93% encontró este documento útil (15 votos)
5K vistas177 páginas

Latín. Ejercicios

Cargado por

mindy
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
93% encontró este documento útil (15 votos)
5K vistas177 páginas

Latín. Ejercicios

Cargado por

mindy
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

LVDVS Latín I y II.

Ejercicios graduados
MARÍA DE LOURDES SANTIAGO MARTÍNEZ

FFL
UNAM
LVDVS. LATÍN I Y II.
EJERCICIOS GRADUADOS
Serie: Textos Didácticos
MARÍA DE LOURDES SANTIAGO MARTÍNEZ

LVDVS. LATÍN I Y II.


EJERCICIOS GRADUADOS

Colegio de Letras Clásicas


Facultad de Filosofía y Letras
Universidad Nacional Autónoma de México
Diseño de la cubierta: Alejandra Torales M.

Primera edición: 2006


Segunda edición aumentada y mejorada: 2 de abril de 2012
Primera reimpresión: 2017

DR © 2017 Universidad Nacional Autónoma de México


Avenida Universidad 3000, Universidad Nacional Autónoma de México, C. U.
Coyoacán, C. P. 05410. Ciudad de México

ISBN 978-607-02-3126-1

Queda prohibida la reproducción total o parcial por cualquier medio


sin la autorización escrita del titular de los derechos patrimoniales.

Impreso y hecho en México


MARÍA DE LOURDES SANTIAGO MARTÍNEZ

LVDVS. LATÍN I Y II.


EJERCICIOS GRADUADOS

CONTENIDO AUDIOVISUAL
CLICK EN EL RECUADRO

TAMBIÉN PUEDES ACCEDER VÍA QR

[Link]
Contenido interactivo

Prólogo

■ PRIMERA PARTE ● EJERCICIOS DE FLEXIÓN Y FORMACIÓN DE ORACIONES


• Relación caso-función
• Primera declinación. Sustantivos
• Segunda declinación. Sustantivos
• Concordancia sustantivo-adjetivo
• Cuarta y quinta declinaciones
• Tercera declinación. Parisílabos e imparisílabos regulares
• Tercera declinación. Parisílabos e imparisílabos irregulares
• Adjetivo. Grado positivo. Primera y segunda declinaciones
• Adjetivo. Grado positivo. Tercera declinación
• Adjetivo. Grado comparativo
• Adjetivo. Grado superlativo
• Grados del adjetivo
• Conjugación regular activa. Tiempos de presente (infectum)
• Conjugación regular activa. Tiempos de perfecto (perfectum)
• Conjugación regular activa. Imperativo y modos nominales
• Pronombres
• Pronombre relativo
• Construcción de acusativo con infinitivo (AcI)
• Conjugación regular pasiva
• Participios
• Voz activa y voz pasiva
• Tercera conjugación temática
• Conjugación perifrástica
• Conjugación irregular
• EJERCICIOS RECORTABLES

■ SEGUNDA PARTE ● INICIACIÓN A LA TRADUCCIÓN. TEXTOS SENCILLOS


• Primera declinación
• Segunda declinación
• Primera y segunda declinaciones
• Cuarta y quinta declinaciones
• Primera, segunda, tercera, cuarta y quinta declinaciones
• Adjetivo. Comparativo y superlativo
• Adjetivos numerales
• Pronombres
• Conjugación regular activa
• Conjugación regular pasiva
• El verbo sum, es, esse, fui y sus compuestos
• Verbos deponentes y semideponentes
• Verbos irregulares
• Conjugación perifrástica activa y pasiva

■ TERCERA PARTE ● TRADUCCIÓN. SELECCIÓN DE AUTORES Y TEXTOS


• M. Tulli Ciceronis Epistulae ad familiares, XIV
• C. Iuli Caesaris Commentariorum de Bello Gallico Liber Sextus
• C. Valerii Catulli Carmina
• Phaedri Augusti Liberti Fabularum Aesopiarum
• L. Annaei Senecae Epistulae Morales ad Lucilium
• Eutropii Breviarium liber primus
• Hygini Fabulae

■ CUARTA PARTE ● CUADROS INFORMATIVOS


• Declinaciones latinas
• Conjugación regular activa. Modos personales
• Conjugación regular activa. Modos nominales
• Conjugación regular pasiva. Modos personales
• Conjugación regular pasiva. Modos nominales
• Conjugación perifrástica activa
• Conjugación perifrástica pasiva
• Preposiciones
• Conjunciones

■ BIBLIOGRAFÍA

■ ÍNDICE
PRÓLOGO ■

E l presente material, LVDVS. Latín I y II. Ejercicios graduados, producto del proyecto papime en402704: Elaboración de
material didáctico para la enseñanza del latín en la Facultad de Filosofía y Letras de la unam, está dirigido a los estudian-
tes del primer año de latín de la Licenciatura en Letras Clásicas y es independiente de cualquier método de enseñanza que
aborden los profesores, pues no ofrece teoría gramatical latina, sino ejercicios prácticos.
No hay duda de que existe una amplia bibliografía para la enseñanza del latín; sin embargo, en general son materiales
creados en el extranjero, para estudiantes ajenos a nuestras propias circunstancias sociales. Gracias al apoyo de la Dirección
General de Asuntos del Personal Académico de la unam, a través del Programa de Apoyo a Proyectos para la Innovación y
Mejoramiento de la Enseñanza (papime), ya han empezado a publicarse en nuestra universidad materiales creados por profe-
sores mexicanos que atienden las necesidades de nuestros propios estudiantes.
Este libro, LVDVS. Latín I y II. Ejercicios graduados, sigue esta tendencia y responde a los contenidos programáticos
establecidos en los planes de estudios de la Facultad de Filosofía y Letras para el primer año de latín, por lo que puede ser
utilizado en cualquiera de las modalidades en las que esta lengua se imparte en la propia Facultad, por ejemplo, Latín I y II
en la licenciatura en Letras Clásicas, Latín 1 y 2 en la licenciatura en Lengua y Literaturas Hispánicas, y Latín I y II en los
Cursos Básicos de Traducción.
La obra está estructurada de la siguiente manera:
Primera parte: Ejercicios de flexión y formación de oraciones. Contiene, en primer lugar, ejercicios concebidos para
que el estudiante ponga en práctica sus conocimientos de morfología nominal y verbal, sin necesidad de recurrir a la me­
morización o la repetición completa de los paradigmas. Luego están los ejercicios de formación de oraciones, que buscan
reforzar las estructuras sintácticas básicas para un estudiante de primer año.
Segunda parte: Iniciación a la traducción. Textos sencillos. Esta parte se compone de series de oraciones, en su mayoría
de autores clásicos. Estas oraciones responden también a los contenidos programáticos del curso e inician al estudiante en la
traducción, al permitirle poner en práctica los conocimientos de morfología nominal y verbal.
Tercera parte: Traducción. Selección de autores y textos. La selección responde a la necesidad de ejercitar la traduc­ción
desde el primer año: se trata de textos sencillos de autores clásicos. Estos textos se presentan no según su grado de comple-
jidad, sino en el orden cronológico de sus autores, de manera que cada profesor, de acuerdo con sus propias necesi­dades o
preferencias, decida en qué orden y según qué método se trabajen en clase. Los textos no han sido modificados; se presentan
al estudiante en su forma original, porque ésta es la forma en la que él encontrará siempre las obras. El profesor, al preparar el
texto, advertirá qué elementos de sintaxis ofrecer como ayuda a su grupo, pues no todos los grupos son igua­les y las estructu-
ras sintácticas que para algunos son complicadas, para otros quedan claras desde la primera explicación.
Cuarta parte: Cuadros informativos. Se incluyen aquí algunos esquemas que resumen la declinación y la conjuga­ción
latinas, y cuadros con el régimen de las preposiciones y las conjunciones, en un intento por facilitar al estudiante su acerca-
miento a los textos.
Esta edición incluye, además, una selección de ejercicios recortables, que complementan algunos temas esenciales de 1a
morfología nominal y verbal; estos ejercicios se incluyen para que tanto los alumnos como el profesor adviertan si esos temas
ya han sido adecuadamente asimilados, o si es necesario reforzarlos.

5
  ludus
PRIMERA PARTE ■

Ejercicios de flexión
y formación de oraciones
■ RELACIÓN CASO-FUNCIÓN

I ● Con el fin de que te familiarices con esta relación, analiza las funciones sintácticas de los elementos que confor-
man las siguientes oraciones y luego anota a qué caso latino corresponde cada una de ellas:

Ejemplo:
Los soldados del general colocan el campamento en la colina

Sujeto = Nom. C. deter. = Gen. Verbo C. Directo = Acus. C. Circuns. = Abl.


Sujeto

• Los soldados lanzan dardos a los enemigos durante el combate.

• Los belgas son los más cercanos a los germanos.

• Los germanos habitan del otro lado del Reno.

• Los helvecios superan a los restantes galos en valor.

• Los helvecios sostienen combates con los germanos casi todos los días.

• Los helvecios alejan a los germanos de sus territorios.

• Los soldados romanos luchan contra los bárbaros.

• El general del ejército entrega armas a los soldados en el campamento.

• Soldados, defiendan con sus vidas el campamento.

• Al día siguiente, Ariovisto envió una parte de sus tropas al combate.

9
10  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● En el siguiente texto, identifica la función sintáctica de los elementos señalados y di qué caso latino co-
rresponde a tal función:

La leyenda de Rómulo y Remo

Según la leyenda, Rómulo y Remo fueron hijos del dios Marte y de la vestal Rhea Silvia, hija del rey Numitor,
descendiente, a su vez, de Eneas, hijo de Venus, quien, luego de la caída de Troya, llegó al Lacio. El hijo de
Eneas, Ascanio, había fundado la ciudad de Alba y la dinastía de los reyes albanos. El último de esta dinastía,
Numitor, había sido destronado por su hermano Amulio, quien también obligó a la hija de Numitor, Rhea Silvia,
a convertirse en sacerdotisa de Vesta, a fin de que Numitor nunca tuviera un heredero varón. Sin embargo, al
darse cuenta de que Rhea Silvia había procreado unos gemelos, hizo que los recién nacidos fueran lanzados al
Tíber; no obstante, el cesto en el que habían sido depositados los niños se detuvo al pie del Palatino y los niños
fueron descubiertos y ayudados por una loba, que los alimentó con su leche. Por eso, los romanos se llamaban
a sí mismos descendientes de Venus, hijos de Marte o hijos de la loba.

Función sintáctica Caso

Rómulo y Remo Sujeto Nominativo

  1. hijos

  2. del dios Marte y de la vestal Rhea Silvia

  3. al Lacio

  4. un heredero varón

  5. el cesto

  6. al pie del Palatino

  7. por una loba

  8. los

  9. con su leche

10. los romanos


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  11

■ PRIMERA DECLINACIÓN • SUSTANTIVOS


I • Analiza morfológicamente y traduce los siguientes sustantivos de la primera declinación; posteriormente
localízalos en la sopa de letras:1

Forma latina Análisis Traducción


aqua 1
Abl., sing., fem., de aqua, aquae: agua por el agua
  1. alis
  2. amicitiae
  3. anima
  4. aquilis
  5. arae
  6. iustitia
  7. memoriam
  8. nautam
  9. nota
10. pecuniis
11. poetas
12. Romam
13. vias
14. vita
15. silvarum
L E T R A S

a l i s o l h u n t m o r l u d
n u c q u e s n a s r i a m d n
r e t i s r a q u a l n a a r o
o v e t a e o m t e n s a r e t
a i n r h e p m a a p o e t a s
t t e n o s n c m a e r t u t e
c a q u i l i s d r u l n o m a
d r t o a m u g a l a o i r a s
q u e p b o s u n l a n i m a i
D E

n e s e a v t i m e n t e e i l
a m i c i t i a e t r o p m o v
u e l u f d t a g h o d n o t a
r e s n m c i a s o q e t r e r
S O P A

o r t i s e a s n b u e t i s u
s e r i e t g n m o R o m a m m
l s p s p a l u f g a i l m e q

1
Si una sola forma latina puede corresponder a varios casos, elige sólo uno y conserva el caso seleccionado en tu traducción.
12  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Analiza los siguientes sustantivos, cámbialos de número y traduce el resultado:

Forma latina Análisis Cambio de número Traducción


poetis Dat., pl., masc., poeta, poetae: poeta poetae para el poeta

  1. cometarum

  2. aurigam

  3. deabus

  4. advenae

  5. nauta

  6. filiae Dat.

  7. agricolas

  8. servabus

  9. incolis

10. citharistas

III • En el siguiente texto, realiza las actividades que se te solicitan:

Gallia est omnis divisa in partes tres, (quarum) (unam) incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam, qui ipsorum
[lingua] [Celtae], nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab
Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit.

■ ACTIVIDADES

• Lee en voz alta, con ayuda de tu profesor, el texto.


• Enuncia los sustantivos subrayados.
• Declina los sustantivos encerrados en corchetes.
• Analiza morfológicamente las categorías gramaticales encerradas en paréntesis.
• ¿Qué entiendes del texto?
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  13

■ SEGUNDA DECLINACIÓN • SUSTANTIVOS

Analiza morfológicamente y traduce los siguientes sustantivos de la segunda declinación; posteriormente loca-
lízalos en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción


agnus Nom., sing., masc., 2a decl., agnus, agni: cordero un cordero
  1. agrum
  2. castris
  3. discipulo
  4. domine
  5. dona
  6. gaudio
  7. lupe
  8. magistros
  9. otium
10. poma
11. populis
12. puerum
13. templorum
14. virorum
15. deus
L E T R A S

o l u v i r o r u m l c a e s i
m g c e h d t e m o f c s g r o
d o m i n e i n d p o p u l i s
e d a n a t u p i o s i n u d a
u n g g u b m i a m n t m p e r
s l i s r e r e c a l a m e s t
e a s m t u t r u r a l i c e i
s i t o h c m a m u n o s a i d
n q r p f e s m a s o c e m h i
D E

v i o t a d o c t o e a g n u s
x p s l o g r a t n m s a t l c
o u p c i a l r m e o t e c i i
r p u e r u m p o e n r n a f p
S O P A

t u r s i d r u s r m i h e r u
a m r a p i e d u q u s c a r l
t e m p l o r u m h u n c e d o
14  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONCORDANCIA SUSTANTIVO-ADJETIVO

I • Analiza morfológicamente los siguientes sustantivos; elige un adjetivo de la lista que se te proporciona y
concuérdalo con el sustantivo. Recuerda que sustantivo y adjetivo deben concordar en género, número y caso;
luego, cambia de número la combinación resultante y da su traducción:

Sustantivo Análisis sust. + adj. Cambio de núm. Traducción


Abl., pl., fem., ara,
aris aris parvis ara parva en el pequeño altar
arae: altar
  1. periculorum

  2. magistros

  3. ventus

  4. pelagus

  5. agrum

  6. servabus

  7. cometam

  8. vitis

  9. amicitia

10. virus

11. verba

12. filiae

13. populorum

14. factum

15. causis

■ ADJETIVOS
altus, -a, -um: alto impiger, -gra, -grum: diligente, activo parvus, -a, -um: pequeño
bonus, -a, -um: bueno inimicus, -a, -um: enemigo piger, -gra, -grum: perezoso
caeruleus, -a, -um: azul iustus, -a, -um: justo pulcher, -chra, -chrum: hermoso
famelicus, -a, -um: hambriento magnus, -a, -um: grande sacer, -cra, -crum: sagrado
ferus, -a, -um: fiero, feroz niger, -gra, -grum: negro umbrosus, -a, -um: sombreado
fulgidus, -a, -um: brillante nimius, -a, -um: excesivo validus, -a, -um: vigoroso, fuerte
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  15

II • Segundo ejercicio de concordancia sustantivo-adjetivo:

PASO 1: Analiza morfológicamente los siguientes sustantivos:

Sustantivo Análisis

  1. pinorum Gen.. pl., fem., de pinus, pini: pino

  2. aquilis

  3. nautā

  4. deabus

  5. dominae

  6. praemia

  7. oculum

  8. advenae

  9. aras

10. aper

11. equos

12. aurigam

13. luporum

14. stella

15. pōpule

16. dominis

17. deus

18. pueros

19. incolas

20. specula
16  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

PASO 2: Con ayuda de un diccionario, enuncia los siguientes adjetivos:

Adjetivo Enunciado

  1. iustis iustus, iusta, iustum: justo

  2. nigros

  3. inimici

  4. magne

  5. bonum

  6. fulgida

  7. pigris

  8. famelicorum

  9. umbrosa

10. miras

11. altarum

12. nimia

13. impigros

14. feris

15. sacer

16. albos

17. parva

18. valido

19. caeruleum

20. pulchrae
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  17

PASO 3: Relaciona la columna de adjetivos con la de sustantivos de acuerdo con las reglas de concordancia:

( 11 )  pinorum   1. iustis

(  ) aquilis   2. nigros

(  ) nauta   3. inimici

(  ) deabus   4. magne

(  ) dominae   5. bonum

(  ) praemia   6. fulgida

(  ) oculum   7. pigris

(  ) advenae   8. famelicorum

(  ) aras   9. umbrosa

(  ) aper 10. miras

(  ) equos 11. altarum

(  ) aurigam 12. nimia

(  ) luporum 13. impigros

(  ) stella 14. feris

(  ) pōpule 15. sacer

(  ) dominis 16. albos

(  ) deus 17. parva

(  )  pueros 18. valido

(  ) incolas 19. caeruleum

(  ) specula 20. pulchrae


18  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CUARTA Y QUINTA DECLINACIONES

I ● Analiza morfológicamente y traduce los siguientes sustantivos de cuarta y quinta declinaciones; cámbialos
de número, y localiza la forma resultante en la sopa de letras:2

Forma latina Análisis Traducción Cambio de número


Gen., sing., fem., 4a decl.,
manus2 De la mano manuum
manus, manus: mano
  1. exercitui
  2. planities
  3. spem
  4. facierum
  5. sensibus
  6. cornus
  7. effigie
  8. metu
  9. passuum
10. diebus

e d a u p o q p m r h s d q f h s
L E T R A S

x a d q a l t l s t m a i u g l p
e i f l d p i h a p p v e p l i e
r h l n h l p e f f i g i e b u s
c m u y i h o q o a l l p m o o d
i n e r l n i a p c l o l p a l g
t s v d m d f s e i i e t e s f l
i o s f s q s d t e u q a d p d x
b q a g x s m g f i d p y a a s a
D E

u p g a c u a h d a v l n e s q s
s e n s u f e p a d b a m o s m b
q m l n v x u m u u m n e y u t u
r a r p h r l n m e t i b u s e t
S O P A

o o v d m s n x y m l t o m y s u
c u o f q a d r o a o i p e r d e
v r e b i u s b h p x e s i c r d
u c i m e y v a m e r m a n u u m

2
En los ejercicios en los que se te solicita cambio de número, aunque una sola forma podría corresponder a
varios análisis, sólo uno podrá dar el resultado que se espera en la sopa de letras.
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  19

II ● Ejercicio de concordancia sustantivo-adjetivo:

Analiza morfológicamente los siguientes sustantivos, concuerda con ellos un adjetivo de la lista que se te pro-
porciona, y traduce el resultado:

Sustantivo Análisis Sust. + adjetivo Traducción


Dat., sing., neut.,
genui genui torto para la rodilla torcida
genu, genus: rodilla
  1. nautas
  2. arcubus
  3. species
  4. silvarum
  5. vulgo
  6. fidei
  7. dominabus
  8. servis
  9. lacu
10. agrorum
11. aquilae
12. vitis
13. incolam
14. libros
15. partuum
16. vitiis
17. rebus
18. gelibus
19. insulis
20. pauperiem

■ ADJETIVOS

ferus, -a, -um: fiero, feroz miser, -era, -erum: miserable


foedus, -a, -um: feo noster, -tra, -trum: nuestro
gratus, -a, -um: grato, agradable novus, -a, -um: nuevo
herbosus, -a, -um: cubierto de hierba periculosus, -a, -um: peligroso
ignavus, -a, -um: perezoso, desidioso publicus, -a, -um: público, oficial
impiger, -gra, -grum: trabajador pulcher, -chra, -chrum: hermoso
latus, -a, -um: amplio, ancho sacer, -cra, -crum: sagrado, consagrado
20  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Ejercicio de concordancia sustantivo-adjetivo:

PASO 1: Analiza morfológicamente los siguientes sustantivos:

Sustantivo Análisis

  1. vinum Acus., sing., neutro, vinum, vini: vino

  2. populorum

  3. fructus

  4. agnis

  5. spebus

  6. memoriam

  7. anuum

  8. magister

  9. vultum

10. agri

11. species

12. virus

13. equo

14. viros

15. amicitia

16. femina

17. oculos

18. curruum

19. dominabus

20. re
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  21

PASO 2: Con ayuda de un diccionario, enuncia los siguientes adjetivos:

Adjetivo Enunciado

  1. nigris niger, nigra, nigrum: negro

  2. parvo

  3. Gallorum

  4. nigros

  5. horrendae

  6. lati

  7. magnis

  8. honestos

  9. fida

10. pulchrum

11. clarorum

12. pulchra

13. pessimus

14. amarum

15. iustarum

16. foedis

17. gratam

18. iocosa

19. amari

20. Latinum
22  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

PASO 3: Relaciona la columna de adjetivos con la de sustantivos de acuerdo con las reglas de concordancia:

( 14 )  vinum   l. nigris

(  ) pŏpulorum   2. parvo

(  ) fructus   3. Gallorum

(  ) agnis   4. nigros

(  ) spebus   5. horrendae

(  ) memoriam   6. lati

(  ) anuum   7. magnis

(  ) magister   8. honestos

(  ) vultum   9. fida

(  ) agri 10. pulchrum

(  ) species 11. clarorum

(  ) virus 12. pulchra

(  ) equo 13. pessimus

(  ) viros 14. amarum

(  ) amicitia 15. iustarum

(  ) femina 16. foedis

(  ) oculos 17. gratam

(  ) curruum 18. iocosa

(  ) dominabus 19. amari

(  ) re 20. Latinum


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  23

PASO 4: Cambia de número la combinación resultante y da su traducción:

Sustantivo + adjetivo Cambio de número Traducción

  1. vinum amarum vina amara vinos amargos

  2. pŏpulorum

  3. fructus

  4. agnis

  5. spebus

  6. memoriam

  7. anuum

  8. magister

  9. vultum

10. agri

11. species

12. virus

13. equo

14. viros

15. amicitia

16. femina

17. oculos

18. curruum

19. dominabus

20. re
IV ● Ejercicio de concordancia sustantivo-adjetivo:
Analiza morfológicamente las siguientes parejas de sustantivos y adjetivos, cámbialas de número, y da su traducción:
24  ■  L V D V S

Forma latina Análisis Cambio de número Traducción

gen., pl., masc., currus, -us: carro


  1. curruum Romanorum currus Romani del carro romano
y Romanus, -a, -um: romano

  2. pinorum altarum

  3. genibus tortis

  4. poetam clarum
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

  5. dea bona

  6. fructui maturo

  7. exercitum inimicum

  8. cornu longo

  9. senatus iusti

10. poetas doctos

11. vulgo ignaro

12. litterae gratae

13. bellis feris

14. partui periculoso

15. arcu parvo


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  25

■ TERCERA DECLINACIÓN

I ● Parisílabos e imparisílabos regulares


Analiza morfológicamente y traduce los siguientes sustantivos de la tercera declinación, y posteriormente loca-
lízalos en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción


pace Abl., sing., fem., 3 decl., pax, pacis: paz
a
en paz
  1. homo
  2. pulchritudini
  3. militis
  4. civium
  5. amore
  6. senectute
  7. carminibus
  8. pietas
  9. pedem
10. imperatori
11. imaginis
12. funera
13. corpus
14. arboribus
15. cruorem

e c o t a p a c e g e n a c p i p
L E T R A S

d a l a e i v n x r a m o r e p u
a r x q t e h c p b n e l u s c l
i m e l p t r e e a o h e o q r c
n i g p o a l y d i l d y r l t h
o n i d l s e n e c t u t e u l r
r i p l n q i h m r e g l m i m i
m b v u e t v n s p r i m u h a t
f u n e r a f o d u f l a p o r u
D E

p s l f a o t i e e t q q l m i d
a q e m d u p i m p e r a t o r i
c o r p u s a s l a m a r a e n n
i s q n e l f f i s g r t l l l i
S O P A

v x a q s a m i l i t i s m r h r
i v p e i x n l n t n t n q s g t
u o l s p c q a e v a f u i f q o
m l x a r b o r i b u s d r s a n
26  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Parisílabos e imparisílabos irregulares

Analiza morfológicamente y traduce los siguientes sustantivos de la tercera declinación; cámbialos de número y
localiza la forma resultante en la sopa de letras:

Forma Latina Análisis Traducción Cambio de número


Abl., pl., masc., 3ª decl.,
bubus con los bueyes bove
bos, bovis: buey
  1. animalibus

  2. canis

  3. arcium

  4. parentis

  5. fratris

  6. febribus

  7. urbes

  8. boum

  9. vires

10. calcaria
L E T R A S

f e r s e q u e l r o f q c s p y
a r u d r f l p p a r e n t u m p
n t a r s e s f e t l b l f q r l
o h o t s a t d a p a r r a u a m
p n l g r l v u s u r i a l m e a
q b f n o u i g d m f p s e n y q
x v d i l m m l g q v a t u r b s
t e n a p o q a u e n d x h b o r
c s i d a f a n o s o t f o x v h
D E

a c x f e s b c p b i e c a n e s
l m a l i a o v n h a o b n l n e
c i l o b v v n e f f l n i i e r
a n i m a l i q m l g c l p q a v
S O P A

r o p h r l s p u a r a e x a t d
m n e y c e h i r e t e p c f b g
e p y a i a l r a r q r a r s x l
v q i l s c v e d y c n d a c o x
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  27

III ● Ejercicio de concordancia sustantivo-adjetivo:

PASO 1: Analiza morfológicamente los siguientes sustantivos:

sustantivo Análisis

  1. animalia Nom., pl., neutro, animal, animalis: animal

  2. aquilis

  3. cornua

  4. deabus

  5. domine

  6. exercitus

  7. facies

  8. fratre

  9. fructui

10. hominem

11. hostes

12. leonum

13. lupi

14. mare

15. matrum

16. mulieris

17. poeta

18. pueros

19. rerum

20. rex
28  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

PASO 2: Con ayuda de un diccionario, enuncia los siguientes adjetivos:

Adjetivo Enunciado

  1. tristes tristis, triste: triste

  2. nigrum

  3. felici

  4. crudeles

  5. bonarum

  6. nobilis

  7. ingentia

  8. debiles

  9. dulci

10. divitis

11. amabilium

12. omnipotentibus

13. clare

14. acer

15. ferocium

16. fortia

17. famelici

18. Romani

19. volucribus

20. iustum
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  29

PASO 3: Relaciona la columna de adjetivos con la de sustantivos de acuerdo con las reglas de concordancia:

( 7 )  animalia 1. tristes

(  )  aquilis 2. nigrum

(  )  cornua 3. felici

(  )  deabus 4. crudeles

(  ) domine 5. bonarum

(  ) exercitus 6. nobilis

(  ) facies 7. ingentia

(  ) fratre 8. debiles

(  ) fructui 9. dulci

(  ) hominem 10. divitis

(  ) hostes 11. amabilium

(  ) leonum 12. omnipotentibus

(  ) lupi 13. clare

(  )  mare 14. acer

(  )  matrum 15. ferocium

(  ) mulieris 16. fortia

(  ) poeta 17. famelici

(  ) pueros 18. Romani

(  ) rerum 19. volucribus

(  ) rex 20. iustum


30  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

PASO 4: Cambia de número la combinación resultante y da su traducción:

Sustantivo + Adjetivo Cambio de número Traducción


  1. animalia ingentia animal ingens animal enorme
  2. aquilis

  3. cornua

  4. deabus

  5. domine

  6. exercitus

  7. facies

  8. fratre

  9. fructui

10. hominem

11. hostes

12. leonum

13. lupi

14. mare

15. matrum

16. mulieris

17. poeta

18. pueros

19. rerum

20. rex
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  31

■ ADJETIVO. GRADO POSITIVO

I ● Primera y segunda declinaciones


Analiza morfológicamente y traduce los siguientes adjetivos de tres terminaciones, pertenecientes a primera y
segunda declinaciones; luego, localízalos en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción


digna Acus., pl., neu., dignus, -a, -um: digno [las cosas] dignas
  1. sacris
  2. novorum
  3. aequas
  4. placida
  5. pulchro
  6. rectos
  7. saevam
  8. sani
  9. stultae
10. liberis
11. tuta
12. verum
13. firmarum
14. adversis
15. laetas
L E T R A S

e m s a n i u l p d r e g m p a a
q u a n l q l y i l s t u l t a e
u p c t v o t f o i y r l e o n q
o i r i l l e i d o e u t y h p u
d l i q a n q r h v i l f l x o a
p e s a e v a m g n l i b e r i s
n s x p t m s a s o l p c q e u y
s d g y a p h r d q h a h t c m l
h f l v s u f u l v t s m h t f p
D E

u x m a q r l m f o e d l l o d f
l p o u f p e t s p d r i m s s h
n u r e i s n r x i l t s d q a a
p l a c i d a c e y o y a i u d u
S O P A

a c b r l b m b y q m u r g s c v
f h d f p s l m i s a i t n i x b
o r e l r a d o p a t u t a p l m
n o v o r u m l l c q l e s r t l
32  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Tercera declinación

Analiza morfológicamente y traduce los siguientes adjetivos de la tercera declinación; posteriormente, localí-
zalos en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción


facilis Gen., sing., fem., facilis, -e: fácil De [la tarea] fácil
  1. brevibus
 2. turpe
  3. fortia
  4. pauperum
  5. celeres
  6. tenuis
  7. ferox
  8. crudeli
  9. leni
10. dives
11. militare
12. gravem
13. similium
14. vetera
15. senum
L E T R A S

e x c p q s e r x r l a c d q x a
t c h r i l f y e p y q x t u f d
s p a u p e r u m d r o l r i d g
a v n p o l y p q a r t p u t l h
y e d m l o l u u e e s d l m h y
t l e v r s m d f o r t i a l b u
o f l e n i g f p x t f v m a c o
m i m t y m i l i t a r e d e r s
b e d e s i t l n u a h s e n u m
D E

c q u r d l l b a r d v s x t d f
r u p a h i m r c p f a f y u e c
s o g d g u n e h e g i h o r l n
g r a v e m c v x h f a c i l i s
S O P A

z p l h v p v i h l l m l c b x q
c l x f c s x b m n b u i h d e u
i e q o h a s u n r d g y n h n r
p c e l e r e s o a x e l a c m v
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  33

III ● De los siguientes adjetivos, escribe las formas que se te indican:

pauper, pauperis Ac. Pl. N. D. S. M.


paupera pauperi

  1. celeber, celebris, celebre V. Pl. F. Ab. S. N.

  2. validus, -a, -um V. S. M. D. Pl. M.

  3. impotens, impotentis G. Pl. F. Ac. S. N.

  4. difficilis, difficile G. S. F. N. Pl. N.

  5. princeps, principis D. Pl. M. Ac. S. M.

  6. ater, atra, atrum Ac. Pl. M. V. Pl. N.

  7. agilis, agile D. S. F. Ab. Pl. N.

  8. infelix, infelicis Ab. S. F. V. Pl. M.

  9. miser, misera, miserum G. Pl. N. Ac. S. F.

10. facilis, facile Ab. S. N. G. Pl. M.


IV ● Escribe las siguientes parejas de sustantivos y adjetivos en las formas que se te indican:
34  ■  L V D V S

lex iusta, legis iustae Ac. S. D. Pl. V. Pl.


legem iustam legibus iustis leges iustae
  1. mulier pauper, mulieris pauperis Ac. Pl. Ac. S. G. Pl.

  2. carmen celebre, carminis celebris V. Pl. Ab. S. G. Pl.

  3. homo validus, hominis validi V. S. D. Pl. Ab. S.


• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

  4. mater amans, matris amantis G. Pl. Ac. S. Ab. S.

  5. animal triste, animalis tristis Ab. S. N. Pl. D. S.

  6. civis Romanus, civis Romani G. Pl. Ac. S. D. Pl.

  7. leo ferox, leonis ferocis Ac. Pl. G. Pl. Ab. S.

  8. miles acer, militis acris D. S. Ab. Pl. N. Pl.

  9. urbs infelix, urbis infelicis Ab. S. V. Pl. G. Pl.

10. iter facile, itineris facilis G. Pl. Ac. S. V. Pl.


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  35

■ ADJETIVO. GRADO COMPARATIVO

Analiza morfológicamente los siguientes adjetivos en grado positivo, cámbialos al grado comparativo y
tradúcelos:

Adjetivo Análisis Transformación Traducción

Nom., sing., fem.,


dulcis dulcior más dulce
dulcis, dulce: dulce

  1. felicibus

  2. vetere

  3. laetae

  4. facili

  5. timida

  6. severorum

  7. tristem

  8. caris

  9. potentium

10. sacri

11. levis

12. albam

13. fortia

14. nigros

15. graves
36  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ ADJETIVO. GRADO SUPERLATIVO

Analiza morfológicamente los siguientes adjetivos en grado positivo, cámbialos al grado superlativo y tradúcelos:

Adjetivo Análisis Transformación Traducción


Nom., sing., masc.,
dulcis dulcissimus muy dulce, dulcísimo
dulcis, dulce: dulce

 1. humilia

  2. celeribus

  3. laetarum

  4. facile

  5. timide

  6. severum

  7. tristium

  8. caras

  9. potens

10. sacram

11. simili

12. albo

13. fortis

14. atra

15. gravem
■ GRADOS DEL ADJETIVO

I ● Analiza morfológicamente los siguientes adjetivos, transfórmalos a los grados que les hagan falta y tradúcelos:

Adjetivo Análisis Transform. 1 Traduc. 1 Transform. 2 Traduc. 2


pigrae Nom., pl., fem., piger, pigriores más perezosas pigerrimae muy perezosas, perezosísimas
-gra, -grum: perezoso

  1. pauperiores

  2. humillima

 3. parvis

  4. audacius

  5. habile

  6. maximae

  7. piger

  8. pessimo

  9. tristiorem

10. bone

11. magna

12. dulciore
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  37
Adjetivo Análisis Transform. 1 Traduc. 1 Transform. 2 Traduc. 2
38  ■  L V D V S

pigrae Nom., pl., fem., piger, pigriores más perezosas pigerrimae muy perezosas, perezosísimas
-gra, -grum: perezoso

13. tristibus

14. audacis

15. peiorem

16. optimos
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

17. pigerrimi

18. humiliora

19. minori

20. habiliorum
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  39

II ● Transforma el adjetivo colocado entre paréntesis a la forma del grado comparativo o superlativo que se
requiera:3

1. Africa (magnus) quam Europa est, (parvus) quam Asia.

2. Aestate dies (longus) sunt, hieme (brevis).

3. In Italia nunc (multus) sunt incolae quam fuerunt antiquis temporibus.

4. Oratorum Romanorum (clarus) fuit Cicero.

5. Romanorum duces (peritus) erant quam Gallorum.

6. Nihil est hominibus (necessarium) quam labor.

7. (Vetus) vina non semper sunt (bonus).

8. Persae (multus) quam Graeci erant, sed (fortis).

III ● Completa las siguientes oraciones utilizando el adjetivo colocado entre paréntesis en la forma del grado
comparativo o superlativo que se requiera:

1. (parvus) Musca omnium bestiarum______________non est.

2. (utilis) Credo asinos_______________ esse quam cervos.

3. (magnus) Roma omnium urbium antiquarum_______________ fuit.

4. (bonus)_______________ duces habuerunt Romani quam Barbari.

5. (stultus) Nunquam hominem_______________ quam te vidi.

3
Los apartados II a VII han sido adaptados del método Via nova. Deuxième année de latin, Paris,: Hachette, 1980.
40  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

6. (multi)________________ libros legi quam tu.

7. (magnus) Vercingetorix_______________ exercitui praeerat quam Caesar.

8. (clarus) Philosophorum Graecorum Socrates______________ est.

9. (fortis) Milites nostri_______________quam hostes fuerunt.

IV ● Establece comparaciones entre los siguientes sustantivos; para hacerlas, utiliza alguno de estos adjetivos:

parvus - magnus - bonus - malus - altus - celer - iucundus - fortis - utilis - multus- levis

  1. ignis / nix Ignis utilior est quam nix


  2. feles / asinus
  3. imperare / parere
  4. capsa mea / capsa tua
  5. vinum / aqua
  6. ridere / flere
  7. equi / cochleae
  8. agricolae / philosophi
  9. templa / casae
10. oves / elephanti

V ● En las siguientes oraciones, transforma el adverbio al grado comparativo o superlativo, según se requiera:

1. Sequana (lente) quam Rhodanus fluit.

2. Galli (fortiter) quam hostes pugnaverunt.

3. Ille omnium discipulorum (studiose) laborat.

4. Liscus Titum (amice) accepit.

5. Putasne felem omnium bestiarum (facile) in arbores ascendere?


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  41

6. Magistrum si (bene) audiveris, (facile) intelleges.

7. Titus pilam (bene) et (longe) quam Marcus iecit.

VI ● En el siguiente texto, el complemento del comparativo (segundo término de comparación) está introducido
por quam; sustituye esta construcción por un ablativo comparativo:

Magister discipulis suis fabulam de leonis morte narraverat. Post quam e schola exierant, Titus et Claudia
per urbem iter faciebant. Tum Claudia: Haec fabula, inquit, quam magister nobis narravit me delectavit.
Iucundior quam ceterae fabulae illa fuit. At Titus: Recte tu. Putasne tigrim leonis similiorem esse quam
alias bestias?
Claudia: Non ego puto; nam, si corpore simillimus leonis est, multo crudelior quam ille est.
Titus: Quid de equo? Dixit se pulchriorem celerioremque quam cetera animalia esse; sed credisne tu eum ad
regnum aptiorem esse quam tigrim vel ursum?
Claudia: Non credo. Multa enim alia animalia ingeniosiora sunt quam equus.

VII ● En las siguientes oraciones, anota el adjetivo colocado entre paréntesis en la forma del superlativo que
corresponda; emplea para el complemento del superlativo, de manera alterna, las dos construcciones posibles.

1. (Omnes bestiae) elephantus (gravis) est.

2. (Milites) (bonus) est qui in bello (fortiter) pugnat.

3. (Omnia animalia) simia hominis (similis) est.

4. (Omnes montes) quos in Gallia videmus Alpes (altus) sunt.

5. (Ei duces) qui bello Gallico pugnaverunt Vercingetorix (clarus) fuit.


42  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUGACIÓN REGULAR ACTIVA

I ● Tiempos de presente (infectum)


Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales; cámbialas de número, y localiza la forma
resultante en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción Cambio de número


3a P., pl., fut. imp., ind.,
agent harán aget
ago, -is, -ere, egi, actum: hacer, actuar
  1. conderetis

  2. erro

  3. erudiebat

  4. ludas

  5. minuebant

  6. optabimus

  7. pendeamus

  8. horrebit

  9. consentirem

10. curremus
L E T R A S

e q c u r r a m e l a q v q t a c
d u o t l a g a g m h i u e r s o
f i n d m d e l h i o e m y a d n
b a s t r y t o r b d t o l n r d
a h e a q p h q a l v p p l l u e
m i n u e b a t q a c m e i p i r
o p t s a l p h u s a f s v e p e
p a i f g o s a o d e r r a m u s
l r r l i m n d p e r l f x y l l
D E

x p e n d e a m l y u n l c o n b
v n m c v n c f m o d n f g f s a
i l u s d l u d a t i s h q h e r
t b s a x f x l g m e x t e v r f
S O P A

n c q d u h v m e l b c i o c n i
l f x r v n u a t p a y n p m a n
m y o i n l y x d t n i m e h r i
o u h o r r e b u n t p e x l t o
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  43

II ● Tiempos de perfecto (perfectum)


Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales; cámbialas de número, y localiza la forma
resultante en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción Cambio de número


la P., pl., pret. perf., ind., ocultamos,
celavimus celavi
celo, -as, -are, -avi, -atum: ocultar hemos ocultado

  1. cucurreras

  2. damnavistis

  3. veneratis

  4. redemi

  5. demisero

  6. occlusisset

  7. luserint

  8. nocuerimus

  9. erexisses

10. cecidere
L E T R A S

t e g r q e d q l p i f x a t d q
r y u a u t e t i t y d v f o a u
f l i d i g i r n o c u e r i m x
a h l x p d f y l a r a n c p n r
d a m p i y a l d s d p e v l a l
c d f c m l d e r f g y r n e v f
x r e m l x l r n v u r a d t i s
v c u c u r r e r a t i s p r s d
b n a l b e h x v c l o n y v t e
D E

i m e n v d y i a q c e l a v i o
u e t o s e o s p u d l a l c a l
t d g p v m g s f o a m h f g r u
r f h e b i d e m i s e r i m u s
S O P A

e n b a d m c t q m n h d n m t e
p o c c l u s i s s e n t r n e r
m b n n p s x s u p l v c t i l i
e q i b o l a m o v r c l a p n t
44  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

III ● Identifica la conjugación a la que pertenecen los siguientes verbos:

  1. duco, ducis, ducere, duxi, ductum conducir ( 3a )


  2. doceo, doces, docere, docui, doctum enseñar (  )
  3. do, das, dare, dedi, datum dar (  )
  4. colo, colis, colere, colui, cultum cultivar (  )
  5. tango, tangis, tangere, tetigi, tactum tocar (  )
  6. foveo, foves, fovere, fovi, fotum favorecer (  )
  7. nescio, nescis, nescire, nescivi, nescitum desconocer (  )
  8. puto, putas, putare, putavi, putatum pensar (  )
  9. dormio, dormis, dormire, dormivi, dormitum dormir (  )
10. pono, ponis, ponere, posui, positum poner (  )

IV ● Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales:

Forma latina Análisis Traducción

  1. docebunt 3a P., pl., fut. imp., ind., doceo: enseñar enseñarán

  2. posuisses

  3. putabamus

  4. tetigere

  5. dormiunt

  6. dederitis

  7. nesciet

  8. foveam

  9. coleres

10. demus

11. tangebat

12. duxerim

13. tangas

14. putavistis

15. docueramus
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  45

Forma latina Análisis Traducción

16. coluero

17. ponit

18. dormiet

19. fovebo

20. dabat

21. docuissetis

22. nescias

23. ducent

24. dormiveratis

25. nescivere

26. putabit

27. dares

28. tetigissemus

29. fovero

30. coles

31. dederat

32. nesciebam

33. duxisti

34. dormias

35. ponant

36. docetis

37. foveremus

38. tangunt

39. do

40. fovere
46  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

V ● Traslada al latín las formas de los siguientes verbos, después de haberlas analizado:

• condo, condis, condere, condidi, conditum: ocultar

ocultaré 1a P., sing., fut. imp., ind. condam


1. (Uds.) habían ocultado
2. habré ocultado
3. ocultaríamos
4. haya ocultado (él)
5. ocultarás

• narro, narras, narrare, narravi, narratum: narrar

1. es narrado
2. (Que ustedes) narren
3. (Ellos) habrán narrado
4. narraré
5. (Ellos) narraron

• premo, premis, premere, pressi, pressum: oprimir

1. (Ellos) oprimen
2. oprimirás
3. (Él) había oprimido
4. oprimiste
5. habríamos oprimido

• terreo, terres, terrere, terrui, territum: aterrar

1. (Que ellos) aterren


2. (Ellas) aterrarían
3. (Ustedes) aterraban
4. (Ellos) aterrarán
5. habíamos aterrado

• finio, finis, finire, finivi, finitum: determinar

1. (Uds.) hubiesen determinado


2. determinarías
3. (Que yo) haya determinado
4. determines
5. determinará
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  47

VI ● De los siguientes verbos, anota las formas latinas que se te piden y da su traducción:

• scio, scis, scire, scivi, scitum: saber

Forma latina Traducción


1ª P., sing., pres., subj. sciam (que yo) sepa
3ª P., pl., fut. perf., ind.
2ª P., sing., pret. perf., ind.
2a P., pl., pret. imp., subj.
3ª P., sing., pret. plusc., ind.
3a P., pl., pres., subj.

• moneo, mones, monere, monui, monitum: advertir

Forma latina Traducción


3ª P., pl., pret. perf., subj.
1ª P., pl., pret. imperf., ind.
2a P., pl., pret. perf., ind.
1ª P., sing., fut. imperf., ind.
3ª P., pl., pres., subj.

• cano, canis, canere, cecini, cantum: cantar

Forma latina Traducción


3ª P., pl., pret. perf., ind.
2ª P., sing., fut. imperf., ind.
2ª P., pl., pret. plusc., subj.
3ª P., pl., pres., ind.
1ª P., pl, pret. imperf., subj.

• iuro, iuras, iurare, iuravi, iuratum: jurar

Forma latina Traducción


2ª P., pl., pres., ind.
3ª P., pl., fut. imperf. ind.
2ª P., pl., pret. imp., ind.
1ª P., sing., pret. plusc., subj.
3a P., sing., pres., subj.
48  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

VII ● Imperativo y modos nominales


Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales; luego, localízalas en la sopa de letras:

Forma latina análisis Traducción


Nom., sing., masc., part., pres.,
dormiens durmiente, que duerme
dormio, -is, -ire, -ivi, -itum: dormir
  1. adventura

  2. monuisse

  3. tollite

  4. iacentem

  5. parcere

  6. carpe

  7. lecturum esse

  8. actam

  9. nocentis

10. tacituri
L E T R A S

d s v a u s o q a c m l s q d l s
e x c c g e r u h a u p i u e m x
f y i t a c i t u r i d m o c h y
a p p a n o x p g p p r o g p e p
n m n m d l a d v e n t u r a x m
h g e c e m x l q l y h s l r c g
f u t r s e p e u r m f f d c a u
d o h o x b n x i a c e n t e m o
s d f e y v e r p d a d c i r p b
D E

x y l a p d t m o n u i s s e n e
y t b l m c h f c o v l g o l e d
p o v y g o f b n c x n u b p t a
m l c f d o r m i e n s y a g h n
S O P A

g l a s o a b v r n l h a r n f m
u i r n n l v n a t r f b n a l q
o t d h t l m l l i v t d f i b u
l e c t u r u m e s s e v h o v o
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  49

VIII ● A partir de la misma lista de verbos que se te proporcionó en el apartado III de la conjugación regular,
analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales:

Forma latina Análisis Traducción

  1. docuisse infinitivo perfecto haber enseñado

  2. ponite

  3. putantis

  4. tacturos esse

  5. dormiendo

  6. datote

  7. nescientibus

  8. foti

  9. cole

10. datura

11. tangentem

12. duxisse

13. tangendum

14. putate

15. docturae

16. cultam

17. ponere

18. dormi

19. fovento

20. dandi

21. doctura esse

22. nescito

23. ducunto

24. dormiens
50  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Análisis Traducción

25. nescivisse

26. putando

27. data

28. tacturam esse

29. foventium

30. colite

31. dare

32. nesciendum

33. duc

34. dormitis

35. ponente

36. docentis

37. fovetote

38. tangunto

39. doctos

40.  fove
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  51

IX ● Traslada al latín las formas de los siguientes verbos, después de haberlas analizado:

• condo, condis, condere, condidi, conditum: ocultar


ocultar Infinitivo presente condere
por ocultar
oculta (tú)
para la que oculta
oculten (ustedes)
del que ocultará

• narro, narras, narrare, narravi, narratum: narrar


narra (tú)
con los que narran
haber narrado
ir a narrar
al narrar

• premo, premis, premere, pressi, pressum: oprimir


las que oprimieron
opriman (ustedes)
ir a oprimir
con el que oprime
oprimir

• terreo, terres, terrere, terrui, territum: aterrar


para la que aterrará
aterrar
aterren (ustedes)
de los que aterran
haber aterrado

• finio, finis, finire, finivi, finitum: determinar


los que determinan
determinados
haber determinado
determina (tú)
para determinar
52  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ PRONOMBRES

I ● Analiza morfológicamente y traduce los siguientes pronombres; cámbialos de número y localiza la forma resultante
en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción Cambio de número
mecum Abl., sing., ego, mei: yo conmigo nobiscum
  1. quibus

  2. id

  3. tibi

  4. ipsarum

  5. suam

  6. has

  7. illius

  8. quem

  9. vos

10. eaedem
L E T R A S

q e a d a q q x d c r g l q a a q
u q q f r e a v r h t c i d m h u
s n u h p o n c e t a r o p v q o
d i o l t p d a c r s e q u o s f
o h f b d r e l v e m o l u b a i
n l i c i d m h d o n q m y i o l
s l l x c s o f a i b u r m s r o
a u o b b s c g p l x o t a c b g
x e g l q a a u l n h f g l q a b
D E

c d i l l o r u m a d i o q u l s
v o p v v m s i e d g l a u u e a
i c s n y e v p d f i o n o m a g
u b i e d c c e r h o g l f c d h
p a u q h x n i t l a p d i t e l
S O P A

y l s u a s l m m q f a x l n m v
n b m i n v o h n u s f d o l d a
m s d n c e r a s e c a c i d m h
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  53

II ● Analiza morfológicamente y traduce los siguientes pronombres:

Forma latina Análisis Traducción


hae Nom., pl., fem., hic, haec, hoc éstas
  1. vobiscum

 2. alteri

  3. quodvis

  4. nullo

  5. eas

  6. cuius

  7. uterque

  8. quarundam

  9. hunc

10. qua

11. vestri

12. eisdem

13. sibi

14. alios

15. ullus

16. isti

17. nemo

18. quis

19. nonnullas

20. quaecumque

21. mei

22. cuiquam

23. neutri

24. aliquo

25. quibusdam
54  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ PRONOMBRE RELATIVO

Transforma las dos oraciones independientes que se te proporcionan en una oración principal y una subordinada
de relativo, para hacerlo, sustituye en la segunda oración el elemento repetido por el pronombre relativo conve­
niente. Recuerda que el relativo concuerda con su antecedente en género y número, y que el caso dependerá de
la función sintáctica que desempeñe en la oración subordinada. Traduce la transformación resultante.

Ejemplo:
Galli immani magnitudine simulacra habent.
Simulacrorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent.

Transformación:
Galli immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis
hominibus complent.

Traducción:
Los galos tienen estatuas de gran magnitud, cuyos miembros tejidos con mimbre llenan de
hombres vivos.

• 1. Flumen Gallos ab Aquitanis dividit.


Flumen appellatur Garunna.
Transformación:

Traducción:

• 2. Belgae proximi sunt Germanis.


Germani trans Rhenum incolunt.
Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  55

• 3. Belgae proximi sunt Germanis.


Cum Germanis continenter bellum gerunt.
Transformación:

Traducción:

• 4. Helvetii continentur flumine Rheno.


Rhenus agrum Helvetium a Germanis dividit.
Transformación:

Traducción:

• 5. Helvetiis omnino itinera duo erant.


Itineribus domo exire possent.
Transformación:

Traducción:

• 6. Interea Caesar ea legione murum fossamque perducit.


Eam legionem secum habebat.
Transformación:

Traducción:
56  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• 7. Relinquebatur per Sequanos una via.


Helvetii via ire non poterant.
Transformación:

Traducción:

• 8. Helvetii legationem ad Caesarem mittunt.


Legationis Divico princeps fuit.
Transformación:

Traducción:

• 9. Flumen est Arar.


Flumen per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit.

Transformación:

Traducción:

• 10. Caesar ei munitioni T. Labienum legatum praefecit.


Ipse eam munitionem fecerat.
Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  57

■ CONSTRUCCIÓN DE ACUSATIVO CON INFINITIVO (Acl )4

I ● Encierra entre paréntesis la construcción de acusativo con infinitivo y subraya el acusativo que funciona
como sujeto.
Ejemplo: Claudia dicit ( patrem suum fortem esse).

1. Terentia sentit Titi frontem calidam esse.


2. Claudia fratrem suum pigrum esse putat.
3. Medicus Titum e lecto surgere vetat.
5. Villicus cellam vinariam ruinosam esse nuntiat.
6. Terentia filium in lecto manere cogit.

II ● Transforma las siguientes oraciones según el ejemplo y traduce el resultado:


Ejemplo: Titi frons calida est; id Terentia sentit = Terentia sentit Titi frontem calidam esse.
Terencia siente que la frente de Tito está caliente

• 1. Lupus ovibus obest; id ancilla scit.


Transformación:

Traducción:

• 2. Hostes ad urbem procedunt; dux Romanus id ignorat.


Transformación:

Traducción:

• 3. Buculi arare nolunt; id villicus domino dicit.


Transformación:

Traducción:

4
Este ejercicio ha sido adaptado del método Via nova. Première année de latin. Paris, Hachette, 1979.
58  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• 4. Ancilla ovem amisit; id dominus cognoscit.


Transformación:

Traducción:

• 5. Exercitus in colle castra ponit; id dux iubet.


Transformación:

Traducción:

• 6. Milites fatigati erant; id dux putabat.


Transformación:

Traducción:

• 7. Villicus dicit: «Vinum bonum est; omnes servi hoc vinum gustaverunt».
Transformación:

Traducción:

• 8. Romani multa templa aedificaverunt; id scimus.


Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  59

III ● Antepon el verbo DICO (u otro verbo de pensamiento, sentido o lengua) a las siguientes oraciones, modi­
fícalas adecuadamente y tradúcelas:

Ejemplo:
Crudelis lupus de monte decurrit.
Transformación:
Scio crudelem lupum de monte decurrere.
Traducción:
Sé que un lobo cruel baja corriendo del monte.

• 1. Consul exercitum duxit.


Transformación:

Traducción:

• 2. Dux ad urbem victor redit.


Transformación:

Traducción:

• 3. Fortis miles numquam fugit.


Transformación:

Traducción:

• 4. Agricola boves iunget.


Transformación:

Traducción:

5. Laborare molestum fuit.


Transformación:

Traducción:
60  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUGACIÓN REGULAR PASIVA

I ● En las páginas precedentes analizaste morfológicamente y tradujiste las formas verbales que a continuación
se te proporcionan; ahora, transfórmalas a la voz pasiva y da su traducción: 5

Forma latina Voz pasiva Traducción

  1. delebunt 5 delebuntur serán destruidos

  2. posuisses

  3. colebamus

  4. tetigere

  5. dormiunt

  6. dederitis

 7. foveam

 8. coleres

  9. demus

10. tacturos esse

11. duxero

12. tangas

13. posuistis

14. deleveramus

15. ponit

16. dormiet

17. dabat

18. nescias

19. ducent

20. dormiveratis

5
Deleo, deles, delere, delevi, deletum: destruir.
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  61

Forma latina Voz pasiva Traducción

21. fovebit

22. dares

23. tetigissemus

24. coles

25. dederam

26. duxisti

27. ponant

28. deletis

29. foveremus

30. tangunt

31. delevisse

32. ponis

33. coletis

34. duxisse

35. cultam

36. delevit

37. data

38. tacturam esse

39. dare

40. fovere
62  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales; consulta, si lo requieres, un diccionario:

Forma latina Análisis Traducción

lª P., sing., pret. imperf., ind., moveo, -es, -ere,


  1. movebar yo era movido
movi, motum: mover

  2. ponenda

  3. vulneratus esses

  4. tangi

  5. mitterentur

  6. damini

  7. agatur

  8. puniti eramus

  9. coletur

10. data sint

11. tangamini

12. ductas esse

13. tactae erunt

14. legerentur

15. motu ire

16. cultam

17. ponereris

18. tolluntur

19. invenior

20. demini
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  63

Forma latina Análisis Traducción

21. motam esse

22. nesciri

23. ducendis

24. monebaris

25. ornatae sumus

26. formari

27. daberis

28. tacti essent

29. muniuntur

30. coleremini

31. dabamur

32. iuvetur

33. ductum iri

34. fricantur

35. ponaris

36. moverer

37. fovebitur

38. tanguntur

39. motos

40. foveri
64  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

III ● Analiza morfológicamente las siguientes formas verbales y da su traducción:

Forma latina Análisis Traducción

  1. admitteremini 2ª P., pl., pret. imp., subj. (uds.) serían admitidos

  2. administrari

  3. scribendas

  4. deletu ire

  5. lectos esse

  6. conservatae simus

  7. frangetur

  8. sumpti eratis

  9. vocaberis

10. admissa erit

11. ponebamur

12. appellatus essem

13. notarum

14. scribentur

15. reducti erimus

16. voceris

17. sumebantur

18. fractos

19. poni

20. moveamini
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  65

IV ● Transforma las siguientes oraciones de la voz activa a la voz pasiva y da su traducción:6

Ejemplo:
Dominus Androclum ad bestias damnaverat.
Transformación:
Androclus ad bestias a domino damnatus erat.
Traducción:
Androcles había sido condenado a las bestias por su dueño.

• 1. Exercitus castra posuit.


Transformación:

Traducción:

• 2. Spina leonis pedem vulneravit.


Transformación:

Traducción:

• 3. Consules ad Senatum epistulam scripserant.


Transformación:

Traducción:

• 4. Milites nostri urbem ceperunt.


Transformación:

Traducción:

• 5. Servi rem domino narraverunt.


Transformación:

Traducción:

6
Este apartado y el siguiente han sido adaptados del método Via nova. Deuxième année de latin.
66  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• 6. Romani multa templa aedificaverunt.


Transformación:

Traducción:

• 7. Caesar populo spectaculum hominum et ferarum dederat.


Transformación:

Traducción:

• 8. Servus quidam vos audit.


Transformación:

Traducción:

• 9. Milites servum Romam reducent.


Transformación:

Traducción:

• 10. Milites castra non ponent antequam dux signum dederit.


Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  67

V ● Transforma las siguientes oraciones de la voz activa a la voz pasiva o de la voz pasiva a la activa, según
corresponda:

Ejemplo:
Puer cepit columbas in nido.
Transformación:
Columbae in nido a puero captae sunt.
Traducción:
Las palomas fueron capturadas en el nido por un niño.

• 1. A paucis militibus Romanis pons defenditur.


Transformación:

Traducción:

• 2. Agricola, cum aratrum paraverit, agrum arabit.


Transformación:

Traducción:

• 3. Agricolae rura bobus arant.


Transformación:

Traducción:

• 4. Cum corvus caseum amiserit, vulpes eum rapiet.


Transformación:

Traducción:

• 5. Lepores canibus a venatoribus excitati erant.


Transformación:

Traducción:
68  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• 6. Flammae silvas atque domus vastant.


Transformación:

Traducción:

• 7. Marcus Antonius trecentos fortissimos viros civesque optimos occidit.


Transformación:

Traducción:

• 8. Villa rustica bene aedificata a patre familias est.


Transformación:

Traducción:

• 9. Servi omnia poma ex arboribus collegerunt.


Transformación:

Traducción:

• 10. Vir fortis et constans non perturbatur rebus adversis.


Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  69

■ PARTICIPIOS • ACTIVO Y PASIVO7

I ● En las siguientes oraciones, transforma el verbo colocado entre paréntesis en un participio presente, en el
caso que corresponda.

Ejemplo:
Incolae milites per urbem spectabant (deambulare)

Incolae milites per urbem deambulantes spectabant.

1. Marcus in lecto iacebat (aegrotare).

2. Marcus stilum Titi non rapit (videre).

3. Discipulus validus facilius laborat quam discipulus semper (aegrotare).

4. Tito pilas Claudia non dat (petere).

5. Medicus homines curat (aegrotare).

II ● A partir de dos oraciones independientes forma una sola, según el siguiente ejemplo, y traduce el resultado:

Titus currit / Titum video = Titum currentem video = Veo a Tito que corre

• 1. Titi canis latrat / Titi canem audio.


Transformación:

Traducción:

• 2. Titi soror pila ludit / Titi sororem video.


Transformación:

Traducción:

• 3. Discipuli muscas spectant / Magister discipulos vituperat.


Transformación:

Traducción:

7
Este ejercicio ha sido adaptado del método Via nova. Deuxième année de latin.
70  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• 4. Mater Marcum interrogat / Marcus matri respondet.


Transformación:

Traducción:

• 5. Eques in equo sedet / Eques iter facit.


Transformación:

Traducción:

• 6. Puellae pila ludunt / Titus puellis pilam eripit.


Transformación:

Traducción:

• 7. Titus aegrotabat / Titus laborare non poterat.


Transformación:

Traducción:

• 8. Hiems advenit / Hieme boves in stabulo manent.


Transformación:

Traducción:

• 9. Naves redeunt / Navibus portus iucundus est.


Transformación:

Traducción:

• 10. Callisthenes more Persico non salutabat / Alexander Callistheni iratus erat.
Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  71

III ● Reemplaza las oraciones colocadas entre paréntesis por un participio presente en el caso conveniente;
traduce el resultado.

Ejemplo:
Corvus (qui vulpis verba audiebat) laetus erat.
Transformación:
Corvus vulpis verba audiens laetus erat.
Traducción:
El cuervo estaba feliz escuchando las palabras de la zorra.

• 1. Bestiae (quae regem habere cupiebant) elephantum regem elegerunt.


Transformación:

Traducción:

• 2. Peditem appellamus militem (qui pedibus iter facit).


Transformación:

Traducción:

3. Marcus domum Titi (qui in lecto iacebat) intrat.


Transformación:

Traducción:

• 4. Puer cani (qui currit) pilam iacit.


Transformación:

Traducción:

• 5. Romani hostium (qui fugiunt) arma capiunt.


Transformación:

Traducción:
72  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

IV ● Enuncia el participio perfecto pasivo de los siguientes verbos:

facio, facis, facere, feci, factum   factus, facta, factum

defendo, -is, -ere, defendi, defensum

terreo, -es, -ere, terrui, territum

pono, -is, -ere, posui, positum

eripio, -is, -ere, eripui, ereptum

vinco, -is, -ere, vici, victum

eligo, -is, -ere, elegi, electum

relinquo, -is, -ere, reliqui, relictum

evello, -is, -ere, evelli, evulsum

sumo, -is, -ere, sumpsi, sumptum

reficio, -is, -ere, refeci, refectum

caedo, -is, -ere, cecidi, caesum

V ● En las siguientes oraciones reemplaza la oración de relativo por un participio perfecto pasivo de la lista
anterior.

Observaciones:
a) Recuerda que el sujeto de un verbo activo se convierte, al pasar a la voz pasiva, en ablativo agente.
b) Recuerda que el participio, adjetivo verbal, debe concordar en género, número y caso con el sustantivo al
que se refiere.

Ejemplo:
Arbores quas milites ceciderant humi iacebant.
Transformación:
Arbores a militibus caesae humi iacebant.
Traducción:
Los árboles cortados por los soldados yacían en tierra.

• 1. Lupus quem gladius vulneravit currere iam non potest.


Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  73

• 2. Caseum quem corvus rapuerat vulpes voravit.


Transformación:

Traducción:

• 3. Pontem quem Horatius Cocles defendebat Romani interruperunt.


Transformación:

Traducción:

• 4. Bestiae elephanto quem elegerant regnum deferunt.


Transformación:

Traducción:

• 5. Fabulam quam magister narravit discipuli laeti audiverunt.


Transformación:

Traducción:
■ VOZ ACTIVA Y VOZ PASIVA
74  ■  L V D V S

• Los verbos utilizados en el presente ejercicio son:

aperio, aperis, aperire, aperui, apertum abrir


caedo, caedis, caedere, cecidi, caesum cortar
compleo, comples, complere, complevi, completum llenar, colmar
finio, finis, finire, finivi, finitum determinar, definir
lacero, laceras, lacerare, laceravi, laceratum maltratar
minuo, minuis, minuere, minui, minutum disminuir, reducir
negligo, negligis, negligere, neglexi, neglectum descuidar
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

paco, pacas, pacare, pacavi, pacatum pacificar


terreo, terres, terrere, terrui, territum aterrar
tingo, tingis, tingere, tinxi, tinctum, teñir, mojar

● Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales, después cámbialas de voz, y da su nueva traducción:

Voz activa Análisis Traducción Voz pasiva Traducción

 1. terrebis 2ª P., sing., fut. imp., ind. aterrarás terreberis serás aterrado

  2. neglexissemus

  3. pacabatis

  4. caedunt

  5. aperuere
Voz activa Análisis Traducción Voz pasiva Traducción
  6. lacerare

  7. compleverant

  8. tinges

  9. minutos

10. finivisse

11. tinxero

12. aperias

13. pacavisti

14. finiverat

15. negligam

16. terrent

17. aperiebat

18. pacemus

19. minuant

20. completuros esse

21. caederes

22. terrebunt

23. tingitis

24. pacatam
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  75
Voz activa Análisis Traducción Voz pasiva Traducción
76  ■  L V D V S

25. ceciderimus

26. minui

27. compleas

28. caesae

29.  finiretis

30. lacero

31. linximus
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

32. pacatorum

33. neglexisse

34. aperient

35. minuatis

36. terres

37. complevistis

38. tinxerim

39. terruisset

40. minuent

41. pacabo

42. aperturas esse


Voz activa Análisis Traducción Voz pasiva Traducción

43. tingas

44. cecidere

45. terrebat

46. finies

47. negligere

48. pacant

49. complebitis

50. cecideram
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  77
78  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ TERCERA CONJUGACIÓN TEMÁTICA

I ● Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales; cámbialas de número, y localiza la forma
resultante en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción Cambio de número


faciat 3 P., sing., pres., subj., facio, facis,
a
(que él) haga faciant
facere, feci, factum: hacer
  1. fugeretis
  2. cupient
  3. egrediebaris
  4. eripiebat
  5. cepimus
  6. moriar
  7. perficiunt
  8. spiciemus
  9. confugio
10. fecerint
11. effugite
12. accipietis
13. morereris
14. patimini
15. ingrediatur

u p f a t o h b x z s d o s i c v
L E T R A S

v e n e g r e d i e b a m i n i i
x r o m a l p n i v q u p o t r a
e f f u g e c p t x a e c g o v n
a i s v q o i x v f c o l a c b x
r c o d t c o n f u g i m u s q u
l i s n c d a m o g r x o b v a r
o t n a q p s c d e l n r x e r p
x o v c m a v e l r o n i v r a f
q e m u b t a c l e x p a c i r e
D E

e s q f c e x u c s a b m e p r c
r p x m o r o p c i d t u b i x e
n i n g r e d i a n t u r s e m r
a c s v e n o e x i d m v c b a i
S O P A

z i e r b x a t e p f a c i a n t
f a v d m q u l r x n f u p n i s
t m o r e r e m i n i c e u t r o
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  79

II ● De los siguientes verbos, anota lo que se te indica:

• conficio, conficis, conficere, confeci, confectum: confeccionar, terminar, agotar

Forma latina Cambio de número Traducción


3a P., pl., pres., ind. conficiunt conficit termina
2a P., pl., pres., subj.
1ª P., sing., pret. imp., ind.
Dat., sing., gerundio
1ª P., sing., fut. imp., ind.
3a P., pl., pret. imp., subj.

• gradior, graderis, gradi, gressus sum: andar, caminar, marchar

Forma latina Cambio de nùmero Traducción


1ª P., pl., pret. perf., ind. gressi sumus gressus sum marché
2ª P., sing., pret. plusc., subj.
3a P., pl., pres., ind.
2ª P., sing., pret. imp., ind.
1ª P., pl., pret. imp., subj.
3a P., sing., pret. perf., subj.
80  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUGACIÓN PERIFRÁSTICA

I ● Voz activa
En el ejercicio de la página 74 ya analizaste morfológicamente y tradujiste las formas verbales que a conti-
nuación se te proporcionan; ahora, transfórmalas a la voz activa de la conjugación perifrástica, y da su nueva
traducción:

Forma latina Conjugación perifrástica Traducción


  1. terrebis territurus eris habrás de aterrar

  2. neglexissemus

  3. pacabatis

  4. caedunt

  5. aperuere

  6. lacerare

  7. compleverant

  8. tinxero

  9. aperias

10. pacavisti

11. finiverat

12. negligam

13. terrent

14. aperiebat

15. pacemus

16. minuatis

17. caederes

18. terrebunt

19. ceciderimus

20. minui

21. compleas

22. finiretis
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  81

Forma latina Conjugación perifrástica Traducción

23. tinximus

24. neglexisse

25. terres

26. complevistis

27. tinxerim

28. terruisset

29. minuent

30. pacabo

31. tingas

32. cecidere

33. finies

34. complebitis
35. cecideram

II ● Voz pasiva
Transforma las mismas formas verbales del ejercicio anterior a la voz pasiva de la conjugación perifrástica, y da
su nueva traducción:

Forma latina Conjugación perifrástica Traducción

1. terrebis terrendus eris deberás ser aterrado, habrás de ser aterrado

2. neglexissemus

3. pacabatis

4. caedunt

5. aperuere

6. lacerare

7. compleverant

8. tinxero

9. aperias
82  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Conjugación perifrástica Traducción

10. pacavisti

11. finiverat

12. negliget

13. terrent

14. aperiebat

15. pacemus

16. minuatis

17. caederes

18. terrebunt

19. ceciderimus

20. minui

21. compleas

22. finiretis

23. tinximus

24. neglexisse

25. terres

26. complevistis

27. tinxerim

28. terruisset

29. minuent

30. pacabo

31. tingas

32. cecidere

33. finies

34. complebitis

35. cecideram
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  83

■ CONJUGACIÓN IRREGULAR

I ● Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales; cámbialas de número, y localiza la for-
ma resultante en la sopa de letras:

Forma latina Análisis Traducción Cambio de número


is 2ª P., sing., pres., ind., eo, is, ire, ivi, itum: ir vas itis
  1. ferretis
  2. sequaris
  3. ibimus
  4. vult
  5. mallem
  6. tulisti
  7. eant
  8. nolebas
  9. loquitur
10. feram
11. velitis
12. fieremus
13. euntibus
14. noli
15. maluerimus
L E T R A S

a n s d e s f a q a d e h d y d x
s e q u a m i n i d f t l v l o s
r u l c t d e p l h c a m e r h r
t n m a g u r d h l x g t l t l t
y t h t e m e l g m f l r i b o y
c i n b m f m a l l e m u s p m c
x r v d a l v n n f r g x p b v x
d f c l l i s b s h e d h l a f d
l v o l u n t s n a m s l h l e l
D E

m l v y e c r l o q u u n t u r m
n b h e r a v e l p s x u b a r n
i d l n o l i t e c h m b l m e i
u v n a t h n m b x l r i t i s u
S O P A

d c o c p l l n a l q b d m n f d
g a t x a n r s t i u v o t d g g
f e d g r m d f i p u x l a s v f
a p l h t u l i s t i s m d q e a
II ● De los siguientes verbos, anota lo que se te indica:

● sequor, sequeris, sequi, secutus sum: seguir


84  ■  L V D V S

Forma latina Cambio de número Traducción

3ª P., pl., pres., ind. sequuntur sequitur él sigue

1ª P., pl., pret. plusc., subj.

2a P., sing., pres., subj.

3a P., sing., pret. imp., ind.

2a P., pl., pret. imp., subj.


• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

1ª P., sing., fut. imp., ind.

3a P., pl, pret. perf., subj.

● fero, fers, ferre, tuli, latum: llevar


Forma latina Traducción Voz pasiva Traducción

2ª P., pl., pres., imperat.

3ª P., sing., fut. imp., ind.

2ª P., sing., pret. perf., ind.

1ª P., pl., pret. plusc., ind.

3a P., sing., pres., ind.

2ª P., pl., fut. perf., ind.

la P., sing., pret. imp., ind.


● nolo, nonvis, nolle, nolui: no querer
Forma latina Cambio de número Traducción

3ª P., pl., pret. imp. subj.

2a P., pl., pres., ind.

1ª P., pl., pres., subj.

3ª P., sing., pret. plusc., ind.

2ª P., pl., fut. imp., ind.

3ª P., pl., pret. perf., ind.

1ª P., sing., fut. perf., ind.

● eo, is, ire, ivi, itum: ir


Forma latina Cambio de número Traducción

2a P., sing., pres., imperat.

3a P., sing., fut. imp., ind.

Dat., pl., masc., part. pres.

1ª P., pl., pret. imp., subj.

3a P., sing., pres., subj.

2ª P., pl., pret. imp., ind.

3a P., pl., pret. plusc., subj.


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  85
● miror, miraris, mirari, miratus sum: admirarse, admirar

Forma latina Cambio de número Traducción


86  ■  L V D V S

3ª P., pl., fut. imp., ind.

2a P., pl., pret. perf., ind.

1ª P., pl. pret. plusc., ind.

2ª P., sing., pres., subj.

3a P., sing., pret. imp., subj.

2a P., sing., pres., imperat.


• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

1ª P., sing., pret. imp., ind.

• possum, potes, posse, potui: poder

Forma latina Traducción Cambio de número Traducción

1ª P., sing., fut. perf., ind.

3a P., pl., pres., ind.

2a P., sing., pret. imp., subj.

2a P., pl., pret. plusc., ind.

3ª P., sing., fut. imp., ind.

1ª P., pl., pres., subj.

2ª P., pl., pret. imp., ind.


P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  87

III ● Verbos anómalos y conjugación perifrástica


Analiza morfológicamente y traduce las siguientes formas verbales:

Forma latina Análisis Traduccíón


adventura sit 3a P., sing., pres., subj., conj. perifr. act. de advenio, que haya de llegar
advenis, advenire, adveni, adventum: llegar
  1. conaberis

  2. praeerat

  3. moraremur

  4. ducendas esse

  5. euntem

  6. loquere

  7. retulerunt

  8. malis

  9. obsimus

10. veritae estis

11. ferretur

12. solitus eras

13. ferendus ero

14. coepistis

15. ibunt

16. futuri essemus

17. imiter

18. exiret

19. facienda essent

20. loquendi

21. utebamini

22. maluero
88  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Análisis Traducción

23. miramini

24. admonitura eram

25. nolite

26. periebat

27. laturae fuissent

28. nonvis

29. mori

30. potitus est

31. fisae eramus

32. utaris

33. venturus es

34. volemus

35. victuros fuisse

36. praefers

37. abessent

38. passa erit

39. potuissent

40. natus es
EJERCICIOS RECORTABLES
■ CONCORDANCIA SUSTANTIVO-ADJETIVO
Ejercicio 1
Nomen mihi est:____________________________________________________________________________

I ● Reescribe aquí los resultados del ejercicio II, paso 3, de la página 17 y entrega a tu profesor esta hoja, luego
de haber resuelto también el ejercicio de la siguiente página.

( 11 ) pinorum   1. iustis

(  ) aquilis   2. nigros

(  ) nautā   3. inimici

(  ) deabus   4. magne

(  ) dominae   5. bonum

(  ) praemia   6. fulgida

(  ) oculum   7. pigris

(  ) advenae   8. famelicorum

(  ) aras   9. umbrosa

(  ) aper 10. miras

(  ) equos 11. altarum

(  ) aurigam 12. nimia

(  ) luporum 13. impigros

(  ) stella 14. feris

(  )  pōpule 15. sacer

(  ) dominis 16. albos

(  ) deus 17. parva

(  ) pueros 18. valido

(  ) incolas 19. caeruleum

(  ) specula 20. pulchrae

91
92  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Cambia de número la combinación resultante del ejercicio anterior, y da su traducción:

Sustantivo + adjetivo Cambio de número Traducción

  1. pinorum altarum pini altae del pino alto

  2. aquilis

  3. nautā

  4. deabus

  5. dominae

  6. praemia

  7. oculum

  8. advenae

  9. aras

10. aper

11. equos

12. aurigam

13. luporum

14. stella

15. pōpule

16. dominis

17. deus

18. pueros

19. incolas

20. specula
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  93

■ CONCORDANCIA SUSTANTIVO-ADJETIVO

Ejercicio 2
Nomen mihi est.____________________________________________________________________________

I ● Reescribe aquí los resultados del ejercicio III, paso 3, de la página 22 y entrega a tu profesor esta hoja, luego
de haber resuelto también el ejercicio de la siguiente página.

( 14 ) vinum   1. nigris
(  )  pŏpulorum   2. parvo

(  ) fructus   3. Gallorum

(  ) agnis   4. nigros

(  ) spebus   5. horrendae

(  ) memoriam   6. lati

(  ) anuum   7. magnis

(  ) magister   8. honestos

(  ) vultum   9. fida

(  ) agri 10. pulchrum

(  ) species 11. clarorum

(  ) virus 12. pulchra

(  ) equo 13. pessimus

(  ) viros 14. amarum

(  ) amicitia 15. iustarum

(  ) femina 16. foedis

(  ) oculos 17. gratam

(  ) curruum 18. iocosa

(  ) dominabus 19. amari


(  ) re 20. Latinum
94  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II • Reescribe aquí el ejercicio de cambio de número de las combinaciones anteriores, que ya habías resuelto
en la página 23.

Sustantivo + Adjetivo Cambio de número Traducción


  1. vinum amarum vina amara vinos amargos

  2. pŏpulorum

  3. fructus

  4. agnis

  5. spebus

  6. memoriam

  7. anuum

  8. magister

  9. vultum

10. agri

11. species

12. virus

13. equo

14. viros

15. amicitia

16. femina

17. oculos

18. curruum

19. dominabus

20. re
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  95

■ CONCORDANCIA SUSTANTIVO ADJETIVO

Ejercicio 3

Nomen mihi est:____________________________________________________________________________

I • Reescribe aquí los resultados del ejercicio III, paso 3, de la página 29 y entrega a tu profesor esta hoja, luego
de haber resuelto también el ejercicio de la siguiente página.

( 7 ) animalia   1. tristes
(  ) aquilis   2. nigrum

(  ) cornua   3. felici

(  ) deabus   4. crudeles

(  ) domine   5. bonarum

(  ) exercitus   6. nobilis

(  ) facies   7. ingentia

(  ) fratre   8. debiles

(  ) fructui   9. dulci

(  ) hominem 10. divitis

(  ) hostes 11. amabilium

(  ) leonum 12. omnipotentibus

(  ) lupi 13. clare

(  ) mare 14. acer

(  ) matrum 15. ferocium

(  ) mulieris 16. fortia

(  ) poeta 17. famelici

(  ) pueros 18. Romani

(  ) rerum 19. volucribus


(  ) rex 20. iustum
96  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

II ● Reescribe aquí el ejercicio de cambio de número de las combinaciones anteriores, que ya habías resuelto
en la página 30.

Sustantivo + adjetivo Cambio de número Traducción

  1. animalia ingentia animal ingens animal enorme

  2. aquilis

  3. cornua

  4. deabus

  5. domine

  6. exercitus

  7. facies

  8. fratre

  9. fructui

10. hominem

11. hostes

12. leonum

13. lupi

14. mare

15. matrum

16. mulieris

17. poeta

18. pueros

19. rerum

20. rex
■ GRADOS DEL ADJETIVO

Ejercicio 4

Nomen mihi est:_______________________________________________________________

I ● Tomando como base el ejercicio I, de las páginas 37 y 38, cambia de número los adjetivos en el grado en el que se te proporcionan, después
trans­fórmalos a los dos grados faltantes y da sus respectivas traducciones. Entrega a tu profesor esta hoja, para tu evaluación.

Adjetivo Cambio de número Transform. 1 Traduc. 1 Transform. 2 Traduc. 2

pigrae pigra pigrior más perezosa pigerrima muy perezosa, perezosísima

  1. pauperiores

  2. humillima

  3. parvis

  4. audacius

  5. habile

  6. maximae

  7. piger

  8. pessimo

  9. tristiorem

10. bone

11. magna
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  97
Adjetivo Cambio de número Trasform. 1 Traduc. 1 Transform. 2 Traduc. 2
98  ■  L V D V S

12. dulciore

13. tristibus

14. audacis

15. peiorem

16. optimos
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

17. pigerrimi

18. humiliora

19. minori

20. habiliorum
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  99

■ CONJUGACIÓN REGULAR
Voz activa

Ejercicio 5

Nomen mihi est:___________________________________________________________________________

I ● Tomando como base el ejercicio IV de las páginas 44 y 45, cambia de número las formas verbales que ya
analizaste y da su traducción. Entrega a tu profesor esta hoja, para tu evaluación.

Forma latina Cambio de número Traducción

  1. docebunt docebit enseñará

  2. posuisses

  3. putabamus

  4. tetigere

  5. dormiunt

  6. dederitis

  7. nesciet

  8. foveam

  9. coleres

10. demus

11. tangebat

12. duxerim

13. tangas

14. putavistis

15. docueramus

16. coluero

17. ponit
100  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Cambio de número Traducción

18. dormiet

19. fovebo

20. dabat

21. docuissetis

22. nescias

23. ducent

24. dormiveratis

25. nescivere

26. putabit

27. dares

28. tetigissemus

29. fovero

30. coles

31. dederat

32. nesciebam

33. duxisti

34. dormias

35. ponant

36. docetis

37. foveremus

38. tangunt

39. do

40. fovere
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  101

■ PRONOMBRES
Ejercicio 6
Nomen mihi est.________________________________________________________________________

I ● Tomando como base el ejercicio II de la página 53, cambia de número las formas pronominales que ya
anali­zaste y da su traducción. Entrega a tu profesor esta hoja, para tu evaluación, no sin antes haber resuelto la
página posterior.

Forma latina Cambio de número Traducción

hae haec ésta

  1. vobiscum

  2. alteri

  3. quodvis

  4. nullo

  5. eas

  6. cuius

  7. uterque

  8. quarundam

  9. hunc

10. qua

11. vestri

12. eisdem

13. sibi

14. alios

15. ullus

16. isti

17. nemo
102  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Cambio de número Traducción

18. quis

19. nonnullas

20. quaecumque

21. mei

22. cuiquam

23. neutri

24. aliquo

25. quibusdam

Del ejercicio anterior, elige un pronombre personal, uno demostrativo y uno indefinido, y declínalos en este
espacio:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  103

■ CONJUGACIÓN REGULAR
Voz pasiva
Ejercicio 7

Nomen mihi est:____________________________________________________________________________

I ● Tomando como base el ejercicio II de las páginas 62 y 63, cambia de número las formas verbales que ya
ana­lizaste y da su traducción. Entrega a tu profesor esta hoja, para tu evaluación.

Forma latina Cambio de número Traducción

  1. movebar movebamur éramos movidos

  2. ponenda

  3. vulneratus esses

  4. tangi

  5. mitterentur

  6. damini

  7. agatur

  8. puniti eramus

  9. coletur

10. data sint

11. tangamini

12. ductas esse

13. tactae erunt

14. legerentur

15. motu ire

16. cultam

17. ponereris

18. tolluntur

19. invenior
104  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Cambio de número Traducción

20. demini

21. motam esse

22. nesciri

23. ducendis

24. monebaris

25. ornatae sumus

26. formari

27. daberis

28. tacti essent

29. muniuntur

30. coleremini

31. dabamur

32. iuvetur

33. ductum iri

34. fricantur

35. ponaris

36. moverer

37. fovebitur

38. tanguntur

39. motos

40. foveri
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  105

Voz pasiva

Ejercicio 8

Nomen mihi est:____________________________________________________________________________

II ● Tomando como base el ejercicio V de las páginas 67 y 68, cambia de número todos los elementos de las
oraciones que ya transformaste de la voz activa a la pasiva o de la voz pasiva a la activa; vuelve a transformar-
las, según corresponda, y da su nueva traducción. Entrega a tu profesor esta hoja, para tu evaluación.

Ejemplo;
Puer cepit columbas in nido.
Cambio de número;
Pueri columbam in nidis ceperunt.
Transformación:
Columba in nidis a pueris capta est.
Traducción:
Una paloma fue capturada por los niños en los nidos.

• 1. Agricola, cum aratrum paraverit, agrum arabit.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:

• 2. Agricolae rura bobus arant.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:
106  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• 3. Lepores canibus a venatoribus excitati erant.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:

• 4. Flammae silvas atque domus vastant.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:

• 5. Villa rustica bene aedificata a patre familias est.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:

• 6. Servi omnia poma ex arboribus collegerunt.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:

• 7. Vir fortis et constans non perturbatur rebus adversis.

Cambio de número:

Transformación:

Traducción:
P R I M E R A P A R T E • EJERCICIO S DE F LE X I Ó N Y F ORMACI Ó N DE ORACIONE S  ■  107

■ VERBOS ANÓMALOS Y CONJUGACIÓN PERIFRÁSTICA


Ejercicio 9
Nomen mihi est: ____________________________________________________________________________

I ● Tomando como base el ejercicio III de las páginas 87 y 88, cambia de número las formas verbales que ya
analizaste y da su traducción. Entrega a tu profesor esta hoja, para tu evaluación.

Forma latina Cambio de número Traducción

adventura sit adventurae sint que hayan de llegar

  1. conaberis

  2. praeerat

  3. moraremur

  4. ducendas esse

  5. euntem

  6. loquere

  7. retulerunt

  8. malis

  9. obsimus

10. veritae estis

11. ferretur

12. solitus eras

13. ferendus ero

14. coepistis

15. ibunt

16. futuri essemus

17. imiter

18. exiret

19. facienda essent


108  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Forma latina Cambio de número Traducción

20. loquendi

21. utebamini

22. maluero

23. miramini

24. admonitura eram

25. nolite

26. periebat

27. laturae fuissent

28. nonvis

29. mori

30. potitus est

31. fisae eramus

32. utaris

33. venturus es

34. volemus

35. victuros fuisse

36. praefers

37. abessent

38. passa erit

39. potuissent

40. natus es
  ludus
SEGUNDA PARTE ■

Iniciación a la traducción
Textos sencillos
■ PRIMERA DECLINACIÓN

I • Analiza morfológicamente y traduce:

  1. Alba nautis stella refulsit (Hor.)


  2. Asia et provinciae erant pecunia opulentae (Tac.).
  3. Avaritia miseriae causa est (Sen.).
  4. Avaritia semper infinita est neque copia neque inopia minuit (Sall.).
  5. Ciconiae colubris sunt infestae (Plin.).
  6. Dea ambrosia vivit (Mart.).
  7. Divitiae meae sunt, tu divitiarum es (Sen.)
  8. Divitiarum et formae gloria fluxa est (Sall.).
  9. Femina confugit cum filiabus (Liv.).
10. Habebat copias exiguas (Cic.).
11. Italia plena erat Graecarum disciplinarum (Cic.).
12. Lacrimis struit insidias cum femina plorat (Cat.).
13. Magna cum cura et diligentia scribo (Cic.).
14. Medicina quondam scientia herbarum erat (Plin.).
15. Natura materia doctrinae est (Quint.).
16. Philosophia disciplina disciplinarum est (Macr.).
17. Roma crescit Albae ruinis (Liv.).
18. Scis iam sententiam meam (Plaut.).
19. Tenebras aurora pellit (Ov.).
20. Vita rustica parsimoniae, diligentiae, iustitiae magistra est (Cic.).

II • Lee, analiza y traduce los siguientes textos:

• Graecia
In Graecia terrae clarae sunt Attica, Thracia, Macedonia, Achaia, Thessalia, Boeotia. In Graecia incolae aut
agricolae aut nautae erant; matronae placabant deas multis hostiis. In Attica sunt Athenae, in Boeotia Thebae.
Agnae et oliva Atticae divitiae sunt: olea deae Minervae sacra erat. Athenae ornatae erant statuis marmoreis
et Athenarum patrona Minerva erat. Athenae philosophiae et litterarum cunae sunt, sed etiam patria poetarum.
Athenarum incolae magnas divitias mercatura comparabant.

• Germania
Germania est terra silvis horrida, humida, ventosa, sed satis fecunda. Antiquae Germaniae incolae Lunam co­
lebant et victimis humanis deam placabant. Non agricolarum vitam industriam amabant, sed pugnas, hastas,
sagittas; nam magna cum audacia pugnabant. Non amabant opulentiam et divitias, nam pecunia ignaviae saepe
causa est. Vitam sustentabant praedis et lautarum epularum delicias contemnebant.

111
112  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ SEGUNDA DECLINACIÓN

I • Analiza morfológicamente y traduce:

  1. Antiochus exponit non pauca pocula ex auro (Cic.).


  2. Barbari veneno tingunt gladios. Itaque saucii subinde exspirant (Cur.).
  3. Certa amittimus dum incerta petimus (Plau.).
  4. In angustiis amici apparent (Petr.).
  5. In oculis animus habitat (Plin.).
  6. Oppidum est in Hellesponto Lampsacum, in Asia provincia clarum (Cic.).
  7. Publius Cornelius socer Pompei erat (Eutr.).
  8. Pueros corrumpunt vitiorum exempla (Iuv.).
  9. Regnum, ager, oppida, praeda populi Romani sunt (Liv.).
10. Septimius Severus vicit Parthos et Arabos superavit (Eutr.).

II • Lee, analiza y traduce los siguientes textos:

• De claris viris
Viri docti et poetae semper clari fuerunt et magnam gloriam patriae paraverunt. In Italia Vergilius, Horatius,
Catullus, in Graecia Homerus magni poetae fuerunt. Saepe poetae canunt vitam serenam agricolarum et operas
agrorum, narrant quoque claras patriae historias aut cruentas pugnas, sed etiam laudant concordiae beneficia.
Aesopus, Graecus, et Phaedrus, Augusti libertus, delectaverunt fabulis pueros et puellas. Etiam viri et feminae
libenter legunt fabulas. In fabulis invenimus lupum, agnum, equum, cervum et multas alias feras, sed etiam viri
et feminae in Aesopi et Phaedri fabulis sunt.

• Mercurius
Mercurius, Maiae filius, deus est mercaturae et eloquentiae; praesidet negotiis et varia grataque ministeria
deis et deabus facit. Nam est nuntius deorum: terrigenis iussa caelicolum nuntiat; adhibet ornatum eloquium
et diser­tis verbis facile ad obsequium redigit viros et feminas. Mercurius est etiam deus ventorum, pervolat
nocturnam caeli formam, undique stellis ornatam, pelagus transmittit, dona deorum explet. Calceamenta induit
alata, dextra caduceum retinet et laeva auream virgam: caduceo somnum conciliat aut adimit, apportat somnia,
congregat animas mortuorum et ducit ad Inferos.

• Romani otium amabant


Magnas divitias non possideo et praedium meum exiguum est, sed ibi bene vivo, nam splendidas villas et pavi­
menta marmorea contemno. Evigilo primo mane, hortum meum pererro, varias plantas dispono. Ambulo et
equito, campos peragro. Saepe in antrum opacum intro ibique lego aut scribo. Hora balinei cito venit. Deinde
accubo; prandeo; servus unus mensam ministrat. Postea tabellas posco et scribo. Amici vicini adveniunt, iu-
cunda collo­quia habemus, sed discedunt cum advesperascit. Tum in aperto sedeo et campos circumspicio. Pro-
pinquarum villarum tecta fumant; rustici calamos inflant. Cum umbra cadit, dormio.
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  113

■ PRIMERA Y SEGUNDA DECLINACIONES

• Analiza morfosintácticamente y traduce:


  1. Aegyptum Nilus irrigat.
  2. Agri sine cultura frugiferi non sunt.
  3. Agricolae frumenta in horreis servant.
  4. Agricolae Libero capros immolabant.
  5. Amici, amicos adiuvate.
  6. Aquilae nidificant in petris.
  7. Arma et equi viros delectant, feminas arculae et quasilla.
  8. Auster autumno saepe pueris est causa morborum.
  9. Autumnus poma maturat.
10. Bella populis saepe exitii causa sunt.
11. Bullae ornamenta erant puerorum.
12. Citharista pulsat chordas citharae.
13. Corium elephantorum crassum et durum est.
14. Cristae gallorum rubrae sunt.
15. Da, Minerva, gloriam patriae.
16. Dionysius, tyrannus Syracusanorum, templa et fana Graeciae compilavit.
17. Discipuli libros poetarum pervolutant.
18. Discordiae sunt familiis causa miseriarum.
19. Ennius et Pacuvius clari poetae Calabri fuerunt.
20. Foeda est in pugna fuga.
21. Gallinae et columbae sunt saepe praeda mustelarum.
22. Germani semper inquieti ac vinolenti fuerunt.
23. Homerus pulchram Helenae comam laudat.
24. In Asia, in Sicilia, in Italia coloniae Graeciae fuerunt.
25. In foro Romano multa et magnifica erant aedificia sacra et profana.
26. In pompis Romani simulacra deorum tensis portabant.
27. In ripis fluviorum et rivorum populi et alni sunt.
28. In templis arae et simulacra deorum erant.
29. Invidia pestiferum animi venenum est.
30. Italia, Graecia, Hispania sunt paeninsulae Europae; Arabia et India paeninsulae Asiae.
31. Liberorum populorum alumna et domina est eloquentia.
32. Litterarum studia saepe miserae vitae tutum perfugium suppeditant.
33. Lupi agnos devorant.
34. Lupus ululat, agnus balat.
35. Malus nauticus inventum est Daedali.
114  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

36. Militia et negotia virorum studia sunt.


37. Minerva est dea sapientiae.
38. Musae dant famam et gloriam poetis.
39. Muscas araneae devorant.
40. Nardum et amomum unguenta sunt.
41. Nauta secundos ventos optat.
42. Non pecunia, sed sapientia domina et regina vitae est.
43. Non progenerant aquilae columbas.
44. Non semper dicta cum factis concordant.
45. Opulentia saepe est causa invidiae.
46. Passerculorum cibus milium et panicum est.
47. Pompeius multa et magna bella administravit.
48. Ranarum vita in terra et in aqua est.
49. Saepe in populis lusciniarum nidi sunt.
50. Sicilia, Sardinia, Corsica sunt insulae Italiae.
51. Specillum et scalpellum sunt instrumenta medicorum.
52. Spinae rosas, aristae spicas vallant.
53. Teneri sunt animi puellarum.
54. Tibicina delectat tibia convivas.
55. Titus Tiberiusque, Bruti liberi, in coniuratorum numero fuerunt.
56. Varius Drusum ferro, Metellum veneno necavit.
57. Venti pelagus agitant et turbant.
58. Vergilius clarus poeta fuit.
59. Vinum est donum Bacchi, oleum Minervae.
60. Vitia sunt animi morbi.
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  115

■ CUARTA Y QUINTA DECLINACIONES

I • Analiza morfológicamente y traduce:

  1. Atilius Regulus in Africa contra Carthaginienses bellum gerebat ac scripsit senatui de morte vilici sui;
senatus agro deserto et necessitatibus uxoris liberorumque statim providit (Val. Max.).
  2. Germani Mercurio certis diebus humanis hostiis litabant (Tac.).
  3. Lusus in pueris est signum alacritatis (Quint.).
  4. Nunc rei divinae operam dabo (Plaut).
  5. Passibus ambiguis Fortuna volubilis errat (Ov.).
  6. Penelope iuvenum vires temptabat in arcu (Ov.).
  7. Pompeius omnium hortatu statuerat proelio decertare (Caes.).
  8. Primo pecuniae, deinde imperii cupido crevit, ea quasi materies omnium malorum fuerunt (Sall.).
  9. Servius Tullius iniussu populi voluntate patrum regnavit (Liv.).
10. Silvae dant utile lignum: navigiis pinus, domibus cedrum cupressosque (Verg.).
11. Spes spem excitat (Sen.).
12. Studiis animum, venatu corpus exerceo (Plin. Iun.).
13. Tota mente atque omnibus artubus contremesco (Cic.).
14. Veteres Romani religiosi mortales erant et delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant (Sall.).
15. Vivite fortes fortiaque opponite pectora adversis rebus (Hor.).

II • Lee, analiza y traduce los siguientes textos:

• 1. Deus posuit Adamum et Evam in horto amoeno, qui erat paradisus terrestris. Ingens fluvius irrigabat hor-
tum; erant ibi omnes arbores iucundae aspectu et fructus gustu suaves; inter eas arbor scientiae boni et mali.
Deus dixit homini: ‘‘Collige fructus omnium arborum paradisi, praeter fructum arboris scientiae boni et
mali: nam, si manducabis fructum arboris scientiae boni et mali vitam amittes”.

• 2. Saepe homines rerum falsa species fallit. Hostes magnam spem victoriae habebant proeliis secundis supe-
riorum dierum. Romani contra proelium detractabant non metu, sed quia quaerebant locum hostibus iniquum.
Hostes in planitie aciem instruunt; Romanorum duci locus gratus est et omnes Romani statuunt acie dimica­
re: nam milites alacri animo proelium exspectabant. Postero die ante meridiem hostes proelium commiserunt et
primum impetum sustinuerunt; postea Romanorum equites in planitiem descenderunt et dextrum cornu pertur­
baverunt. Magna fuit confusio hostium et ingens caedes.
116  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ PRIMERA, SEGUNDA, TERCERA, CUARTA Y QUINTA DECLINACIONES

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Acus crinales feminarum nobilium aureae aut argenteae sunt.


  2. Adulescentiam ver aetatis poetae vocant.
  3. Adulescentibus senum praecepta salutaria sunt.
  4. Adversae res infirmos animos frangunt, fortes exacuunt.
  5. Aeeta frater erat Circae et Pasiphaae.
  6. Aestate solis calor siccat parva flumina.
  7. Alexander singulis equitibus sena milia denarium numeravit.
  8. Alvus, cibi et potionis receptaculum, multiplex et tortuosa est.
  9. Amaritudo fellis distat a suavitate mellis.
10. Antiochus rex, Antiochi Magni filius, Delon aris insignibus multisque statuis exornavit.
11. Apollo Cyclopas omnes interemit.
12. Apollo dux erat novem Musarum.
13. Apud Gallos patres familias in liberos vitae necisque potestatem habebant.
14. Aquilae erant signa legionum.
15. Astrologi ortus et obitus stellarum observant.
16. Augures erant interpretes et internuntii deorum.
17. Auster Siculum pelagus exasperat.
18. Bonus miles alacri animo pugnae signum exspectat.
19. Bonus pater familias filiis filiabusque omnibus aequum se praebet.
20. Brevia sunt hominum scelestorum gaudia.
21. Bubones die latent, nocte volant.
22. Caesar Augustus natali suo plerumque languebat.
23. Caesar magnum aes alienum conflaverat.
24. Caritas nummorum magnarum difficultatum causa est.
25. Carthago aemula fuit imperii Romani.
26. Cauda glirium longa ac densa est.
27. Cibus famem, potio sitim sedat.
28. Cicero Catilinae sicas furoresque vitavit.
29. Cicero Catonem magnis laudibus celebravit.
30. Cloelia inter tela hostium Tiberim tranavit.
31. Colophonii cohortes canum ad usum bellicum habebant.
32. Cornua cervorum ramosa sunt.
33. Cyclopes ministri erant Vulcani.
34. Delos quondam emporium fuit totius Graeciae.
35. Deum immortalium numini omnia parent.
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  117

36. Deus hominum clemens et misericors iudex est.


37. Discipuli magnum numerum versuum memoriae mandant.
38. Discordia ordinum venenum civitatium est.
39. Discordiarum inter claros et potentes viros exitus est aut omnium interitus aut victoris dominatus.
40. Dolores artuum medici curant unguentis.
41. Dulce omnibus hominibus solum patriae est.
42. Epirus tota aspera ac montuosa est.
43. Equitatio, natatio, venatio studia sunt iuvenum.
44. Falsorum hominum facies est honesta, animus improbus.
45. Fatum est immutabilis ordo seriesque rerum.
46. Fauces siti arescunt.
47. Fiducia exercitus pignus est victoriae.
48. Fortibus viris in proelio amor patriae levat omnem vulnerum metum.
49. Fortuna in omnibus rebus humanis vim suam exercet.
50. Fortunam, volucrem deam, time.
51. Frons Socratis semper tranquilla ac serena fuit.
52. Frustra, avare, ollas denariorum plenas obruisti.
53. Gaius Marius optimatium omnium hostis et insectator fuit.
54. Galli cantu lucem nuntiant.
55. Gnaeus Pompeius Neapoli graviter aegrotavit.
56. Graeci apud Salamina parvo numero navium ingentem classem Persarum devicerunt.
57. Graeci et Romani avidi laudis et gloriae fuerunt.
58. Gubernator, clavum tenens, quietus sedet in puppi.
59. Haedui a Ligeri ad Ararim pertinebant.
60. Halicarnassus Mausoleo clara fuit.
61. Hecatombe sacrificium erat centum boum.
62. Hesiodus poeta deos et progeniem deorum celebravit.
63. Hiems saepe nive saeva et omni tempestatum genere est.
64. Homini genua et cubita contraria sunt.
65. Ibim et felem et canem et crocodilum Aegyptii consecraverunt.
66. Idus Martiae caede Caesaris memorabiles sunt
67. In montibus silvestribus errant lupi.
68. In omnibus rebus aequitatem servate.
69. In ventre mollis est tenuisque cutis crocodilo.
70. Interitus exercituum sunt causa magni luctus civibus.
71. Iovis Olympii signum fuit opus Phidiae.
72. Iris, ministra ac nuntia Iunonis, filia erat Thaumantis.
73. Iuvenes vigore et levitate corporum veloces sunt.
74. Lac est nutrimentum infantium.
118  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

  75. Leporem et gallinam et anserem Britanni non gustabant.


  76. Lepus femina diligenter fetus suos nutrit.
  77. Ligna viridia atque umida male ardent et fumosa sunt.
  78. Maculosa lyncum terga sunt.
  79. Magna piscium copia et varietas in mari est.
  80. Magnas vires dat animo amor patriae.
  81. Magnum erat nomen, magna dignitas, magna maiestas consulis.
  82. Magnus erat Tyri numerus civium.
  83. Mala silvestria acria sunt gustatu.
  84. Malus silvestris bifera est.
  85. Marti caedes hominum et excidia urbium grata erant.
  86. Matres saepe nimia indulgentia pueros depravant.
  87. Matrum ornamenta liberi sunt.
  88. Me mearum laudum memoria sustentat, te tuarum fraudium conscientia stimulat.
  89. Mirabiles saepe sunt species somniorum.
  90. Multae et magnificae porticus erant in foro Romano.
  91. Multarum artium ministrae manus homini sunt.
  92. Multos signa, tabulae, aurum, argentum, magnifica aedificia incredibiliter delectant.
  93. Naevus pulchram faciem non deformat.
  94. Natura ipsa requiem laborum desiderat.
  95. Nautae immolare hostiam fluctibus solebant.
  96. Non semper somnia fallacia sunt.
  97. Numquam crocodilum aut ibin aut felem veteres Aegyptii violaverunt.
  98. Numquam formidines, libidines, iracundiae sapientium animos perturbant.
  99. Nunc, milites, corpora somno ciboque curate.
100. Nutus Dei caelum et terram movet.
101. Oculi indices animi sunt.
102. Odor rosae suavis est.
103. Omnia humana in deorum manu sunt.
104. Patris matrisque cineres sancti sunt.
105. Penatium deorum Larumque familiarium sedes sanctae erant.
106. Pericles Anaxagoran philosophum capitali poena liberavit.
107. Periculum patriae Cincinnatum rure avocavit.
108. Phaethon, Solis filius, ictu fulminis deflagravit.
109. Pinus perbona materia navalis est.
110. Plumae columbarum versicolores sunt.
111. Pro deum atque hominum fidem, victoria nobis in manu est.
112. Pugnate, milites, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum vestrorum.
113. Roma Italiae caput est.
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  119

114. Romani dis deabusque omnibus aras ac templa consecraverunt.


115. Romani in corde hominis sapientiam collocabant.
116. Saepe vitium speciem virtutis gerit.
117. Salus civitatis est civium concordia.
118. Sanctitas matrum familias ornamentum est civitatis.
119. Sapientia est omnium rerum divinarum atque humanarum scientia.
120. Saturnaliorum feriae etiam servis iucundae erant.
121. Scipio quinque milia talentum ac tritici quingenta, hordei trecenta milia modium imperaverat
Carthaginiensibus.
122. Scopuli leves et lubrici sunt.
123. Semper incerti proeliorum exitus sunt.
124. Senatus servitia, quae contra rem publicam coniuraverant, condemnavit.
125. Sequana flexuosus est et placidus.
126. Siderum magnitudines immensae sunt.
127. Socrus et nurus discordia in proverbio est.
128. Solem et Lunam Aegypti incolae adorabant.
129. Somnus est quies omnium laborum et sollicitudinum.
130. Spes homines miseros sustentant.
131. Statuae et imagines non sunt animorum simulacra, sed corporum.
132. Stellae cursus certos et constantes habent.
133. Sumptus quaestum superare non debet.
134. Thesei, Atheniensium regis, virtus magna fuit.
135. Titus Manlius ruri habitabat.
136. Titus Pomponius Atticus in convivio libenter anagnosten audiebat.
137. Titus Pomponius Atticus bonus pater familias et civis fuit.
138. Tua, Darie, mors etiam ab hoste defleta est.
139. Varia est altitudo montium.
140. Venatores canibus lepores excitant atque agitant.
141. Venti humiles arundines, non excelsas quercus inclinant.
142. Venti maria agitant atque turbant.
143. Vergilius Georgicon libros Atellae Caesari Augusto recitavit.
144. Vertices montium saepe nubes occultant.
145. Veterum philosophorum praecepta, mi fili, memori mente contine.
146. Veteres puppim imaginibus deorum ornabant.
147. Vir probus hominum malevolorum sermones vitat.
148. Virtus militum impetum hostium propulsat.
149. Virtutem etiam in hoste laudamus.
150. Virtutem in milite, iustitiam in iudice laudamus.
120  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ ADJETIVOS • COMPARATIVO Y SUPERLATIVO

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Acer montanum durius est quam campestre.


  2. Acrius quam diutius pugnatum est (Liv.).
  3. Aetas puerilis maxime lubrica atque incerta est.
  4. Ager Corinthius optimus et fructuosissimus fuit.
  5. Agrigentini Phalarim, crudelissimum tyrannum, lapidibus obruerunt.
  6. Aves nidos quam possunt mollissime substernunt ut quam facillime ova serventur (Cic.).
  7. Belgae ab extremis Galliae finibus pertinebant ad inferiorem partem fluminis Rheni (Caes.).
  8. Camelus in superiore maxilla primores dentes non habet.
  9. Celer disertus magis est quam sapiens (Cic.).
10. Cicero civis amantissimus rei publicae fuit.
11. Codrus postremus Atheniensium rex fuit.
12. Culices, pulices, cimices avidissimi sunt sanguinis.
13. Elephanti pedes maiores priores sunt.
14. Eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat (Caes.).
15. Extremum oppidum Allobrogum erat proximumque Helvetiorum finibus Genava (Caes.).
16. Ficus matura dulcissima est.
17. Gracchus unus maxime popularis fuit (Cic.).
18. Grata ea res ut quae maxime senatui umquam fuit (Liv.).
19. Homerus et Hesiodus veterrimi omnium Graecorum poetarum sunt.
20. Humillima fortuna plerumque tutissima est.
21. In adversa fortuna fortes viri meliora sperant.
22. Lucius Ninnius, tribunus plebis, maxime fidelis et minime timidus defensor Ciceronis fuit.
23. Magis commode quam strenue navigavi (Cic.).
24. Maximum in Italia flumen est Padus.
25. Mihi semper conspectus vester multo iucundissimus est (Cic.).
26. Montana ac silvestria loca sunt ad insidias peridonea.
27. Multae et ornatissimae porticus Romae sunt.
28. Multi sunt isthmi, quorum nobilissimus est Isthmus Corinthiacus.
29. Nemo Hannibale minus timidus fuit, nemo tamen cautior.
30. Nihil intolerabilius est insipiente fortunato.
31. Nullus in Italia fluvius Tiberi nobilior est.
32. Pauciores omni tempore fuerunt Vergilii quam Maecenates.
33. Pauli contio fuit verior quam gratior populo (Liv.).
34. Plures stulti quam sapientes sunt.
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  121

35. Plurimi maximeque varii fuerunt Varronis libri.


36. Publius Valerius consul maxime acceptus erat plebi.
37. Quintus Fabius Pictor vetustissimus annalium scriptor fuit.
38. Saepe fortiorem deterior adversarius fraude vicit.
39. Servius rex centum septuaginta centurias peditum seniorum iuniorumque constituit.
40. Sic ei te commendavi, ut diligentissime potui (Cic.).
41. Stella Veneris propior terrae est quam stella Martis.
42. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium (Caes.).
43. Tam gratum mihi id erit, quam quod gratissimum (Cic.).
44. Tam sum mitis, quam qui lenissimus (Cic.).
45. Tauris minora quam bubus cornua tenuioraque sunt.
46. Themistocles, cum in epulis recusaret lyram, est habitus indoctior (Cic.).
47. Tigellinus emissarius nequissimus ac maleficentissimus Neronis fuit (Suet.).
48. Timoleon satius existimavit parere legibus, quam imperare patriae.
49. Titus Pomponius Atticus non minus bonus pater familias quam civis fuit.
50. Traianus pariter summis atque infimis carus fuit.
122  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ ADJETIVOS NUMERALES

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Apud Indos binae aestates in anno sunt, binae messes (Plin.).


  2. Binis in castris multitudo seminermis erat (Liv.).
  3. Caesar cum equitibus nongentis in castra pervenit (Caes.).
  4. Caesar mittit in Sardiniam cum legione una Valerium legatum, in Siciliam Curionem cum legionibus
duabus (Caes.).
  5. Caesar turres cum ternis tabulatis erigebat (Caes.).
  6. Coloni bina iugera acceperunt (Liv.).
  7. Dies est tempus viginti et quattuor horarum (Sen.).
  8. Duas a te accepi epistulas, respondebo igitur priori prius (Cic.).
  9. Duorum generum cameli sunt: prius bina habet tubera in dorso, alterum singula tubera gerit sub
pectore (Plin.).
10. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem planities circiter passuum CCC (Caes.).
11. Fundos decem et tres reliquit Sextus Roscius (Cic.).
12. Gaius CI iugerum de Marco emit (Cic.).
13. Iani templum bis post Numae regnum clausum fuit, semel post primum Punicum bellum; iterum post
bellum Actiacum (Liv.).
14. Inter Babyloniae reges etiam duae feminae fuerunt: Semiramis et Nycotris (Curt.).
15. Iugurtha praesidio duum milium peditum montem occupat (Sall.).
16. Iuravisti non semel, sed centies (Plaut.).
17. Leones, lupi, canes quinos ungues habent (Plin.).
18. Leontinus Gorgias centum et septem complevit annos (Cic.).
19. Lucius Quinctius Cincinnatus septem iugera agri possidebat (Val. Max.).
20. Marcus Cato primum stipendium meruit annorum decem septemque (Nep.).
21. Mille denarium in arca est (Gell.).
22. Mille fere passuum inter urbem erant castraque (Liv.).
23. Paulus Aemilius consul, post victoriam contra Perseum, Quinto Aelio Tuberoni quinque pondo argenti
ex praeda donavit (Val. Max.).
24. Pompeius sagittarios III milia numero habebat (Caes.).
25. Quadraginta et quinque loca in Samnio fuere, in quibus Decii castra fuerunt (Liv.).
26. Quadringenis sestertiis aleam Nero lusit (Suet.).
27. Quingentesimo et quadragesimo anno a condita urbe, L. Aemilius et P. Terentius Varro consules contra
Hannibalem procedunt (Eutr.).
28. Scipio Nasica primus horologio aquatico divisit horas aeque noctium ac dierum horologiumque
dicavit anno DXCV (Plin.).
29. Ter quaterque manu pectus Iuturna percussit (Verg.).
30. Tertium bellum contra Carthaginem fuit sexcentesimo et altero a. V. c. anno (Eutr.).
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  123

■ PRONOMBRES

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Ad eum de te diligentissime scripsi eamque epistulam cum hac epistula coniunxi (Cic.).
  2. Ad quas res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus (Cic.).
  3. Aedis Minervae est in insula, de qua antea dixi, quam Marcellus non attigit (Cic.).
  4. Agnorum horum uter est pinguior? (Plaut.).
  5. Alii in aliam partem perterriti ferebantur (Caes.).
  6. Alteri dimicant, alteri victorem timent (Cic.).
  7. Aperite hasce ambas fores! (Plaut.).
  8. Atticus domum habuit in colle Quirinali cuius amoenitas non aedificio, sed silva constabat (Nep.).
  9. Augustus classem Miseni et alteram Ravennae collocavit (Suet.).
10. Caesar a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit (Caes.).
11. Caesar duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Sesonum finibus in
hibernis collocavit (Caes.).
12. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna (Caes.).
13. Cetera vitia impellunt animos, ira praecipitat (Sen.).
14. Ceteris satisfacio omnibus, mihi ipse numquam satisfacio (Cic.).
15. Cleopatra sibi aspidem admisit et veneno eius decessit (Iust.).
16. Cui dono lepidum novum libellum? (Cat.).
17. Daedalus pennas sibi et filio suo fecit (Hyg.).
18. E portu piratae non metu aliquo, sed satietate exierunt (Cic.).
19. Ego vero hunc non solum imperatorem, sed etiam clarissimum imperatorem iudico (Cic.).
20. Eius sermo de Publio cum tuis litteris congruebat (Cic.).
21. Equites Mauri atque Gaetuli catervatim, uti quosque fors conglobaverat, in nostros incurrunt (Sall.).
22. Equites, sine duce relicti, alii alia dilapsi sunt (Liv.).
23. Erant eo tempore duae factiones, quarum una populi causam agebat, altera optimatium (Nep.).
24. Erat collis sub ipsis radicibus montis (Caes.).
25. Extremum illud erit: nos nihil temere faciemus (Cic.).
26. Habuit divinam quondam memoriam Hortensius (Cic.).
27. Hacine victoria sola contenti estis? (Cic.).
28. Haec est vero imago avi tui, clarissimi viri, qui amavit unice patriam et cives suos (Cic.).
29. Hominum nostrorum prudentiam Graecis antepono (Cic.).
30. Hora quota est? (Hor.).
31. In eo loco ipse erat Pompeius (Caes.).
32. Inertia et mollitia animi alius alium exspectantes cunctamini (Sall.).
33. Inimici mei mea mihi, non me ipsum ademerunt (Cic.).
124  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

34. Ipsa mihi tractatio litterarum salutaris fuit (Cic.).


35. Ipsae te, Pinus, ipsi te fontes, ipsa haec arbusta vocabant (Verg.).
36. Lucretia se ipsa interemit (Cic.).
37. M. Crassus et Q. Hortensius homines eiusdem aetatis potentissimi fuerunt (Cic.).
38. Me ipse consolor (Cic.).
39. Meus mihi, suus cuique est carus filius (Plin. Iun.).
40. Miltiades aeger erat vulneribus, quae acceperat (Nep.).
41. Mitte ad nos de tuis aliquem tabellarium (Cic.).
42. Muta iam istam mentem, crede mihi! (Cic.).
43. Nemo liber est qui corpori servit (Sen.).
44. Nemo non benignus est sui iudex (Sen.).
45. Neutra acies laeta e certamine discessit (Liv.).
46. Neutri alteros primo cernebant; densior deinde incessu tot hominum et equorum oriens pulvis signum
fuit propinquantium hostium (Liv.).
47. Neutri illorum quisquam erat me carior (Cic.).
48. Nihil cuiquam fuit umquam iucundius quam mihi meus frater (Cic.).
49. Nimbi repentini ac torrentes fluvii periculosi sunt illis, qui in humilibus ac cavis locis aedificia
habent (Varr.).
50. Non eadem omnibus sunt honesta atque turpia? (Nep.).
51. Non est illa Laelii oratione quicquam dulcius (Cic.).
52. Non est tua ulla culpa, si te aliqui timuerunt (Cic.).
53. Non possum id in te reprehendere, quod in me ipso probavi (Cic.).
54. Non tantam rationem res habet quantam utilitatem (Cic.).
55. Nosmet ipsos consolati sumus (Cic.).
56. Nullus est rex, nulla gens, nulla natio, quam pertimescatis (Cic.).
57. Numquam potest non esse virtuti ullus locus (Sen.).
58. Nunc vero quae tua est ista vita, Catilina? Venisti in senatum. Quis te ex tot tuis amicis ac necessariis
salutavit? (Cic.).
59. Octavia et Livia, altera soror Augusti, altera uxor, amiserunt filios iuvenes (Sen.).
60. Oratio significat oratoris ipsius mores (Cic.).
61. Placeat homini quidquid deo placuit (Sen.).
62. Pro me ipso pauca dicam (Cic.).
63. Putat aliquis esse voluptatem bonum, alius autem pecuniam (Cic.).
64. Quaedam flumina in aliquem specum decidunt et sic ex oculis auferuntur eadem ex intervallo
revertuntur recipiuntque et nomen et cursum (Sen.).
65. Quam hic rem agit? (Ter.).
66. Quanta maris est pulchritudo! Quae species universi, quae multitudo et varietas insularum quae
amoenitas orarum ac litorum! (Cic.).
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  125

67. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et successus hostium impediebat (Caes.).
68. Quem locum apud ipsum Caesarem post eius ex Africa reditum obtinuisti? (Cic.).
69. Quicquid discis, tibi discis (Petr.).
70. Quid est, Catilina, quod te iam in hac urbe delectare possit? (Cic.).
71. Quis acerbior, quis insidiosior, quis crudelior umquam fuit? (Cic.).
72. Quod erat odium, di immortales, quae superbia! (Cic.).
73. Quod hodie non est, cras erit (Petr.).
74. Quod nomen numquam clarius fuit? Cuius res gestae pares fuerunt? (Cic.).
75. Quot homines tot sententiae: suus cuique mos est (Ter.).
76. Semper est inops, quicumque cupit (Clau.).
77. Sero resistimus ei, quem per decem annos aluimus contra nos (Cic.).
78. Si quisquam est timidus in magnis periculosisque rebus, is ego sum (Cic.).
79. Solidissima corporis pars est, quam frequens usus agitavit (Sen.).
80. Sunt agrorum partes aliae pestilentes, aliae salubres (Cic.).
81. Sunt quaedam, quae habeas quoque nostrum cum quodam dolore delectent (Sen.).
82. Tantum quisque habebat, quantum reliquerat Antonius (Cic.).
83. Tiberius ingenti socordia imperium gessit, gravi crudelitate. Nam numquam ipse pugnavit, bella per
legatos suos gessit (Eutr.).
84. Tria Graecorum genera, quorum uni sunt Athenienses, Aeolis alteri, Doris tertii nominantur (Cic.).
85. Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et portae Inferi non praevalebunt adversus
eam. Et tibi dabo claves regni caelorum (Mat.).
86. Turpe est aliud scribere aliud sentire (Sen.).
87. Verbum in senatu feci numquam de ullo nostrum (Cic.).
88. Vita hominum sine cupiditate agitabatur sua cuique satis placebant (Sall.).
89. Vterque utrique est cordi (Ter.).
90. Vtra lex hoc iubet, utra vetat? (Cic.).
126  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUGACIÓN REGULAR ACTIVA

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Ad urbem cum pervenero, quae perspexero, scribam ad te (Cic.).


  2. Alpibus Italiam munierat natura, non sine aliquo divino numine (Cic.).
  3. Aures, cum sonum percipere debeant, recte sunt in altis corporis partibus (Cic.).
  4. Bellum civile certe erit, si Sextus in armis permanebit (Cic.).
  5. Bocchus legatos Romam miserat foedus et amicitiam petitum (Sall.).
  6. Breve tempus vitae est, satis vero longum ad bene vivendum (Cic.).
  7. Cancri et locustae inter se dimicant (Plin.).
  8. Cederem si Gnaeus bene comitatus conscendisset (Cic.).
  9. Chabrias multa in Europa bella administravit, cum dux Atheniensium esset (Nep.).
10. Clodia se aurum Caelio commodasse dicit (Cic.).
11. Conon cum parte navium in patriam venit (Nep.).
12. Cum nec auctoritas senatus nec aetas mea valeat, tribunos appello (Liv.).
13. Das numquam, semper promittis, Galla, roganti. / Si semper fallis, iam rogo, nega (Mart.).
14. De Catilinae coniuratione, quam verissime potero, paucis absolvam (Sall.).
15. Dictator in Larinate agro castra communivit (Liv.).
16. Dionysius, tyrannus Syracusanorum, ne tonsori collum committeret, tondere filias suas docuit;
ita regiae virgines tondebant barbam et capillum patris (Cic.).
17. Educat nutrix, instituit paedagogus, docet magister (Varr.).
18. Ego de te ad Caesarem quam diligenter scripserim, tute scis (Cic.).
19. Hannibal bellum gessit contra P. Scipionem, filium eius, quem ipse primo apud Rhodanum, iterum apud
Padum, tertio apud Trebiam fugarat (Nep.).
20. Hoc tu dicis, lex non dicit (Cic.).
21. Hortensius ad Terentiam salutatum deverterat (Cic.).
22. Lacedaemonii sua sponte Atheniensibus imperii maritimi principatum concesserunt (Nep.).
23. Lycurgi leges erudiunt iuventutem currendo, esuriendo, algendo, aestuando (Cic.).
24. Macedones, Dardani, Graeci phalangas habuerunt (Vitr.).
25. Maiores nostri suos agros studiose colebant, non alienos cupide appetebant (Cic.).
26. Naves ex portu leni vento solverunt (Caes.).
27. Non habui febrim, nunc habeo (Mart.).
28. Non solum corpori, sed etiam moribus salubrem locum eligere debemus (Sen.).
29. Nox iam appetebat (Liv.).
30. Nox erat et in caelo sereno luna fulgebat (Hor.).
31. Nunquam est utile peccare (Cic.).
32. Per eos dies Servilius consul in Siciliam traiecit (Liv.).
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  127

33. Prima et maxima peccantium poena est peccasse (Sen.).


34. Pythagoras perturbationes animi lyra componebat (Sen.).
35. Qui fodit foveam, incidet in eam (Prov.).
36. Qui nihil sperat, desperat nihil (Sen.).
37. Repetam paulo altius, iudices, et omnia, quae in diuturna obscuritate latuerunt, aperiam (Cic.).
38. Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolaverunt (Liv.).
39. Saepe tacens vocem verbaque vultus habet (Ov.).
40. Sibylla tibi Italiae populos venturaque bella expediet (Verg.).
41. T. Manlium vehementer diligo, nam et semper me coluit et a studiis nostris non abhorret (Cic.).
42. Tantum crescit nummi amor quantum ipsa pecunia crevit (Iuv.).
43. Tarquinius Volscis bellum movit et Suessam Pometiam cepit; pacem cum Aequorum gente fecit, foedus
cum Tuscis renovavit (Liv.).
44. Taurum color rubicundus excitat (Sen.).
45. Themistocles, e civitate eiectus, Argos concessit (Nep.).
46. Tyrannus regiam cognatorum caede et strage principum replevit (Iust.).
47. Treveri magna manu ad castra oppugnatum venerunt (Caes.).
48. Vanam gloriam qui spreverit, veram habebit (Liv.).
49. Vivite fortes, fortiaque adversis opponite pectora rebus (Hor.).
50. Vixisse satius est quam vivere (Plaut.).
128  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUGACIÓN REGULAR PASIVA

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. A Cincinnato colebatur ager quattuor iugerum trans Tiberim.


  2. A L. Planco, qui legionibus praeerat, locus superior est captus, ne ab equitatu circumveniri posset
(Caes.).
  3. A multis me coli video et diligi (Cic.).
  4. A nostris militibus hostis pertinaci certamine fatigatus est.
  5. A poeta quodam Graeco murium cum ranis bellum narratum est.
  6. Accepimus a cane in Epiro agnitum esse in conventu percussorem domini, laniatuque et latratu
coactum esse fateri scelus (Plin.).
  7. Alcibiades erat ea sagacitate, ut decipi non posset (Nep.).
  8. Aut praesentibus torquemur aut futuris aut utrisque (Sen.).
  9. Boves feminae albae duae a decemviris Iunoni immolatae sunt.
10. Citius venit periculum cum contemnitur (Publ. Sir.).
11. Conscientia bene actae vitae iucundissima est (Cic.).
12. Constat ad salutem civium civitatumque incolumitatem vitamque hominum beatam inventas esse leges
(Cic.).
13. Corporis morbis vitae iucunditas impeditur (Cic.).
14. Cum apud vicum, qui Cannae appellatur, in Apulia pugnatum esset ambo consules ab Hannibale
vincuntur (Eutr.).
15. Difficile dictu est quantopere conciliet homines comitas affabilitasque sermonis (Cic.).
16. Duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant (Caes.).
17. Emitur sola virtute potestas (Claud.).
18. Ex tota urbe in forum concursum est (Liv.).
19. Ille unus erat timendus ex istis omnibus (Cic.).
20. In viris fortibus virtus virtute superatur (Cic.).
21. Interim conflata sunt illa bella, quae post Alexandri mortem gesta sunt (Nep.).
22. Iterum Gallorum copiae contra Romanos Tuscis Samnitibusque se iunxerunt, sed, cum ad Vrbem
tenderent, a Cn. Cornelio Dolabella consule deletae sunt (Eutr.).
23. Ius amitti non potest sine magno incommodo civitatis (Cic.).
24. L. Iunius Brutus maxime egerat, ut Tarquinius pelleretur (Eutr.).
25. Lacedaemoniis pecunia a rege suppeditabatur (Nep.).
26. Laevinus iussit exploratores Pyrrhi per castra duci, ostendi omnem exercitum, tumque dimitti (Eutr.).
27. Male verum examinat omnis corruptus iudex (Hor.).
28. Mali punientur (Sen.).
29. Nullum tutum est imperium, nisi benevolentia munitum (Cic.).
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  129

30. Numquam periclum sine periclo vincitur (Publ. Sir.).


31. Operibus ingentibus saepta est urbs (Liv.).
32. P. Considius, qui rei militaris peritissimus erat, cum exploratoribus praemittitur (Caes.).
33. Postquam Cn. Pompeius ad bellum maritimum atque Mithridaticum missus est, plebi opes imminutae
sunt, paucorum potentia crevit (Sall.).
34. Quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit (Sall.).
35. Quid est tam iucundum cognitu atque auditu quam ornata oratio? (Cic.).
36. Romani Carthaginem miserunt legatos, ut mandaretur Hannibali ne bellum contra socios populi
Romani gereret (Eutr.).
37. Silvarum amoenitate volucrumque cantu quis non delectatur?
38. Spero, iudices, ea, quae a me demonstrata sunt, a vobis probatum iri (Cic.).
39. Tantum exarsit intestinum bellum, ut numquam pari periculo fuerit Carthago, nisi cum deleta est
(Nep.).
40. Vt ameris, amabilis esto! (Ov.).
130  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ EL VERBO SUM, ES, ESSE, FUI  Y SUS COMPUESTOS

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Chabrias Aegyptiae classi praefuit, pedestribus copiis Agesilaus (Nep.).


  2. Erat nemo quocum essem libentius quam tecum (Cic.).
  3. Et domo absum et foro (Cic.).
  4. Fuerunt etiam in hac opinione non pauci (Quint.).
  5. Fuit mirificus quidam in Crasso pudor, qui tamen non modo non obfuit eius orationi, sed etiam profuit
(Cic.).
  6. In superstitione inest inanis timor deorum (Cic.).
  7. Inter segetes et castra unus omnino collis intererat (Caes.).
  8. Interest aliquid inter laborem et dolorem (Cic.).
  9. Ius civile summo in honore per se fuit et clarissimi cives ei studio etiam hodie praesunt (Cic.).
10. Me parum posse sentio (Cic.).
11. Nihil potest esse diuturnum, cui non subest ratio (Curt.).
12. Non deest reipublicae consilium; nos, nos, dico aperte, consules, desumus (Cic.).
13. Non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt (Verg.).
14. Non modo nihil prodest, sed obest etiam Clodii mors Miloni (Cic.).
15. Non multum ad solis occasum temporis supererat (Caes.).
16. Nullo modo, sine amicitia firmam et perpetuam iucunditatem vitae tenere possumus (Cic.).
17. Omnia pontus erant; deerant quoque litora ponto (Ov.).
18. Saepe auro multa subsunt mala (Tib.).
19. Si inest in hominum genere mens, fides, concordia, unde haec in terram nisi ab superis defluere
potuerunt? (Cic.).
20. Vicinis bonus esto! (Cat.).
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  131

■ VERBOS DEPONENTES Y SEMIDEPONENTES

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Antiochus urbe abstinuit, depopulatus agros (Liv.).


  2. Athenienses gloriam apud omnes gentes erant consecuti (Nep.).
  3. Beati qui persecutiones patiuntur propter iustitiam (Mat.).
  4. Caesar decimae legioni propter virtutem maxime confidebat (Caes.).
  5. Caesar Labienum hortatur ut ad eam diem revertatur (Caes.).
  6. Caesar, hortatus suos, proelium commisit (Caes.).
  7. Caesar, ratus tempus adesse movendi castra, tuba signum dari iussit (Caes.).
  8. Caesar, usus virtute et fortuna sua, Perusiam expugnavit (Vel. Pat.).
  9. Clamitant me, ut revertar (Plaut.).
10. Commoda quibus utimur lucemque qua fruimur deus nobis dedit (Cic.).
11. Cotidie querimur malos esse felices (Sen.).
12. Duo genera liberalitatis sunt, unum dandi beneficii, alterum reddendi (Cic.).
13. Epaminondas in iudicium venit omniaque, quae collegae dixerant, confessus est (Nep.).
14. Fortuna in omni re dominatur (Sall.).
15. Galli, hanc adepti victoriam, in perpetuum se fore victores credebant (Caes.).
16. Heus, Strobile, sequere me! (Plaut.).
17. Hic me complexus est nec loqui potuit prae maerore (Cic.).
18. In Homero hoc maximum est, quod neque ante illum inventus est quem ipse imitaretur, neque post
illum, qui eum imitari posset (Vel. Pat.).
19. Invidia solet lacerare plerosque (Cic.).
20. Legati ad eum reverterant (Caes.).
21. Magnos homines virtute metimur, non fortuna (Nep.).
22. Natura arbores cortice a frigoribus et calore tutata est (Plin.).
23. Nec desunt villae quae, secutae amoenitatem fluminis, margini insistunt (Plin. Iun.).
24. O praeclarum diem, cum in illud divinum animorum concilium coetumque proficiscar! (Cic.).
25. O virgo, miserere mei, miserere meorum! (Ov.).
26. Omnis loquendi elegantia augetur legendis oratoribus et poetis (Cic.).
27. Scribes ad me, ut mihi nascatur epistulae argumentum (Cic.).
28. Sequani ne in occulto quidem queri de Ariovisti crudelitate neque auxilium implorare audebant
(Caes.).
29. Tristis sit servus, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant (Plaut.).
30. Tu tibi confidis magis et nos diffidimus (Cic.).
132  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ VERBOS IRREGULARES

• Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Adeundae sunt inimicitiae, subeundae saepe pro re publica tempestates (Cic.).


  2. Antonius, pedibus aeger, proelio adesse nequibat (Sall.).
  3. Apis aculeum sine lacrimis ferre non possumus (Cic.).
  4. Ariovistus respondit non sese Gallis, sed Gallos sibi bellum intulisse (Caes.).
  5. Balneum calefieri iubebo (Cic.).
  6. Brutum aureum baculum tulisse Apollini dicunt (Cic.).
  7. Carmina revocant niveos solis euntes equos (Ov.).
  8. Cognosco imperium mulierum: nolunt ubi velis, ubi nolis cupiunt ultro (Ter.).
  9. Cotidie ex urbe ad mare prodimus (Plaut.).
10. Darius, cum ex Europa in Asiam redisset, hortantibus amicis ut Graeciam redigeret in suam
potestatem, classem quingentarum navium comparavit (Nep.).
11. Dumnorix a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur (Caes.).
12. Ego impiger fui; nunc repperi ut piger, si velim, sim (Plaut.).
13. Eum fecisse dicunt quod sibi faciendum fuit (Plaut.).
14. Ex tuis litteris accepi praedium nullum venire potuisse (Cic.).
15. Iens in Pompeianum, mane haec scripsi (Cic.).
16. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur quattuor et septuaginta (Caes.).
17. In quam sententiam iretur nesciebat (Liv.).
18. Libenter homines id quod volunt credunt (Caes.).
19. Ludi amplissimi ut fierent senatus decrevit (Liv.).
20. Magister nec habeat vitia nec ferat (Quint.).
21. Mi Tiro, noli de sumptu te excruciare: medico, quantum mercedis velit, puto dandum esse (Cic.).
22. Multi aut natura corporis aut consuetudine doloris aut metu suplicii ac mortis vim tormentorum
pertulerunt (Cic.).
23. Multi homines concupiscunt ea quae consequi non possunt, aut ea quae, cum adepti sint,
ferre nesciunt (Sen.).
24. Munus est boni consulis non solum videre quid agatur, sed etiam providere quid futurum sit (Cic.).
25. Noli foras ire, intus redi: in interiore homine habitat veritas (Sen.).
26. Noli isto modo pugnare (Cic.).
27. Nolite id velle quod fieri non potest (Cic.).
28. Nolite me iocari putare (Petr.).
29. Nullum fructum fert planta quae saepe transferatur (Sen.).
30. Pacem etiam qui vincere possunt, volunt (Liv.).
31. Pereunt, sole tepente, nives (Ov.).
S E G U N D A P A R T E • INICIACI Ó N A LA TRADUCCI Ó N . TE X TO S S ENCILLO S  ■  133

32. Philoconis refert in insula Salamina speluncam esse taetram et horridam, in qua Euripides tragoedias
scriptitavit (Gel.).
33. Pollicetur L. Piso sese iturum esse ad Caesarem (Caes.).
34. Quis te feret praeter me, qui omnia ferre possum? (Cic.).
35. Romani, cum in Africam transissent, primum Clypeam, Africae civitatem, in deditionem acceperunt
(Eutr.).
36. Saguntini fame victi sunt captique ab Hannibale ultimis poenis afficiuntur (Eutr.).
37. Sapiens scit neminem nasci sapientem sed fieri (Sen.).
38. Scio nihil malle Caesarem quam ut Pompeium adsequeretur (Cic.).
39. Si vultis nihil timere, cogitate omnia esse timenda (Sen.).
40. Siculi me defensorem calamitatum suarum voluerunt (Cic.).
41. Suebi a pueris nullo officio aut disciplina assuefacti, nihil omnino contra voluntatem faciunt (Caes.).
42. Tace et abi rus: ego ire in Piraeum volo in vesperum (Plaut.).
43. Traianus inter divos relatus est. Solus omnium intra Vrbem sepultus est: ossa conlata sunt in urnam
auream, in foro quod aedificavit (Eutr.).
44. Tres pueri intraverunt, quorum unus, pateram vini circunferens: “Dii propitii sint!” clamabat (Petr.).
45. Vela vento ferebantur, sed nebula conspectum terrae ademit (Liv.).
46. Velim tu, quam longissime poteris, obviam nobis prodeas (Cic.).
47. Vergilius omnia carmina sua Graece maluit inscribere: “Bucolica”, “Georgica”, “Aeneis” (Macr.).
48. Virtus in infirmitate conficitur (Vulg.).
49. Vis deos propitiare? Bonus esto (Sen.).
50. Xanthippe, Socratis philosophi uxor, morosa admodum fuit, ut ferunt, et iurgiosa (Gel.).
134  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUGACIÓN PERIFRÁSTICA ACTIVA Y PASIVA

I • Analiza morfosintácticamente y traduce:

  1. Antidota raro, sed praecipue interdum necessaria sunt. Maxime desideranda sunt adversus venena
(Cel.).
  2. Caesar, cum ex Gallia in Vrbem regressurus esset, consulatum in proximum annum poposcit (Caes.).
  3. Contemnendae res humanae sunt, neglegenda mors est, patibiles et dolores et labores putandi sint (Cic.).
  4. Dei approbent quae agitis acturique estis, Quirites! (Liv.).
  5. Deliberandum est saepe, statuendum est semel (Publ. Sir.).
  6. Eloquentiae studendum est (Cic.).
  7. Est ingratus qui aegro assidet, quia testamentum facturus est (Sen.).
  8. Flaccus quid alii postea facturi essent scire non poterat, quid fecissent videbat (Cic.).
  9. In corporibus aegris nihil, quod nociturum sit, medici relinquunt (Curt.).
10. In re publica maxime conservanda sunt iura belli (Cic.).
11. M. Crassus ducturus erat adversus Parthos exercitum (Val. Max.).
12. Medicus Pyrrhi nocte ad Fabricium venit, promittens veneno se Pyrrhum occisurum esse (Eutr.).
13. Muliebris malitia adhibenda nunc mihi est (Plaut.).
14. Occasio fortunae impigre rapienda est (Sen.).
15. Omnia homini, dum vivit, speranda sunt (Sen.).
16. Paci, quae nullas insidias habitura sit, semper est consulendum (Cic.).
17. Pro Italia vobis est pugnandum (Liv.).
18. Qui rei publicae praefaturi sunt, utilitatem civium tueri debent (Cic.).
19. Verbis dilucidis utendum est (Cic.).
20. Vires nostrae cum rebus, quas temptaturi sumus, comparandae sunt (Sen.).

II • Lee, analiza y traduce el siguiente texto:

Arachne, Lydia puella, cum Minerva de arte textrina certare ausa est. Telas enim tanto artificio texebat ut totius
Lydiae mulieres Arachnen ad caelum laudibus extollerent. Nymphae ipsae e silvis egrediebantur mirifica virginis
opera inspecturae. Olim una e nymphis; “A Minerva ipsa, inquit, instituta es”.
Tum superba puella: “Ego, inquit, Minervae non sum impar; puto Minervam ipsam numquam mecum contendere
ausuram”. Mox dea anili forma ad puellam venit. “Nulla mulier, inquit, Arachne, artificio tibi praestat; immo nulla
dea, nisi Minerva tuam peritiam superare potest”.   At puella arroganter: “Cur ipsa Minerva non venit?” “Adsum
Minerva, respondit anus. Nunc tecum libentissime certabo”. Nulla mora est. Cum Minerva crudelia supplicia a diis
de viris superbis sumpta, acu in tela pingere instituerit, Arachne deorum immortalium peccata deducere properat.
Puellae audacia tam graviter deam offendit, et tanto gravius operis excellentia ut, invidia simul et ira impulsa,
Minerva puellae telam rescindat et eius frontem acu sua feriat. Arachne, maerore oppressa et dolore, laqueo se
suspensura erat cum dea, misericordia capta: “Tibi vivendum erit, inquit, sed semper e filo pendebis”. Itaque puellae
in araneam conversae, fila in aeternum deducenda telaeque texendae sunt.
  ludusTERCERA PARTE ■

Traducción
Selección de autores y textos
■ M. TVLLI CICERONIS EPISTVLAE AD FAMILIARES, XIV ■

Scr. Athenis a. d. XV. (XVII?) Kal. Novemb. a. u. c. 704.

TVLLIVS S. D. TERENTIAE SVAE.

Si tu et Tullia, lux nostra, valetis, ego et suavissimus Cicero valemus. Pr. Idus Oct. Athenas venimus, cum sane
adversis ventis usi essemus tardeque et incommode navigassemus. De nave exeuntibus nobis Acastus cum litte-
ris praesto fuit uno et vicesimo die, sane strenue. Accepi tuas litteras, quibus intellexi te vereri, ne superiores
mihi redditae non essent: omnes sunt redditae diligentissimeque a te perscripta sunt omnia, idque mihi gratis-
simum fuit. Neque sum admiratus hanc epistolam, quam Acastus attulit, brevem fuisse; iam enim me ipsum ex­
spectas sive nos ipsos, qui quidem quam primum ad vos venire cupimus, etsi, in quam rem publicam veniamus,
intelligo; cognovi enim ex multorum amicorum litteris, quas attulit Acastus, ad arma rem spectare, ut mihi, cum
venero, dissimulare non liceat, quid sentiam; sed, quoniam subeunda fortuna est, eo citius dabimus operam ut
veniamus, quo facilius de tota re deliberemus. Tu velim, quod commodo valetudinis tuae fiat, quam longissime
poteris, obviam nobis prodeas. De hereditate Preciana—quae quidem mihi magno dolori est; valde enim illum
amavi—, sed hoc velim cures: si auctio ante meum adventum fiet, ut Pomponius aut, si is minus poterit, Camil­
lus nostrum negotium curet: nos, cum salvi venerimus, reliqua per nos agemus; sin tu iam Roma profecta eris,
tamen curabis, ut hoc ita fiat. Nos, si di adiuvabunt, circiter Idus Novembres in Italia speramus fore. Vos, mea
suavissima et optatissima Terentia, si nos amatis, curate ut valeatis. Vale. Athenis a. d. XV. Kal. Novemb.

VII

Scr. in portu Caietano nave conscensa VII. Id. Iun. a. u. c. 705

TVLLIVS TERENTIAE SVAE SAL. PLVRIMAM.

Omnes molestias et sollicitudines, quibus et te miserrimam habui et, id quod mihi molestissimum est, Tulliolam,
quae nobis nostra vita dulcior est, deposui et eieci; quid causae autem fuerit, postridie intellexi, quam a vobis
discessi. Xολὴν ἄκρατον noctu eieci; statim ita sum levatus, ut mihi deus aliquis medicinam fecisse videatur,
cui quidem tu deo, quemadmodum soles, pie et caste satisfacies, id est Apollini et Aesculapio. Navem spero nos
valde bonam habere; in eam simulatque conscendi, haec scripsi. Deinde conscribam ad nostros familiares mul­
tas epistulas, quibus te et Tulliolam nostram diligentissime commendabo. Cohortarer vos, quo animo fortiore
essetis, nisi vos fortiores cognossem quam quemquam virum. Et tamen eiusmodi spero negotia esse, ut et vos
istic commodissime sperem esse et me aliquando cum similibus nostri rem publicam defensuros. Tu primum va­
letudinem tuam velim cures; deinde, si tibi videbitur, villis iis utare, quae longissime aberunt a militibus. Fundo
Arpinati bene poteris uti cum familia urbana, si annona carior fuerit. Cicero bellissimus tibi salutem plurimam
dicit. Etiam atque etiam vale. D. VII Idus Iun.

137
138  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

VIII

Scr. in castris Pompeii a. d. IV. Non. Iun. a. u. c. 708

TVLLIVS TERENTIAE SVAE SAL.

Si vales, bene est, ego valeo. Valetudinem tuam velim cures diligentissime; nam mihi et scriptum et nuntiatum
est te in febrim subito incidisse. Quod celeriter me fecisti de Caesaris litteris certiorem, fecisti mihi gratum.
Item posthac, si quid opus erit, si quid acciderit novi, facies ut sciam. Cura ut valeas. Vale. D. IIII Non. Iun.

IX

Scr. Brundisii mense Decembri a. u. c. 706

TVLLIVS TERENTIAE SVAE SAL. PLVRIMAM.

Ad ceteras meas miserias accessit dolor et Dolabellae valetudine et de Tulliae. Omnino de omnibus rebus nec
quid consilii capiam nec quid faciam scio. Tu velim tuam et Tulliae valetudinem cures. Vale.

XIV

Scr. Minturnis VIII. Kalendas Februarias a. u. c. 705

TVLLIVS TERENTIAE ET PATER TVLLIAE, DVABVS ANIMIS SVIS,


ET CICERO MATRI OPTIMAE, SVAVISSIMAE SORORI S. P. D.

Si vos valetis, nos valemus. Vestrum iam consilium est, non solum meum, quid sit vobis faciendum. Si ille Ro-
mam modeste venturus est, recte in praesentia domi esse potestis; sin homo amens diripiendam urbem daturus
est, vereor ut Dolabella ipse satis nobis prodesse possit. Etiam illud metuo ne iam intercludamur, ut, cum
velitis exire, non liceat. Reliquum est, quod ipsae optime considerabitis, vestri similes feminae sintne Romae;
si enim non sunt, videndum est, ut honeste vos esse possitis. Quomodo quidem nunc se res habet, modo ut haec
nobis loca tenere liceat, bellissime vel mecum vel in nostris praediis esse poteritis. Etiam illud verendum est
ne brevi tempore fames in urbe sit. His de rebus velim cum Pomponio, cum Camillo, cum quibus vobis videbi-
tur, consi­deretis, ad summam animo forti sitis; Labienus rem meliorem fecit; adiuvat etiam Piso, quod ab urbe
discedit et sceleris condemnat generum suum. Vos, meae carissimae animae, quam saepissime ad me scribite,
et vos quid agatis et quid istic agatur. Quintus pater et filius et Rufus vobis s. d. Valete. VIII Kal. Minturnis.
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  139

XIX

Scr. Brundisii IV. Kal. Decembres a. u. c. 706

TVLLIVS TERENTIAE SVAE S. D.

In maximis meis doloribus excruciat me valetudo Tulliae nostrae, de qua nihil est quod ad te plura scribam;
tibi enim aeque magnae curae esse certo scio. Quod me proprius vultis accedere, video ita esse faciendum:
etiam ante fecissem, sed me multa impediverunt, quae ne nunc quidem expedita sunt. Sed a Pomponio exspecto
litteras, quas ad me quam primum perferendas cures velim. Da operam, ut valeas.
140  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ C. IVLI CAESARIS COMMENTARIORVM DE BELLO GALLICO LIBER SEXTVS ■

[14] Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omnium-
que rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a
parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli
vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, pu-
blicis privatisque rationibus Graecis utantur litteris. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque
in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere, quod fere
plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc vo-
lunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem
excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum
magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt.
[15] Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit (quod fere ante Caesaris
adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut inlatas propulsarent), omnes in bello
versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientes-
que habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt.
[16] Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gra-
vioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolatu-
ros vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis nisi hominis vita reddatur,
non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrifi-
cia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent;
quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum, qui in furto aut in latrocinio aut
aliqua noxia sint comprehensi, gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed cum eius generis copia defecit,
etiam ad innocentium supplicia descendunt.
[17] Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra, hunc omnium inventorem artium
ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam
arbitran­tur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere quam reliquae gentes,
habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem
imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea, quae bello
ceperint, plerumque devovent; cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum
conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe
accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque
ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est.
[18] Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam cau-
sam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia
sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos
liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque
puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt.
[19] Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta
cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur; uter eorum vita
superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores sicuti in liberos vi-
tae necisque habent potestatem, et cum pater familiae inlustriore loco natus decessit, et is propinqui conveniunt
et de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent, et si compertum est,
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  141

igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa;
omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam
servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur.
[20] Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum,
si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio
communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et
de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus, quae visa sunt, occultant, quaeque esse ex usu
indicaverunt, multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur.
[21] Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis prae­
sint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur,
Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis
rei militaris consistit; ab parvis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam
inter suos ferunt laudem; hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum
feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in flu-
minibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur, magna corporis parte nuda.
[22] Agri culturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quis-
quam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus
cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri, adtribuunt atque anno post
alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi
agri cultura committent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne
accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones
dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis
aequari videat.
[23] Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc pro-
prium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere; simul hoc
se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut
infert, magistratus, qui ei bello praesint et vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est
communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt.
Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae
ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore,
qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ii qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur
atque ab multitudine conlaudantur; qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur,
omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos
venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur.
[24] Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum
multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt
loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Or-
cyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus
sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia egestate pa-
tientiaque Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur, Gallis autem provinciarum propinquitas
et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque
victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant.
142  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

[25] Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non
enim aliter finiri potest neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum
finibus rectaque fluminis Danubii regione pertinet ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus
diversis ab flumine regionibus multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit. Neque quisquam est
huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut quo ex loco
oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint, ex quibus,
quae maxime differant a ceteris et memoriae prodenda videantur, haec sunt.
[26] Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque derectum
his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae
marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum.
[27] Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magni-
tudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent. Neque quietis causa
procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro
cubilibus; ad eas se adplicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est
animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt
arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas
arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt.
[28] Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et
colore et figura tauri. Magna vis est eorum et magna velocitas; neque homini neque ferae, quam conspexerunt,
parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis
exercent et, qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt
laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et
figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circum-
cludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur.
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  143

■ C. VALERII CATVLLI CARMINA ■

      III

Lugete, o Veneres Cupidinesque,


et quantum est hominum venustiorum!
Passer mortuus est meae puellae,
passer, deliciae meae puellae,
quem plus illa oculis suis amabat: 5
nam mellitus erat suamque norat
ipsam tam bene, quam puella matrem,
nec sese a gremio illius movebat,
sed circumsiliens modo huc modo illuc
ad solam dominam usque pipiabat. 10
Qui nunc it per iter tenebricosum
illuc, unde negant redire quemquam.
At vobis male sit, malae tenebrae
Orci, quae omnia bella devoratis:
tam bellum mihi passerem abstulistis. 15
o factum male, quod, miselle passer,
tua nunc opera meae puellae
flendo turgiduli rubent ocelli.

       V

Vivamus, mea Lesbia, atque amemus


rumoresque senum severiorum
omnes unius aestimemus assis!
Soles occidere et redire possunt:
nobis, cum semel occidit brevis lux, 5
nox est perpetua una dormienda.
Da mi basia mille, deinde centum,
dein mille altera, dein secunda centum,
deinde usque altera mille, deinde centum.
Dein, cum milia multa fecerimus, 10
conturbabimus illa, ne sciamus
aut ne quis malus invidere possit,
cum tantum sciat esse basiorum.
144  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

      VIII

Miser Catulle, desinas ineptire,


et quod vides perisse perditum ducas.
fulsere quondam candidi tibi soles,
cum ventitabas quo puella ducebat
amata nobis, quantum amabitur nulla. 5
ibi illa multa tum iocosa fiebant,
quae tu volebas nec puella nolebat,
fulsere vere candidi tibi soles.
nunc iam illa non vult: tu quoque, inpotens, noli,
nec, quae fugit, sectare, nec miser vive, 10
sed obstinata mente perfer, obdura.
vale, puella, iam Catullus obdurat,
nec te requiret nec rogabit invitam.
at tu dolebis, cum rogaberis nulla.
scelesta, vae te! quae tibi manet vita? 15
quis nunc te adibit? cui videberis bella?
quem nunc amabis? cuius esse diceris?
quem basiabis? cui labella mordebis?
at tu, Catulle, destinatus obdura.

      XIII

Cenabis bene, mi Fabulle, apud me


paucis, si tibi di favent, diebus,
si tecum attuleris bonam atque magnam
cenam, non sine candida puella
et vino et sale et omnibus cachinnis. 5
haec si, inquam, attuleris, venuste noster,
cenabis bene: nam tui Catulli
plenus sacculus est aranearum.
sed contra accipies meros amores
seu quid suavius elegantiusve est: 10
nam unguentum dabo, quod meae puellae
donarunt Veneres Cupidinesque;
quod tu cum olfacies, deos rogabis,
totum ut te faciant, Fabulle, nasum !
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  145

      XLIII

Salve, nec minimo puella naso


nec bello pede nec nigris ocellis
nec longis digitis nec ore sicco
nec sane nimis elegante lingua,
decoctoris amica Formiani, 5
ten provincia narrat esse bellam?
tecum Lesbia nostra comparatur?
o saeclum insapiens et infacetum!

       LXXXV

Odi et amo, quare id faciam, fortasse requiris,


nescio, sed fieri sentio et excrucior.

       LXXXVI

Quintia formosa est multis, mihi candida, longa,


recta est. haec ego sic singula confiteor,
totum illud “Formosa” nego: nam nulla venustas,
nulla in tam magno est corpore mica salis.
Lesbia formosa est, quae cum pulcherrima tota est, 5
tum omnibus una omnis subripuit veneres.
146  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ PHAEDRI AVGVSTI LIBERTI FABVLARVM AESOPIARVM ■

Liber primus

I. Lupus et agnus

Ad rivum eundem lupus et agnus venerant


Siti conpulsi; superior stabat lupus
Longeque inferior agnus. Tunc fauce inproba
Latro incitatus iurgii causam intulit.
Cur, inquit, turbulentam fecisti mihi 5
Aquam bibenti? Laniger contra timens:
Qui possum, quaeso, facere, quod quereris, lupe?
A te decurrit ad meos haustus liquor.
Repulsus ille veritatis viribus:
Ante hos sex menses male, ait, dixisti mihi. 10
Respondit agnus: Equidem natus non eram.
Pater hercle tuus, ille inquit, male dixit mihi.
Atque ita correptum lacerat iniusta nece.
Haec propter illos scripta est homines fabula
Qui fictis causis innocentes opprimunt. 15

IV. Canis per fluvium carnem ferens

Amittit merito proprium qui alienum adpetit.


Canis per flumen carnem dum ferret natans
Lympharum in speculo vidit simulacrum suum,
Aliamque praedam ab alio cane ferri putans
Eripere voluit; verum decepta aviditas 5
Et quem tenebat ore dimisit cibum,
Nec quem petebat potuit adeo adtingere.

XIII. Vulpes et corvus

Qui se laudari gaudet verbis subdolis,


Fere dant poenas turpi paenitentia.
Cum de fenestra corvus raptum caseum
Comesse vellet, celsa residens arbore,
Vulpes hunc vidit, deinde sic coepit loqui: 5
O qui tuarum, corve, pinnarum est nitor!
Quantum decoris corpore et vultu geris!
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  147

Si vocem haberes, nulla prior ales foret.


At ille stultus dum vult vocem ostendere,
Emisit ore caseum, quem celeriter 10
Dolosa vulpes avidis rapuit dentibus.
Tunc demum ingemuit corvi deceptus stupor.

[Hac re probatur quantum ingenium valet;


Virtute semper praevalet sapientia.]

XXVIII. Vulpes et aquila

Quamvis sublimes debent humiles metuere,


Vindicta docili quia patet sollertiae.
Vulpinos catulos aquila quondam sustulit,
Nidoque posuit pullis escam ut carperent.
Hanc persecuta mater orare incipit, 5
Ne tantum miserae luctum inportaret sibi.
Contempsit illa, tuta quippe ipso loco.
Vulpes ab ara rapuit ardentem facem,
Totamque flammis arborem circumdedit,
Hosti dolorem damno miscens sanguinis. 10
Aquila, ut periclo mortis eriperet suos,
Incolumes natos supplex vulpi tradidit.

Liber Secundus

IV. Aquila, feles et aper

Aquila in sublimi quercu nidum fecerat;


Feles, cavernam nancta in media pepererat;
Sus nemoris cultrix fetum ad imam posuerat.
Tum fortuitum feles contubernium
Fraude et scelesta sic evertit malitia. 5
Ad nidum scandit volucris: Pernicies, ait,
Tibi paratur, forsan et miserae mihi;
Nam fodere terram quod vides cotidie
Aprum insidiosum, quercum vult evertere,
Vt nostram in plano facile progeniem opprimat. 10
Terrore offuso et perturbatis sensibus
Derepit ad cubile setosae suis;
Magno, inquit, in periclo sunt nati tui;
148  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Nam, simul exieris pastum cum tenero grege,


Aquila est parata rapere porcellos tibi. 15
Hunc quoque timore postquam complevit locum,
Dolosa tuto condidit sese cavo.
Inde evagata noctu suspenso pede,
Vbi esca se replevit et prolem suam,
pavorem simulans prospicit toto die. 20
Ruinam metuens aquila ramis desidet:
Aper rapinam vitans non prodit foras.
Quid multa? Inedia sunt consumpti cum suis
Felisque catulis largam praebuerat dapem.

Quantum homo bilinguis saepe concinnet mali, 25


Documentum habere stulta credulitas potest.

VII. Muli duo et vectores

Muti gravati sarcinis ibant duo:


Vnus ferebat fiscos cum pecunia,
Alter tumentes multo saccos hordeo.
Ille onere dives celsa cervice eminet,
Clarumque collo iactat tintinnabulum; 5
Comes quieto sequitur et placido gradu.
Subito latrones ex insidiis advolant
Interque caedem ferro mulum sauciant,
Diripiunt nummos, neglegunt vile hordeum.
Spoliatus igitur casus cum fleret suos: 10
Equidem, inquit alter, me contemptum gaudeo;
Nam nil amisi nec sum laesus vulnere.

Hoc argumento tuta est hominum tenuitas;


Magnae periclo sunt opes obnoxiae.
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  149

■ L. ANNAEI SENECAE EPISTVLAE MORALES AD LVCILIVM ■

Liber primus

XII. SENECA LVCILIO SVO SALVTEM

[1] Quocumque me verti, argumenta senectutis meae video. Veneram in suburbanum meum et querebar de
impensis aedificii dilabentis. Ait villicus mihi non esse neglegentiae suae vitium, omnia se facere, sed villam
veterem esse. Haec villa inter manus meas crevit: quid mihi futurum est, si tam putria sunt aetatis meae saxa?
[2] Iratus illi proximam occasionem stomachandi arripio. ‘Apparet’ inquam has platanos neglegi: nullas
habent frondes. Quam nodosi sunt et retorridi rami, quam tristes et squalidi trunci! Hoc non accideret si quis
has circumfoderet, si irrigaret.’ Iurat per genium meum se omnia facere, in nulla re cessare curam suam, sed
illas vetulas esse. Quod intra nos sit, ego illas posueram, ego illarum primum videram folium. [3] Conversus
ad ianuam ‘quis est iste?’ inquam ‘iste decrepitus et merito ad ostium admotus? foras enim spectat. Vnde istunc
nanctus es ? quid te delectavit: alienum mortuum tollere? ‘At ille ‘non cognoscis me?’ inquit: ‘ego sum Felicio,
cui solebas sigillaria afferre; ego sum Philositi villici filius, deliciolum tuum’. ‘Perfecte’ inquam ‘iste delirat:
pupulus, etiam delicium meum factus est? Prorsus potest fieri: dentes illi cum maxime cadunt.’

[4] Debeo hoc suburbano meo, quod mihi senectus mea quocumque adverteram apparuit. Complectamur illam
et amemus; plena <est> voluptatis, si illa scias uti. Gratissima sunt poma cum fugiunt; pueritiae maximus in
exitu decor est; deditos vino potio extrema delectat, illa quae mergit, quae ebrietati summam manum imponit;
[5] quod in se iucundissimum omnis voluptas habet in finem sui differt. Iucundissima est aetas devexa iam, non
tamen praeceps, et illam quoque in extrema tegula stantem iudico habere suas voluptates; aut hoc ipsum succedit
in locum voluptatium, nullis egere. Quam dulce est cupiditates fatigasse ac reliquisse! [6] ‘Molestum est’ inquis
‘mortem ante oculos habere.’  Primum ista tam seni ante oculos debet esse quam inveni —non enim citamur ex
censu—; deinde nemo tam senex est ut improbe unum diem speret. Vnus autem dies gradus vitae est. Tota aetas
partibus constat et orbes habet circumductos maiores minoribus: est aliquis qui omnis complectatur et cingat
—hic pertinet a natali ad diem extremum—; est alter qui annos adulescentiae excludit; est qui totam pueritiam
ambitu suo adstringit; est deinde per se annus in se omnia continens tempora, quorum multiplicatione vita
componitur; mensis artiore praecingitur circulo; angustissimum habet dies gyrum, sed et hic ab initio ad exitum
venit, ab ortu ad occasum. [7] Ideo Heraclitus, cui cognomen fecit orationis obscuritas, ‘unus’ inquit ‘dies par
omni est’. Hoc alius aliter excepit. Dixit enim *** parem esse horis, nec mentitur; nam si dies est tempus viginti
et quattuor horarum, necesse est omnes inter se dies pares esse, quia nox habet quod dies perdidit. Alius ait
parem esse unum diem omnibus similitudine; nihil enim habet longissimi temporis spatium quod non et in uno
die invenias, lucem et noctem, et in alternas mundi vices plura facit ista, non ‘alia’: *** alias contractior, alias
productior. [8] Itaque sic ordinandus est dies omnis tamquam cogat agmen et consummet atque expleat vitam.
Pacuvius, qui Syriam usu suam fecit, cum vino et illis funebribus epulis sibi parentaverat, sic in cubiculum
ferebatur a cena ut inter plausus exoletorum hoc ad symphoniam caneretur: ʽβεβίωται, βεβίωταιʼ [9] Nullo non se
die extulit. Hoc quod ille ex mala conscientia faciebat nos ex bona faciamus, et in somnum ituri laeti hilaresque
dicamus, vixi et quem dederat cursum fortuna peregi.
150  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Crastinum si adiecerit deus, laeti recipiamus. Ille beatissimus est et securus sui possessor qui crastinum sine
sollicitudine exspectat; quisquis dixit ‘vixi’ cotidie ad lucrum surgit.

[10] Sed iam debeo epistulam includere. ‘Sic’  inquis ‘sine ullo ad me peculio veniet?’ Noli timere: aliquid secum
fert. Quare aliquid dixi? multum. Quid enim hac voce praeclarius quam illi trado ad te perferendam? ‘Malum
est in necessitate vivere, sed in necessitate vivere necessitas nulla est.’ Quidni nulla sit? patent undique ad
libertatem viae multae, breves faciles. Agamus deo gratias quod nemo in vita teneri potest: calcare ipsas ne­
cessitates licet. [11] ‘Epicurus’ inquis ‘dixit: quid tibi cum alieno?’ Quod verum est meum est; perseverabo
Epicurum tibi ingerere, ut isti qui in verba iurant nec quid dicatur aestimant, sed a quo, sciant quae optima
sunt esse communia. Vale.

Liber secundus

XV. SENECA LVCILIO SVO SALVTEM

[ 1 ] Mos antiquis fuit, usque ad meam servatus aetatem, primis epistulae verbis adicere ‘si vales bene est, ego
valeo’. Recte nos dicimus ‘si philosopharis, bene est’. Valere enim hoc demum est. Sine hoc aeger est animus;
corpus quoque, etiam si magnas habet vires, non aliter quam furiosi aut frenetici validum est. [2] Ergo hanc
praecipue valetudinem cura, deinde et illam secundam; quae non magno tibi constabit, si volueris bene valere.
Stulta est enim, mi Lucili, et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi cervicem
ac latera firmandi; cum tibi feliciter sagina cesserit et tori creverint, nec vires umquam opimi bovis nec pondus
aequabis. Adice nunc quod maiore corporis sarcina animus eliditur et minus agilis est. Itaque quantum potes
circumscribe corpus tuum et animo locum laxa. [3] Multa sequuntur incommoda huic deditos curae: primum
exercitationes, quarum labor spiritum exhaurit et inhabilem intentioni ac studiis acrioribus reddit; deinde copia
ciborum subtilitas impeditur. Accedunt pessimae notae mancipia in magisterium recepta, homines inter oleum et
vinum occupati, quibus ad votum dies actus est si bene desudaverunt, si in locum eius quod effluxit multum potionis
altius in ieiuno iturae regesserunt. [4] Bibere et sudare vita cardiaci est. Sunt exercitationes et faciles et breves,
quae corpus et sine mora lassent et tempori parcant, cuius praecipua ratio habenda est: cursus et cum aliquo
pondere manus motae et saltus vel ille qui corpus in altum levat vel ille qui in longum mittit vel ille, ut ita dicam,
saliaris aut, ut contumeliosius dicam, fullonius: quoslibet ex his elige usum rude facile. [5] Quidquid facies, cito
redi a corpore ad animum; illum noctibus ac diebus exerce. Labore modico alitur ille; hanc exercitationem non
frigus, non aestus impediet, ne senectus quidem. Id bonum cura quod vetustate fit melius. [6 ] Neque ego te iubeo
semper imminere libro aut pugillaribus: dandum est aliquod intervallum animo, ita tamen ut non resolvatur,
sed remittatur. Gestatio et corpus concutit et studio non officit: possis legere, possis dictare, possis loqui,
possis audire, quorum nihil ne ambulatio quidem vetat fieri. [7] Nec tu intentionem vocis contempseris, quam
veto te per gradus et certos modos extollere, deinde deprimere. Quid si velis deinde quemadmodum ambules
discere? Admitte istos quos nova artificia docuit fames: erit qui gradus tuos temperet et buccas edentis observet
et in tantum procedat in quantum audaciam eius patientia et credulitate produxeris. Quid ergo? a clamore
protinus et a summa contentione vox tua incipiet? usque eo naturale est paulatim incitari ut litigantes quoque a
sermone incipiant, ad vociferationem transeant; nemo statim Quiritium fidem implorat. [8] Ergo utcumque tibi
impetus animi suaserit, modo vehementius fac vitiis convicium, modo lentius, prout vox te quoque hortabitur in
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  151

id latus; modesta, cum recipies illam revocarisque, descendat, non decidat; mediatoris sui habeat et hoc indocto
et rustico more desaeviat. Non enim id agimus ut exerceatur vox, sed ut exerceat.

[9] Detraxi tibi non pusillum negotii: una mercedula et unum graecum ad haec beneficia accedet. Ecce insigne
praeceptum: ‘stulta vita ingrata est, trepida; tota in futurum fertur’. ‘Quis hoc’ inquis ‘dicit?’ idem qui supra.
Quam tu nunc vitam dici existimas stultam? Babae et Isionis? Non ita est: nostra dicitur, quos caeca cupiditas
in nocitura, certe numquam satiatura praecipitat, quibus si quid satis esse posset, fuisset, qui non cogitamus
quam iucundum sit nihil poscere, quam magnificum sit plenum esse nec ex fortuna pendere. [10] Subinde
itaque, Lucili, quam multa sis consecutus recordare; cum aspexeris quot te antecedant, cogita quot sequantur.
Si vis gratus esse adversus deos et adversus vitam tuam, cogita quam multos antecesseris. Quid tibi cum
ceteris? te ipse antecessisti. [11] Finem constitue quem transire ne possis quidem si velis; discedant aliquando
ista insidiosa bona et sperantibus meliora quam assecutis. Si quid in illis esset solidi, aliquando et implerent:
nunc haurientium sitim concitant. Mittantur speciosi apparatus; et quod futuri temporis incerta sors volvit,
quare potius a fortuna impetrem ut det, quam a me ne petam? Quare autem petam? oblitus fragilitatis humanae
congeram? in quid laborem? Ecce hic dies ultimus est; ut non sit, prope ab ultimo est. Vale.

Liber tertius

XXIII. SENECA LVCILIO SVO SALVTEM

[1] Putas me tibi scripturum quam humane nobiscum hiemps gerit, quae et remissa fuit et brevis, quam malignum
ver sit, quam praeposterum frigus, et alias ineptias verba quaerendum? Ego vero aliquid quod et mihi et tibi
prodesse possit scribam. Quid autem id erit nisi ut te exhorter ad bonam mentem? Huius fundamentum quod sit
quaeris? ne gaudeas vanis. Fundamentum hoc esse dixi: culmen est. Ad summa pervenit qui scit quo gaudeat,
qui felicitatem suam in aliena potestate non posuit; sollicitus est et incertus sui quem spes aliqua proritat, licet
ad manum sit, licet non ex difficili petatur, licet numquam illum sperata deceperint. [3] Hoc ante omnia fac,
mi Lucili: disce gaudere. Existimas nunc me detrahere tibi multas voluptates qui fortuita summoveo, qui spes,
dulcissima oblectamenta, devitandas existimo? immo contra nolo tibi umquam deesse laetitiam. Volo illam tibi
domi nasci: nascitur si modo intra te ipsum fit. Ceterae hilaritates non implent pectus; frontem remittunt, leves
sunt, nisi forte tu iudicas eum gaudere qui ridet: animus esse debet alacer et fidens et supra omnia erectus. [4]
Mihi crede, verum gaudium res severa est. An tu existimas quemquam soluto vultu et, ut isti delicati loquuntur,
hilariculo mortem contemnere, paupertati domum aperire, voluptates tenere sub freno, meditari dolorum
patientiam? Haec qui apud se versat in magno gaudio est, sed parum blando. In huius gaudii possessione esse
te volo: numquam deficiet, cum semel unde petatur inveneris. [5] Levium metallorum fructus in summo est: illa
opulentissima sunt quorum in alto latet vena assidue plenius responsura fodienti. Haec quibus delectatur vulgus
tenuem habent ac perfusoriam voluptatem, et quodcumque invecticium gaudium est fundamento caret: hoc de quo
loquor, ad quod te conor perducere, solidum est et quod plus pateat introrsus. [6] Fac, oro te, Lucili carissime,
quod unum potest praestare felicem: dissice et conculca ista quae extrinsecus splendent, quae tibi promittuntur
ab alio vel ex alio; ad verum bonum specta et de tuo gaude. Quid est autem hoc ‘de tuo’? te ipso et tui optima
parte. Corpusculum bonum esse credideris: veri boni aviditas tuta est. [7] Quod sit istud interrogas, aut unde
subeat? Dicam: ex bona conscientia, ex honestis consiliis, ex rectis actionibus, ex contemptu fortuitorum, ex
152  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

placido vitae et continuo tenore unam prementis viam. Nam illi qui ex aliis propositis in alia transiliunt aut ne
transiliunt quidem sed casu quodam transmittuntur, quomodo habere quicquam certum mansurumve possunt
suspensi et vagi? [8] Pauci sunt qui consilio se suaque disponant: ceteri, eorum more quae fluminibus innatant,
non eunt sed feruntur; ex quibus alia lenior unda detinuit ac mollius vexit, alia vehementior rapuit, alia proxima
ripae cursu languescente deposuit, alia torrens impetus in mare eiecit. Ideo constituendum est quid velimus et
in­eo perseverandum.

[9] Hic est locus solvendi aeris alieni. Possum enim tibi vocem Epicuri tui reddere et hanc epistulam liberare:
‘molestum est semper vitam inchoare’; aut si hoc modo magis sensus potest exprimi, ‘male vivunt qui semper
vivere incipiunt’. [10] ‘Quare?’inquis; desiderat enim explanationem ista vox. Quia semper illis imperfecta vita
est; non potest autem stare paratus ad mortem qui modo incipit vivere. Id agendum est ut satis vixerimus: nemo
hoc praestat qui orditur cum maxime vitam. [11] Non est quod existimes paucos esse hos: propemodum omnes
sunt. Quidam vero tunc incipiunt cum desinendum est. Si hoc iudicas mirum, adiciam quod magis admireris:
quidam ante vivere desierunt quam inciperent. Vale.

Liber quintus

XLVIII. SENECA LVCILIO SVO SALVTEM

[1] Ad epistulam quam mihi ex itinere misisti, tam longam quam ipsum iter fuit, postea rescribam; seducere me
debeo et quid suadeam circumspicere. Nam tu quoque, qui considis, diu an consideres cogitasti: quanto magis
hoc mihi faciendum est, cum longiore mora opus sit ut solvas quaestionem quam ut proponas? utique cum
aliud tibi expediat, aliud mihi. [2] Iterum ego tamquam Epicureus loquor? mihi vero idem expedit quod tibi:
aut non sum amicus, nisi quidquid agitur ad te pertinens meum est. Consortium rerum omnium inter nos facit
amicitia; nec secundi quicquam singulis est nec adversi; in commune vivitur. Nec potest quisquam beate degere
qui se tantum intuetur, qui omnia ad utilitates suas convertit: alteri vivas oportet, si vis tibi vivere. [3] Haec
societas diligenter et sancte observata, quae nos homines hominibus miscet et iudicat aliquod esse commune
eius generis humani, plurimum ad illam quoque de qua loquebar interiorem societatem amicitiae colendam
proficit; omnia enim cum amico communia habebit qui multa cum homine.

[4] Hoc, Lucili virorum optime, mihi ab istis subtilibus praecipi malo, quid amico praestare debeam, quid
homini, quam quot modis ‘amicus’ dicatur, et ‘homo’quam multa significet. In diversum ecce sapientia et stultitia
discedunt! cui accedo? in utram ire partem iubes? Illi homo pro amico est, huic amicus non est pro homine; ille
amicum sibi parat, hic se amico: tu mihi verba distorques et syllabas digeris. [5] Scilicet nisi interrogationes
vaferrimas struxero et conclusione falsa a vero nascens mendacium adstrinxero, non potero a fugiendis petenda
secernere. Pudet me: in re tam seria senes ludimus.

[6] ‘Mus syllaba est; mus autem caseum rodit; syllaba ergo caseum rodit.’ Puta nunc me istuc non posse solvere:
quod mihi ex ista inscientia periculum imminet? quod incommodum? Sine dubio verendum est ne quando in
muscipulo syllabas capiam, aut ne quando, si neglegentior fuero, caseum liber comedat. Nisi forte illa acutior
est collectio: ‘mus syllaba est; syllaba autem caseum non rodit; mus ergo caseum non rodit’. [7] O pueriles
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  153

ineptias! in hoc supercilia subduximus? in hoc barbam demisimus? hoc est quod tristes docemus et pallidi?
Vis scire quid philosophia promittat generi humano? consilium. Alium mors vocat, alium paupertas urit, alium
divitiae vel alienae torquent vel suae; ille malam fortunam horret, hic se felicitati suae subducere cupit; hunc
homines male habent, illum dii. Quid mihi lusoria ista componis? non est iocandi locus: ad miseros advocatus
es. Opem laturum te naufragis, captis, aegris, egentibus, intentae securi subiectum praestantibus caput
pollicitus es: quo diverteris? quid agis? Hic cum quo ludis timet: succurre, quidquid laqueti respondentium
poenis. Omnes undique ad te manus tendunt, perditae vitae perituraeque auxilium aliquod implorant, in te spes
opesque sunt; rogant ut ex tanta illos volutatione extrahas, ut disiectis et errantibus clarum veritatis lumen
ostendas. [9] Dic quid natura necessarium fecerit, quid supervacuum, quam faciles ‘leges’ posuerit, quam
iucunda sit vita, quam expedita illas sequentibus, quam acerba et implicita eorum qui opinioni plus quam
naturae crediderunt *** si prius docueris quam partem eorum levatura sint. Quid istorum cupiditates demit?
quid temperat? Vtinam tantum non prodessent! nocent. Hoc tibi cum voles manifestissimum faciam, comminui
et debilitari generosam indolem in istas argutias coniectam. [10] Pudet dicere contra fortunam militaturis quae
porrigant tela, quemadmodum illos subornent. Hac ad summum bonum itur? per istud philosophiae ‘sive nive’ et
turpes infamesque etiam ad album sedentibus exceptiones? Quid enim aliud agitis, cum eum quem interrogatis
scientes in fraudem inducitis, quam ut formula cecidisse videatur? Sed quemadmodum illos praetor, sic hos
philosophia in integrum restituit. [11] Quid disceditis ab ingentibus promissis et grandia locuti, effecturos vos
ut non magis auri fulgor quam gladii praestringat oculos meos, ut ingenti constantia et quod omnes optant et
quod omnes timent calcem, ad grammaticorum elementa descenditis? Quid dicitis?

sic itur ad astra

Hoc enim est quod mihi philosophia promittit, ut parem deo faciat; ad hoc invitatus sum, ad hoc veni: fidem
praesta.

[12] Quantum potes ergo, mi Lucili, reduc te ab istis exceptionibus et praescriptionibus philosophorum:
aperta decent et simplicia bonitatem. Etiam si multum superesset aetatis, parce dispensandum erat ut sufficeret
necessariis: nunc quae dementia est supervacua discere in tanta temporis egestate! Vale.
154  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ EVTROPII BREVIARIVM LIBER PRIMVS ■

[1] Romanum imperium, quo neque ab exordio ullum fere minus neque incrementis toto orbe amplius humana
potest memoria recordari, a Romulo exordium habet, qui Reae Silviae, Vestalis virginis, filius et, quantum
putatus est, Martis cum Remo fratre uno partu editus est. Is cum inter pastores latrocinaretur, decem et octo
annos natus urbem exiguam in Palatino monte constituit XI Kal. Maias, Olympiadis sextae anno tertio, post
Troiae excidium, ut qui plurimum minimumque tradunt, anno trecentesimo nonagesimo quarto.
[2] Condita civitate, quam ex nomine suo Romam vocavit, haec fere egit. Multitudinem finitimorum in
civitatem recepit, centum ex senioribus legit, quorum consilio omnia ageret, quos senatores nominavit propter
senectutem. Tum, cum uxores ipse et populus suus non haberent, invitavit ad spectaculum ludorum vicinas
urbi Romae nationes atque earum virgines rapuit. Commotis bellis propter raptarum iniuriam Caeninenses
vicit, Antemnates, Crustuminos, Sabinos, Fidenates, Veientes. Haec omnia oppida urbem cingunt. Et cum orta
subito tempestate non comparuisset, anno regni tricesimo septimo ad deos transisse creditus est et consecratus.
Deinde Romae per quinos dies senatores imperaverunt et his regnantibus annus unus completus est.
[3] Postea Numa Pompilius rex creatus est, qui bellum quidem nullum gessit, sed non minus civitati quam
Romulus profuit. Nam et leges Romanis moresque constituit, qui consuetudine proeliorum iam latrones ac
semibarbari putabantur, et annum descripsit in decem menses prius sine aliqua supputatione confusum, et
infinita Romae sacra ac templa constituit. Morbo decessit quadragesimo et tertio imperii anno.
[4] Huic successit Tullus Hostilius. Hic bella reparavit, Albanos vicit, qui ab urbe Roma duodecimo miliario
sunt, Veientes et Fidenates, quorum alii sexto miliario absunt ab urbe Roma, alii octavo decimo, bello superavit,
urbem ampliavit, adiecto Caelio monte. Cum triginta et duos annos regnasset, fulmine ictus cum domo sua arsit.
[5] Post hunc Ancus Marcius, Numae ex filia nepos, suscepit imperium. Contra Latinos dimicavit, Aventinum
montem civitati adiecit et Ianiculum, apud ostium Tiberis civitatem supra mare sexto decimo miliario ab urbe
Roma condidit. Vicesimo et quarto anno imperii morbo periit.
[6] Deinde regnum Priscus Tarquinius accepit. Hic numerum senatorum duplicavit, circum Romae
aedificavit, ludos Romanos instituit, qui ad nostram memoriam permanent. Vicit idem etiam Sabinos et non
parum agrorum sublatum isdem urbis Romae territorio iunxit, primusque triumphans urbem intravit. Muros
fecit et cloacas, Capitolium inchoavit. Tricesimo octavo imperii anno per Anci filios occisus est, regis eius, cui
ipse successerat.
[7] Post hunc Servius Tullius suscepit imperium, genitus ex nobili femina, captiva tamen et ancilla.
Hic quoque Sabinos subegit, montes tres, Quirinalem, Viminalem, Esquilinum, urbi adiunxit, fossas circum
murum duxit. Primus omnium censum ordinavit, qui adhuc per orbem terrarum incognitus erat. Sub eo Roma
omnibus in censum delatis habuit capita LXXXIII milia civium Romanorum cum his, qui in agris erant. Occisus
est scelere generi sui Tarquinii Superbi, filii eius regis, cui ipse successerat, et filiae, quam Tarquinius habebat
uxorem.
[8] L. Tarquinius Superbus, septimus atque ultimus regum, Volscos, quae gens ad Campaniam euntibus non
longe ab urbe est, vicit, Gabios civitatem et Suessam Pometiam subegit, cum Tuscis pacem fecit et templum Iovis
in Capitolio aedificavit. Postea Ardeam oppugnans, in octavo decimo miliario ab urbe Roma positam civitatem,
imperium perdidit. Nam cum filius eius, et ipse Tarquinius iunior, nobilissimam feminam Lucretiam eandemque
pudicissimam, Collatini uxorem, stuprasset eaque de iniuria marito et patri et amicis questa fuisset, in omnium
conspectu se occidit. Propter quam causam Brutus, parens et ipse Tarquinii, populum concitavit et Tarquinio
ademit imperium. Mox exercitus quoque eum, qui civitatem Ardeam cum ipso rege oppugnabat, reliquit; veniensque
ad urbem rex portis clausis exclusus est, cumque imperasset annos quattuor et viginti cum uxore et liberis suis
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  155

fugit. Ita Romae regnatum est per septem reges annis ducentis quadraginta tribus, cum adhuc Roma, ubi
plurimum, vix usque ad quintum decimum miliarium possideret.
[9] Hinc consules coepere, pro uno rege duo, hac causa creati, ut, si unus malus esse voluisset, alter
eum, habens potestatem similem, coerceret. Et placuit, ne imperium longius quam annuum haberent, ne per
diuturnitatem potestatis insolentiores redderentur, sed civiles semper essent, qui se post annum scirent futuros
esse privatos. Fuerunt igitur anno primo ab expulsis regibus consules L. Iunius Brutus, qui maxime egerat,
ut Tarquinius pelleretur, et Tarquinius Collatinus, maritus Lucretiae. Sed Tarquinio Collatino statim sublata
est dignitas. Placuerat enim, ne quisquam in urbe remaneret, qui Tarquinius vocaretur. Ergo accepto omni
patrimonio suo ex urbe migravit, et loco ipsius factus est L. Valerius Publicola consul. Commovit tamen bellum
urbi Romae rex Tarquinius, qui fuerat expulsus, et collectis multis gentibus, ut in regnum posset restitui,
dimicavit.
[10] In prima pugna Brutus consul et Arruns, Tarquinii filius, in vicem se occiderunt, Romani tamen ex ea
pugna victores recesserunt. Brutum matronae Romanae, defensorem pudicitiae suae, quasi communem patrem
per annum luxerunt. Valerius Publicola Sp. Lucretium Tricipitinum collegam sibi fecit, Lucretiae patrem, quo
morbo mortuo iterum Horatium Pulvillum collegam sibi sumpsit. Ita primus annus quinque consules habuit, cum
Tarquinius Collatinus propter nomen urbe cessisset, Brutus in proelio perisset, Sp. Lucretius morbo mortuus
esset.
[11] Secundo quoque anno iterum Tarquinius ut reciperetur in regnum bellum Romanis intulit, auxilium ei
ferente Porsenna, Tusciae rege, et Romam paene cepit. Verum tum quoque victus est. Tertio anno post reges
exactos Tarquinius, cum suscipi non posset in regnum neque ei Porsenna, qui pacem cum Romanis fecerat,
praestaret auxilium, Tusculum se contulit, quae civitas non longe ab urbe est, atque ibi per quattuordecim
annos privatus cum uxore consenuit. Quarto anno post reges exactos, cum Sabini Romanis bellum intulissent,
victi sunt et de his triumphatum est. Quinto anno L. Valerius ille, Bruti collega et quater consul, fataliter
mortuus est, adeo pauper, ut, collatis a populo nummis, sumptum habuerit sepulturae. Quem matronae sicuti
Brutum annum luxerunt.
[12] Nono anno post reges exactos, cum gener Tarquini ad iniuriam soceri vindicandam ingentem collegisset
exercitum, nova Romae dignitas est creata, quae dictatura appellatur, maior quam consulatus. Eodem anno
etiam magister equitum factus est, qui dictatori obsequeretur. Neque quicquam similius potest dici quam
dictatura antiqua huic imperii potestati, quam nunc tranquillitas vestra habet, maxime cum Augustus quoque
Octavianus, de quo postea dicemus, et ante eum C. Caesar sub dictaturae nomine atque honore regnaverint.
Dictator autem Romae primus fuit T. Larcius, magister equitum primus Sp. Cassius.
[13] Sexto decimo anno post reges exactos seditionem populus Romae fecit, tamquam a senatu atque
consulibus premeretur. Tum et ipse sibi tribunos plebis quasi proprios indices et defensores creavit, per quos
contra senatum et consules tutus esse posset.
[14] Sequenti anno Volsci contra Romanos bellum reparaverunt, et victi acie etiam Coriolos civitatem,
quam habebant optimam, perdiderunt.
[15] Octavo decimo anno postquam reges eiecti erant expulsus ex urbe Q. Marcius, dux Romanus, qui
Coriolos ceperat, Volscorum civitatem, ad ipsos Volscos contendit iratus et auxilia contra Romanos accepit.
Romanos saepe vicit, usque ad quintum miliarium urbis accessit, oppugnaturus etiam patriam suam, legatis
qui pacem petebant, repudiatis, nisi ad eum mater Veturia et uxor Volumnia ex urbe venissent, quarum fletu
et deprecatione superatus removit exercitum. Atque hic secundus post Tarquinium fuit, qui dux contra patriam
suam esset.
156  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ HYGINI  FABVLAE ■

PANDORA
Prometheus Iapeti filius primus homines ex luto finxit. Postea Vulcanus Iovis iussu ex luto mulieris effigiem
fecit, cui Minerva animam dedit, ceterique dii alius aliud donum dederunt; ob id Pandoram nominarunt. Ea
data in coniugium Epimetheo fratri; inde nata est Pyrrha, quae mortalis dicitur prima esse creata.

PROMETHEVS
Homines antea ab immortalibus ignem petebant neque in perpetuum servare sciebant; quod postea Prometheus
in ferula detulit in terras, hominibusque monstravit quomodo cinere obrutum servarent. Ob hanc rem Mercurius
Iovis iussu deligavit eum in monte Caucaso ad saxum clavis ferreis et aquilam apposuit, quae cor eius exesset;
quantum die ederat, tantum nocte crescebat. Hanc aquilam post XXX annos Hercules interfecit eumque liberavit.

PHAETHON
Phaethon Solis et Clymenes filius cum clam patris currum conscendisset et altius a terra esset elatus, prae
timore decidit in flumen Eridanum. Hunc Iuppiter cum fulmine percussisset, omnia ardere coeperunt. Iovis ut
omne genus mortalium cum causa interficeret, simulavit se velle extinguere; amnes undique irrigavit omneque
genus mortalium interiit praeter Pyrrham et Deucalionem. At sorores Phaethontis, quod equos iniussu patris
iunxerant, in arbores populos commutatae sunt.

DEVCALION ET PYRRHA
Cataclysmus, quod nos diluvium vel irrigationem dicimus, cum factum est, omne genus humanum interiit praeter
Deucalionem et Pyrrham, qui in montem Aetnam, qui altissimus in Sicilia esse dicitur, fugerunt.
Hi propter solitudinem cum vivere non possent, petierunt ab Iove, ut aut homines daret aut eos pari calamitate
afficeret. Tum Iovis iussit eos lapides post se iactare; quos Deucalion iactavit, viros esse iussit, quos Pyrrha,
mulieres. Ob eam rem laos dictus, laas enim Graece lapis dicitur.

HERCVLIS ATHLA DVODECIM AB EVRYSTHEO IMPERATA


Infans cum esset, dracones duos duabus manibus necavit, quos Iuno miserat, unde primigenius est dictus. Leonem
Nemaeum, quem Luna nutrierat in antro amphistomo atrotum, necavit, cuius pellem pro tegumento habuit.
Hydram Lernaeam Typhonis filiam cum capitibus novem ad fontem Lernaeum interfecit. Haec tantam vim veneni
habuit, ut afflatu homines necaret, et si quis eam dormientem transierat, vestigia eius afflabat et maiori cruciatu
moriebatur. Hanc Minerva monstrante interfecit et exinteravit et eius felle sagittas suas tinxit; itaque quicquid
postea sagittis fixerat, mortem non effugiebat, unde postea et ipse periit in Phrygia. Aprum Erymanthium occidit.
Cervum ferocem in Arcadia cum cornibus aureis vivum in conspectu Eurysthei regis adduxit. Aves Stymphalides
in insula Martis, quae emissis pennis suis iaculabantur; sagittis interfecit. Augeae regis stercus bobile uno die
purgavit, maiorem partem Iove adiutore; flumine ammisso totum stercus abluit. Taurum, cum quo Pasiphae
concubuit, ex Creta insula Mycenis vivum adduxit. Diomedem Thraciae regem et equos quattuor eius, qui carne
humana vescebantur; cum Abdero famulo interfecit; equorum autem nomina Podargus Lampon Xanthus Dinus.
Hippolyten Amazonam, Martis et Otrerae reginae filiam, cui reginae Amazonis balteum detraxit; tum Antiopam
captivam Theseo donavit. Geryonem Chrysaoris filium trimembrem uno telo interfecit. Draconem immanem
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  157

Typhonis filium, qui mala aurea Hesperidum servare solitus erat, ad montem Atlantem interfecit, et Eurystheo
regi mala attulit, Canem Cerberum Typhonis filium ab inferis regi in conspectum adduxit.

THESEI LABORES
Corynetem Neptuni filium armis occidit; Pityocamptem, qui iter gradientes cogebat, ut secum arborem pinum
ad terram flecterent, quam qui cum eo prenderat, ille eam viribus missam faciebat; ita ad terram graviter
elidebatur et periebat, hunc interfecit. Procrusten Neptuni filium. Ad hunc hospes cum venisset, si longior esset,
minori lecto proposito reliquam corporis partem praecidebat; sin autem brevior statura erat, lecto longiori
dato incudibus suppositis extendebat eum, usque dum lecti longitudinem aequaret. Hunc interfecit. Scironem,
qui ad mare loco quodam praerupto sedebat et, qui iter gradiebatur, cogebat eum sibi pedes lavare et ita in
mare praecipitabat, hunc Theseus pari leto in mare deiecit, ex quo Scironis petrae sunt dictae. Cercyonem
Vulcani filium armis occidit. Aprum, qui fuit Cremyone, interfecit. Taurum, qui fuit Marathone, quem Hercules
a Creta ad Eurystheum adduxerat, occidit. Minotaurum oppido Gnosi occidit.

DAEDALVS
Daedalus Eupalami filius, qui fabricam a Minerva dicitur accepisse, Perdicem sororis suae filium propter
artificii invidiam, quod is primum serram invenerat, summo tecto deicit. Ob id scelus in exsilium ab Athenis
Cretam ad regem Minoem abiit.

PASIPHAE
Pasiphae Solis filia uxor Minois sacra deae Veneris per aliquot annos non fecerat. Ob id Venus amorem infandum
illi obiecit, ut taurum [...] amaret. In hoc Daedalus exsul cum venisset, petiit ab eo auxilium. Is ei vaccam
ligneam fecit et verae vaccae corium induxit, in qua illa cum tauro concubuit; ex quo compressu Minotaurum
peperit capite bubulo parte inferiore humana. Tunc Daedalus Minotauro labyrinthum inextricabili exitu fecit, in
quo est conclusus. Minos re cognita Daedalum in custodiam coniecit, at Pasiphae eum vinculis liberavit; itaque
Daedalus pennas sibi et Icaro filio suo fecit et accommodavit et inde avolarunt. Icarus altius volans a sole cera
calefacta decidit in mare, quod ex eo Icarium pelagus est appellatum. Daedalus pervolavit ad regem Cocalum
in insulam Siciliam. Alii dicunt: Theseus cum Minotaurum occidit, Daedalum Athenas in patriam suam reduxit.

MINOS
Minos Iovis et Europae filius cum Atheniensibus belligeravit, cuius filius Androgeus in pugna est occisus. Qui
posteaquam Athenienses vicit, vectigales Minois esse coeperunt; instituit autem, ut anno uno quoque septenos
liberos suos Minotauro ad epulandum mitterent. Theseus posteaquam a Troezene venerat et audiit quanta
calamitate civitas afficeretur, voluntarie se ad Minotaurum pollicitus est ire. Quem pater cum mitteret, praedixit
ei, ut, si victor reverteretur, vela candida in navem haberet; qui autem ad Minotaurum mittebantur, velis atris
navigabant.

THESEVS APVD MINOTAVRVM


Theseus posteaquam Cretam venit, ab Ariadne Minois filia est adamatus adeo, ut fratrem proderet et hospitem
servaret; ea enim Theseo monstravit labyrinthi exitum, quo Theseus cum introisset et Minotaurum interfecisset,
Ariadnes monitu licium revolvendo foras est egressus eamque, quod fidem ei dederat, in coniugio secum habiturus
avexit.
158  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

ARIADNE
Theseus in insula Dia tempestate retentus cogitans, si Ariadnen in patriam portasset, sibi opprobrium futurum,
itaque in insula Dia dormientem reliquit; quam Liber amans inde sibi in coniugium abduxit. Theseus autem cum
navigaret, oblitus est vela atra mutare, itaque Aegeus pater eius credens Theseum a Minotauro esse consumptum
in mare se praecipitavit, ex quo Aegeum pelagus est dictum. Ariadnes autem sororem Phaedram Theseus duxit
in coniugium.

LAIVS
Laio Labdaci filio ab Apolline erat responsum de filii sui manu mortem ut caveret.
Itaque Iocasta Menoecei filia uxor eius cum peperisset, iussit exponi. Hunc Periboea Polybi regis uxor, cum
vestem ad mare lavaret, expositum sustulit; Polybo sciente, quod orbi erant liberis, pro suo educaverunt eumque,
quod pedes transiectos haberet, Oedipum nominaverunt.

OEDIPVS
Postquam Oedipus Laii et Iocastes filius ad puberem aetatem pervenit, fortissimus praeter ceteros erat eique per
invidiam aequales obiciebant eum subditum esse Polybo, eo quod Polybus tam clemens esset et ille impudens;
quod Oedipus sensit non falso sibi obici. Itaque Delphos est profectus sciscitatum de parentibus suis. Interim
Laio in prodigiis ostendebatur mortem ei adesse de nati manu. Idem cum Delphos iret, obviam ei Oedipus venit,
quem satellites cum viam regi dari iuberent, neglexit. Rex equos immisit et rota pedem eius oppressit; Oedipus
iratus inscius patrem suum de curru detraxit et occidit. Laio occiso Creon Menoecei filius regnum occupavit;
interim Sphinx Typhonis in Boeotiam est missa, quae agros Thebanorum vexabat; ea regi Creonti simultatem
constituit, si carmen, quod posuisset, aliquis interpretatus esset, se inde abire, si autem datum carmen non
solvisset, eum se consumpturam dixit neque aliter de finibus excessuram. Rex re audita per Graeciam edixit, qui
Sphingae carmen solvisset, regnum se et Iocasten sororem ei in coniugium daturum promisit. Cum plures regni
cupidine venissent et a Sphinge essent consumpti, Oedipus Laii filius venit et carmen est interpretatus; illa se
praecipitavit. Oedipus regnum paternum et Iocasten matrem inscius accepit uxorem, ex qua procreavit Eteoclen
et Polynicen, Antigonam et Ismenen. Interim Thebis sterilitas frugum et penuria incidit ob Oedipodis scelera,
interrogatusque Tiresias, quid ita Thebae vexarentur, respondit, si quis ex draconteo genere superesset et pro
patria interiisset, pestilentia liberaturum. Tum Menoeceus Iocastae pater se de muris praecipitavit. Dum haec
Thebis geruntur, Corintho Polybus decedit, quo audito Oedipus moleste ferre coepit aestimans patrem suum
obisse; cui Periboea de eius suppositione palam fecit; item Menoetes senex, qui eum exposuerat, ex pedum
cicatricibus et talorum agnovit Lai filium esse. Oedipus re audita postquam vidit se tot scelera nefaria fecisse,
ex veste matris fibulas detraxit et se luminibus privavit, regnumque filiis suis alternis annis tradidit et a Thebis
Antigona filia duce profugit.

TIRESIAS

In monte Cyllenio Tiresias Everis filius pastor dracones venerantes dicitur baculo percussisse, alias calcasse;
ob id in mulieris figuram est conversus; postea monitus a sortibus in eodem loco dracones cum calcasset, redit
in pristinam speciem. Eodem tempore inter Iovem et Iunonem fuit iocosa altercatio, quis magis de re venerea
voluptatem caperet, masculus an femina, de qua re Tiresiam iudicem sumpserunt, qui utrumque erat expertus. Is
cum secundum Iovem ludi casset, Iuno irata manu aversa eum excaecavit; at Iovis ob id fecit, ut septem aetates
viveret vatesque praeter ceteros mortales esset.
T E R C E R A P A R T E • TRADUCCI Ó N . S ELECCI Ó N DE AUTORE S  ■  159

VLIXES
Agamemnon et Menelaus Atrei filii cum ad Troiam oppugnandam coniuratos duces ducerent, in insulam Ithacam
ad Vlixem Laertis filium venerunt, cui erat responsum, si ad Troiam isset, post vicesimum annum solum sociis
perditis egentem domum rediturum. Itaque cum sciret ad se oratores venturos, insaniam simulans pileum sumpsit
et equum cum bove iunxit ad aratrum. Quem Palamedes ut vidit, sensit simulare atque Telemachum filium eius
cunis sublatum aratro ei subiecit et ait “Simulatione deposita inter coniuratos veni.” Tunc Vlixes fidem dedit se
venturum; ex eo Palamedi infestus fuit.

EQVVS TROIANVS
Achivi cum per decem annos Troiam capere non possent, Epeus monitu Minervae equum mirae magnitudinis
ligneum fecit eoque sunt collecti Menelaus Vlixes Diomedes Thessander Sthenelus Acamas Thoas Machaon
Neoptolemus; et in equo scripserunt DANAI MINERVAE DONO DANT, castraque transtulerunt Tenedo. Id
Troiani cum viderunt arbitrati sunt hostes abisse; Priamus equum in arcem Minervae duci imperavit, feriatique
magno opere ut essent, edixit; id vates Cassandra cum vociferaretur inesse hostes, fides ei habita non est.
Quem in arcem cum statuissent et ipsi noctu lusu atque vino lassi obdormissent, Achivi ex equo aperto a Sinone
exierunt et portarum custodes occiderunt sociosque signo dato receperunt et Troia sunt potiti.

ODYSSEA
Vlixes cum ab Ilio in patriam Ithacam rediret, tempestate ad Ciconas est delatus, quorum oppidum Ismarum
expugnavit praedamque sociis distribuit. Inde ad Lotophagos, homines minime malos, qui loton ex foliis florem
procreatum edebant, idque cibi genus tantam suavitatem praestabat, ut, qui gustabant, oblivionem caperent
domum reditionis. Ad eos socii duo missi ab Vlixe cum gustarent herbas ab eis datas, ad naves obliti sunt reverti,
quos vinctos ipse reduxit. Inde ad Cyclopem Polyphemum Neptuni filium. Huic responsum erat ab augure Telemo
Eurymi filio, ut caveret ne ab Vlixe excaecaretur. Hic media fronte unum oculum habebat et carnem humanam
epulabatur. Qui postquam pecus in speluncam redegerat, molem saxeam ingentem ad ianuam opponebat. Qui
Vlixem cum sociis inclusit sociosque eius consumere coepit. Vlixes cum videret eius immanitati atque feritati
resistere se non posse, vino, quod a Marone acceperat, eum inebriavit seque “Vtin” vocari dixit. Itaque cum oculum
eius trunco ardenti exureret, ille clamore suo ceteros Cyclopas convocavit eisque spelunca praeclusa dixit; “ Vtis
me excaecat.” Illi credentes eum deridendi gratia dicere neglexerunt. At Vlixes socios suos ad pecora alligavit et
ipse se ad arietem et ita exierunt. Ad Aeolum Hellenis filium, cui ab Iove ventorum potestas fuit tradita; is Vlixem
hospitio libere accepit follesque ventorum ei plenos muneri dedit. Socii vero aurum argentumque credentes cum
accepissent et secum partiri vellent, folles clam solverunt ventique evolaverunt. Rursum ad Aeolum est delatus,
a quo eiectus est, quod videbatur Vlixes numen deorum infestum habere. Ad Laestrygonas, quorum rex fuit
Antiphates […] devoravit navesque eius undecim confregit excepta nave, qua sociis eius consumptis evasit in
insulam Aenariam ad Circen Solis filiam, quae potione data homines in feras bestias commutabat. Ad quam
Eurylochum cum viginti duobus sociis misit, quos illa ab humana specie immutavit; Eurylochus timens, qui non
intraverat, inde fugit et Vlixi nuntiavit, qui solus ad eam se contulit; sed in itinere Mercurius ei remedium dedit
monstravitque quomodo Circen deciperet. Qui postquam ad Circen venit et poculum ab ea accepit, remedium
Mercurii monitu coniecit ensemque strinxit minatus, nisi socios sibi restitueret, se eam interfecturum. Tunc Circe
intellexit non sine voluntate deorum id esse factum; itaque fide data se nihil tale commissuram socios eius ad
pristinam formam restituit, ipsa cum eodem concubuit, ex quo filios duos procreavit, Nausithoum et Telegonum.
Inde proficiscitur ad lacum Avernum, ad inferos descendit, ibique invenit Elpenorem socium suum, quem ad
Circen reliquerat, interrogavitque eum quomodo eo pervenisset; cui Elpenor respondit se ebrium per scalam
160  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

cecidisse et cervices fregisse et deprecatus est eum, cum ad superos rediret, se sepulturae traderet et sibi
in tumulo gubernaculum poneret. Ibi et cum matre Anticlia est locutus de fine errationis suae. Deinde ad
superos reversus Elpenorem sepelivit et gubernaculum ita, ut rogaverat, in tumulo ei fixit. Tum ad Sirenas
Melpomenes Musae et Acheloi filias venit, quae partem superiorem muliebrem habebant, inferiorem autem
gallinaceam. Harum fatum fuit tam diu vivere, quam diu earum cantum mortalis audiens nemo praetervectus
esset. Vlixes monitus a Circe Solis filia sociis cera aures obturavit seque ad arborem malum constringi iussit
et sic praetervectus est. Inde ad Scyllam Typhonis filiam venit, quae superiorem corporis partem muliebrem,
inferiorem ab inguine piscis, et sex canes ex se natos habebat; eaque sex socios Vlixis nave abreptos consumpsit.
In insulam Siciliam ad Solis pecus sacrum venerat, quod socii eius cum coquerent, in aeneo mugiebat; monitus,
id ne attingeret, ab Tiresia et a Circe monitus Vlixes; itaque multos socios ob eam causam ibi amisit, ad
Charybdinque perlatus, quae ter die obsorbebat terque eructabat, eam monitu Tiresiae praetervectus est. Sed
ira Solis, quod pecus eius erat violatum (cum in insulam eius venisset et monitu Tiresiae vetuerit violari, cum
Vlixes condormiret socii involarunt pecus; itaque cum coquerent, carnes ex aeneo dabant balatus), ob id Iovis
navem eius fulmine incendit. Ex his locis errans naufragio facto sociis amissis enatavit in insulam Aeaeam, ubi
Calypso Atlantis filia nympha, quae specie Vlixis capta anno toto eum retinuit neque a se dimittere voluit, donec
Mercurius Iovis iussu denuntiavit nymphae ut eum dimitteret. Et ibi facta rate Calypso omnibus rebus ornatum
eum dimisit eamque ratim Neptunus fluctibus disiecit, quod Cyclopem filium eius lumine privaverat. Ibi cum
fluctibus iactaretur, Leucothoe, quam nos Matrem Matutam dicimus, quae in mari exigit aevum, balteum ei
dedit, quo sibi pectus suum vinciret, ne pessum abiret. Quod cum fecisset, enatavit. Inde in insulam Phaeacum
venit nudusque ex arborum foliis se obruit, qua Nausicaa Alcinoi regis filia vestem ad flumen lavandam tulit.
Ille erepsit e foliis et ab ea petit ut sibi opem ferret. Illa misericordia mota pallio eum operuit et ad patrem
suum eum adduxit. Alcinous hospitio liberaliter acceptum donisque decoratum in patriam Ithacam dimisit.
Ira Mercurii iterum naufragium fecit. Post vicesimum annum sociis amissis solus in patriam redit, et cum ab
hominibus ignoraretur domumque suam attigisset, procos, qui Penelopen in coniugium petebant, obsidentes
vidit regiam seque hospitem simulavit. Et Euryclia nutrix ipsius, dum pedes ei lavat, ex cicatrice Vlixem esse
cognovit. Postea procos Minerva adiutrice cum Telemacho filio et duobus servis interfecit sagittis.
  ludus
CUARTA PARTE ■

Cuadros informativos
■ DECLINACIONES LATINAS

PRIMERA DECLINACIÓN SEGUNDA DECLINACIÓN


-a- -o-
     F (M) M(F)      N
S PL S PL S PL
N -a -ae -(-us) -ī -um -a
G -ae -ārum -ī -ōrum -ī -ōrum
D -ae -īs -ō -īs -ō -īs
Ac -am -ās -um -ōs -um -a
V -a -ae -(-e) -ī -um -a
Ab -ā -īs -ō -īs -ō -īs

TERCERA DECLINACIÓN CUARTA DECLINACIÓN


-i- -u-
M/F N M(F) N
S PL S PL S PL S PL
N -(-s) -ēs -(-e) -a (-ia) -us -ūs -ū -ua
G -is -um (-ium) -is -um (-ium) -ūs -uum -ūs -uum
D -ī -ibus -ī -ibus -uī -ibus -ū ( -uī ) -ibus
Ac -em -ēs -(-e) -a (-ia) -um -ūs -ū -ua
V -(-s) -ēs -(-e) -a (-ia) -us -ūs -ū -ua
Ab -e -ibus -e (-i) -ibus -ū -ibus -ū -ibus

QUINTA DECLINACIÓN
-e-
F(M)
S PL
N -ēs -ēs
G -ei -ērum
D -ei -ēbus
Ac -em -ēs
V -ēs -ēs
Ab -ē -ēbus

163
■ CONJUGACIÓN REGULAR ACTIVA • MODOS PERSONALES
164  ■  L V D V S

INDICATIVO
Tiempos de infectum
Presente Pretérito imperfecto Futuro imperfecto
Tema de pres. + Des. pers. 1a y 2a conjs. = Tema de pres. + BA + Des. pers. 1a y 2a conjs. = Tema de pres.+ BῘ + Des. pers.
3a y 4a conjs. = Tema de pres. + EBA + Des. pers. 3a y 4a conjs. = Tema de pres.+ E + Des. pers.
Tiempos de perfectum
Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto Futuro perfecto
Rad. de perf. + Des. pers. propias Rad. de perf. + ERA + Des. pers. Rad. de perf. + ERῘ + Des. pers.
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

SUBJUNTIVO
Tiempos de infectum Desinencias personales
Presente Pretérito imperfecto Generales Propias del pretérito
1a conj. = Tema de pres. + E + Des. pers. Tema de pres. + RE + Des. pers. perfecto de indicativo
2a, 3a y 4a conjs. = Tema de pres. + A +
Des. pers. Sing. Sing.
Tiempos de perfectum 1a -o /-m 1a -ī
a a
Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto 2 -s 2 - istī
Rad. de perf. + ERI + Des. pers. Rad. de perf. + ISSE + Des. pers. 3a -t 3a - it

IMPERATIVO
Plural Plural
Tiempos de infectum
a
1 - mus 1a - imus
Presente Futuro
2a - tis 2a - istis
2a P. Sing. Tema de presente 2a P. Sing. Tema de presente + to
a a
2a P. Pl.    Tema de presente + te 3a P. Sing. Tema de presente + to 3 - nt 3 - ērunt / -ēre
2a P. Pl.   Tema de presente + tōte
3a P. Pl.   Tema de presente + ntō
■ CONJUGACIÓN REGULAR ACTIVA • MODOS NOMINALES

PARTICIPIOS
Presente Perfecto Futuro
Tema de pres. + NT + Des. 3a decl. Radical de supino + des. 2a 1a 2a decls. Radical de supino + UR + des. 2a 1a 2a decls.
INFINITIVOS
Presente Perfecto Futuro
Tema de pres. + RE Radical de perfecto + ISSE Part. fut. acus. + esse

GERUNDIO

Gen. Tema de pres. + ND + ī

Dat. Tema de pres. + ND + ō

Ac. Tema de pres. + ND + um

Ab. Tema de pres. + ND + ō

SUPINO

Radical de supino + UM
C U A R T A P A R T E • CUADRO S IN F ORM Á TI V O S  ■  165
■ CONJUGACIÓN REGULAR PASIVA • MODOS PERSONALES
166  ■  L V D V S

INDICATIVO
Tiempos de infectum
Presente Pretérito imperfecto Futuro imperfecto
Tema de pres. + Des. pers. de voz pasiva
1a y 2a conjs. = Tema de pres. + BA + Des. pers. 1a y 2a conjs. = Tema de pres.+ BῘ + Des. pers. de voz
de voz pasiva pasiva

3a y 4a conjs. = Tema de pres. + EBA + Des. pers. 3a y 4a conjs. = Tema de pres.+ E + Des. pers. de voz
de voz pasiva pasiva

Tiempos de perfectum
• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto Futuro perfecto


Part. perf. nom. + sum, es, est, etc. Part. perf. nom. + eram, eras, erat, etc. Part. perf. nom. + ero, eris, erit, etc.
SUBJUNTIVO Desinencias personales
Tiempos de infectum Voz pasiva

Presente Pretérito imperfecto Sing.


1a conj. = Tema de pres. + E + Des. pers. de voz 1a -or / -r
Tema de pres. + RE + Des. pers. de voz pasiva
pasiva 2a - ris / -re
2ª, 3a y 4a conjs. = Tema de pres. + A + Des. pers.
3 a - tur
de voz pasiva
Plural
Tiempos de perfectum
1a - mur
Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto
2a - mini
Part. perf. nom. + sim, sis, sit, etc. Part. perf. nom. + essem, esses, esset, etc. 3 a - ntur
■ CONJUGACIÓN REGULAR PASIVA • MODOS NOMINALES

PARTICIPIO PERFECTO GERUNDIVO SUPINO


Radical de supino + des. 2a 1a 2a decls. Tema de pres. + ND + des. 2a 1a 2a decls. Radical de supino + U
INFINITIVOS
Presente Perfecto Futuro
Supino activo + iri
Tema de pres. + RI Part. perf. acus. + esse
Supino pasivo + ire

■ CONJUGACIÓN PERIFRÁSTICA ACTIVA

INDICATIVO
Tiempos de infectum
Presente Pretérito imperfecto Futuro imperfecto
Part. fut. nom. + sum, es, est, etc. Part. fut. nom. + eram, eras, erat, etc. Part. fut. nom. + ero, eris, erit, etc.
Tiempos de perfectum
Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto Futuro perfecto
Part. fut. nom. + fui, fuisti, fuit, etc. Part. fut. nom. + fueram, fueras, fuerat, etc. Part. fut. nom. + fuero, fueris, fuerit, etc.
SUBJUNTIVO
PARTICIPIO FUTURO
Tiempos de infectum
Presente Pretérito imperfecto
Part. fut. nom. + sim, sis, sit, etc. Part. fut. nom. + essem, esses, esset, etc. Radical de supino + UR + des. 2a, 1a, 2a decls.

Tiempos de perfectum
Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto
Part. fut. nom. + fuerim, fueris,
Part. fut. nom. + fuissem, fuisses, fuisset, etc.
fuerit, etc.
INFINITIVO
Presente Perfecto
C U A R T A P A R T E • CUADRO S IN F ORM Á TI V O S  ■  167

Part. fut. acus. + esse Part. fut. acus. + fuisse


■ CONJUGACIÓN PERIFRÁSTICA PASIVA
168  ■  L V D V S

INDICATIVO

Tiempos de infectum

Presente Pretérito imperfecto Futuro imperfecto

Gerundivo en nom. + sum, es, est, etc. Gerundivo en nom. + eram, eras, erat, etc. Gerundivo en nom. + ero, eris, erit, etc.

Tiempos de perfectum

Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto Futuro perfecto


• L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Gerundivo en nom. + fui, fuisti, fuit, etc. Gerundivo en nom. + fueram, fueras, fuerat, etc. Gerundivo en nom. + fuero, fueris, fuerit, etc.

SUBJUNTIVO
GERUNDIVO
Tiempos de infectum

Presente Pretérito imperfecto


Tema de presente + ND + des. 2a, 1a, 2a decls.
Gerundivo en nom. + sim, sis, sit, etc. Gerundivo en nom. + essem, esses, esset, etc.

Tiempos de perfectum

Pretérito perfecto Pretérito pluscuamperfecto

Gerundivo en nom. + fuerim, fueris, fuerit,


Gerundivo en nom. + fuissem, fuisses, fuisset, etc.
etc.
INFINITIVO

Presente Perfecto

Gerundivo en acus. + esse Gerundivo en acus. + fuisse


C U A R T A P A R T E • CUADRO S IN F ORM Á TI V O S  ■  169

■ PREPOSICIONES

De acusativo:

Preposición Significado Ejemplo


ad a, hacia Eo ad urbem
junto a, cerca de Vrbs ad mare sita est
hasta Cato ad summam senectutem vixit
para Res ad bellum utiles
adversus contra Adversus hostes ire
hacia Pietas adversus deos
ante ante, delante de Ante portam
antes de Ante bellum
apud en casa de Apud patrem
en el país de Apud Sequanos
junto a Apud Cannas pugnatum est
en los escritos de Apud Vergilium
circa, circum alrededor de Circa pectus
cerca de Circum se
cis, citra de este lado de Citra Iberum flumen
contra contra Contra rempublicam agere
frente a Contra Brundisium
erga para con, hacia Meus erga te amor
extra fuera de Extra muros
infra debajo de Infra frontem oculi sunt
inter Inter urbem et flumen turris erat
entre
Inter amicos
intra dentro de Intra muros
iuxta al lado de Iuxta urbem castra posuit
ob por causa de Ob metum
ante Ob oculos
penes en poder de Penes praetorem
per por, a través de Per flammas ire
durante Per noctem
por medio de Per exploratores
post detrás de Post domum
después de Post bellum
170  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

Preposición Significado Ejemplo


praeter contra Praeter aequum
excepto Praeter te nullum habeo amicum
además de Praeter Ariovistum decem erant equites
prope cerca de Prope urbem castra ponere
propter a causa de Propter benignitatem tuam
secundum a lo largo de Secundum litus
conforme a, según Secundum naturam
supra por encima de Supra terram
trans al otro lado de Trans Rhenum
ultra más allá Vltra Pyrinaeos montes
versus hacia Romam versus
(pospuesta al sustantivo)

De ablativo:

Preposición Significado Ejemplo


a, ab de, a partir de Ab urbe
desde A pueritia
por (vbo. pasivo) Amatus a patre
coram en presencia de Coram populo
cum con Exii cum patre
de de, de lo alto de De muro
De regno
sobre, acerca de De senectute liber
e, ex de, saliendo de Ex urbe
de (ind. materia) Vas ex auro
de (a consecuencia), por (causa) Ex vulneribus
conforme a, según E natura vivere
prae en comparación con Prae imperii magnitudine
pro delante Pro castris
en lugar de Pro patre
por (en interés de) Pro patria mori
en defensa de Pro Archia poeta
sine sin Sine spe
C U A R T A P A R T E • CUADRO S IN F ORM Á TI V O S  ■  171

De acusativo y ablativo:

Prep. Caso Significado Ejemplo


in acus. a In urbem
hacia, hasta Amor in patriam
contra Odium in hostes

abl. en In horto
sub acus. debajo de, al pie de Sub saxum

abl. debajo Sub terra


super acus. sobre, encima de Scuto super caput elato
cerca de, junto a Super flumen

abl. sobre Gladius super cervice pendet


acerca de Multa super Priamo rogitans

Los ablativos causa y gratia, pospuestos a un genitivo tiene valor de preposición:

causa: por causa de, para, por Salutis meae causa id fecit
gratia: por amor de, por, para Patris gratia id fecit
172  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

■ CONJUNCIONES

Coordinantes:

Tipo Conjunciones Significado


Copulativas et, -que, ac, atque y
nec, neque, ni y no, ni
Disyuntivas aut, vel, -ve o
sive, seu o, sea, ya
Adversativas at, at contra por lo contrario
sed, verum, vero, autem, tamen pero, mas
no obstante
Ilativas (causales) nam, namque pues
enim, etenim en efecto, pues
Consecutivas ergo, igitur, itaque así pues, y así

Correlativas et ... et tanto ... como


cum ... tum ya ... ya
tum ... tum ora ... ora
modo ... modo
non solum ... sed no sólo ... sino
non modo ... sed
non solum ... sed etiam no sólo ... sino también
non tantum ... sed etiam
neque ... neque ni ... ni

Subordinantes:

Tipo Conjunciones Significado


Causales quod, quia, quoniam porque, puesto que, ya que
cum puesto que
Comparativas ut, uti, velut, veluti, sicut, sicuti como, así que, así como
prout según que
C U A R T A P A R T E • CUADRO S IN F ORM Á TI V O S  ■  173

Tipo Conjunciones Significado


Completivas ut, ne, quominus que
ut non, ut que no
quod el hecho de que, el que
quin de que
Concesivas quamquam, etsi, tametsi, quamvis, aunque, aun cuando, por más que
licet, ut, cum
Condicionales si si
sin pero si, si por el contrario
ni si no
nisi a menos que
quod si y si, pero si
dum, dummodo con tal que
Consecutivas ut que, de suerte que
ut non que no
Finales ut, quo para, a fin de que
ne para que no, a fin de que no
Temporales cum cuando, como
quando, ubi primum, ut cuando, tan pronto como
antequam, priusquam antes de que
quoad, donec, dum mientras, hasta que
postquam después de que


ludus BIBLIOGRAFÍA ■

• Ampio, Riccardo, Latini fontes. Antologia e versioni latine per il Biennio,Turín, Loescher Editore, 1996.
• Arcellaschi, Labouesse et al., Via nova. Deuxième année de latin, París, Hachette, 1980.
, Via nova. Première année de latin, París, Hachette, 1979.
• Avanzini, Nicola, Guida alla versione latina, Milán, Avallardi, 2005.
• Barbieri, Giovanna, Leggere oggi gli autori latini. Documenti e lavoro sui testi, Turín, Loescher Editore, 1990.
• Bassols de Climent, Mariano, Sintaxis latina, Madrid, C.S.I.C., 1983.
• Blánquez Fraile, Agustín. Diccionario latino-español / español-latino, Madrid, Gredos, 2012.
• C. Iulius Caesar. Commentarii de bello Gallico [Der Gallische Krieg], trad. Otto Schönberger, Düsseldorf;
Zürich, Artemis & Winkler (Tusculum), 1999.
• Catulo, Carmina, trad. Tiziano Rizzo, Roma, Newton (Grandi Tascabile Economici), 1977.
• Ciceronis, M. Tulli, Epistulae ad familiares, libri I-XVI. Leipzig, Teubner (Bibliotheca Scriptorum Graecorum
et Romanorum Teubnerìana), 1988.
• Ernout Alfred y François Thomas, Syntaxe latine, París, Klincksieck, 1993.
• Eutropii, Breviarium ab urbe condita, rec. Carolus Santini, Leipzig,Teubner (Bibliotheca Scriptorum Graeco-
rum et Romanorum Teubneriana), 1979.
• Fedro, Favole, trad. Fernando Salinas, Milán, Oscar Mondadori (Classici Greci e latini, 14), 1992.
• Gandiglio, Adolfo, Corso di Lingua Latina. Morfologia regolare della lingua latina, Vols. I, II, III y IV, Bo-
lonia, Zanichelli, 1983.
• Gómez Molero, Javier et al., Jugando al latín, Madrid, Ediciones Clásicas, 1998.
• Guillen, José, Gramática latina. Teórico práctica, Salamanca, Sígueme, 1963.
• Hyginus, Fabulae / Sagen der Antike, trad. Franz Peter Waiblinger. Múnich, Deutscher Taschenbuch Verlag
(dtv zweisprachig Band 9350), 1996.
• Maier, Robert et al., Piper Salve. Cursus Vivae Latinitatis, Recanati, ELI, 1998.

175
176  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• Millares Carlo, Agustín, Antología latina, México, Patria, 1941.


• , Gramática elemental de la lengua latina, México, Patria, 1966.
• Pimentel Álvarez, Julio, Diccionario latín - español / español - latín, México, Porrúa, 1996.
• Ravera Aira, Gisella, Facta dictaque. Esercitazioni latine, Turín, Loescher Editore, 1996.
• Seco, Rafael, Manual de gramática española, Madrid, Aguilar, 1982.
• Schnitzler, Hermann, Nuevo método para aprender latín, Barcelona, Herder, 1975.
• Seneca, L. Annaei, Ad Lucilium epistulae morales, rec. et adnot. crit. instr. L. D. Reynolds, 2 t., Oxonii e
Typographeo Clarendoniano, 1965 (reimpr. 1978).
• Seneca, L. Annaei, Ad Lucilium epistulae morales, trad. Richard M. Gummere, Londres, Cambridge (Loeb
Classical Library), 1925 (reimpr. 1962),
• Tantucci, Vittorio, Urbis et orbis lingua. Corso di latino, Bolonia, Posidonia, 2003.
• Valentí Fiol, Eduardo, Sintaxis latina, Barcelona, Bosch, 1986.
• Villaseñor Cuspinera, Patricia, El vocabulario latino fundamental, México, UNAM, 2004.
• , Latín. Vocabularios específicos, México, UNAM, 2004.
• , Lectiones. Textos clásicos para aprender latín I, México, UNAM, 2004.
  ludus
Prólogo 5
ÍNDICE ■

■ PRIMERA PARTE ● EJERCICIOS DE FLEXIÓN Y FORMACIÓN DE ORACIONES 7


• Relación caso-función
• Primera declinación. Sustantivos
9
11
• Segunda declinación. Sustantivos 13
• Concordancia sustantivo-adjetivo 14
• Cuarta y quinta declinaciones 18
• Tercera declinación. Parisílabos e imparisílabos regulares 25
• Tercera declinación. Parisílabos e imparisílabos irregulares 26
• Adjetivo. Grado positivo. Primera y segunda declinaciones 31
• Adjetivo. Grado positivo. Tercera declinación 32
• Adjetivo. Grado comparativo 35
• Adjetivo. Grado superlativo 36
• Grados del adjetivo 37
• Conjugación regular activa. Tiempos de presente (infectum) 42
• Conjugación regular activa. Tiempos de perfecto (perfectum) 43
• Conjugación regular activa. Imperativo y modos nominales 48
• Pronombres 52
• Pronombre relativo 54
• Construcción de acusativo con infinitivo (AcI) 57
• Conjugación regular pasiva 60
• Participios 69

177
178  ■  L V D V S • L AT Í N I Y I I • E J E R C I C I O S G R A D U A D O S

• Voz activa y voz pasiva 74


• Tercera conjugación temática 78
• Conjugación perifrástica 80
• Conjugación irregular 83
• EJERCICIOS RECORTABLES 89

■ SEGUNDA PARTE ● INICIACIÓN A LA TRADUCCIÓN. TEXTOS SENCILLOS 109


• Primera declinación 111
• Segunda declinación 112
• Primera y segunda declinaciones 113
• Cuarta y quinta declinaciones 115
• Primera, segunda, tercera, cuarta y quinta declinaciones 116
• Adjetivo. Comparativo y superlativo 120
• Adjetivos numerales 122
• Pronombres 123
• Conjugación regular activa 126
• Conjugación regular pasiva 128
• El verbo sum, es, esse, fui y sus compuestos 130
• Verbos deponentes y semideponentes 131
• Verbos irregulares 132
• Conjugación perifrástica activa y pasiva 134

■ TERCERA PARTE ● TRADUCCIÓN. SELECCIÓN DE AUTORES Y TEXTOS 135


• M. Tulli Ciceronis Epistulae ad familiares, XIV 137
• C. Iuli Caesaris Commentariorum de Bello Gallico Liber Sextus 140
• C. Valerii Catulli Carmina 143
• Phaedri Augusti Liberti Fabularum Aesopiarum 146
• L. Annaei Senecae Epistulae Morales ad Lucilium 149
• Eutropii Breviarium liber primus 154
• Hygini Fabulae 156

■ CUARTA PARTE ● CUADROS INFORMATIVOS 161


• Declinaciones latinas 163
• Conjugación regular activa. Modos personales 164
• Conjugación regular activa. Modos nominales 165
• Conjugación regular pasiva. Modos personales 166
• Conjugación regular pasiva. Modos nominales 167
• Conjugación perifrástica activa 167
• Conjugación perifrástica pasiva 168
• Preposiciones 169
• Conjunciones 172

■ BIBLIOGRAFÍA 175
Lvdvs. Latín I y II. Ejercicios graduados fue realizado por
la Facultad de Filosofía y Letras de la unam, se terminó de
producir en octubre de 2020 por Karina Vega Rodríguez
(Go-Books Ediciones). Tiene un formato de publicación
electrónica exclusivo de la colección así como
salida a impresión por demanda. Se utilizó en la compo-
sición la familia tipográfica Times en diferentes puntajes
y adaptaciones. La totalidad del contenido de la presente
publicación es responsabilidad del autor, y en su caso, co-
rresponsabilidad de los coautores. La adaptación especial
a partir de la cubierta y la maquetación originales del año
2017, así como la adaptación/conversión electrónica ac-
tual fue realizada por Karina Vega Rodríguez (Go-Books
Ediciones). El cuidado de la edición estuvo a cargo de la
autora.
LVDVS. Latín I y II. Ejercicios graduados responde a los contenidos programáticos establecidos en los
planes de estudios de la Facultad de Filosofía y Letras para el primer año de latín, por lo que puede
ser utilizado en cualquiera de las modalidades en las que esta lengua se imparte en la propia Facultad,
por ejemplo, Latín I y II en la licenciatura en Letras Clásicas; Latín 1 y 2 en la licenciatura en Lengua
y Literaturas Hispánicas, y Latín I y II en los Cursos Básicos de Traducción.
LVDVS es independiente de cualquier método de enseñanza que aborden los profesores, porque
no ofrece teoría gramatical, sino ejercicios prácticos, y se encuentra estructurado en cuatro apartados:
el primero, “Ejercicios de flexión y formación de oraciones”, contiene ejercicios concebidos para que el
estudiante ponga en práctica sus conocimientos de morfología nominal y verbal, sin necesidad de
recurrir a la memorización irracional o a la repetición completa de los paradigmas; el segundo,
“Iniciación a la traducció[Link] sencillos”, se compone de series de oraciones, en su mayoría extraí-
das de autores clásicos, que inician al estudiante en la traducción, a la vez que le permiten poner en
práctica los conocimientos de morfología y sintaxis latinas que va adquiriendo; el tercero, “Traduc-
ción. Selección de autores y textos”, responde a la recomendación institucional de ejercitar la com-
prensión y traducción de textos sencillos de autores clásicos desde el primer año, el último, “Cuadros
informativos”, incluye, a manera de apéndice, esquemas que resumen la declinación y la conjugación
latinas, y cuadros con el régimen de las preposiciones, y con las conjunciones coordinantes y subordi-
nantes, para facilitar al estudiante su acercamiento a la sintaxis latina casual y oracional.
Esta edición incluye, además, una selección de ejercicios recortables, que complementan algunos
temas esenciales de morfología nominal y verbal, con el fin de que tanto los alumnos como el profesor
adviertan si tales temas han sido ya adecuadamente asimilados o si es necesario reforzarlos.

También podría gustarte