ajuda. História do manuscrito,
descrição e problemas» , en Cancioneiro da Ajuda. Fragmento do Nobiliá-
rio do Conde dom Pedro. Edição fac-similada do códice existente na Bi-
blioteca da Ajuda. Apresentação, Estudos e Índices. Lisboa: Edições Tá-
vola Redonda, 27-47.
Ramos, Mª Ana (2004): « O cancioneiro ideal de D. Carolina» , en M. Brea (co-
ord.), 13-40.
Ramos, Mª Ana (2005): « Letras perfeytas? Grafias entre manuscritos e impres-
sos» , en P. Botta et alii (ed.): Filologia dei Testi a Stampa (area iberica).
Modena: Mucchi Editore, 381-405.
Redlich, Oswald (19672). Die Privaturkunden des Mittelalters. München:
Darmstadt.
Rey Caiña, José Ángel (1985): Colección diplomática del monasterio de Ferrei-
ra de Pallares. Tese de doutoramento (inédita). Universidad de Granada
Riché, Pierre (1979): É coles et enseignement dans le Haut Moyen Age. Paris:
Aubier Montaigne.
Rico, Francisco (1978): « El cuaderno de un estudiante de latín» , Historia 16
25, 79-84. <[Link]
Riesco Terrero, Ángel (1995): « Diplomática eclesiástica del Reino de León
hasta 1300» , en El Reino de León en la Alta Edad Media. VII. León: Centro
de Estudios e Investigación San Isidoro, 331-597.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 664
664 Referencias bibliográficas
Riesco Terrero, Ángel (ed.) (1999): Introducción a la paleografía y a la di-
plomática general. Madrid: Síntesis.
Riesco Terrero, Ángel et alii (1987): Paleografía y diplomática. Madrid:
UNED, 2 vols.
Ríos Rodríguez, Mª Luz (1993): As orixes do foro na Galicia medieval. Santia-
go de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.
Riquer, Martín de (19832): Los trovadores: historia literaria y textos. Barcelo-
na: Ariel.
Rivas, Eligio (1991): Onomástica persoal do noroeste hispánico. Lugo: Alvarellos.
Rodríguez, José Luis (1980): El cancionero de Joan Airas de Santiago. Edi-
ción y estudio. Anexo 12 Verba. Santiago de Compostela: Universidade
de Santiago de Compostela.
Rodríguez Díaz, Elena (1998): « Producción libraria en la Asturias medieval: el
ms. 1358 de la Biblioteca Nacional de Madrid» , Boletín del Real Instituto
de Estudios Asturianos 152, 21-50.
Rodríguez Fernández, Justiniano (1981): Los fueros del Reino de León. 2 vols.
León: Ediciones Leonesas.
Rodríguez Fernández, Justiniano (1990): Los fueros locales de la provincia de
Zamora. [Valladolid]: Junta de Castilla y León.
Rodríguez González, Ángel (1966/1970): « El Tumbo de San Martín de Casta-
ñeda» , Archivos Leoneses 20 (1966), 181-352, 21 (1967), 151-186, 24
(1970), 321-379. [Reproducido en Rodríguez González 1973 (= TCasta-
ñeda)].
Rodríguez González, Ángel (1973): El tumbo del monasterio de San Martín
de Castañeda. León: Centro de Estudios e Investigación San Isidoro. [Pu-
blicado previamente en Rodríguez González 1966/1970].
Rodríguez González, Ángel / José Ángel Rey Caiña (1992): « Tumbo de Loren-
zana» , Estudios Mindonienses 8, 11-324.
Rodríguez Velasco, Jesús D. (1996): El debate sobre la caballería en el siglo
XV. La tradición caballeresca castellana en su marco europeo. Valladolid:
Junta de Castilla y León.
Romaní Martínez, Miguel (1988): « El burgo de Ribadavia y Osera: conflictos
sobre la jurisdicción eclesiástica y rentas diezmales (1170-1244)» , en R.
Villares Paz (coord.): La ciudad y el mundo urbano en la historia de Ga-
licia. Santiago de Compostela: Tórculo Edicións, 107-127.
Romaní Martínez, Miguel (ed.) (1989): La colección diplomática de Santa
María de Oseira (1205-1310). 2 vols. Santiago de Compostela: Tórculo
Edicións.
Romero Tallafigo, Manuel (2002): Historia del documento en la Edad Con-
temporánea. La comunicación y la representación del poder central de la
nación. Carmona: S&C Ediciones.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 665
Referencias bibliográficas 665
Rossi, Luciano (1993): « Livro de Tristan» , en G. Lanciani / G. Tavani (co-
ords.), 414-415.
Roudil, Jean (1985): Jacobo de Junta el de las Leyes. Œu vres I: Summa de los
nueve tiempos de los pleitos. É dition et étude d’ une variation sur un thè -
me. Paris: Klincksieck.
Roudil, Jean (2000, 2002, 2003): La tradition d’ écriture des Flores de Dere-
cho. Construction et étude, Tome I, vol. 1, Paris: Klincksieck, 2000; vol. 2,
Braga: Barbosa & Xavier, 2002; vol. 3, Braga: Barbosa & Xavier, 2003.
Rübecamp, Rudolf (1933): A Linguagem das Cantigas de Santa Maria de
Afonso X, o Sábio. Lisboa: Imprensa Nacional.
Rubio García, Luis (1981): Del latín al castellano en las escrituras reales.
Murcia: Universidad de Murcia.
Ruiz Asencio, José Manuel (1993): « Hacia una visión de las Glosas Emilianen-
ses y Silenses» , en C. Hernández et alii (eds.): Las Glosas Emilianenses y
Silenses. Burgos: Ayuntamiento de Burgos, 83-118.
Russell-Gebbet, Paul (1965): Mediaeval Catalan Linguistic Texts, edited with
introduction, notes and vocabulary. Oxford: The Dolphin Books.
Sabatini, Francesco (1965) « Esigenze di realismo e dislocazione morfologia in
testi preromanzi» , Rivista di Cultura classica e medioevale 7, 1965, 972-
998.
Sáez, Carlos / Mª del Val González de la Peña (2002, 2004): La Coruña. Fon-
do antiguo (788-1065). 2 vols. Madrid: Universidad de Alcalá.
Sáez Sánchez, Emilio (1948): « Los ascendientes de San Rosendo: notas para
el estudio de la monarquía astur-leonesa durante los siglos IX y X» , Hispa-
nia 8, 3-76 e 179-233.
Salvado Martínez, Vicente (1991): « Tumbo de Toxosoutos. Siglos XII y XIII» ,
Compostellanum 36, 165-232
Sánchez Chouza, José Manuel (2006): A Coruña en la Baja Edad Media. A
Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.
Sánchez González de Herrero, Ma Nieves (2002): « Rasgos fonéticos y morfo-
lógicos de los documentos alfonsíes» , Revista de Filología Española LXX-
XII, 139-177.
Sánchez Pardo, José Carlos (2006): « Análisis espacial de un territorio alto-
medieval: Nendos (A Coruña)» , Arqueología y Territorio Medieval 13,
7-48.
Sánchez Sánchez, Ambrosio Manuel (2000): « La originalidad y el supuesto
origen agustianiano de las Homilies d’ Organyà» , en M. Freixas / S. Iriso /
L. Fernández (eds.): Actas VIII Congreso de la Asociación Hispánica de
Literatura Medieval (Santander, 1999). Santander: Consejería de Cultura
del Gobierno de Cantabria – Año Jubilar Lebaniego – Asociación Hispá-
nica de Literatura Medieval, vol. II, 1611-1630.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 666
666 Referencias bibliográficas
Sánchez-Prieto Borja, Pedro (2004): « La normalización del castellano escrito
en el siglo XIII. Los caracteres de la lengua: grafías y fonemas» , en R. Ca-
no Aguilar (ed.), 423-448.
Santamarina, Antón (ed.) (2003): Diccionario de diccionarios. Versión 3. A
Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza – Instituto da Lingua Galega.
Santos, M.ª José Azevedo (1994): Da visigótica à carolina. A escrita em Por-
tugal de 882 a 1172. [s.l.]: Fundação Calouste Gulbenkian – Junta Nacio-
nal de Investigação Científica e Tecnológica.
Santoyo, Julio César (1997): « Traducciones cotidianas en la Edad Media: Una
parcela olvidada» , Livius 9, 159-186.
Sanz Fuentes, M.ª Josefa (2004): « La lengua de los documentos falsos, siglos
XI-XII» , en Orígenes de las lenguas romances en el Reino de León. Siglos IX-
XII (Congreso internacional, León, 15-18 octubre 2003). León: Centro de
Estudios e Investigación San Isidoro, 119-158.
Sanz Fuentes, M.ª Josefa / Miguel Calleja Puerta (2004): « La documentación
judicial en el reino de Castilla. Baja Edad Media» , en G. Nicolaj, 113-136.
Sarmiento, Martín (1775): Obras póstumas del [Link] P. M. Fr. Martín Sarmien-
to benedictino. Tomo primero. Memorias para la historia de la poesía, y
poetas españoles: dadas a la luz Por el Monasterio de S. Martín de Ma-
drid, y dedicadas al [Link] Sr. Duque de Medina-Sidonia. Madrid: Joa-
chin Ibarra. [Edición facsímile: Lugo: Alvarellos, 1988).
Sarmiento, Martín (1970): Colección de voces y frases gallegas. [Ms. feito entre
1746 e 1770]. Edición y estudio de J. L. Pensado. Salamanca: Universidad
de Salamanca.
Sarmiento, Martín (1975): Viaje a Galicia [1745]. Edición de J. L. Pensado. Sa-
lamanca: Universidad de Salamanca.
Seco Orosa, Ana (2001): « Determinación da fronteira lingüística entre o gale-
go e o leonés nas provincias de León e Zamora» , Revista de Filología Ro-
mánica 18, 73-102.
Seco Orosa, Ana (2004): « O trazado da fronteira oriental do galego en León e
Zamora» , en R. Álvarez / F. Fernández Rei / A. Santamarina (eds.), 415-
463.
Sharrer, Harvey L. (1988): « La materia de Bretaña en la poesía gallego-portu-
guesa» , en V. Beltrán (ed.): Actas del I Congreso de la Asociación Hispá-
nica de Literatura Medieval (Santiago de Compostela, 2 al 6 de Diciembre
de 1985). Barcelona: PPU, 561-569.
Sharrer, Harvey L. (1994): « The Acclimatization of the Lancelot-Grail Cycle in
Spain and Portugal» , en W. W. Kibler (ed.): The Lancelot Grail Cycle: Text
and Transformations. Austin: University of Texas Press, 175-90.
Sicart Giménez, Ángel (1981): Pintura medieval. La miniatura. Santiago de
Compostela: [s.n.].
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 667
Referencias bibliográficas 667
Silva, Nuno Espinosa Gomes da (19912): História do direito portuguê s. Fontes
do direito. Lisboa: Fundação Gulbenkian.
Smith, Colin (ed.) (1986): Poema de Mio Cid. Madrid: Cátedra.
Soberanas, Amadeu-J. / Andreu Rossinyol (eds.) (2001): Homilies d’ Organyà :
facsímil del manuscrit. Edicions diplomà tica i crítica. Barcelona: Barcino.
Soberanas, Amadeu-J. / Andreu Rossinyol (eds.) (2004): Homilies d’ Organyà :
edició trilingü e amb el facsímil del manuscrit. Barcelona: Barcino.
Solá-Solé, Joseph M. (1975-1976): « El Auto de los Reyes Magos: ¿ Impacto gas-
cón o mozárabe?» , Romance Philology 29, 20-27.
Soldevila, Ferran (1962-19632): Histò ria de Catalunya. Barcelona: Alhoa.
Soriano Robles, Lourdes (1998): « La edición del fragmento de la copia galle-
ga del Libro de Tristán» , en C. Parrilla et alii (eds.): Edición y anotación
de textos. Actas del I Congreso de Jóvenes Filólogos (A Coruña, 25-28 de
septiembre de 1996). A Coruña: Universidade da Coruña, vol. II, 667-675.
Soto Lamas, Mª Teresa (1992): La colección diplomática del monasterio cister-
ciense de Melón (Pergaminos de la Catedral de Orense): siglos XII-XIII. Me-
moria de licenciatura (inédita). Universidade de Santiago de Compostela.
Souto Cabo, José António (ed.) (2001): Rui Vasques. Crónica de Santa María
de Í ria. Santiago de Compostela: Cabido da SAMI Catedral – Seminario
de Estudos Galegos.
Souto Cabo, José António (2002): « Usos romances na documentaçom galego-
portuguesa do séc. XIII» , en Brian F. Head et alii (eds.), 435-448.
Souto Cabo, José António (2003a): « Nas origens da expressão escrita galego-
portuguesa. Documentos do século XII» , Diacrítica, Ciê ncias da Lingua-
gem 17, 329-385.
Souto Cabo, José António (2003b): « Dinâ mica da escrita romance na primeira
metade do século XIII» , en A. Mendes / T. Freitas (eds.): Actas do XVIII
Encontro Nacional da Associaçã o Portuguesa de Linguística. Lisboa: As-
sociação Portuguesa de Linguística; 795-814.
Souto Cabo, José António (2004a): « Novas perspectivas sobre a génese da
scripta romance na área galego-portuguesa. Textos e contextos» , Aemi-
lianense I, 569-599.
Souto Cabo, José António (2004b): « A transição scriptográfica na produção
documental portuguesa de 1257 a 1269» , en A. M. Brito / O. Figueiredo /
C. Barros (org.): Linguística Histórica e História da Língua Portuguesa.
Actas do Encontro de Homenagem a Maria Helena Paiva. Porto: Univer-
sidade do Porto, 361-83.
Souto Cabo, José António (2006): « Inventário dos máis antigos Documentos
Galego-Portugueses» , Agália 85-86, 9-88.
Souto Cabo, José António ([no prelo]): Documentos galego-portugueses dos
séculos XII e XIII. A Coruña: Universidade da Coruña.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 668
668 Referencias bibliográficas
Sponer, Margot (1932-1934): « Documentos antiguos de Galicia» , Anuari de
l’ Oficina Romà nica de Lingü ística i Literatura 7, 113-192.
Staaff, Erik (1907): É tude sur l’ ancien dialecte léonais d’ aprè s des chartes du
XIIIè siè cle. Uppsala – Leipzig: Almqvist & Wiksell – Rudolf Haupt [Edi-
ción facsímile: Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana, 1992].
Summa Codicis des Irnereus, mit einer Einleitung hrsg. von Hermann Fitting.
Berlin, 1894 [Nachdruck Frankfurt am Main, Minerva, 1971].
TACSantiago = Lucas Álvarez, Manuel (1998).
Tato Plaza, Fernando R. (1997): « ¿ Dous documentos en galego de 1229?» , en
I. Castro (ed.): Actas do XII Encontro Nacional da Associaç ã o Portuguesa
de Lingü ística (Braga – Guimarã es, 30 de setembro a 2 de outubro de
1996). Lisboa: APL, vol. II, 297-302.
Tato Plaza, Fernando R. (1999): Libro de notas de Álvaro Pérez, notario da
terra de Rianxo e Postmarcos (1457). Santiago de Compostela: Consello
da Cultura Galega.
Tato Plaza, Fernando R. (2004): « Sobre o testamento de Estevo Pérez: lectura
crítica e nova proposta de datación» , en R. Alvarez / F. Fernández Rei /
A. Santamarina (eds.), vol. III, 765-784.
Tato Plaza, Fernando R. / A. I. Boullón Agrelo (2004): « Fontes para o estudo
da lingua medieval» , en R. Álvarez / A. Santamarina (eds.), 709-770.
Tavani, Giuseppe (1969): Poesia del duecento nella Penisola Iberica. Roma:
Edizioni dell’ Ateneo.
Tavani, Giuseppe (1988): « Tentativa de análise» , en Ensaios portugueses. Lis-
boa: Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 286-313.
Tavani, Giuseppe (1990): A poesia lírica galego-portuguesa. Lisboa: Editorial
Comunição. Trad. ao portugués de Isabel Tomé e Emídio Ferreira. [Trad.
ao galego de Rosario Álvarez e Henrique Monteagudo. Vigo: Galaxia,
19913].
Tavani, Giuseppe Tavani, Giuseppe (2002): Trovadores e jograis. Introduçã o
à poesia medieval galego-portuguesa. Lisboa: Caminho.
Tavani, Giuseppe (2004 [2005]): Unha provenza hispánica: a Galicia medie-
val, forxa da poesía lírica peninsular. A Coruña: Real Academia Galega
[reproducido en 2005 n’ A Trabe de Ouro 62, 183-191].
TCaaveiro = Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio / Juan Carlos de Pa-
blos Ramírez / Mª Teresa González Balasch (1996-1997).
TCastañeda = Rodríguez González, Ángel (1973).
TCelanova = Andrade, José M. (1995).
TLourenzá = Rodríguez González, Ángel / José Ángel Rey Caíña (1992).
TMILG = Xavier Varela Barreiro (dir.): Tesouro Medieval Informatizado da
Lingua Galega. Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega,
<[Link]
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 669
Referencias bibliográficas 669
Torrente, Isabel / Ana María Cano (1995): Fueru d’ Uviéu. Uviéu: Academia
de la Llingua Asturiana.
TSamos = Lucas Álvarez, Manuel (1986).
TSobradoI (vol. I) e TSobradoII (vol. II) = Loscertales de García de Valdea-
vellano, Pilar (1976).
TSPedroMontes = Quintana Prieto, Augusto (1971).
TToxosoutos = Salvado Martínez, Vicente (1991).
Ubieto Arteta, Antonio (1955): Crónica de los estados peninsulares: texto del
siglo XIV. Granada: Universidad de Granada.
Ubieto Arteta, Antonio (1957): « Observaciones al Cantar de Mio Cid» , Arbor
XXXVII, 145-170.
Ubieto Arteta, Agustín (1973): Los “ tenentes” en Aragon y Navarra en los si-
glos XI y XII. Valencia: [s. n.].
Uría, Isabel (1981): « Sobre la unidad del mester de clerecía del siglo XIII. Ha-
cia un replanteamiento de la cuestión» , en C. García Turza: Actas de las
III Jornadas de Estudios berceanos. Logroño: Instituto de Estudios Rioja-
nos, 179-188.
Uría, Isabel (2000): Panorama crítico del mester de clerecía. Madrid: Castalia.
Vallín, Gema (1996): Las cantigas de Pay Soarez de Taveirós. Madrid: Univer-
sidad de Alcalá de Henares.
Varela Barreiro, Xavier (1998): « Verrá: Os futuros irregulares con vibrante
múltiple na Lírica profana» , en J. L. Couceiro / L. Fontoira (eds.): Día das
Letras Galegas 1998. Martín Codax, Mendiño, Johán de Cangas. Santiago
de Compostela: Universidade de Santiago, 175-188.
Varela Barreiro, Xavier (1999): « Evolución do radical dos pretéritos irregu-
lares sigmáticos» , en R. Álvarez / D. Vilavedra (eds.): Cinguidos por
unha arela comú n. Homenaxe ó Profesor Xesú s Alonso Montero. San-
tiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, I,
1047-1072.
Varela Barreiro, Xavier (2005): « Os usos das letras maiúsculas no Cancionei-
ro da Ajuda» , en A. I. Boullón / X. L. Couceiro / F. Fernández Rei (eds.),
275-288.
Varela Sieiro, Xaime (1998): « Sobre el término perfia en la documentación
medieval latina de Galicia» , Bulletin Du Cange 56, 251-260.
Varela Sieiro, Xaime (2000): « Petras y petras mobiles et inmobiles: constitu-
yentes de enumeraciones formulares en la documentación altomedieval
de Galicia» , Bulletin Du Cange 58, 211-217.
Varela Sieiro, Xaime (2003): Léxico cotián na Alta Idade Media de Galicia: o
enxoval. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro.
Vasconcelos, Carolina Michaël is de (1904 [1990]): Cancioneiro da Ajuda.
Reimpressão da edição de Halle (1904), acrecencentada de um prefácio
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 670
670 Referencias bibliográficas
de Ivo Castro e do glossário das cantigas (Revista Lusitana, XXIII). 2
vols. Lisboa: Imprensa Nacional-Casa da Moeda.
Vasconcelos, Carolina Michaë lis de (1908): « Contribuições para o Dicionário
Etimológico das Línguas Hispâ nicas» , Revista Lusitana XI, 1-62.
Vasconcelos, Carolina Michaë lis de (1910): « Mestre Giraldo e os seus Trata-
dos de Alveitaria e Cetraria. Parte I: estudo literario. Parte II: Estudos eti-
mológicos. Contribuições para o futuro Diccionario Etimológico das Lin-
guas Románicas Peninsulares» , Revista Lusitana XIII, 149-432.
Vasconcelos, Carolina Michaëli s de (2004): Glosas marginais ao Cancioneiro
medieval portuguê s. Ed. de Y. Frateschi Vieira / J. L. Rodriguez / M. I.
Morán Cabanas / J. A. Souto Cabo. Coimbra: Universidade; [Brasil]: Uni-
camp – [Santiago de Compostela]: Universidade de Santiago de Compos-
tela. [Trad. de Randglossen zum alportugiesischen Liederbuch, publica-
das na revista Zeitschrift fü r romanische Philologie entre 1896 e 1905]
Vasconcelos, José Leite de (1928): Antroponímia Portuguesa. Tratado com-
parativo da origem, significaçã o, classificaç ã o e vida do conjunto dos
nomes própios, sobrenomes e apelidos, usados por nós desde a Idade-Mé-
dia até oje. Lisboa: Imprensa Nacional.
Vasconcelos, José Leite de (19594): Liçõ es de Filologia Portuguesa. Rio de Ja-
neiro: Livros de Portugal.
Ventura, Joaquim (1995): « Toponimia nas cantigas de sátira obscena do can-
cioneiro medieval galego-portugués» , en J. Salvador Paredes (ed.): Me-
dioevo y Literatura: Actas del V Congreso de la Asociación Hispánica de
Literatura Medieval (Granada, 27 septiembre – 1 octubre 1993). Grana-
da: Universidad de Granada, vol. IV, 475-490.
Viaxe 1745 = Sarmiento, Martín (1975).
Vieira, Yara Frateschi (1999): En cas dona Maior. Os trovadores e a corte sen-
horial galega do século XIII. Santiago de Compostela: Laiovento.
Viejo, Julio (1998): La onomástica asturiana bajomedieval. Nombres de per-
sona y procedimientos denominativos en Asturias de los siglos XIII al XV.
Tübingen: Max Niemeyer.
Vilaboi Freire, Pilar (1991): « Algunhas observacións da grafía h no galego» ,
Cadernos de Lingua 3, 169-173.
Vilar, Hermínia Vasconcelos (2005): Afonso II. Um rei sem tempo. Lisboa: Cír-
culo de Leitores.
Vilavedra, Dolores (1999): Historia da literatura galega. Vigo: Galaxia.
Villanueva, Joaquín Lorenzo / Jaime Villanueva (1803-1852): Viage literario
a las iglesias de España. 22 vols. Madrid: Imprenta de la Real Academia
de la Historia.
Viña Liste, José María (ed.) (1993): Textos medievales de caballerías. Madrid:
Cátedra.
23Biblio 10/12/07 16:17 Página 671
Referencias bibliográficas 671
Walsh, Thomas J. (1991): « Spelling lapses in Early Medieval Latin documents
and the reconstruction of primitive Romance phonology» , en R. Wright
(ed.), 205-218.
Williams, Edwin (1938 [19753]): From Latin to Portuguese. Historical Phono-
logy and Morphology of the Portuguese Language. Philadelphia – Oxford:
University of Pennsylvania Press – Oxford University Press. [Trad. portu-
guesa de Antô nio Houaiss: Do Latim ao Portuguê s. Fonologia e Morfolo-
gia Históricas da Língua portuguesa. Rio de Janeiro: Tempo Brasilei-
ro,19753].
Wolf, Heinz Jürgen (1991): Glosas Emilianenses. Hamburg: Buske.
Wright, Roger (1983): « La no existencia del latín vulgar leonés» , Incipit III, 1-
7, 223-230.
Wright, Roger (1989): Latín tardío y romance temprano en España y la Fran-
cia carolingia. Madrid: Gredos [Trad. ao español de Late latin and Early
Romance in Spain and Caroligian France. Liverpool: Francis Cairos,
1982].
Wright, Roger (ed.) (1991a): Latin and the Romance Languages in the Early
Middle Ages. London – New York: Routledge.
Wright, Roger (1991b): « La enseñanza de la ortografía en la Galicia de hace
mil años» , Verba 18, 5-25.
Wright, Roger (2000): El tratado de Cabreros (1206): estudio sociofilológico
de una reforma ortográfica. London: Department of Hispanic Studies,
Queen Mary and Westfield Collage.
Wright, Roger (2004): « La representación escrita del romance en el reino de
León entre 1157 y 1230» , en Orígenes de las lenguas romances en el Rei-
no de León. Siglos IX-XII (Congreso internacional, León, 15-18 octubre
2003). León: Centro de Estudios e Investigación San Isidoro.
Wunderli, Peter (1965): « Die ältesten romanischen Texte unter dem Gesichts-
winkel von Protokoll und Vorlesen» , Vox Romanica 24, 44–63.
Zimmermann, Michel (1989): « Glose, tautologie ou inventaire? L’ énumération
descriptive dans la documentation catalane du X au XIIe sièc le» , Cahiers
de Linguistique hispanique médiévale 14-15, 309-338.
Zink, Michel (1974): « Sur un sermon catalano-provençal du XIIe sièc le» , en
Mélanges d’ histoire littéraire offerts à Ch. Rostaing. Lieja: Association des
Romanistes de l’ Univ. de Lièg e, 1245-1251.
Zink, Michel (1976, 19822): La prédication en langue romane avant 1300.
Paris: Honoré Champion.