MBO'ESYRY
CUARTO NIVEL
ÁREA
Misión: Garantizar a todas las personas una educación de calidad como bien público
y derecho humano a lo largo de la vida. Lengua y
Literatura
y sus tecnologías
ARA : Araapy, 28 jasyrundy 2020.
MBO'ERÃ : Guarani Ñe'ë.
MBO'EPYRÃITA : Oikumbyta jehaipyre oje'éva chupe guaraníme.
KATUPYRYRÃ : Ohesa'ÿijo máva rehetépa oñeñe'ë pe ohendúvape ha avei, mávamáva
rehépa oiko mandu'a.
MBO'EPY : Mombe'upyre Ñemohenda: Mombe'upyrusu: Novela.
TECHAUKAHA : - He'ikuaa mba'eichagua moñe'ërãpa pe ohendúva.
- He'i mba'erehetépa oñeñe'ëhína pe moñe'ërã ohendúvape.
- He'ikuaa hemiandu ohendu rire moñe'ërã guaranimegua.
Ñamba’apo ñane añomi
TEMBIAPORÃ
1. Amoñe'ë mombe'upyre "Kalaíto Pombéro" vore ha ajapo tembiaporãita:
trabajo solo Pombéro
Kalaíto ValoroCapítulo
lo ExpresamosAutor: Tadeo Zarratea
I (pehëngue)
o aprendido nuestras
- Amóina ou Kalaíto -he'i peteïva- ha oïhaguéicha oñembosako'i ombojarúvo.
ideas
- Kalaíto, ñaha'ã opo pukuvéva.
- Kalaíto, cherupytyrõ ame'ëta ndéve kóva.
- Kalaíto, jahechami nde kuatia ryru?
Upéicha javerõ Kalaíto oma'ësayke térã oma'ësaguýnte hesekuéra kirirïháme.
- Kalaíto, anivéke rejatapy ore rehe mbo'ehárape cháke reñenupãta.
- Kalaíto ága nde sy oho jey ógape oñe'ërei cherehe ha reikuaatareína.
Péicha ombojaru hikuái Kalaítope. Ha'eanga niko mitã pirumi, ichavi ha hova
jahe'omíva. Rasa niko ichi'õ ha hasëngy. Ijao katu ichalaipamiva'erã, ku reipetemi
mba'érõ tanimbu mante otimbo ichugui. Ha'ete voi ku marõ ojahu'ÿva ha ojovahéi'ÿva;
hesapile'upamiva'erã oúvo mbo'ehaópe, iñakãchara ha hetyma parapa ojepe'ehague.
Iñirünguéra niko oguerekómi toryjárõ.
Opavaite ombojaru chupe. Mbo'ehára oporohenói ramo hína, katuete iokova'erã
MBO'ESYRY
CUARTO NIVEL
ÁREA
Misión: Garantizar a todas las personas una educación de calidad como bien público
y derecho humano a lo largo de la vida. Lengua y
Literatura
y sus tecnologías
churuchuchu ohupytývo Kalaíto réra. He'i mboyve "Calixto Romero", ha'ekuéra
osapukaipáma: "Kalaíto Pombéro". "Kalaíto Pombéro". Mbo'ehára sapy'ánte ipochy ha jeyvérõ katu
opukamínte ojererõ oma'ë Kalaítore ha ojuhu hesaykumi, hovajepoka ha itïsyryhína. Ha'éanga niko
itïndývonte oiko, ha oimerõ omba'eporandúva ichupe ochuchupa voi anga. Oje'erõ chupe: -Mba'éreiko
nderejahúi Kalaíto? ha'e oñembosarái ipysãguasúre ha ombohovái: -Che sy ndoipotái che pyti'a chiãre,
- Ha mba'éreiko nderejovahéiri.
- Che tïpa'ã'aína.
- Ha upéva niko jarégui -oje'eva'erã chupe.
- Ko mitã poriahu piko araka'e ojetyvyromíta -he'i umi ikuaahakuéra.
Upéicha okakuaa Kalaíto; mandi'o mimói, saporo ha narãha akúre, mbokaja ha yvamimíre. Tuichami
meve oiko ipy'a ruru, hesa'yju ha hye avevo; heta ndajeko isevo'i ha oguata pukumírõ ijuku'a. Upéva-
re avei hapichakuéra ohero chupe "Mykurë punga". Heta oï heindy ha ityvyrakuéra ha'éicha avei itúva
jekuaa'ÿva. Mitãrei memete.
Ikaria'ývo Kalaíto opyta hováre teko'asyeta rãimbore. Ko'áça peve ñaimo'ã ku hova
kyhyjéva; ndojesuapíri reñe'ërõ chupe; rasa hi'otï ha iñe'ërakate'ÿ.
Aichejáranga ko Kalaíto -he'iva'ëra atyha rupi hapichakuéraha'e niko oï ñande
apytépe oï ÿrõguáicha, ndereikuaái voi niko imby'ryáipa terãpa iro'y.
Kalaítope nosëporãi voi mba'eve; oñotÿvante ndahi'ái ha hi'amírõ katuete ndahepýi.
Ha'etépe noguahëi voi mamove; mba'e rapykuérepe mante.
Ko kuimba'e niko oiméne voi ojeharu isy rye guive he'ími hese karai Poli, ipaíno. Ha'e mante ipytyvõhá-
ra; oipuruka chupe opáicha tembipuru. Ohechárõ oguata sambo oúva, oikuaáma karai Poli mba'epa rekápa
ouhína. Kalaíto ndojeruréiva mba'evére; oï upépe ipaíno ojapo peve hembipota.
Peteï jey, omboka'apa karai Polípe, ha he'i chupe:
- Eréna che ra'y mba'épa reikotevë-. Kalaíto itïndymínte ha ombohovái. -Nde ko...
che paíno... chepy'akuaa voi. Agante okañymihína ndehegui ndajerurememéivagui
ndéve. Virumi niko aikotevë ani hagua aha po nandiete.
MBO'ESYRY
CUARTO NIVEL
ÁREA
Misión: Garantizar a todas las personas una educación de calidad como bien público
y derecho humano a lo largo de la vida. Lengua y
Literatura
y sus tecnologías
- E. Moõiko rehomitareína?
- Upéva che paíno ndaikuaavéima; ahataha mante aikuaa ha mombyry porã ave ikatúrõ.
- Mba'éiko oike ndéve nde mitã -he'i osëvo ña Sepi.
- Che kuerái che maïna po'a'ÿ ha mboraihúgui, ha atïma pendehegui amba'ejerure hagua.
- E'a... naiporãiete niko upéva, ápe niko naorerakate'ÿiva ndéve mba´evére che pa'i.
- Upéicha jepe niko che maína.
Iporã che ra'y, kuimba´e ko ojetyvyromiva'erã voi, ame'ëta ndéve pe rehomi hagua,
ha na'ápe avei ko che kurundu eraha nde pyti'áre tome'ë ndéve po'a -ha omoï ijajúri peteï vosa'i jeremi isã
jováiva.
- Aníntekena nderesaraiete orehegui ha nde rekohágui.
(MEC, DGEPPJA, 2019, págs. 20-21).
2. Ajepy'emongeta ha upéi ambohovái:
a) Mávapa ha'e avatee?
______________________________________________________________________________
b) Moõpa oiko?
______________________________________________________________________________
c) Mba'éichaguápa Kalaíto Pombéro?
______________________________________________________________________________
d) Mba'éichapa Kalaíto rératee?
______________________________________________________________________________
e) Oïpa avatee'ÿ?
______________________________________________________________________________
3. Amoïmba:
a) Haihára:
______________________________________________________________________________
MBO'ESYRY
CUARTO NIVEL
ÁREA
Misión: Garantizar a todas las personas una educación de calidad como bien público
y derecho humano a lo largo de la vida. Lengua y
Literatura
y sus tecnologías
b) Oiko:
______________________________________________________________________________
c) Oñe'ë:
______________________________________________________________________________
d) Araka'épa
______________________________________________________________________________
e) Mba'épa oiko:
______________________________________________________________________________
4. Amoï ko'ápe mba'éichapa Kalaíto Pombéro:
a) Rete:
b) ao:
c) reko:
5. Anohë mombe'upyrusúgui ñe'ëtemiandu:
a) Ojehecháva:
______________________________________________________________________________
b) Oñehendúva:
______________________________________________________________________________
c) Pireandúva:
______________________________________________________________________________
d) Oñehetüva:
______________________________________________________________________________
6. Ambohysýi Kalaíto rembi'u:
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
7. Ha'é mba'épa he'ise ko'ã ñe'ë:
a) Chavi: ________________________________________________________________________
MBO'ESYRY
CUARTO NIVEL
ÁREA
Misión: Garantizar a todas las personas una educación de calidad como bien público
y derecho humano a lo largo de la vida. Lengua y
Literatura
y sus tecnologías
b) Chalái: ________________________________________________________________________
c) Churuchuchu: __________________________________________________________________
d) Chi'õ: _________________________________________________________________________
e) Chara: ________________________________________________________________________
8. Ha'é ha upéi ahái cheremimo'ã "Kalaíto Pombéro" rehegua
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
- Elaborado por Sara Beatriz Fleitas Riveros, Encargada de Despacho del CEBpPJA Nº 10-121.