0% encontró este documento útil (0 votos)
205 vistas101 páginas

Gramática y Lengua Latina Esencial

Este documento introduce los conceptos fundamentales de lenguaje, lengua y gramática. Explica que la gramática se divide en analogía, sintaxis, prosodia y ortografía. Luego describe las características claves de las palabras variables en latín como sustantivos, adjetivos y verbos, incluyendo género, número, caso, modo y tiempos. Finalmente resume las cinco declinaciones de sustantivos en latín.

Cargado por

Carlos Pérez
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como DOCX, PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
0% encontró este documento útil (0 votos)
205 vistas101 páginas

Gramática y Lengua Latina Esencial

Este documento introduce los conceptos fundamentales de lenguaje, lengua y gramática. Explica que la gramática se divide en analogía, sintaxis, prosodia y ortografía. Luego describe las características claves de las palabras variables en latín como sustantivos, adjetivos y verbos, incluyendo género, número, caso, modo y tiempos. Finalmente resume las cinco declinaciones de sustantivos en latín.

Cargado por

Carlos Pérez
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como DOCX, PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

INTRODUCCIÓN.

Lenguaje.- Conjunto de palabras que nos sirven para expresar los


pensamientos: oral, escrito, mímico, pictográfico.

Lengua.- Conjunto de palabras y modos del hablar de un pueblo o un grupo


humano.

Gramática.- Arte de hablar y escribir correctamente.

Se divide:

Analogía: del griego:  = conforme y  = palabra.


Enseña el valor y accidente de las palabras.

Sintaxis: del griego:  = con y  = orden.


Enseña a coordinar y unir las palabras.

Prosodia: del griego:  = hacia y  = canto.


Enseña la recta pronunciación.

Ortografía: del griego:  = recto y  = escritura.


Enseña a escribir correctamente.
Capítulo I. LA LENGUA LATINA.

Lengua: Palabras y Modos.

1. Palabras en general.

1.1 Letras: abecedario = latín. A, B, C, D, E, F, G, H, I (J), K, L, M, N, O, P, Q, R,


S, T, U, V, X. (W, Z solamente en palabras de origen griego.)

1.2 Fónicas y afónicas: vocales – A, E I, O, U.


consonantes – B, C, D, F, etc.

1.3 Sílabas: Lo que se pronuncia con una sola emisión de voz. Las sílabas van
de una a seis letras.

Se dividen en: simples - una consonante y una vocal.


diptongos - ai, ei, ue, etc.
triptongos - iei, uei, uai, etc.

• En latín:

–Simples:
c + i-e = chi, che.
ch + a-e-i-o-u = ka, ke, ki, ko, ku.
g + e-i = ye, yi.
g+n=ñ
h = muda (Por lo general, entre dos ‘i’ suena como k).
i + a-e-i-o-u = ya, ye, yi, yo, yu.
j = y.
ll = suena l pero se lee separadamente.
ph = f (solamente en nombres griegos).
qu + a-e-i-o-u =cua, cue, cui, cuo, cuu.
t + ia-io-iu =cia, cio, ciu. (Excepto cuando la ‘t’ va precedida de ‘s’ o ‘x’, o
alguna palabra especial.)
x = gs.

–Diptongos: ae = e
oe = e

2. Palabras específicas.

Las palabras, específicamente se dividen en:

2.1 Variables: nombre o sustantivo, adjetivo, pronombre. Cambian en


género, número y caso. Y el verbo (cambia en seis elementos)

2.2 Invariables: adverbio, preposición, conjunción, interjección.


3. Palabras unidas (variables e invariables).

3.1 Frases: palabras sin verbo.


3.2 Oraciones gramaticales: palabras con verbos.

4. Oraciones o enunciados.

4.1 Estructura básica de la oración: sujeto, verbo, predicado.


4.2 Elementos básicos de la oración: sujeto, verbo, obj. directo, obj. indirecto.
4.3 Elementos auxiliares de la oración: sujeto, complemento directo del
sujeto, verbo, obj. directo, compl. dir., obj. indir., compl. indir.

Nota Buena: El complemento toma su nombre del objeto que encierra


(directo o indirecto).

* Características claves en las oraciones en latín.

- El sujeto siempre va en nominativo.


- El obj. dir. siempre va en acusativo (cuando no es nominal).
- El obj. indir. puede ir en dativo o ablativo.
- El compl. dir. puede ir en acusativo, dativo, ablativo, genitivo o vocativo.
- El compl. indir. puede ir en dativo, ablativo, genitivo o vocativo.
5. Reglas fundamentales para la traducción:

 Buscar el verbo y ver en qué persona y tiempo está.


 Detectar el sujeto (s).
 Detectar el obj. dir (s).
 Detectar el obj. indir (s).
 Detectar el compl. dir.
 Determinar el compl. indirecto (s).

N.B.: Las oraciones latinas, por lo general, tienen el verbo al final.

Capítulo II. LAS PALABRAS VARIABLES DEL LATÍN.

1. Las palabras variables en latín son:

Varían por su GÉNERO, NÚMERO Y CASO:


- Nombre o sustantivo.
- Adjetivo.
- Pronombre.

Varían por su MODO, VOZ, PERSONA, NÚMERO, TIEMPO Y ASPECTOS


–Verbo.
Especificaciones:
* Género: masculino, femenino y neutro.
* Número: singular y plural.
* Caso: es la forma de cómo se presenta una palabra

Nominativo.- nombra.
Vocativo.- invoca.
Genitivo.- indica pertenencia.
Dativo.- indica posesión.
Acusativo.- indica acción.
Ablativo.- indica relación.

2. Nombres o sustantivos.

Los nombres o sustantivos en latín se dividen en cinco grupos, de acuerdo a


su caso genitivo, y a cada grupo se le llama DECLINACIÓN.

2.1 PRIMERA DECLINACIÓN.

–Terminación nom.- a y gen.- ae.

Género: 95% sustantivos femeninos y 5% sustantivos masculinos.


–Declinación:
CASO SINGULAR PLURAL Artículos
Nominativo a ae el, la, lo – los, las, los
Vocativo a ae Oh!
Genitivo ae arum del - de los, de las, de los
Dativo ae is para el – para los, las los
Acusativo am as a el – a los, las los
Ablativo a is en, con, junto, etc.

–Excepciones: filia, anima, dea y equa que hacen su dativo y ablativo plural
en ABUS.

–Ejemplos:

Común: Excepción.
Caso: Singular: Plural: Caso: Singular: Plural:
Nom. rosa rosae Nom. filia filiae
Voc. rosa rosae Voc. filia filiae
Gen. rosae rosarum Gen. Filiae filiarum
Dat. rosae rosis Dat. filiae filiabus
Acu. rosam rosas Acu. filiam filias
Abla. rosa rosis Abla. filia filiabus
• Vocabulario de la primera declinación.

Accola = vecino (m)


Advena = extranjero (m)
Ala= ala
Amicitia = amistad
Amphora = olla, vasija
Ancilla = criada, esclava
Angustia = angustia
Anima = alma, soplo
Annona = producción, alimento
Aqua = agua
aquila = águila
ara = altar
auriga = conductor (m)
ballaena = ballena
belua = monstruo
benevolentia = benevolencia
bestia = bestia, animal
capella = cabra
casa = choza, cabaña
catena = cadena
cauda = cola
causa = causa, motivo
cena = cena
censura = censura
cera = cera, lacre
chorda = cuerda, lazo
cithara = cítara
collega = colega (m)
Columba = paloma
Coma = cabellera, melena
Concordia = concordia
Contumedia = afrenta
Conviva = invitado
Copia = abundancia, riqueza
Curia = lugar del senado
Custodia = guardia
Dea = diosa
Diligentia = diligencia, atención
Disciplina = enseñanza
Domina = señora
Elegia = herejía
Epistola = carta
equa = llegua
esca = comida
fabula = fábula
facetia = broma
fallacia = engaño
fémina = mujer
fera = fiera
flamma = flama
forma = forma
fortuna = fortuna
fóvea = foso, hoyo
gena = mejilla
germana = hermana
gloria = gloria
gratia = gracia
gula = garganta
gutta = gota
hasta = lanza
herba = hierba
hostia = víctima
ignavia = pereza
impatientia = impaciencia
incola = habitante
inimicitia = enemistad
iniuria = injuria
inscientia = ignorancia
insolentia = insolencia
insula = isla
invidia = envidia
lacrima = lágrima
laetitia = alegría
laurea = laurel
lectica = litera
licentia = licencia
lingua = lengua
littera = letra
luna = luna
luscinia = ruiseñor
luxuria = lujo
lympha = agua limpia
lyra = lira
macula = mancha
Maria = María
Margarita = perla
Materia = materia
Medicina = medicina
Militia = milicia
Miseria = miseria
Mora = tardanza
Música = música
Natura = naturaleza
Nauta = navegante (m)
Nota = señal
Noverca = madrasta
Observantia = observación
Oliva = olivo
Opera = trabajo
Ora = orilla
Pagella = página
Panthera = pantera
Penna = pluma
Penuria = penuria
Persona = mascara
Paena = pena
Porta = puerta
Potentia = potencia
Praeda = presa
Praesentia = presencia
Pudicitia = pudor
Puella = niña
Pueritia = niñez
pugna = combate
querela = querella
ripa = ribera
sagitta = flecha
sarcina = carga
scaena = escena
scientia = ciencia
scriba = escribano (m)
scriptura = escritura
senecta = ancianidad
sententia = sentencia
silva = selva
sollertia = habilidad
spica = punta
stultitia = necedad
summa = suma
superbia = soberbia
testa = ladrillo
terra = tierra
tibia = tibia
tuba = trompeta
turba = confusión
uncia = onza
unda = onda
vacca = vaca
verecundia = vergüenza
verruca = verruga
vespa = avispa
via = camino
vidua = viuda
vigilantia = vigilancia
villa = casa de campo
vindicta = venganza
vinea = viña
viola = violeta
virga = vara
víspera = tarde
vita = vida

CASO SINGULAR TRADUCCIÓN PLURAL TRADUCCIÓN


Nom. Terra La tierra Terrae Las tierras
Voc. Terra Oh tierra! Terrae Oh tierras!
Gen. Terrae De la tierra Terrarum De las tierras
Dat. Terrae Para la tierra Terris Para las tierras
Acu. Terram A la tierra Terras A las tierras
Abl. terra En la tierra Terris En las tierras

SUSTANTIVO VERBO PREDICADO


Obj. Dir. Comp. Dir.
María es señora de la tierra
Maria es domina Terrae
Nominativo s. Verbo: ser Nominativo s. Genitivo s.
SUSTANTIVO VERBO PREDICADO
Obj. Dir. Comp. Dir.
La casa de tiene violetas en la puerta
campo
Villa tiene violetas Porta
Nominativo s. Acusativo pl. Ablativo s.

2.2 SEGUNDA DECLINACIÓN.

–Terminación: nom. Masc.- us o er y gen. i


nom. Neutro.- um y gen. i

–Género: 40% masculino.


60% neutro.
Desinencias o terminaciones de la Declinación:

MASCULINO NEUTRO
Terminación US Terminación ER Terminación UM
Caso Sing. Plur. Sing. Plur. Sing. Plur.
Nom. us i er i um A
Voc. e i er i um A
Gen i orum i orum i Orum
Dat o is o is o Is
Acu. um os um os um A
Abl. o is o is 0 Is

–Ejemplos:
MASCULINO
CASO SINGULAR PLURAL SINGULAR PLURAL
Non. dominus domini magister Magistri
Voc. domine domini magister Magistri
Gen. domini dominorum magistri Magistrorum
Dat. domino dominis magistro Magistris
Acu. dominum dominos magistrum Magistros
Abl. domino dominis magistro Magistris

NEUTRO
CASO SINGULAR PLURAL
Nom. templum Templa
Voc. templum Templa
Gen. templi Templorum
Dat. templo Templis
Acu. templum Templa
Abl. templo Templis
N.B. 1: Los sustantivos terminados en ius hacen su voc. Sing. en i (filius-fili).

N.B. 2: Los sustantivos terminados en er, antecedidos por b, c, g, v, t, a partir


del gen. sing. y todo el plural, hacen su terminación en bri, cri, gri, vri, tri.
Excepto adulter, gener, puer, socer, vesper, liber, lucifer.

N.B. 3: Es de la segunda declinación el sustantivo vir-viri (hombre).

• Vocabulario de la segunda declinación.

adiumentum = ayuda
adolescentulus = joven
aedificium = edificio
Aegiptus = Egipto
agnus = cordero
alvus = vientre, estómago
amicus = amigo
angelus = ángel, mensajero
animus = ánimo
annus = año
convivium = convivio, festín
anulus = anillo
araneum = telaraña
argentum = plata
armentum = ganado, rebaño
arvum = campiña
asinus = asno
augurium = augurio
aurum = oro
autunnus = otoño
auxilium = auxilio
avunculus = tío
avum = eternidad
avus = abuelo
bellum = guerra
beneficium = beneficio
biduum = dos días
biennium = bienio, dos años
brachium = brazo
caelum = cielo
campus = campo
canistrum = canasta
capillus = cabello
capitolium = capitolio
caseus = queso
castellum = castillo
catulus = cachorro
cerasum = cereza
cerasus = cerezo
cerebrum = cerebro
cervus = ciervo
cibus = comida, alimento
clypous = escudo
colloquioum = coloquio
collum = cuello
colonus = colono
concilium = reunión, unión
condiscipulus = condiscípulo
connubium = matrimonio
consilium = consulta
contubernium = compañerismo
convicium = clamor, grito
dannum = daño
detrimentum = prejuicio
Deus = Dios
dominus = señor
dorsum = espalda
elephantus = elefante
ephebus = adolescente
equus = caballo
excidium = destrucción
exitium = ruina
exordium = comienzo
exilium = exilio
factum = acción
fatum = oráculo
favus = panal
ferrum = fierro
ficus = higuera
filius = hijo
flagitium = delito
fluvius = río
focus = hogar
forum = mercado
frenum = freno
frumentum = trigo
fundus = fondo
furtum = hurto
gaudium = gozo
gladius = espada
granum = grano
habitus = vestido
haeredium = herencia
hortus = huerto
hospitium = hospitalidad
húmerus = hombro
hydrus = serpiente de agua
impérium = imperio
incomodum = incomodidad
ingénium = ingenio
inimicus = enemigo
inítium = inicio
institutum = regla
instrumentum = instrumento
intervallum = intérvalo
iocus = diversión
iudícium = debate, juicio
iugúlum = garganta
iugum = yugo
iúrgium = riña
iussum = orden
iuvencus = novillo
latibulum = escondite
latrocínium = robo
lectus = cama
legatus = embajador
libellus = librito
libertus = liberto
libum = pan sagrado
lignum = leño
lilium = lirio
limus = lodo
locus = lugar
lucrum = ganancia
lucus = bosque
ludus = juego
lupus = lobo
maledictum = maldición
malum = el mal
malum = manzana
mandatum = encargo
matrimonium = matrimonio
medicus = médico
membrum = miembro
mendacium = mentira
meritum = mérito
metallum = metal
miluus = Milano (ave rapaz)
modus = medida
morbus = enfermedad
municipium = municipio
myrtus = mirto
negotium = negocio
nimbus = nube
nuntius = mensajero
oculus = ojo
odium = odio
officium = servicio, deber
oppidum = ciudad
opprobrium = afrenta
ornamentum = distinción
otium = ocio
ovum = huevo
pagus = aldea
pallium = manto, palio
pelagus = mar
periculum = peligro
periurium = perjuro
pirum = pera
plebiscitum = decreto del pueblo
pomum = fruta
populos (f) = alamo
populus (m) = pueblo
porcellus = puerquito
porcus = puerco
praedium = heredad
praefectus = gobernador
praemium = premio
prandium = comida
pretium = recompensa
probum = infamia
prologus = prologo
promissum = promesa
propositum = propósito
pullus = pollo
regnum = reino
responsum = respuesta
reus = reo
rivus = arroyo
rostrum = pico de la nave
sacrum = cosa o lugar sagrado
saxum = roca
scutum = escudo
servitium = servidumbre
servus = esclavo
signum = señal
simulacrum = imagen
smaragdus = esmeralda
solatium = consuelo
solum = suelo, tierra
somnus = sueño
sonnus = sonido
sparus = dardo
speculum = espejo
stagnum = estanque
sterquilinium = muladar
stipendium = pago
stomachus = estómago
studium = estudio
subsidium = ayuda, socorro
suffragium = voto
tabellarius = cartero
talentum = suma de dinero
taurus = toro
tectum = techo
telum = arma
templum = templo
tergum = espalda
testimonium = testimonio
thesaurus = tesoro
tigillum = tronco
turdus = tordo
tyrannus = tirano
ulmus = olmo
vadum = laguna
venenum = veneno
ventus = viento
verbum = palabra
vestimentum = vestidura
vicus = aldea
villicus = intendente de una villa
vinculum = lazo, atadura
vinetum = viñedo
vitium = vicio
votum = voto
vulgus = vulgo

Oración con predicado nominal:


SUJETO VERBO PREDICADO
SUJETO COMPL. VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
El señor del huerto es gobernador de la cd. y de los
pueblos
Dominus horti es praefectus oppidii et
populorum
nom. sing. gen. sing. es nom. sing. gen. sing. y plural

Oración con predicado verbal:


SUJETO VERBO PREDICADO
SUJETO COMPL. VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
El viñedo Junto al tiene estanque con tordos, pollos y
riachuelo novillos
Vinetum rivo tiene stagnum tordis pollis et
juvencis
nom. sing. abl. sing. tiene Acusativo sing. abl.s plural
2.3 TERCERA DECLINACIÓN

–Terminación: nom. No hay terminación característica.


gen. is

–Género: 20% masculino.


60% femenino
20% neutro.

Reglas para detectar en género (cada una admite excepciones):


Primera: Son MASCULINOS los que terminan en: o (menos do, go, io) or, os,
er y es (en el genitivo aumentan una sílaba).

Segunda: Son FEMENINOS los que terminan en: as, is, aus, x.

N.B. 1 forman su genitivo plural en ium los parisílabos (ecepto: frater, mater,
pater, juvenis, senex, y canis).
N.B. 2 forman su genitivo plural en ium los imparisílabos que delante de la
terminación del caso tienen dos consonantes (V. gr. urbs, orbs, dens,).
N.B. 3 forman su genitivo plural en ium las palabras: faux, lis, vis, nix, y los
terminados en ates o ites (V.gr. Samnites)

Tercera: son NEUTROS los que terminan en: e, l, n, ma, ar, ur, ac, us, y ut.
N.B. forman el nominativo, vocativo y acusativo plural en ia los neutros
terminados en e, al, ar. Y el genitivo plural en ium.

Desinencias o terminaciones de la Declinación:

MASCULINO Y FEMENINO NEUTRO


Caso singular plural singular Plural
Nom. variable es variable a –ia
Voc como el nom. es como el nom. a – ia
Gen. is um - ium is Um
Dat. i ibus i Ibus
Acu. em es como el nom. a – ia
Abl. e ibus e-i Ibus

Ejemplos:

MASCULINO
Caso singular traducción plural Traducción
Nom. labor el trabajo labores los trabajos
Voc. labor oh trabajo! labores oh trabajos!
Gen. laboris del trabajo laborum de los trabajos
Dat. labori para el trabajo laboribus para los trabajos
Acu. laborem a el trabajo labores a los trabajos
Abl. labore en el trabajo laboribus en los trabajos
FEMENINO
Caso singular traducción plural Traducción
Nom. orbis el mundo orbes Los mundos
Voc. orbis oh mundo! orbes oh mundos!
Gen. orbis del mundo orbium de los mundos
Dat. orbi para el mundo orbibus para los mundos
Acu. orbem a el mundo orbes a los mundos
Abl. orbe en el mundo orbibus en los mundos

NEUTRO
Caso singular traducción plural Traducción
Nom. mare el mar maria los mares
Voc. mare oh mar! maria oh mares!
Gen. maris del mar marium de los mares
Dat. mari para el mar maribus para los mares
Acu. mare al mar maria a los mares
Abl. mari en el mar maribus en los mares

Vocabulario:
absens = ausente
accipiter = gavilán
actor = autor
adolecens = adolescente
adulatio = adulación
adulator = adulador
aequitas = equidad
aes = dinero
aestas = estío
aestimatio = estimación
aetas = edad
aether =aire
altitudo = altura
amans = amante
ambitio = ambición
amens = irritado
amnis = río
amaenitas = amenidad
amor = amor
anguis = culebra
anser = ganso
antiquitas = antiguedad
arbor = árbol
arrogans = arrogante
arx = fortaleza
asperitas = aspereza
atrox = atroz
auctor = autor
auctoritas = autoridad
audax = atrevido
auris = oreja
aviditas = codicia
avis = ave
axis = eje
bonitas = bondad
bos = buey
brevitas = brevedad
cadáver = cadáver
calcar = espuela
calix = copa
calor = calor
calx = talón
canis = perro
carcer = cárcel
caritas = caridad
carmen = poesía
caro = carne
ceber = célebre
celebritas = fiesta
celeritas = ligereza
certamen = pelea, disputa
cervix = cerviz
cicer = garbanzo
cinis = ceniza
civitas = ciudad
elades = desgracia
clamor = clamor
cognatio = parentezco
cognomen = sobre nombre
cohors = cohorte
collis = colina
comes = compañero
comitas = afabilidad
conmendatio = recomendación
conditio = condición
coniux = esposa
conspiratio = conspiración
conspirator = conspirador
consul = cónsul
contagio = contagio
contentio = disputa
cor = corazón
corpus = cuerpo
creator = creador
crimen = crimen
crinis = cabello
crudelitas = crueldad
crus = pierna
crux = cruz
cupiditas = pasión
curatio = curación
cursor = corredor postal
damnatio = condenación
daps = manjar
decus = honra
dedecus = deshonra
defensio = defensa
defensor = defensor
delectatio = complacencia
dens = diente
dignitas = dignidad
dilatio = aplazamiento
diligens = diligente
dotio = poder, dominio
divinatio = don divino
divisor = distribuidor
docilitas = docilidad
dolor = dolor
dominatio = dominación
draco = dragón
dubietas = deuda
dux = jefe
ebur = marfil
ensis = espada
error = error
excursio = correría
excusatio = excusa
explorator = espía
exul = desterrado (m y f)
facinus = crimen
factio = bando
fallax = falaz
fames = hambre
familiaritas = familiaridad
faux = fauces
febris = fiebre
feles = gato
felicitas = felicidad
feritas = ferocidad
finis = límite
firmitas = firmeza
faedus = alianza
formido = terror
fragor = fragor
frater = hermano
fraus = engaño
frigus = frío
frons = follaje
frons = frente
fulgur = relámpago
fulmen = rayo
funus = funeral
furor = furor
gens = nación
genus = género
glans = bellota
gramen = césped
grex = rebaño
guttur = garganta
haereditas = herencia
haeres = heredero
homo = hombre
honestas = honestidad
honor = honra
hospes = huésped
ignis = fuego
ignoratio = ignorancia
imago = imagen
imber = lluvia
imitator = imitador
improbitas = maldad
incolumitas = salud
incursio = invación
indiges = indígena
indignatio = indignación
infirmitas = enfermedad
insigne = insignia
iter = viaje
iudex = juez
iuventus = juventud
labor = trabajo
lapis = piedra
latitudo = anchura
latro = ladrón
latus = costado
laus = alabanza
lectio = lectura
lector = lector
legio = legión (4 o 6 mil hombres)
leo = león
lepor = afabilidad
lepus = liebre
lex = ley
libertas = libertad
limen = umbral
liquor = líquido
lis = litigio
litus = playa
longinquitas = lejanía
longitudo= longitud
lux = luz
magnitudo = grandeza
mare = mar
marmor = mármol
mater = madre
mens = mente
mensis = mes
mentio = mención
mercator = comerciante
merces = pago
miles = militar
mors = muerte
mos = costumbre
multitudo = multitud
munus = regalo, don
murmur = murmullo
natío = pueblo, nación
navis = nave
nepos = sobrino
neptis = nieta
nex = muerte
nitor = esplendor
nix = nieve
nobilitas = nobleza
nomen = nombre
nox = noche
nubes = nube
odor = olor
offensio = ofensa
onus = carga
opinio = opinión
opus = trabajo
oratio = oración
orbis = orbe, mundo
origo = origen
os = boca
os = hueso
panis = pan
papilio = mariposa
parens = padre o madre
pastor = pastor
pater = padre
patiens = paciente
paupertas = pobreza
pavo = pavo real
pavor = miedo
pax = paz
pecus = ganado
pellis = pellejo
percusio = golpe
percusor = agresor
peregrinatio = peregrinación
pes = pie
pestis = plaga
petulans = petulante
pietas = piedad
piscator = pescador
plebs = pueblo
poema = poesía
pondus = peso
postis = pilar
potens = poderoso
potestas = potestad
praeceptor = maestro
praedator = ladrón
praesepe = pesebre
praetor = jefe
probitas = honradez
procuratio = gestión
proditio = traición
proditor = traidor
proles = hijos
propago = descendencia
quies = descanso
radix = raíz
raptor = raptor
ratio = razón
ratis = barca
regio = región
religió = religión
rex = rey
robur = fuerza
rus = campo
sacerdos = sacerdote
sal =sal
salus = salud
salutatio = saludo
sanguis = sangre
sapor = sabor
sator = sembrador
scelus = crimen
acriptor = escritor
sedes = asiento
seditio = rebelión
seges = mies
senator = senador
senectus = vejez
senex = anciano
simulatio = simulación
simultas = competencia
sitis = sed
societas = compañía, sociedad
sol = sol
solitudo = soledad
sopor = sueño
sors = suerte
splendor = esplendor
tempestas = tempestad
tempus = tiempo
testis = testigo
tigris = tigre
timor = temor
tonsor = peluquero
trabs = viga
turpido = torpeza
turris = torre
tutor = tutor
tyrannis = tiranía
ubertas = fertilidad
ulmus = olmo
unguis = uña
urbs = ciudad
uxor = esposa
vocatio = vocación
vallis = valle
velocitas = velocidad
venator = cazador
venter = vientre
ver = primavera
vertex = vértice
vestis = vestido
vetustas = vejez
virgo = virgen
virtus = virtud
vitis = vid
volumen = volumen
voluntas = voluntad
vox = voz
vulpes = sorro
Ejemplos:

Oración gramatical con predicado nominal:


SUJETO VERBO PREDICADO
SUJETO COMPL VERBO OBJ. DIR. COMP. DIR.
El pastor de las ovejas es poderoso en el pueblo y en la
nación
Pastor ovium es potens plebe et natione
nom. sin gen. plur. es nom. sing. abl. sing. conj. abl. sing.

Oración gramatical con predicado verbal:


SUJETO VERBO PREDICADO
SUJETO COMPL VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
La noche con paciencia camina a la luz con firmeza y libertad
Nox patiente camina lucem firmitate et libertate
Nom. abl. sing. acu. Sing. abl. sing. – abl. sing.
sig.

2.4 CUARTA DECLINACIÓN.

–Terminación: nom. Masc.- us y gen. us


nom. Neutro.- u y gen. us o u
N.B. los nombres de árboles y acus, domus, idus, manus, tribus y porticus son
femeninos.

–Género: 90% masculino.


10% neutro.

Desinencias o terminaciones:

MASCULINO NEUTRO
caso singular plural singular Plural
Nom. us us u Ua
Voc. us us u Ua
Gen. us uum us o u Uum
Dat. ui ibus ui Ibus
Acu. um us u Ua
Abl. u ibus u Ibus

Ejemplo:

MASCULINO
caso singular traducción plural Traducción
Nom. fructus el fruto fructus los frutos
Voc. fructus Oh! Fruto fructus Oh! Frutos
Gen. tructus del fruto fructuum de los frutos
Dat. fructui para el fruto fructibus para los frutos
Acu. fructum al fruto fructus a los frutos
Abl. fructu en el fruto fructibus en los frutos

NEUTRO
caso singular traducción plural Traducción
Nom. genu la rodilla genua las rodillas
Voc. genu Oh! Rodilla genua Oh! Rodillas
Gen. genus de la rodilla genuum de las rodillas
Dat. genui para la rodilla genibus para las rodillas
Acu. genu a la rodilla genua a las rodillas
Abl. genu en la rodilla genibus en las rodillas
N.B. 1 Los sustantivos: arcus, artus, partus, acus, portus y tribus hacen su
dativo y ablativo plural en ubus.

N.B. 2 Los sustantivos domus y Jesus se declinan con ciertas particularidades:

caso singular traducción plural Traducción


Nom. domus la casa domus
Voc. domus Oh! Casa domus
Gen. domus de la casa domorum
Dat. domui para la casa domibus
Acu. domum a la casa domos
Abl. domo en la casa domibus

caso singular Traducción


Nom. Jesus Jesús
Voc. Jesu Oh! Jesús
Gen. Jesu de Jesús
Dat. Jesui para Jesús
Acu. Jesum a Jesús
Abl. Jesu con Jesús

Vocabulario:
acus = aguja
adventus = llegada
ambitus = ambiente
anus = mujer anciana
apparatus = aparejo
arcus = arco
auditus = oído
cantus = canto
casus = accidente
census = censo
concursus = concurrencia
conspectus = aspecto
conventus = reunión
convictus = vida común
cornu = cuerno
cruciatus = tortura
cultus = cuidado
currus = carro
cursus = carrera
derisus= burla
dominatus = señorío
fetus = parto
ficus = higo
fletus = llanto
fluctus = corriente
fructus = fruto
gelu = hielo
gemitus = gemido
genu = rodilla
gradus = paso
habitus = vestido
hortatus = ruego
ictus = golpe
interitus = ruina
luctus = duelo
magistratus = magistrado
manus = mano
morsus = bocado
motus = movimiento
myrtus = mirto
pinus = pino
partus = parto
passus = paso
porticus = pórtico
portus = puerto
principatus = principado
progressus = progreso
quercus = encina
respectus = atención
ritus = rito
saltus = bosque
senatus = senado
situs sitio
sonitus sonido
strepitus estrepito
succesus suceso
tonitrus trueno
traiectus trayecto
tribus = tribu
versus verso
vestitus vestido
visus = vista

Oración gramatical nominal:

SUJETO VERBO PREDICADO


SUJETO COMPL VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
El vestido del magistrado es fruto del principado
Vestitus magistratus es fructus Principatus
nom. sing. gen. sing. nom.sing. gen.sing.

Oración gramatical verbal:

SUJETO VERBO PREDICADO


SUJETO COMPL VERBO OBJ.DIR. COMPL. DIR.
El canto de la anciana contiene ruegos con llanto
cantus anus contiene hortatus Fletu
nom. sing. gen. sing. acu. Plur. abl. sing.
2.5 QUINTA DECLINACIÓN.

–Terminación: nom. es y gen. ei

N.B. la terminación ei del gen. y dat. De esta declinación se contrae a veces


en e o i.

–Género: 100% femenino, a excepción de dos: dies y meridies que son


masculinos.

Terminaciones o desinencias:

FEMENINO
CASO SINGULAR PLURAL
nom. es Es
voc. es Es
gen. ei Erum
dat. ei Ebus
acu. em Es
abl. e Ebus
Ejemplo:

FEMENINO
CASO SINGULAR TRADUCCIÓN PLURAL TRADUCCIÓN
nom. res la cosa res las cosa
voc. res Oh! Cosa res Oh! Cosas
gen. rei de la cosa rerum de las cosas
dat. rei para la cosa rebus para las cosas
acu. rem a la cosa res a las cosas
abl. re en la cosa Rebus en las cosas

Vocabulario:
acies = línea de batalla
dies = día
effigies = imagen
facies = cara
glacies = hielo
macies = flaqueza
meridies = medio día
pauperies = pobreza
planities = llanura
res = cosa
species = especie
spes = esperanza
Oración gramatical con predicado nominal:

SUJETO VERBO PREDICADO


SUJETO COMPL. VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
El medio día en la línea de batalla Es cosa de esperanza
Meridies acie Es res spei
nom. sing. abl. sing. nom. sin gen. sing.

Oración gramatical con predicado verbal:

SUJETO VERBO PREDICADO


SUJETO COMPL. VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
La cara de la pobreza tiene la imagen de las flaquezas
Facies paureriei tiene imagem macierum
nom. sing. gen.sing. acu. sing. gen. plur.
3. ADJETIVOS: parte de la oración que se junta al sustantivo para calificarlo o
determinarlo. Nunca va solo. En todo caso sustantivado.
3.1 SE DIVIDEN: Calificativos y Determinativos.
NOTAS:
1. Los ADJETIVOS concuerdan en género, número y caso, con el
sustantivo a que se refieren.
2. Si el mismo ADJETIVO acompaña a dos o más sustantivos personales de
diverso género, se pone en masculino.
3. Si el mismo ADJETIVO acompaña a dos o más sustantivos no
personales de diverso género, se pone de acuerdo al último o se pone
en género neutro.
4. A los sustantivos de la primera declinación que son masculinos se les
pone un ADJETIVO masculino (Vgr. agrícola, nauta, auriga, accola, etc).
5. A los sustantivos de la segunda declinación, se exceptúa humus: tierra,
que se acompaña con un ADJETIVO femenino. Y los sustantivos
pelagus: el mar, virus: el veneno y vulgus: el vulgo se acompañan con
un ADJETIVO neutro porque son de género neutro.
6. Todos los ADJETIVOS corresponden al género del sustantivo que
acompañan, pero no siempre tienen la misma terminación Vgr.
Agricola sedulus (el campesino activo). Vir bonus (el hombre bueno).
Pelagus turbulentum (el mar turbulento).
7. Los ADJETIVOS en la lengua latina generalmente se pones después del
sustantivo. Pero la redacción literaria los prefiere delante.
8. Los ADJETIVOS en la lengua latina se declinan según el modelo de la
Primera, Segunda y Tercera Declinación. Haciendo un grupo compacto
los de la Primera y Segunda Declinación:

3.1.1 ADJETIVOS CALIFICATIVOS:


ADJETIVOS DE LA PRIMERA Y SEGUNDA DECLINACIÓN.

Singular:

ADJETIVOS CALIFICATIVOS DE LA PRIMERA Y SEGUNDA DECLINACIÓN


Caso Masculino Femenino Neutro
Nom. us - er A um
Voc. e - er A um
Gen i-i Ae i
Dat. o-o Ae o
Acu. um - um Am um
Abl. o-o A o

Plural:

ADJETIVOS CALIFICATIVOS DE LA PRIMERA Y SEGUNDA DECLINACIÓN


Caso Masculino Femenino Neutro
Nom. i Ae a
Voc. i Ae a
Gen. orum Arum orum
Dat. is Is is
Acu. os As a
Abl. is Is is

VOCABULARIO:
absurdus, a, um = absurdo
acutus, a, um = agudo
aequus, a, um = llano
aeratus, a, um = bronceado
albus, a, um = blaco
alienus, a, um =ajeno
almus, a, um = hermoso
amarus, a, um = amargo
angustus, a, um = angosto
antiquus, a, um = antiguo
apricus, a, um = abrigado
aptus, a, um = apto
arduus, a, um = arduo
aureus, a, um = áureo, dorado
auritulus, a, um = orejón
avidus, a, um = ansioso
barbarus, a, um = bárbaro
beatus, a um = feliz
beneficus, a, um = benéfico
benevolus, a, um = benévolo
begninus, a, um = benigno
caecus, a, um = ciego
calidus, a, um = cálido
callidus, a, um = astuto
captivus, a, um = cautivo
carus, a, um = caro
cavus, a, um = hueco
celsus, a, um = elevado
certus, a, um = cierto
clarus, a, um =claro
commudus, a, um = cómodo
concinnus, a, um = armonioso
contentus, a, um = contento
contextus, a, um = coherente
cupidus, a, um = deseoso
curvus, a, um = curvo
dignus, a, um =digno
domesticus, a, um = doméstico
dubius, a, um = dudoso
durus, a, um = duro
agregius, a, um = excelente
erectus, a, um = erecto
ferreus, a, um = férreo
ferus, a, um = fiero
fessus, a, um = cansado
faedus, a, um = feo
formosus, a, um =hermoso
fretus, a, um = confiado
frigidus, a, um = frío
funestus, a, um = funesto
gelidus, a, um = helado
gemmeus, a, um = adornado
generosus, a, um = generoso
gratus, a, um = grato
honestus, a, um = honesto
honorificus, a, um = honorífico
horrendus, a, um = horrendo
humanus, a, um = humano
idoneus, a, um = idóneo
ignarus, a, um = ignorante
ignavus, a, um = perezoso
igneus, a, um = ardiente
imperitus, a, um = ignorante
improbus, a, um = deshonesto
inclitus, a, um = afamado
incognitus, a, um = desconocido
indignus, a, um = indigno
indoctus, a, um = ignorante
industrius, a, um = aplicado
ineptus, a, um = incapaz
infestus, a, um = hostil
infidus, a, um = infiel
ingratus, a, um = ingrato
iniquus, a, um = injusto
iniucundus, a, um = desagradable
iniustus, a, um = injusto
intimus, a, um = íntimo
invidus, a, um = envidioso
iucundus, a, um = agradable
laetus, a, um = alegre
laginer, a, um = lanudo
lapideus, a, um = pétreo
largus, a, um = dadivoso
latus, a, um = ancho
longus, a, um = largo
maestus, a, um = triste
magnus, a, um = grande
malus, a, um = malo
manifestus, a, um = manifiesto
maturus, a, um = maduro
merus, a, um = puro
mirificus, a, um = admirable
mirus, a, um = admirable
molestus, a, um = molesto
multus, a, um = mucho
munificus, a, um = liberal
nefandus, a, um = nefando
nimius, a, um = excesivo
novus, a, um = nuevo
noxius, a, um = nocivo
nudus, a, um = desnudo
nullus, a, um = ninguno
obscurus, a, um = obscuro
opulentus, a, um = rico
otiosus, a, um = ocioso
pallidus, a, um = pálido
parvus, a, um = pequeño
paternus, a, um = paterno
patrius, a, um = patrio
paucus, a, um = poco
pavidus, a, um = miedoso
pecuniosus, a, um = acaudalado
pergratus, a, um = muy agradable
periculosus, a, um = peligroso
peritus, a, um = apto
perpastus, a, um = saciado
perpetuus a, um = perpetuo
pervulgatus, a, um = afamado
plaidus, a, um = sosegado
plenus, a, um = lleno
pravus, a, um = perverso
priscus, a, um = antiguo
pristinus, a, um = antiguo
privatus, a, um = privado
profugus, a, um = prófugo
proptus, a, um = listo
providus, a, um = previsor
rarus, a, um = escaso
rectus, a, um = justo
regius, a, um = regio
religiosus, a, um = religioso
saevus, a, um = cruel
salvus, a, um = salvo
sanctus, a, um = santo
securus, a, um = seguro
selectus, a, um = escogido
semianimus, a, um = moribundo
serenus, a, um = sereno
serus, a, um = tardío
severus, a, um = rígido
sollicitus, a, um = solícito
solus, a, um = solo
sordidus, a, um = sucio
strenuus, a, um = vigoroso
studiosus, a, um = estudioso
superbus, a, um = soberbio
tardus, a, um = lento
tener, a, um = tierno
totus a, um = todo
universus, a, um = todo
vacuus a, um = vacío
vanus, a, um = vano
venenatus, a, um = envenenado
vetustus, a, um = antiguo
viridius, a, um = verde
vulpinus, a, um = astuto

Ejemplos:

Oración Nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Obj. Dir. Adjetivo
La casa hermosa es edificio petreo
Casa alma es aedificium lapideum
Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing.

Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Verbo Obj. Dir. Adjetivo
El hombre estudioso tiene la sabiduría admirable
Homo estudiosus tiene scientiam mirificam
Nom. sing. Nom. sing. Acu. sing. Acu. sing.

ADJETIVOS DE LA TERCERA DECLINACIÓN


NOTAS:
1. Los ADJETIVOS de la Tercera Declinación, se declinan conforme al
modelo de los sustantivos. Casi todos hacen su ablativo singular en i, el
genitivo plural en ium, y el nominativo, vocativo y acusativo plural del
neutro en ia.

2. En este grupo hay tres terminaciones:


Masculino, femenino y neutro: acer – acris - acre.
Masculino – femenino y neutro: fortis – forte.
Una para todos los géneros: felix.

MASCULINO Y FEMENINO NEUTRO


Caso singular plural singular plural
Nom. Is es e a –ia
Voc Is es e a – ia
Gen. Is um - ium is um
Dat. I ibus i ibus
Acu. em es e a - ia
Abl. E ibus e-i ibus

VOCABULARIO:

agrestis, e = campestre
amabilis, e = amable
audax, is = audaz
bilinguis, e = bilingue
brevis, e = breve
caelestis, e = celeste
celeber, is, e = celebre
celer, celeris, célere = ligero
civilis, e = civil
clemens, is = clemente
communis, e = común
crudelis, e = cruel
debilis, e = débil
dicax, is = burlón
diligens, is = diligente
dives, is = rico
docilis, e = dócil
dúplex, is = doble
emax, is = gastalón
exanimis, e = muerto
excellens, is = exclente
facilis, e = fácil
fallax, is = falaz
familiaris, e = familiar
felix, is = feliz
ferax, is = feraz
ferox, is = feroz
fidelis, e = fiel
fortis, e = fuerte
gracilis, e = delgado
grandis, e = grande
gravis, e= pesado
hilaris, e = alegre
hostilis, e = hostil
humilis, e = humilde
impar, is = desigual
imprudens, is = imprudente
inanis, e = vacío
inermis, e = inerme
iners ,is = inerte
infamis, e = infame
infelix, is = infeliz
ingens, is = enorme
innocens, is = inocente
insolens, is = insolente
iuvenilis, e = juvenil
levis, e = leve
liberalis, e = liberal
mediocris, e = mediocre
mendax, is = mentiroso
minax, is = amenazador
mirabilis, e = admirable
mitis, e = suave
mollis, e = suave
navalis, e = naval
nobilis, e = noble, famoso
omnis, e = todo
patiens, is = paciente
petulans, is = petulante
pinguis, e = gordo
praestans, is = excelente
procax, is = procaz
púber, is = joven
puerilis, e = pueril
rudis, e = rudo
similis, e = semejante
singularis, e = singular
sollers, is = hábil
stabilis, e =estable
suavis, e = dulce
sublimis, e = sublime
tenuis, e = delgado
turpis, e = torpe
utilis, e = útil
velox, is = veloz
venerabilis, e = venerable
vetus, is = viejo
vigil, is = vigilante
viridis, e = verde
virilis, e = viril

Ejemplos:

Oración nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Obj. Dir. Adjetivo
El árbol verde es amigo util
Arbor viridis es amicus utilis
Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing.

Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Verbo Obj. Dir. Adjetivo
El pan dulce cambia la vida dura
Panis suavis cambia vitam gravem
Nom. sing. Nom. sing. Acu. sing. Acu. sing.

3.1.2 ADJETIVOS DETERMINATIVOS:


ADJETIVOS DETERMINATIVOS

Demostrativos Posesivos Numerales Irregulares


singular plural singular plural Card. Ord. Otro
Este Estos Mío Mis Uno Primero Solo
Ese Esos Tuyo Tus Dos Segundo Uno
Aquel aquello Suyo Sus Tres Tercero Alguno
s
Ninguno
Todo
El uno del otro
Nadie
Quién?

ADJETIVOS DEMOSTRATIVOS:

Hic -este-
Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. hic haec hoc hi hae hae
Gen. huius huius huius horum harum horum
Dat. huic huic huic his his his
Acu. hunc hanc hoc hos has haec
Abl. hoc hac hoc his his his
Iste -ese-
Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. iste ista illud isti istae ista
Gen. istius istius istius istorum istarum istorum
Dat. isti isti isti istis istis istis
Acu. istum istam istud istos istas ista
Abl. isto ista isto istis istis istis

Ille -aquel-
Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. ille illa illud illi illae illa
Gen. illius illius illius illorum illarum illorum
Dat. illi illi illi illis illis illis
Acu. illum illam illud illos illas illa
Abl. illo illa illo illis illis illis

Ejemplos:

Oración nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Adjetivo Sujeto Obj. Dir. Adjetivo
Este libro es obra admirable
Hic liber es opera mirabilis
Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing.
Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Adjetivo Sujeto Verbo Obj. Dir. Adjetivo
Aquel niño corre la colinas grandes
Ille puer corre colles grandes
Nom. sing. Nom. sing. Acu. plur. Acu. plur.

ADJETIVOS POSESIVOS:

PRIMERA PERSONA SINGULAR


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. meus mea meum mei meae mea
Voc. mee mea meum mei meae mea
Gen. mei meae mei meorum mearum meorum
Dat. meo meae meo meis meis meis
Acu. meum meam meum meos meas mea
Abl. meo mea meo meis meis meis

SEGUNDA PERSONA SINGULAR


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. tuus tua tuum tui tuae tua
Voc. tue tua tuum tui tuae tua
Gen. tui tuae tui tuorum tuarum tuorum
Dat. tuo tuae tuo tuis tuis tuis
Acu. tuum tuam tuum tuos tuas tua
Abl. tuo tua tuo tuis tuis tuis
TERCERA PERSONA SINGULAR
Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. suus sua suum sui suae sua
Voc. sue sua suum sui suae sua
Gen. sui suae sui suorum suarum suorum
Dat. suo suae suo suis suis suis
Acu. suum suam suum suos suas sua
Abl. suo sua suo suis suis suis

PRIMERA PERSONA PLURAL


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. noster nostra nostrum nostri nostrae nostra
Voc. noster nostra nostrum nostri nostrae nostra
Gen. nostri nostrae nostri nostrorum nostrarum nostrorum
Dat. nostro nostrae nostro nostris nostris nostris
Acu. nostrum nostram nostrum nostros nostras nostra
Abl. nostro nostra nostro nostris nostris nostris

SEGUNDA PERSONA PLURAL


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. vester vestra vestrum vestri vestrae vestra
Voc. vester vestra vestrum vestri vestrae vestra
Gen. vestri vestrae vestri vestrorum vestrarum vestrorum
Dat. vestro vestrae vestro vestris vestris vestris
Acu. vestrum vestram vestrum vestros vestras vestra
Abl. vestro vestra vestro vestris vestris vestris

TERCERA PERSONA PLURAL


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. suus sua suum sui suae sua
Voc. sue sua suum sui suae sua
Gen. sui suae sui suorum suarum suorum
Dat. suo suae suo suis suis suis
Acu. suum suam suum suos suas sua
Abl. suo sua suo suis suis suis

Ejemplos:

Oración nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Adjetivo Sujeto Obj. Dir. Adjetivo
Mi perro es animal doméstico
Meus canis es animal domesticum
Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing.

Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Adjetivo Sujeto Verbo Obj. Dir. Adjetivo
Tus campos lucen trigo dorado
Tui campui lucen frumentuum aureum
Nom. plur. Nom. plur. Acu. sing. Acu. sing.
ADJETIVOS NUMERALES:

CIFRA CIFRA CARDINALES ORDINALES


ÁRABE ROMANA
1 I unus, a, um primus, a um
2 II duo, ae, o secundus o alter
3 III tres, tria tertius
4 IV quattuor quartus
5 V quinque quintus
6 VI sex sextus
7 VII septem septimus
8 VIII octo octavus
9 IX noven nonus
10 X decem decimus
11 XI undecim undecimus
12 XII duodecim duodecimus
13 XIII tredecim tertius decimus
14 XIV quattuordecim quartus decimus
15 XV quindecim quintus decimus
16 XVI sedecim sextus decimus
17 XVII septendecim Septimus decimus
18 XVIII duodeviginti duodevicesimus
19 XIX undeviginti undevicesimus
20 XX viginti vicesimus
21 XXI viginti unus unus et vicesimus
22 XXII viginti duo secundus et vicesimus

28 XXVIII duodetriginta duodetricesimus


29 XIX undetriginta undetricesimus
30 XXX triginta tricesimus
31 XXXI triginta unus tricesimus primus
32 XXXII triginta duo tricesimus secundus

38 XXXVIII duodequadraginta duodequadragesimus


39 XXXIX undequadraginta undequadragesimus
40 XL quadraginta quadragesimus
41 XLI quadraginta unus quadragesimus primus
42 XLII quadraginta duo quadragesimus secundus

50 L quinquaginta quinquagesimus
60 LX sexaginta sexagesimus
70 LXX septuaginta septuagesimus
80 LXXX octoginta octogesimus
90 XC nonaginta nonagesimus
100 C centum centesimus
101 CI centum unus centesimus primus
200 CC duocenti, ae, a duocentesimus
300 CCC trecenti trecentesimus
400 CCCC quadrigenti quadringentesimus
500 D quingenti quingentesimus
600 DC sescenti sescentesimus
700 DCC septingenti septingentesimus
800 DCCC octingenti octigentesimus
900 DCCCC nongenti nongentesimus
1000 M mille millesimus

Nota 1 Los números cardinales solo se declinan los tres primeros (y algún
otro).
Nota 2 los números ordinales se declinan todos por la Primera y Segunda
Declinación.
Ejemplos:

Oración nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Adjetivo Sujeto Obj. Dir. Adjetivo
Veintiocho tigres son manada admirable
Duodetriginta tigres son armentum mirificum
Nom. plur. Nom. plur. Nom. sing. Nom. sing.

Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Adjetivo Sujeto Verbo Obj. Dir. Adjetivo
El décimo soldado camina la vía honorifica
sexto
Sextus decimus miles camina viam honorificam
Nom. plur. Nom. plur. Acu. sing. Acu. sing.

ADJETIVOS IRREGULARES:

Se declinan por la Primera y Segunda Declinacción. Casi todos hacen su


genitivo singular en ius y el dativo en i:
MASCULINO FEMENINO NEUTRO Traducción
Alius alia alium otro
Solus sola solum solo
Unnus unna unnum uno
Ullus ulla ullum alguno
Nullus nulla nullum ninguno
alter altera alterum el otro (de dos)
Totus tota tutum todo
Ulter ultra ultrum quién (de dos)
Neuter neutra neutro nadie (de dos)

4. PRONOMBRES.

PRONOMBRES:

Personales Demostrativos Relativos Interrogativos

PERSONALES
Primera persona
Singular plural
Nom. ego Yo nos nosotros
Gen. mei de mí nostri o nostrum de nosotros
Dat. mihi para mí nobis para nosotros
Acu. me a mí nos a nosotros
Abl. me por mí nobis por nosotros
PERSONALES
Segunda persona
Singular plural
Nom. tu Tú vos vosotros
Gen. tui de ti vestri o vestrum de vosotros
Dat. tibi para ti vobis para vosotros
Acu. te a ti vos a vosotros
Abl. te por ti vobis por vosotros

PERSONALES
Tercera persona
Singular
Mas. Fem. Neut.
Nom. is él ea ella id ello
Gen. eius de él eius de ella eius de ello
Dat. ei para él ei para ella ei para ello
Acu. eum a él eam a ella id a ello
Abl. eo por él ea por ella eo por ello

PERSONALES
Tercera persona
Plural
Mas. Fem. Neut.
Nom. ii - ei Ellos eae ellas ea ellos
Gen. eorum de ellos earum de ellas eorum de ellos
Dat. eis para ellos eis para ellas eis para ellos
Acu. eos a ellos eas a ellas ea a ellos
Abl. eis por ellos eis por ellas eis por ellos
PRONOMBRE PERSONAL REFLEXIVO
Para el singular - plural y los tres géneros
Gen. Sui de sí
Dat. Sibi para sí, a sí
Acu. Se se, a sí
Abl. Se por sí

Ejemplos:

Oración nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Obj. Dir. Adjetivo
Yo feliz soy amigo fiel
Ego felix soy amicus fidelis
Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing.

Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Verbo Obj. Dir. Adjetivo
Vosotros libres brincan el río caudaloso
Vos liberi brincan fluvium magnum copiosum
Nom. plur. Nom. plur. Acu. sing. Acu. sing.
PRONOMBRES DEMOSTRATIVOS:

PRONOMBRE DEMOSTRATIVO Hic -este-


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. hic haec hoc hi hae hae
Gen. huius huius huius horum harum horum
Dat. huic huic huic his his his
Acu. hunc hanc hoc hos has haec
Abl. hoc hac hoc his his his

PRONOMBRE DEMOSTRATIVO Iste -ese-


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. iste ista istud isti istae ista
Gen. istius istius istius istorum istarum istorum
Dat. isti isti isti istis istis istis
Acu. istum istam istud istos istas ista
Abl. isto ista isto istis istis istis

PRONOMBRE DEMOSTRATIVO Ille -aquel-


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. ille illa illud illi illae illa
Gen. illius illius illius illorum illarum illorum
Dat. illi illi illi illis illis illis
Acu. illum illam illud illos illas illa
Abl. illo illa illo illis illis illis
PRONOMBRE DEMOSTRATIVO Ipse –él mismo--
Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. ipse ipsa ipsum ipsi ipsae ipsa
Gen. ipsius ipsius ipsius ipsorum ipsarum ipsorum
Dat. ipsi ipsi ipse ipsis ipsis ipsis
Acu. ipsum ipsam ipsum ipsos ipsas ipsa
Abl. ipso ipsa ipso ipsis ipsis ipsis

PRONOMBRE DEMOSTRATIVO Idem –idéntico--


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. idem eadem idem iidem eaedem eadem
Gen. eiusdem eiusdem eiusdem eorudem earundem eorundem
Dat. eidem eidem eidem iisdem iisdem iisdem
Acu. eundem eandem idem eosdem easdem eadem
Abl. eodem eadem eodem iisdem iisdem iisdem

Ejemplos:

Oración nominal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Obj. Dir. Adjetivo
Ese perezoso es roca inmovil
Iste piger es rupes inmovilis
Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing. Nom. sing.
Oración verbal:
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Adjetivo Verbo Obj. Dir. Adjetivo
Aquella feliz baila en la luminosa
escuela
Illa felix baila schollam lucidam
Nom. sing. Nom. sing. Acu. sing. Acu. sing.

PRONOMBRES RELATIVOS E INTERROGATIVOS:

PRONOMBRES RELATIVOS E INTERROGARTIVOS Qui –que, el cual--


Singular Plural
Masc. Fem. Neu. Mas. Fem. Neu.
Nom. qui quae quod iidem eaedem eadem
Gen. cuius cuius eiusde eorudem earundem eorundem
m
Dat. cui cui eidem iisdem iisdem iisdem
Acu. quem quam idem eosdem easdem eadem
Abl. quo qua eodem iisdem iisdem iisdem

Ejemplo:
Oración nominal
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Verbo Obj. Dir. Adj. Compl. Adj.
Que es la mancha negra en el mar rojo
Quae es macula nigra mare rubrum
Nom. s. Nom. sing. Nom. sing. Abl. sing. Abl. sing.
Oración verbal
SUJETO VERBO PREDICADO
Sujeto Verbo Obj. Dir. Adj. Compl. Adj.
Cual tiene el lazo roto en el corral pequeño
Qui tiene laqueum solutum cohora parva
Nom. s. Acu. sing. Acu. sing. Abl. sing. Abl. sing.

Capítulo III: EL VERBO

VERBO
El verbo es la parte de la oración que expresa una acción, movimiento,
existencia, consecución, condición o estado del sujeto. Sintácticamente
representa una predicación.
ACCIDENTES DEL VERBO
Modo Tiempo Persona Número Voz
Indicativo Presente Primera Singular Activa
Subjuntivo Pretérito Segunda Plural Pasiva
Imperativo Futuro Tercera

Infinitivo
Gerundio
Participio
Supino
1. EL VERBO SUM: SER O ESTAR

MODO INDICATIVO
Singular Plural
PRESENTE
sum soy o estoy sumus somos o estamos
es eres o estas estis son o están
est es o esta sunt Son o están

PRETERITO IMPERFECTO
Singular Plural
eram era o estaba eramus éramos o estabamos
eras eras o estabas eratis éran o estaban
erat era o estaba erant éran o estaban

FUTURO IMPERFECTO
Singular Plural
ero seré estaré erimus seremos o estaremos
eris serás o estarás eritis serán o estrán
erit será o estará erunt serán o estarán

PRETERITO PERFECTO
Singular Plural
fui he sido o he estado fuimus hemos sido o hemos
estado
fuisti has sido o has estado fuistis han sido o han estado
fuit ha sido o ha estado fuerunt han sido o han estado

PRETERITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
fueram había sido o había estado fueramu habíamos sido o
s habíamos estado
fueras habías sido o habías fueratis habían sido o habían
estado estado
fuerat había sido o había estado fuerant habían sido o habían
estado

FUTURO PERFECTO
Singular Plural
fuero habré sido o habremos fuerimus habremos sido o
estado habremos estado
fueris habrás sido o habrás fueritis habrán sido o habrán
estado estado
fuerit habrá sido o habrá fuerint habrán sido o habrán
estado estado

MODO SUBJUNTIVO

PRESENTE
Singular Plural
sim sea o estaré simus seamos o estemos
sis seas o estarás sitis sean o estén
sit sea o estará sint sean o estén

PRETÉRITO IMPERFECTO
Singular Plural
essem fuese o estuviese essemus fuésemos o estuviesemos
esses fueses o estuvieses essetis fuesen o estuviesen
esset fuese o estuviese essent fuesen o estuviesen

PRETÉRITO PERFECTO
Singular Plural
fuerim haya sido o haya estado fuerimus hayamos sido o hayamos
estado
fueris hayas sido o hayas estado fueritis hayan sido o hayan
estado
fuerit haya sido o haya estado fuerint hayan sido o hayan
estado

PRETÉRITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
fuissem hubiese sido o hubiese fuissemus hubiésemos sido o
estado hubiésemos estado
fuisses hubieses sido o hubieses fuissetis hubiesen sido o
estado hubiesen estado
fuisset hubiese sido o hubiese fuissent hubiesen sido o
estado hubiesen estado

MODO IMPERATIVO

PRESENTE
Singular Plural
es sé o está este estén

FUTURO
Singular Plural
esto tú debes ser o estote deben ser o estar
estar
esto él debe ser o sunto ellos deben ser o
estar estar

MODO INFINITIVO

PRESENTE
esse Ser o estar

PRETERITO PERFECTO
fuisse haber sido

FUTURO
futurus, a, um esse haber de ser o estar
PARTICIPIO
FUTURO
futurus, a um que he de ser

Ejemplos: Oración con predicado nominal:

SUSTANTIVO VERBO PREDICADO


Obj. Dir. Comp. Dir.
María es señora de la tierra
Maria est domina terrae
Nominativo s. Pres. 3ª sing. Nominativo s. Genitivo s.

SUJETO VERBO PREDICADO


SUJETO COMPL. VERBO OBJ. DIR. COMPL. DIR.
El señor del huerto era gobernador de la cd. y de los
pueblos
Dominus horti erat praefectus oppidii et
populorum
nom. sing. gen. sing. Pret. imp. nom. sing. gen. sing. y plural
3ª sing

SUJETO VERBO PREDICADO


SUJETO COMPL VERBO OBJ. DIR. COMP. DIR.
El pastor de las ovejas será poderoso en el pueblo y en la
nación
Pastor ovium erit potens plebe et natione
nom. sin gen. plur. Fut. Imp. nom. sing. abl. sing. conj. abl. sing.
3ª per s.
2. LAS CUATRO CONJUGACIONES VERBALES.

Las CONJUGACIONES LATINAS se denotan por la terminación del infinitivo:

Ia. Conjugación en are: amare = amar

IIa. Conjugación en ere: monere = amonestar

IIIa. Conjugación en ere: regere = regir

IVa. Conjugación en ire: audire = oir

Los VERBOS se enuncian: primera persona del indicativo presente; primera


persona del indicativo pretérito perfecto; el supino y el infinitivo. Vgr.
 amo, amavi, amatum, amare
 moneo, monui, monitu, monere
 rego, rexi, rectum, regere
 audio, audivi, auditum, audire

2.1 PRIMERA CONJUGACIÓN voz activa: amo, amavi, amatum, amare

MODO INDICATIVO
Singular Plural
PRESENTE
amo amo amamus amamos
amas amas amatis aman
amat ama amant aman

PRETERITO IMPERFECTO
Singular Plural
amabam amaba amabamus amabamos
amabas amabas amabatis amaban
amabat amaba amabant amaban

FUTURO IMPERFECTO
Singular Plural
amabo amaré amabimus amaremos
amabis amarás amabitis amarán
amabit amará amabunt amarán

PRETERITO PERFECTO
Singular Plural
amavi he amado amavimus hemos amado
amavisti has amado amavistis han amado
amavit ha amado amaverunt han amado

PRETERITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
amaveram había amado amaveramus habíamos amado
amaveras habías amado amaveratis habían amado
amaverat había amado amaverant habían amado

FUTURO PERFECTO
Singular Plural
amavero habré amado amaverimus habremos amado
amaveris habrás amado amaveritis habrán amado
amaverit habrá amado amaverint habrán amado
MODO SUBJUNTIVO

PRESENTE
Singular Plural
amem ame amemus amemos
ames ames ametis amen
amet ame ament amen

PRETÉRITO IMPERFECTO
Singular Plural
amarem amase amaremus amásemos
amares amases amaretis amásen
amaret amase amarent amásen

PRETÉRITO PERFECTO
Singular Plural
amaverim haya amado amaverimus hayamos amado
amaveris hayas amado amaveritis hayan amado
amaverit haya amado amaverint hayan amado

PRETÉRITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
amavissem hubiese amado amavissemus hubiésemos amado
amavisses hubieses amado amavissetis hubiesen amado
amavisset hubiese amado amavissent hubiesen amado
MODO IMPERATIVO

PRESENTE
Singular Plural
ama ama amate amen

FUTURO
Singular Plural
amato tú debes amar amatote deben amar
amato él debe amar amanto ellos deben amar

MODO INFINITIVO

PRESENTE
amare amar

PRETERITO PERFECTO
amavisse haber amado

FUTURO
amaturus, a, um esse haber de amar

GERUNDIO

Nom. amare amar


Gen. amandi de amar
Dat. amando para amar
Acu. amandum a amar
Abl. amando por amar
PARTICIPIO

Presente
amans, amantis que ama o amante

Futuro
amaturus, a, um que he de amar o habiendo de amar

SUPINO

Presente
amatum para amar

Futuro
amatus, a, um por o de amar

2.2 SEGUNDA CONJUGACIÓN voz activa: moneo, monui, monitu, monere


MODO INDICATIVO
Singular Plural
PRESENTE
moneo advierto monemus advertimos
mones adviertes monetis advierten
monet advierte monent advierten

PRETERITO IMPERFECTO
Singular Plural
monebam advertía monebamus advertíamos
monebas advertías monebatis advertían
monebat advertía monebant advertían

FUTURO IMPERFECTO
Singular Plural
monebo advertiré monebimus advertiremos
monebis advertirás monebitis advertirán
monebit advertirá monebunt advertirán

PRETERITO PERFECTO
Singular Plural
monui he advertido monuimus hemos advertido
monuisti has advertido monuistis han advertido
monuit ha advertido monuerunt han advertido

PRETERITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
monuera había advertido monueramus habíamos advertido
m
monueras habías advertido monueratis habían advertido
monuerat había advertido monuerant habían advertido

FUTURO PERFECTO
Singular Plural
monuero habré advertido monuerimus habremos advertido
monueris habrás advertido monueritis habrán advertido
monuerit habrá advertido monuerint habrán advertido

MODO SUBJUNTIVO

PRESENTE
Singular Plural
moneam advierta moneamus advirtamos
moneas adviertas moneatis adviertan
moneat advierta moneant adviertan

PRETÉRITO IMPERFECTO
Singular Plural
moneram advirtiera moneremus advirtiésemos
moneres advirtieras moneretis advirtiésen
moneret advirtiera monerent advirtiésen

PRETÉRITO PERFECTO
Singular Plural
monuerim haya advertido monuerimus hayamos advertido
monueris hayas advertido monueritis hayan advertido
monuerit haya advertido monuerint hayan advertido

PRETÉRITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
monuissem hubiese advertido monuissemus hubiésemos advertido
monuisses hubieses advertido monuissetis hubiesen advertido
monuisset hubiese advertido monuissent hubiesen advertido

MODO IMPERATIVO
PRESENTE
Singular Plural
mone advierte monete adviertan

FUTURO
Singular Plural
moneto tú debes advertir monetote deben advertir
monento él debe advertir monento ellos deben advertir

MODO INFINITIVO

PRESENTE
monere advertir

PRETERITO PERFECTO
monuisse haber advertido

FUTURO
moniturus, a, um esse haber de advertir

GERUNDIO

Nom. monere advertir


Gen. monendi de advertir
Dat. monendo para advertir
Acu. monendum a advertir
Abl. monendo por advertir

PARTICIPIO

Presente
monens, monentis que advierte o advirtiendo

Futuro
moniturus, a, um que he de advertir o habiendo de
advertir

SUPINO

Presente
monitum para advertir

Futuro
monitu por o de advertir

2.3 TERCERA CONJUGACIÓN voz activa: rego, rexi, rectum, regere


MODO INDICATIVO
Singular Plural
PRESENTE
rego rijo regimus regimos
regis riges regitis rigen
regit rige regunt rigen

PRETERITO IMPERFECTO
Singular Plural
regebam regía regebamus regíamos
regebas regías regebatis regían
regebat regía regebant regían

FUTURO IMPERFECTO
Singular Plural
regam regiré regemus regiremos
reges regirás regetis regirán
reget regirá regent regirán

PRETERITO PERFECTO
Singular Plural
rexi he regido reximus hemos regido
rexisti has regido rexistis han regido
rexit ha regido rexerunt han regido

PRETERITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
rexeram Había regido rexeramus habíamos regido
rexeras habías regido rexeratis habían regido
rexerat había regido rexerant habían regido

FUTURO PERFECTO
Singular Plural
rexero habré regido rexerimus habremos regido
rexeris habrás regido rexeritis habrán regido
rexerit habrá regido rexerint habrán regido
MODO SUBJUNTIVO

PRESENTE
Singular Plural
regam rija regamus rijamos
regas rijas regatis rijan
regat rija regant rijan

PRETÉRITO IMPERFECTO
Singular Plural
regerem rigiera regeremus rigiésemos
regeres rigieras regeretis rigiésen
regeret rigiera regerent rigiésen

PRETÉRITO PERFECTO
Singular Plural
rexerim haya regido rexerimus hayamos regido
rexeris hayas regido rexeritis hayan regido
rexerit haya regido rexerint hayan regido

PRETÉRITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
rexissem hubiese regido rexissemus hubiésemos regido
rexisses hubieses regido rexissetis hubiesen regido
rexisset hubiese regido rexissent hubiesen regido

MODO IMPERATIVO

PRESENTE
Singular Plural
rege rige regite rijan

FUTURO
Singular Plural
regito tú debes regir regitote deben regir
regito él debe regir regunto ellos deben regir

MODO INFINITIVO

PRESENTE
regere regir

PRETERITO PERFECTO
rexisse haber regido

FUTURO
recturus, a, um esse haber de regir

GERUNDIO

Nom. regere regir


Gen. regendi de regir
Dat. regendo para regir
Acu. regendum a regir
Abl. regendo por regir

PARTICIPIO

Presente
regens, regentis que rige o rigiendo

Futuro
recturus, a, um que he de regir o habiendo de regir
SUPINO

Presente
rectum para regir

Futuro
rectu por o de regir

2.4 CUARTA CONJUGACIÓN voz activa: audio, audivi, auditum, audire

MODO INDICATIVO
Singular Plural
PRESENTE
audio oigo audimus oimos
audis oyes auditis oyen
audit oye audiunt oyen

PRETERITO IMPERFECTO
Singular Plural
audiebam oía audiebamus oíamos
audiebas oías audiebatis oían
audiebat oía audiebant oían

FUTURO IMPERFECTO
Singular Plural
audiam oiré audiemus oiremos
audies oirás audietis oirán
audiet oirá audent oirán

PRETERITO PERFECTO
Singular Plural
audivi he oído audivimus hemos oído
audivisti has oído audivistis han oído
audivit ha oído audiverunt han oído

PRETERITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
audivera había oído audiveramus habíamos oído
m
audiveras habías oído audiveratis habían oído
audiverat Había oído audiverant habían oído

FUTURO PERFECTO
Singular Plural
audivero habré oído audiverimus habremos oído
audiveris habrás oído audiveritis habrán oído
audiverit habrá oído audiverint habrán oído
MODO SUBJUNTIVO

PRESENTE
Singular Plural
audiam oíga audiamus oígamos
audias oígas audiatis oígan
audiat oíga audiant oígan

PRETÉRITO IMPERFECTO
Singular Plural
audirem oyera audiremus oyésemos
audires oyeras audiretis oyésen
audiret oyera audirent oyésen

PRETÉRITO PERFECTO
Singular Plural
audiverim haya oído audiverimus hayamos oído
audiveris Hayas oído audiveritis hayan oído
audiverit haya oído audiverint hayan oído

PRETÉRITO PLUSCUAMPERFECTO
Singular Plural
audivissem hubiese oído audivissemus hubiésemos oído
audivisses hubieses oído audivissetis hubiesen oído
audivisset hubiese oído audivissent hubiesen oído

MODO IMPERATIVO

PRESENTE
Singular Plural
audi oye audite oígan

FUTURO
Singular Plural
audito tú debes oir auditote deben oir
audito él debe oir audiunto ellos deben oir
MODO INFINITIVO

PRESENTE
audire oir

PRETERITO PERFECTO
audivisse haber oído

FUTURO
auditurus, a, um esse haber de oir

GERUNDIO

Nom. audire oir


Gen. audiendi de oir
Dat. audiendo para oir
Acu. audiendum a oir
Abl. audiendo por oir

PARTICIPIO

Presente
audiens, audientis que oye u oyendo

Futuro
auditurus, a, um que he de oir o habiendo de oir

SUPINO

Presente
auditum para oir

Futuro
auditu por o de oir

También podría gustarte