Yachana
2 Lección
2.1 Wiyay – Ñawinchay - Yachapay
Cesi y su hermano Roel estan hablando por celular.
Cesi turin Roelwan celularpa rimaykayan.
¿Imataq
taytanchik
ruraykan?
Roel:Panillay, ¿Imanawllami Cesi: Payqa punuykanmi
kaykanki?
Roel: ¿Imatataq wawaykikuna
Cesi:Allillam kaykaa, turillay ruraykan?
Roel: ¿Imatataq rurashqanki? María: Paykuna wasiichawmi
pukllayaykan (pukllaykayan)
Cesi:Nuqa yanukushqam, niykur
mikushqa Roel: Allim panillay, warayyaq
Roel: ¿Imatataq taytanchik Jaime María:warayyaq turillay
ruraykan?
2.2 Ñawinchay- Rimay -Yarpay
¿Imatataq rurashqanki
Ñuqaqa Ñam… ñuqa
puñushqa. mikushqam
Ñuqaqa
pukllashqam. Nuqaqa
hirashqam
¿Imatataq ruraykan?
Payqa
Payqa
purikan.
armakuykan
Payqa Payqa
ñawinchaykan. puñuykan.
¿Imatataq paykuna rurayash?
Paykunaqa Paykunaqa
armakuyash. yachakuyash
Paykunaqa Yanasaakunaqa
yanukuyash. puriyash
2.3 Rikay – Yarpay - Yachapay
Siqikunata rikaykur tapukuykunata yachaymayiykiwan kutichiy.
A:¿Imatataq Vilma ruraykan?
Ch:Payqa chakrachawmi aruykan.
……………
……………
……………
……………
……………
1. ¿Imatataq runakuna ruraykayan?
2. ¿Pitaq lampawan aruykan?
3. ¿Pitaq anqas warawan kaykan?
4. ¿Ima llimpita Solpa kutunnin?
5. ¿Imatataq Salome ruraykan?
6. ¿Pitaq quyu warawan kaykan?
7. ¿Imatataq Leopoldo Ruraykan?
2.4 Rikay – Yarpay - Qillqay
¿Imatataq pay ruraykan?
María / hapallan Pedro / wanuypa Dina / hakuta Lino / uushakunata
(puriy) (asiy) (away) (michiy)
1. …………………………..
2. …………………………..
3. …………………………..
4. …………………………..
5. …………………………..
Yarpay
El sufijo -ka indica que la acción se viene realizando en el momento en que se está
hablando. Es como un gerundio. Ejemplo: Ñuqa pukllaa (yo juego) se convierte en
ñuqa pukllaykaa (yo estoy jugando),
Ñuqa pukllaykaa. Yo estoy jugando.
Qam pukllaykanki. Tú estás jugando.
Pay pukllaykan. Él está jugando.
Observa estas oraciones y compáralas con las primeras.
Ñuqanchik pukllaykanchik. Nosotros estamos jugando
Ñuqakuna pukllayaykaa. Nosotros estamos jugando·
Qamkuna pukllayaykanki. Ustedes están jugando.
Paykuna pukllayaykan. Ellos estan Jugando.
2.5 Rikay – Yarpay - Qillqay
Yanasaykiwan tapukuykunata kutichiy niykur qillqay.
Imatataq kay uywakuna ruraykan.
Ishkay / yana /allqu kimsa / yuraq /llama yana / yuraq /kuntur
(kaniy) (puriy) (paway)
achka / uusha /yuraq anqas / pishqu Ishkay / challwa
(mikuy) (takiy) (tuytuy)
1.
2.
4
5