Conti Alfredo
Conti Alfredo
tego
ríaspa
tr
imon
iales
:de
l monumen
toh
istó
ricoa
lte
rri
tor
io
A
l
fredoCon
ti∗
Ar
tícu
loprepa
radopa
rala Mae
str
íaen Ge
stiónde
l Pa
tr
imon
iodela Un
ive
rsidad Na
ciona
lde
MardelP
lata
,2009
.
Unodelo
savan
ces má
sno
tab
lesp
rodu
cido
sdu
ran
tela
súl
tima
sdé
cada
sene
lcampo
pa
tr
imon
ia
leslain
cesan
tee
xpan
siónde
lcon
cep
to m
ismodepa
tr
imon
[Link]
“monumen
to h
is
tór
ico
”,v
incu
lada alo
sin
ic
ios dela
sacc
ion
es de p
rote
cción y
con
serva
ciónde
lpa
tr
imon
io,e
sub
icadapo
rFran
çoi
se Choay
,enloquecon
cie
rnea
su o
rigen
, en e
l pe
ríodoin
ic
ia
l de
l Rena
cim
ien
to,cuandosela a
cuñó pa
ra ha
cer
1
re
feren
cia alo
s re
l
icto
stang
ible
s de
l pa
sado romano. S
ibienla no
ción de
monumen
tosh
is
tór
ico
sseamp
l
iócone
lco
rre
rde
ltiempo
,espo
sib
leve
ri
fica
rque
ha
sta med
iado
sde
lsig
loXXla
stre
sca
tego
ría
sbá
sica
sdebiene
spa
tr
imon
ia
lese
ran
lo
s monumen
tos
,lo
ssi
tio
sarqueo
lóg
ico
s ylo
s cen
tro
shi
stó
r
ico
s;s
ibien enla
a
ctua
l
idade
sto
stipo
snohanpe
rdidosuv
igen
cia
,nocons
ti
tuyen má
squeunapa
rte
deunamp
l
iadoyd
ive
rsi
ficadoe
len
copa
tr
imon
ia
[Link]
ciónde“monumen
tos
”,que
puedein
clu
irtan
toed
i
fic
ioscomocon
jun
tosed
i
lic
ios
,hacere
feren
ciat
rad
ic
iona
lmen
te
ab
iene
spo
rtado
resdes
ign
i
ficado
sre
levan
tesv
incu
lado
sconhe
cho
shi
stó
rico
socon
e
tapa
s dela e
volu
ción a
rqu
i
tec
tón
ica o a
rt
íst
ica
. Lo
ssi
tio
sarqueo
lóg
ico
ses
tán
fundamen
talmen
te re
fer
ido
s a re
l
icto
s, po
rlo gene
ralen e
stado de ru
ina
, de
c
iv
il
iza
cione
syaine
xis
ten
tesob
iendee
tapa
spa
sada
sdeunade
term
inadacu
l
tura
.El
con
cep
todecen
troh
is
tór
ico
,po
rsupa
rte
,fuege
stadoen e
lcon
tex
tocu
l
tura
leu
ropeo
pa
raha
cerre
feren
ciaalo
sse
cto
resan
tiguo
sdec
iudade
s,pa
rt
icu
larmen
teaque
l
los
co
rre
spond
ien
tesae
tapa
spre
indu
str
ia
les
, quese d
i
feren
cian po
rsu mo
rfo
log
ía y
ra
sgo
sarqu
i
tec
tón
ico
sdela
sexpan
sione
squetu
vie
ronla
sciudade
sdu
ran
telo
ssig
los
X
IXyXX
.Elcon
cep
todecen
troh
is
tór
icofuet
ran
sfe
ridoao
tro
scon
tex
tosgeog
ráf
ico
s
ycu
l
tura
les
,en
tree
l
loslo
spa
íse
sibe
roame
ricano
s,aunqueen mu
cha
sciudade
sde
nue
strareg
ión
,ye
spe
cia
lmen
tedeA
rgen
t
ina
,noe
sfá
cil
,ha
l
larse
cto
resoba
rr
iosque
ha
yan con
servado s
in ma
yore
sal
tera
cione
sla
s ca
rac
ter
íst
ica
s mo
rfo
lóg
ica
so
a
rqu
i
tec
tón
ica
sdeépo
caspa
sada
s.E
l Co
loqu
iorea
l
izado en Qu
i
toen1897de
fin
íaa
l
cen
tro h
is
tór
ico como “
todo
s aque
l
losa
sen
tam
ien
tos humano
svi
vos
,fue
rtemen
te
∗
Arqu
itec
to espec
ializado enconservac
ióny gestión de
l pa
tr
imonio
.E sInvest
igador dela
Comis
ión deInve s
tigacionesCien
tí
ficas dela Provinc
ia de Bueno
sA ires
,P res
iden
te del
Comi
téArgent
inoein tegrantede
lCom i
téEjecut
ivode lConse
joInte
rnac
ionalde Monumentosy
S
it
ios(ICOMOS ).
1
cond
ic
ionado
spo
runae
stru
ctu
raf
ís
icap
roven
ien
tede
lpasado
,re
cono
cib
lescomo
rep
resen
tat
ivo
sdelae
volu
cióndeunpueb
lo.
”
La con
side
rac
ión de o
tro
stipo
s de b
iene
s en ca
l
idad de pat
rimon
io cuen
ta con
an
teceden
tesqueseremon
tana
lsig IX2. S
lo X inemba
rgo
,lacon
sag
rac
ióndeuna
v
is
ión má
samp
l
iare
spe
ctoa
lpa
tr
imon
ioapa
recee
xpl
íci
tamen
teen1964cuandoe
l
Segundo Cong
resoIn
terna
ciona
l de Expe
rto
s en Re
stau
rac
ión de Monumen
tos
,
reun
idoenlac
iudaddeVene
cia
,adop
tóla Ca
rtain
terna
ciona
lpa
ralacon
serva
cióny
re
stau
rac
iónde monumen
tosys
i
tio
s, má
scono
cidapo
reln
omb
redelac
iudadenque
3
fue reda
ctada. La Ca
rta de Vene
cia e
xpre
sa quela no
ción de monumen
to
“comp
rendelac
rea
cióna
rqu
i
tec
tón
icaa
is
ladaa
sícomota
mbiéne
lsi
tiou
rbanooru
ral
queno
sof
recee
lte
st
imon
iodeunac
iv
il
iza
ciónpa
rt
icu
lar
,deunafa
serep
resen
tat
iva
delae
volu
ciónop
rog
resoodeunsu
cesoh
is
tór
ico
” yag
regaque“sere
f
ierenosó
loa
la
sgrande
screa
cione
ssinoigua
lmen
teaob
ras mode
sta
squehanadqu
ir
idocone
l
t
iempouns
ign
i
ficadocu
l
tura
l”
.Elca
rác
terdete
st
imon
io men
cionadopo
rla Ca
rtade
Vene
cia hab
i
li
tólacon
side
rac
ión de b
iene
scon e
sca
sore
cono
cim
ien
to en épo
cas
an
ter
iore
s, en
tre o
tro
sla a
rqu
i
tec
tura ve
rná
cula
,los comp
le
josindu
str
ia
les
,lo
s
e
stab
lec
imien
tosru
rale
strad
ic
iona
lesolo
sja
rdine
sypa
rque
s.
Laadop
cióndelaCon
ven
ciónre
lat
ivaalap
rote
cciónde
lpa
tr
imon
io mund
ia
lcu
l
tura
ly
na
tura
lpo
rpa
rtedela Con
feren
cia Gene
ralde UNESCOen1972ab
rióo
trapue
rtaa
unav
is
ión má
s amp
l
ia de
lpa
tr
imon
io, aunquesu
sefe
ctos nose h
ic
ieron no
tab
les
ha
stauno
squ
inceaño
s má rde4.A
sta lcla
si
fica
ralpa
tr
imon
iocu
l
tura
l
,la Con
ven
ción
u
ti
l
izalo
sté
rmino
smonumen
tos,g
rupo
sdeed
i
fic
ios ys
i
tio
s. Enlade
fin
ic
ióndelo
s
ú
l
timo
s,s
ibienenp
rin
cip
iore
fer
ido
spr
inc
ipa
lmen
tea s
i
tio
sarqueo
lóg
ico
s,in
trodu
ce
unaf
rasequetend
rías
induda
ssu
sefe
cto
s:ob
racon
jun
taen
tree
lse
rhumanoyla
na
tura
leza,u
ti
l
izadade
sdep
rin
cip
iosdeladé
cadade1990pa
rade
fin
irunadela
s
con
side
rada
s“nue
vas
”ca
tego
ría
spa
tr
imon
ia
les
,lo
spa
isa
jescu
l
tura
les
.
La dé
cada de 1990 yla p
rime
ra de
l nue
vo s
iglo apo
rtaron nue
vos con
cep
tos
t
radu
cido
senca
tego
ría
spa
tr
imon
ia
lese
spe
cíf
ica
s,dela
squere
sul
tan má
sno
tab
les
,
ene
lcampode
lpa
tr
imon
io ma
ter
ia
l,lo
spa
isa
jescu
l
tura
lesylo
sit
ine
rar
ioscu
l
tura
les
.
En su e
labo
rac
ión y de
sar
rol
lojugó un pape
limpo
rtan
te, ademá
s dela p
rop
ia
UNESCO
,el Con
sejoIn
terna
ciona
lde Monumen
tosyS
i
tios(
ICOMOS
),po
rloquese
c
i
tarán
,enla
sse
ccione
sques
iguen
,alguno
spá
rra
fosdedo
cumen
tosp
rodu
cido
spo
r
2
amba
s o
rgan
iza
cione
s. E
sto
s camb
ios en la
s v
is
ione
s pa
tr
imon
ia
les fue
ron
a
compañado
spo
relde
sar
rol
lode
lpa
tr
imon
ioinma
ter
ial
,quea
lcan
zóg
rand
i
fus
ióna
pa
rt
ir dela dé
cada de 1990 ha
stala adop
ción
, po
r pa
rte de UNESCO
, de una
Con
ven
ción e
spe
cíf
ica en e
laño 2003
. An
tesdecon
clu
ir els
iglo XX
,la Ca
rta de
l
Tu
rismoCu
l
tura
lde
lICOMOSre
fle
jabalo
scamb
ioscon
ceptua
lesdelo
súl
timo
stre
inta
año
s,a
lexp
resa
r que e
l pa
tr
imon
ioin
clu
ye “
los pa
isa
jes
,lo
ssi
tio
shi
stó
rico
s,lo
s
emp
lazam
ien
tos y en
torno
s con
stru
ido
s,a
sí comola b
iod
ive
rsidad
,lo
sgrupo
s de
ob
jeto
sdi
verso
s,la
strad
ic
ione
s pa
sada
syp
resen
tes
, ylo
s cono
cim
ien
tosy
e
xpe
rien
cia
svi
tale
s”.
La
sno
tasques
iguent
ienene
lpropó
si
todere
seña
rcómoe
sta
snue
vasca
tego
ría
s
pa
tr
imon
ia
lesfue
rontomandofo
rma at
ravé
s dela a
cción delo
sorgan
ismo
s
men
cionado
sydelae
labo
rac
ióndedo
cumen
tosquecon
st
itu
yenho
ylo
sre
feren
tes
teó
rico
sene
lcampode
lpa
tr
imon
iocu
l
tura
l
.
Lospa
isa
jescu
ltu
rales
Enre
lac
ióncone
lpa
tr
imon
io,lano
cióndepa
isa
jecu
l
tura
lfuecon
sag
radaen1992
,
consuin
clu
siónenla
sDi
rec
tr
ice
sprá
cti
caspa
ralaap
l
ica
ción dela Con
ven
ciónde
l
Pa
tr
imon
io Mund
ia
l.E
lcon
cep
to,noob
stan
te,noe
ra nue
vo,ysu
rgiódeuncampo
c
ien
tí
fi
co nov
incu
lado en p
rin
cip
io a
l pa
tr
imon
iocomo esla geog
raf
ía.E
lté
rmino
“pa
isa
je”t
ieneenca
ste
l
lanot
resa
cep
cione
s:e
xten
siónd
ete
rrenoquesevede
sdeun
s
i
tio
,ex
ten
sióndete
rrenocon
side
radaensua
spe
ctoa
rt
íst
icoyp
intu
raod
ibu
joque
5
rep
resen
tac
ier
tae
xten
sióndete
rreno.E
lra
sgocomúndee
sta
sde
fin
ic
ione
sesque
ha
cenre
feren
ciaaunade
term
inadae
xten
sióne
spa
cia
lalavezquelo
s ma
ti
cesdela
s
t
resa
cep
cione
sre
fie
rena
lhe
choquepuedese
raba
rcadaco
nla m
irada(
refe
ren
ciaa
lo sen
sor
ia
l)
, con
side
rada en su a
spe
cto a
rt
íst
ico (
refe
ren
ci
a a una va
lora
ción
sub
jet
iva
)oaunaob
raa
rt
íst
ica(
refe
ren
ciaalapo
sibi
l
idadde“
rec
rea
ción
”,aunf
ict
ic
ia,
deunde
term
inadoe
spa
ciogeog
ráf
ico
).
Lano
ciónde“pa
isa
jecu
l
tura
l”fuein
trodu
cidapo
relgeóg
rafono
rteame
ricano Ca
rl
6
Saue
ren1925enuna
rt
ícu
loded
icadoala mo
rfo
log
ía de
lpa
isa
je . Bá
sicamen
te,la
e
cua
ciónp
ropue
stapo
rSaue
resquee
lpa
isa
jecu
l
tura
lese
lre
sul
tadodelaa
cciónde
unagen
te(e
lse
rhumano
)sob
ree
l med
io(
lana
tura
leza
).Ene
lcampodelageog
raf
ía
cu
l
tura
l huborea
ccione
s con
trala po
stu
ra de Saue
r, con
side
rada“ah
is
torc
is
ta y
con
cep
tua
lmen
tefun
ciona
l
is ”7.En1962
ta ,Ph
i
lip Wagne
ry Ma
rvin M
ike
sel
lexp
resaba
n
3
quee
lpa
isa
jecu
l
tura
lesunp
rodu
ctoca
rac
ter
íst
icoyconc
retodelain
ter
rela
ciónen
tre
una comun
idad humana dada
, querep
resen
ta c
ier
tasp
referen
cia
s y po
ten
cia
les
cu
l
tura
les
,yuncon
jun
tode
term
inadodec
ircun
stan
cia
sna
tura
les
.Enta
lsen
tido
,esun
pa
tr
imon
iore
sul
tan
tede mu
cha
sera
sdee
volu
ciónna
turalyde mu
cha
sgene
rac
ione
s
dee
sfue
rzohumano
.
Enre
lac
ióncone
lpa
tr
imon
io,lacon
side
rac
iónde
lpa
isajede
rivódelo
ses
tud
iosy
re
fle
xione
sre
fer
ido
salo
sja
rdine
sypa
rque
shi
stó
rico
s.En1982
,elICOMOSyla
Fede
rac
ión In
terna
ciona
l de A
rqu
i
tec
tos Pa
isa
j
ista
s(IFLA
) adop
taron enfo
rma
8
con
jun
tauna Ca
rtasob
relo
sja
rdine
shi
stó
rico
s .E
l Com
i
tédePa
tr
imon
io Mund
ialde
UNESCOin
cluyólaca
tego
ríadepa
isa
jecu
l
tura
lenlaed
ic
ión1992delasD
ire
ctr
ice
s
p
rác
tica
s pa
rala ap
l
ica
ción dela Con
ven
ción de
l Pa
tr
imon
io Mundl9, de
ia fin
iendo
como“ob
racon
jun
taen
tree
lse
rhumanoylana
tura
leza
”,ju
stamen
tela m
ismaf
rase
queseu
ti
l
izóene
lar
tícu
lop
rime
rodela Con
ven
ciónde1972pa
ralade
fin
ic
iónde
s
i
tio
.La
sDi
rec
tr
ice
s amp
l
iaron
,noob
stan
te,e
stade
fin
ic
iónha
ciendore
feren
ciaat
res
po
sib
lessub
catego
ría
sdepa
isa
jecu
l
tura
l
:
a
)eld
iseñadoyc
readoin
ten
ciona
lmen
tepo
relhomb
re,loquecomp
rendeja
rdine
sy
pa
rque
scon
stru
ido
sconin
ten
cione
ses
tét
ica
s,lo
squea menudo
,aunquenos
iemp
re,
e
stánv
incu
lado
sconed
i
fic
iosocon
jun
tosed
i
lic
ios monumen
tale
s.
b
)elpa
isa
jee
volu
ti
vo,re
sul
tadodeunimpe
rat
ivoin
ic
ialdet
iposo
cia
l,económ
ico
,
adm
in
is
tra
t
ivoore
l
igio
so,quesehade
sar
rol
ladoha
stasus
i
tua
ciónp
resen
tea
soc
iado
yenre
spue
staasuen
tornona
tura
l
.Ene
staca
tego
ríae
spo
sib
leiden
ti
fi
cardo
stipo
s:
e
lpa
isa
jecu
yop
roce
soe
volu
ti
vocon
clu
yóena
lgún momen
tode
lpa
sadope
rosu
s
ra
sgo
sdi
st
int
ivo
ssonaúnv
is
ib
les(pa
isa
jere
l
icto
)ye
lqu
econ
tinúaconunp
roce
so
e
volu
ti
vo ha
sta e
lpre
sen
te,jugando un pape
lac
tivo en re
lac
ión conla so
ciedad
con
tempo
ráneaalavezquee
xhib
iendoe
videnc
ias ma
ter
iale
sdesue
volu
ciónalo
la
rgode
ltiempo
.
c
) Lo
s pa
isa
jes cu
l
tura
lesa
soc
iat
ivo
s,e
s de
cirv
incu
lado
sae
vento
sre
l
igio
sos
,
a
rt
íst
ico
s ocu
l
tura
les
, enlo
s que pueden se
rin
sign
i
fican
tes o aun au
sen
tes la
s
e
viden
cia
s ma
ter
ia
les
.
Lo
spa
isa
jescu
l
tura
lese
volu
tivo
sseiden
ti
ficanc
laramen
tecone
spa
cio
sded
icado
sa
lap
rodu
cciónag
ríco
la:v
iñedo
s,ca
feta
lesycampo
sdecu
l
tivoengene
ralcon
sti
tuyen
4
e
jemp
losdee
stasub
catego
ría
. En A
rgen
tina
,lano
tab
let
ran
sfo
rma
cióndelal
lanu
ra
pampeana po
rla a
cción humana
,in
clu
yendo e
lreemp
lazo de
lpa
stiza
lor
igina
lpo
r
o
tro
stipo
sdeg
ram
ínea
sylain
trodu
ccióndee
spe
cie
sdeárbo
lese
xót
ica
shandado
comore
sul
tadounca
rac
ter
íst
icopa
isa
jecu
l
tura
l
,quecon
sti
tuyeunadela
simágene
s
má
s d
i
fund
ida
s de
l pa
ís. En lo que con
cie
rne a pa
isa
jes aso
cia
ti
vos
, e
sta
sub
catego
ría
,quesere
f
ierein
clu
siveacomponen
tespu
ramen
tena
tura
lesenlo
sque
e
lcomponen
tecu
l
tura
lese
lsign
i
ficadoqueledae
lse
r humano
,es
tárep
resen
tadaen
toda
sla
scu
l
tura
sens
i
tio
svin
culado
sap
rác
tica
sre
l
igio
sas
,ta
lescomo mon
taña
s,r
íos
oá
rbo
lessag
rado
[Link]
iénsepod
ríanin
clu
iren
trelo
spa
isa
jesa
soc
iat
ivo
sespa
cio
s
enlo
s quetu
vie
ronluga
r su
ceso
shi
stó
rico
s delo
s que no quedante
stimon
ios
ma
ter
ia
les
, ta
les como ba
tal
las
. De e
ste modo
, podemo
s cons
ide
rar en e
sta
sub
catego
ríadepa
isa
jecu
l
tura
laso
cia
ti
voen A
rgen
tinaa
l Campodela G
lor
ia,enla
lo
cal
idaddeSanLo
ren
zo,dondetu
voluga
relfamo
socomba
te.
Enre
lac
ióncon e
sta ú
l
timasub
catego
ría
, du
ran
telo
súl
timo
s año
sse hain
ic
iado
a
sim
ismola con
side
rac
ión delo
s “monumen
tos dela na
tura
leza
”, pa
ra ha
cer
re
feren
ciaas
i
tio
soe
spa
cio
sna
tura
lesquepuedenhabe
rten
idounsen
tidocu
l
tura
l
l
igadoalore
l
igio
soos
imbó
l
icoob
ienquehanin
spi
radoob
rasc
ien
tí
fi
cas
,ar
tís
tica
so
l
i
tera
ria
s. La d
iscu
siónsob
relo
s monumen
tos dela na
tura
lezafuelan
zada po
rel
ICOMOSenunareun
iónrea
l
izadaen Manao
sen2007
;sib
ienha
stae
l momen
tono
ha a
lcan
zado un de
sar
rol
loimpo
rtan
te,e
ltemase hain
sta
lado enlo
sgrupo
s de
re
fle
xiónydeba
te.E
lhe
chodehabe
rsep
ropue
stolac
iudadb
ras
i
leñade Manao
spa
ra
e
llan
zam
ien
tode
lprog
ramaobede
cea
lhe
choque A
lexande
rvon Humbo
ldtemp
leó
ju
stamen
te e
lté
rmino“monumen
to dela na
tura
leza
”eno
cas
ión de su v
ia
je de
e
xplo
rac
iónalaAma
zon
ía.
Lo
s pa
isa
jescu
l
tura
lesentan
toca
tego
ría pa
tr
imon
ia
lfue
ronin
clu
ido
s, at
ravé
s de
e
jemp
losdetodoe
l mundo
,enlaL
is
tade
lpa
tr
imon
io Mund
ia
ldeUNESCOsob
retodo
a pa
rt
ir delo
spr
ime
ros año
s de
lsig
lo XX
I. Enlo que con
cie
rne a pa
íse
s
ibe
roame
ricano
s,cabe men
ciona
rlo
sca
sosde
lTr
in
idadye
l Va
l
ledelo
sIngen
ios
(Cuba
,in
scr
ipto en 1988
),e
lva
l
le de V
iña
les(Cuba
, 1999
),e
l pa
isa
jecu
l
tura
l de
A
ran
jue
z(E
spaña
,2001
),la Queb
radade Humahua
ca(A
rgen
tina
,2003
)ye
lpa
isa
je
aga
verodeTequ
i
la(Mé
xico
,2006
).
5
Unodelo
stema
squesehandeba
tidoin
ten
samen
tedu
ran
telo
súl
timo
saño
sess
i
co
rre
spondein
clu
irala
sciudade
sola
sárea
surbana
senla ca
tego
ríadepa
isa
jes
cu
l
tura
les
.De
sdeunpun
todev
is
tacon
cep
tua
l
,nocabedudaquelac
iudadcon
sti
tuye
e
l pa
isa
jecu
l
tura
l po
rex
celen
cia
,ya queimp
l
icala máx
imain
terven
ciónsob
re e
l
med
iona
tura
lae
fec
tosdeadap
tar
loala
sne
ces
idade
sdelse
rhumanoencomun
idad
.
Enloquecon
cie
rneacue
stione
sope
rat
iva
s,tan
toe
lICOMOScomoe
l Com
i
téde
Pa
tr
imon
io Mund
ia
lseha mo
stradore
ti
cen
te,po
rel momen
to,aadm
i
tirc
iudade
senla
ca
tego
ríadepa
isa
jescu
l
tura
les
,sib
ienpuededa
rsee
lca
sodepa
isa
jescu
l
tura
lesen
med
iou
rbano
,comopo
rejemp
lounpa
rque
,odepa
isa
jescu
l
tura
lesquein
clu
yen
pob
lac
ione
s. Quedac
laro
,detodo
s modo
s,quelaca
rac
ter
iza
cióndela
sciudade
s
como“g
rupo
sdeed
i
fic
ios
”,ta
lcomoe
stab
lecee
lar
tícu
lo p
rime
rodelaCon
ven
ciónde
l
pa
tr
imon
io Mund
ia
l,e
satoda
slu
cesin
suf
ic
ien
tepa
raimp
l
ica
rtodalacomp
le
jidadde
l
o
rgan
ismou
rbano
. Ene
stesen
t
ido
,lad
iscu
siónin
ic
iadaen2005sob
relo
s“pa
isa
jes
h
is
tór
ico
surbano
s”, que se p
resen
ta má
s aba
jo, ab
rió un cam
ino pa
ra un nue
vo
en
foquesob
ree
lpa
tr
imon
iou
rbano
.
Losi
tine
rar
ioscu
ltu
rales
E
l con
cep
to dei
tine
rar
io cu
l
tura
les aun má
sre
cien
te; comen
zó at
raba
jarse a
con
tinua
ción delain
scr
ipc
ión po
r pa
rte de E
spaña de
l Cam
ino de San
tiago de
Compo
ste
laenlaL
is
tade
lPa
tr
imon
io Mund
ial
,en1993
,ysea
fian
zóapa
rt
irdeuna
se
riedereun
ione
sdee
xpe
rto
sydelac
rea
cióndeun Com
i
té C
ien
tí
fi
coIn
terna
ciona
l
deICOMOSre
fer
ido a
ltema
. Enla ed
ic
ión 2005 delasD
ire
ctr
ice
s, e
l Com
i
té de
Pa
tr
imon
io Mund
ia
lin
corpo
rólo
sit
ine
rar
ioscomoca
tego
ríae
spe
cíf
icadepa
tr
imon
io
cu
l
tura
l
. Ene
steca
soset
ratadeunab
iencu
yocomponentee
sen
cia
lesunav
íade
comun
ica
ción
,yaseate
rre
stre
,acuá
ti
cao m
ix
ta,encu
yore
cor
ridosehandado
,alo
la
rgo de
ltiempo y de mane
ra con
tinua y so
sten
ida
,in
te
rcamb
ios ein
fluen
cia
s
cu
l
tura
lesalola
rgodeunpe
ríododet
iempo
,la
sque se man
i
fie
stanenunpa
tr
imon
io
cu
l
tura
ltan
to ma
ter
ia
lcomoinma
ter
ia
l. Dee
ste modo,e
lcon
cep
todei
tine
rar
iocu
l
tura
l
in
clu
ye a o
tra
sca
tego
ría
s,ya que alola
rgo delo
scam
i
nose
s po
sib
le en
con
tra
r
componen
tes ma
ter
ia
les de d
ive
rsa na
tura
leza (pa
isa
jes na
tura
les y cu
l
tura
les
,
c
iudade
s, pueb
los
, in
sta
lac
ione
s indu
str
ia
les
, ed
i
fic
ios
,etc
.) como inma
ter
ia
les
(
lengua
s,co
stumb
res
,trad
ic
ione
s).
6
La Ca
rtadei
tine
rar
ioscu
l
tura
lesadop
tadapo
rICOMOS en2008
,lo
sde
finecomo
“Todav
íadecomun
ica
ciónte
rre
stre
,acuá
t
icaodeo
trot
ipo
,fís
icamen
tede
term
inada
yca
rac
ter
izadapo
rpo
see
rsup
rop
iaye
spe
cíf
icad
inám
ica yfun
ciona
l
idadh
is
tór
ica
quereúna
lass
igu
ien
tescond
ic
ione
s:
a
) Se
rre
sul
tadoyre
f
lejode mo
vim
ien
tosin
tera
ct
ivo
sdepe
rsona
s,a
sícomode
in
tercamb
ios mu
l
tid
imen
siona
les
, con
tinuo
s y re
cíp
roco
s de b
i
ene
s, idea
s,
cono
cim
ien
tosyva
lore
sen
trepueb
los
,pa
íse
s,reg
ione
socon
t
inen
tes
,alola
rgode
con
side
rab
lespe
ríodo
sdet
iempo
.
b
) Habe
rgene
radounafe
cunda
ción mú
l
tip
leyre
cíp
roca
,ene
lespa
cioyene
l
t
iempo
,dela
scu
l
tura
safe
ctada
squese man
i
fie
statan
toensupa
tr
imon
iotang
ib
le
comoin
tang
ib
le.
c
) Habe
rin
teg
radoenuns
is
temad
inám
icola
sre
lac
ione
shis
tór
ica
sylo
sbiene
s
cu
l
tura
lesa
soc
iado
sasue
xis
ten
cia
”10
.
Conlain
corpo
rac
ióndelo
sit
ine
rar
ioscu
l
tura
les
,lano
cióndepa
tr
imon
ioa
lcan
zano
só
lounad
imen
siónte
rr
ito
ria
lsino
,eno
cas
ione
s,in
tercon
t
inen
tal
. Aca
sossob
relo
s
quesee
stát
raba
jandode
sdeha
ceyava
rio
saño
s,comola Ru
tadelaSedaenA
sia
,
se puede ag
rega
r, a modo de e
jemp
lo,e
lpro
yec
to Cam
ino Rea
lIn
tercon
tinen
tal
,
lan
zado de
sde e
l com
i
té c
ien
tí
fi
coin
terna
ciona
l de
l ICO
MOS sob
rei
tine
rar
ios
cu
l
tura
lesya
ctua
lmen
te en de
sar
rol
lo, ba
sado en e
les
tud
io dela
svía
s de
comun
ica
ciónquev
incu
labanalapen
ínsu
laIbé
ricaconsu
ste
rr
ito
rio
sdeu
l
trama
ryen
lared de c
ircu
lac
iónte
rre
stre
, ma
rí
tima yf
luv
ia
l en cadareg
ión
,in
clu
yendola
iden
ti
fica
ciónyreg
ist
rodelo
scomponen
tespa
tr
imon
ia
le
sex
is
ten
tes
.
Lade
fin
ic
ióne
vocada má
sar
riba
,pe
rmi
tee
xpl
ica
ryen
tende
rnosó
loloquee
sun
i
tine
rar
iocu
l
tura
lsinotamb
iénaque
l
loquenoloe
s,yaquee
lté
rminoa
lcan
zóg
ran
d
i
fus
iónene
sto
súl
t
imo
saño
s;a menudoapa
recencon
fus
ione
senre
lac
iónconlo
s
i
tine
rar
ios cu
l
tura
les
, sob
retodo cuando se v
incu
la e
l co
ncep
to con a
cti
vidade
s
tu
rís
tica
s. Uni
tine
rar
iocu
l
tura
lpuedepo
rsupue
stose
rut
i
lizadoconf
ine
stu
rís
tico
s,
pe
ronotodo
slo
sit
ine
rar
iosoru
tastu
rís
tico
sson
,segúnlade
fin
ic
iónquecon
sta má
s
a
rr
iba
,it
ine
rar
ioscu
l
tura
les
. Un he
cho bá
sico pa
ralaiden
ti
fica
ción de uni
tine
rar
io
cu
l
tura
lcon
sis
te en de
term
ina
rcuá
lfuesufun
ción h
is
tór
ica
, quele d
iosen
tido y
p
romo
viólac
ircu
lac
ióndepe
rsona
syb
iene
sye
lcon
sigu
ien
tein
ter
camb
iocu
l
tura
la
queha
cíamo
sre
feren
cia
.Alguno
saspe
cto
satene
rencuentapa
rae
vi
tarcon
fus
ione
s
con
cep
tua
lesson
:
7
- Lo
sbiene
s pa
tr
imon
ia
les(monumen
tos
, con
jun
tos
,ciudad
esh
is
tór
ica
s, pa
isa
jes
cu
l
tura
les
)sepuedev
incu
larcone
lfindepe
rmi
ti
rofa
ci
li
tarla
svi
si
tas
.Es
tare
lac
ión
pod
ría ba
sarse en e
lsign
i
ficado cu
l
tura
l delo
sluga
res
, po
r su
s ca
rac
ter
íst
ica
s
comune
s, sob
re su pe
rt
inen
cia a un pe
ríodo h
is
tór
ico o a
rtí
st
ico
,et
c, pe
ro e
sta
"con
stru
cción
"noimp
l
icaquee
stemo
sfren
teauni
tine
rar
iocu
l
tura
l
.Es
topod
ríase
r
de
fin
idocomouni
tine
rar
iotu
rís
tico
,in
clu
souni
tine
rar
iopa
tr
imon
ia
l,pe
roencua
lqu
ier
ca
so,set
ratadeunacon
stru
ccióncon
tempo
ráneadeo
rgani
zarv
is
ita
salo
sluga
res
de
lpa
tr
imon
io.
-Lareddeca
rre
tera
sofe
rro
car
ri
lespod
ríatene
runpape
lespe
cíf
icoenlah
is
tor
iade
unareg
ión
,unpa
ísouncon
tinen
[Link]
ces
,la
sca
rre
tera
solo
sfe
rro
car
ri
less
irv
ieron
pa
ralao
cupa
ciónolaco
lon
iza
cióndeva
sto
ste
rr
ito
riosha
staen
ton
cese
sca
samen
te
pob
lada
. Laimpo
rtan
cia h
is
tór
ica de e
sta
sca
rre
tera
s ofer
roca
rr
ile
ses
táfue
ra de
duda
, pe
ro e
so nos
ign
i
fica queson e
xac
tamen
tei
tine
rario
scu
l
tura
les
. Pa
ra e
sta
r
segu
rosdequeseseña
leuni
tine
rar
iocu
l
tura
l
,esfundamen
talda
rsecuen
tadecuá
l
fue e
lpropó
si
to e
spe
cíf
ico de e
saru
ta, ve
ri
fica
rla pe
rsi
sten
cia de e
ste p
ropó
si
to
e
spe
cíf
icoenunlap
socon
side
rab
ledet
iempoy
,sob
retodo
,ve
ri
fica
rquee
stef
infue
lacau
sadein
fluen
cia
scu
l
tura
lesquesere
fle
janenlo
sco
mponen
tesde
lpa
tr
imon
io
tang
ibleein
tang
ible
.
O
troa
spe
ctoimpo
rtan
tequesed
iscu
t
iódu
ran
telo
súl
timo
saño
ssere
lac
ionaconqué
quesu
cedes
ielu
soh
is
tór
icoquesu
sten
talade
fin
ic
iónde uni
tine
rar
iocu
l
tura
lha
de
sapa
rec
ido
. Ene
stea
spe
cto
,podemo
sen
con
tra
rdo
ssi
tua
cione
sbá
sica
s:quee
l
p
ropó
si
toe
spe
cíf
icoh
is
tór
icodelaca
rre
terahade
sapa
rec
idooquetoda
víae
svá
l
idoy
v
ivo
. En e
ste ca
so, se e
spe
ra que en
con
tremo
slo
s componen
tes de
l pa
tr
imon
io
re
lac
ionado conlaru
ta cu
l
tura
l que pod
ría pe
rtene
cera d
is
tin
tos pe
ríodo
s de su
de
sar
rol
lo. Pe
ro pod
ría o
cur
ri
r que e
lpropó
si
to e
spe
cífi
co h
is
tór
ico que apo
yala
de
fin
ic
ióndeuni
tine
rar
iocu
l
tura
lhade
sapa
rec
ido
,aunquee
lcam
inoens
íex
is
teyse
s
igue u
t
il
izando conf
ine
s de comun
ica
ción ola c
ircu
lac
ión
. En e
ste ca
so,lo
s
componen
tes de
l pa
tr
imon
io e
sta
rre
lac
ionado conlaru
ta cu
l
tura
l deben se
rlo
s
re
lac
ionado
sconlafun
cióne
spe
cíf
icah
is
tór
ico
.Ot
roscompon
ente
sde
lpa
tr
imon
io,ya
seatang
ibleoin
tang
ible
,sepuedeen
con
tra
ralola
rgodelaru
ta,p
rodu
cido
s má
sal
lá
delaépo
caenquelaru
tacump
lesufun
ciónh
is
tór
ica
.Es
tose
lemen
tosde
lpa
tr
imon
io
puede
,ydebe
,tamb
iénhas
idoreg
ist
radayp
roteg
ida,pe
rodebequeda
rcla
roqueno
8
con
sti
tuyenpa
rtein
teg
ran
tedelaru
tacu
l
tura
l
. Só
lolo
stema
sre
lac
ionado
scone
l
p
ropó
si
toh
is
tór
icodelaru
tapuedese
rcon
side
radocomo unapa
rtede
ltodo
.
Pa
trimon
iocu
ltu
ralinma
ter
ial
S
ibien e
sta
s no
tase
stánre
fer
ida
sfundamen
talmen
te ala
s nueva
sca
tego
ría
s de
pa
tr
imon
io ma
ter
ia
l,re
sul
tane
cesa
rioha
ceruna men
ción
,aunqueseab
reve
,ace
rca
de
lpa
tr
imon
ioinma
ter
ia
lyaque
,du
ran
teladé
cada de1990yloquevade
lnue
vo
s
iglo
,es
tet
ipodepa
tr
imon
iohaganadounluga
rde p
riv
i
leg
ioenloquecon
cie
rnea
e
stud
ios
,reun
ione
scien
tí
fi
casydo
cumen
tosin
terna
ciona
les
. Sue
volu
ciónpuedese
r
segu
idaat
ravé
sdeunase
riededo
cumen
tos
,encu
yage
sta
ciónyap
l
ica
cióncabea
UNESCOunpape
lfundamen
tal
,que
,enunlap
soquee
xcedeenpo
colo
sdie
zaño
s,
con
tr
ibu
yenaqueha
yaganado
lafue
rzayd
i
fus
ióna
ctua
les
.
En no
viemb
re de 1989 la Con
feren
cia Gene
ral de la UNESCO ap
robó la
Re
comenda
ción sob
rela sa
lvagua
rdia dela cu
l
turat
rad
iciona
l y popu
lar
, de
fin
ida
como“e
lcon
jun
todec
rea
cione
squeemanandeunacomun
idadcu
ltu
ralfundada
sen
lat
rad
ic
ión
,exp
resada
s po
r un g
rupo o po
rind
iv
iduo
s y quere
cono
cidamen
te
re
spondenala
sexpe
cta
ti
vasdelacomun
idadencuan
toe
xpre
sióndesuiden
tidad
cu
l
tura
lyso
cia
l
;la
sno
rma
sylo
sva
lore
sset
ran
smi
teno
ralmen
te,po
rim
i
tac
iónode
o
tra
s mane
ras
.Su
sfo
rma
scomp
renden
,en
treo
tra
s,lalengua
,lal
i
tera
tura
,la mú
sica
,
ladanza
,lo
sjuego
s,la m
i
tolog
ía,lo
sri
tos
,la
sco
stum
bre
s,laa
rte
san
ía,laa
rqu
i
tec
tura
yo
tra
sar
tes
”.Cone
stete
xto
,lacon
side
rac
ióndeunpa
tr
imon
ioinma
ter
ia
ladqu
ir
ía
impo
rtan
ciayd
i
fus
iónin
terna
ciona
l
.
E
lre
cono
cim
ien
tode
lpa
tr
imon
ioinma
ter
ia
lquedóp
lasmadoa
sim
ismoenlad
is
tin
ción
e
stab
lec
idaen1999po
r UNESCOre
fer
idaa“ob
ras mae
stra
sde
lpa
tr
imon
ioo
rale
inma
ter
ia
l”
, quein
clu
yefo
rma
s de e
xpre
sión o
rale
s yt
rad
ic
iona
les comolengua
s,
l
i
tera
tura o
ral
, dan
zas
, mú
sica
,juego
s, m
i
tolog
ía,r
i
tua
les
, co
stumb
res yté
cni
cas
a
rte
sana
les
.Lad
is
tin
ciónfueo
torgadaha
stae
l momen
toendo
soca
sione
s,y
,enlo
quecon
cie
rnea
lcon
tex
tola
tinoame
ricano
,in
clu
yee
xpres
ione
scomolo
sca
rna
vale
s
de O
ruroyBa
rranqu
i
lla
.
9
E
lpun
tocu
lminan
tedelac
rec
ien
teimpo
rtan
ciao
torgadaa
lpa
tr
imon
ioinma
ter
ia
lesla
Con
ven
ciónpa
ralasa
lvagua
rdiade
lpa
tr
imon
iocu
l
turalinma
ter
ia
l,ap
robadapo
rla
Con
feren
cia Gene
ralde UNESCOeno
ctub
rede2003
. En e
ldo
cumen
tosede
finea
l
pa
tr
imon
io cu
l
tura
l inma
ter
ia
l como “lo
s u
sos
, rep
resen
tac
ione
s, e
xpre
sione
s,
cono
cim
ien
tosyté
cni
cas-
jun
toconlo
sin
strumen
tos
,ob
jeto
s,a
rte
fac
tosye
spa
cio
s
cu
l
tura
les quele
ssoninhe
ren
tes
- quela
scomun
idade
s,los g
rupo
sy en a
lguno
s
ca
soslo
sind
iv
iduo
sre
conoz
cancomopa
rte
integ
ran
tedesupa
tr
imon
iocu
l
tura
l”
.
A
l re
cono
cim
ien
to de c
rea
cione
strad
ic
iona
les y popu
lare
s se in
corpo
ró e
l
co
rre
spond
ien
te a lo
s modo
stran
smi
ti
r cono
cim
ien
tos
, té
cnica
s yt
rad
ic
ione
s,
pa
rt
icu
larmen
teat
ravé
sdelae
xpre
siónve
rba
lyd
irec
taen
tre mae
stroyap
rend
iz
.El
m
ismo año dela Conven
ciónsob
re e
l pa
tr
imon
ioinma
ter
ial
, UNESCO adop
tóla
s
D
ire
ctr
ice
s pa
ra e
lre
cono
cim
ien
to delo
ste
soro
s humano
s vi
vien
tes
,es de
cir
,
pe
rsona
squeen
carnan
,eng
rado má
ximo
,la
sde
stre
zasyté
cni
casne
cesa
ria
spa
rala
man
i
fes
tac
ióndec
ier
tosa
spe
cto
sdelav
idacu
l
tura
lde unpueb
loylape
rdu
rab
i
lidad
desupa
tr
imon
iocu
l
tura
l ma
ter
ia
l.
Pa
isa
jesh
istó
ricosu
rbanos
S
ibiennoha
yha
stae
l momen
touna
cue
rdounán
imeenre
lac
iónconquee
lcon
cep
to
de “pa
isa
je h
is
tór
ico u
rbano
” con
st
itu
ya una ca
tego
ría pa
tr
imon
ia
l, no
s pa
rece
pe
rt
inen
tecon
clu
ire
sta
sno
tasconunare
lac
iónde
ldebatedelo
súl
timo
scua
troaño
s,
yaquein
volu
crae
stacon
cep
ción má
samp
l
iade
lcon
cep
todepa
tr
imon
ioin
cluyendo
a
spe
cto
s ma
ter
ia
leseinma
ter
ia
les
. Enloquecon
cie
rnea c
iudade
soá
rea
surbana
s
conva
lore
shi
stó
rico
s,a
rqu
i
tec
tón
ico
soamb
ien
tale
s,lo
sdocumen
tosin
terna
ciona
les
quere
f
lejanlo
spr
inc
ip
iosteó
rico
syope
rat
ivo
ssonla Re
comenda
ciónde UNESCO
re
fer
idaalo
scon
jun
tosh
is
tór
ico
sysufun
ciónenlav
idacon
tempo
ránea
,adop
tadaen
Na
irob
ien1976
,yla Ca
rtadeICOMOSsob
rec
iudade
sy pob
lac
ione
shi
stó
rica
s,de
l
año 1987
. Lo
sbiene
s pa
tr
imon
ia
lesu
rbano
s con
sti
tuyen una dela
s ca
tego
ría
s
pa
tr
imon
ia
les má
scomp
le
jas enlo quere
spe
cta a mane
jo, ya que
, po
rsu p
rop
ia
fun
ción de a
lbe
rga
r una comun
idad camb
ian
te en e
ltiem
po,la
sciudade
s son
o
rgan
ismo
squeseen
cuen
tranenunp
roce
sope
rmanen
tede mu
tac
ión
,ena
lguno
s
ca
sos pon
iendo enr
iesgo
slo
s va
lore
s quela
s con
vie
rten en pa
rte de
lace
rvo
pa
tr
imon
ia
l.
10
En e
l con
tex
toin
terna
ciona
l
,ele
scena
rio a
ctua
lpre
sen
ta a
lguno
sra
sgo
s quelo
d
i
feren
cianenre
lac
iónadé
cada
san
ter
iore
s. Alaamp
l
iac
ióncon
stan
tede
lcon
cep
to
depa
tr
imon
iosesumane
lin
cremen
tode
lpúb
l
icoin
teresadoene
ltema
,in
cen
ti
vado
po
rlo
s med
iosded
i
fus
iónyla
s mode
rna
sté
cni
casdein
tercamb
iodein
forma
ción
,el
a
van
cedela
sindu
str
iascu
l
tura
lesye
lde
sar
rol
los
ign
i
fica
ti
vode
ltu
rismoae
sca
la
p
lane
tar
ia. Ene
stee
squema
,elpa
tr
imon
iocu
l
tura
lsecon
vie
rte
, mu
cha
sve
ces
,en
e
spe
ctá
culo
, me
rcan
cíayob
jetodecon
sumo ma
sivo
. Po
rot
ra pa
rte
,la
sciudade
sse
hanlan
zadoaunaca
rre
radepo
sic
ionam
ien
toenun mundog
loba
l
izadoycompe
ti
ti
vo;
pa
rae
l
lo,lacon
stru
ccióndeg
rande
sequ
ipam
ien
tos
,de
stinado
salaadm
in
is
tra
ción
,el
come
rcio
,lad
ive
rsiónoe
ltu
rismo
,secon
vie
rtenene
stra
teg
iaspo
sib
les
. Con
tarcon
ed
i
fic
ios ocomp
le
jos ed
i
lic
iosp
roye
ctado
s po
rarqu
i
tec
tos defamain
terna
ciona
ly
ráp
idamen
te d
i
fund
ido
s po
r lo
s med
ios de comun
ica
ción
, so
n con
side
rado
s
opo
rtun
idade
spa
raquela
sciudade
sseanre
cono
cida
s,va
lorada
syv
is
itada
s. Ala
vez
,pre
sione
svin
culadascone
lde
sar
rol
loset
radu
cenen unac
rec
ien
tee
spe
cula
ción
sob
re e
lsue
lo u
rbano
. Enca
sos dec
iudade
so á
rea
surbana
sconva
lor un
ive
rsa
l
e
xcep
ciona
l
,es
tas
i
tua
ciónimp
l
icaunaamena
zaasuin
tegr
idadyau
ten
ti
cidad
,aun
cuandola
sin
terven
cione
sserea
l
icenfue
radela
szona
sconlo
sgrado
s má
ximo
sde
p
rote
cción
.
Enre
spue
staae
stas
i
tua
ción
,el Com
i
téde
l Pa
tr
imon
io Mund
ia
lso
l
ici
tó,en2003
,la
o
rgan
iza
ción de uns
impo
sio pa
ra d
iscu
ti
rlafo
rma deregu
lar ade
cuadamen
tela
s
ne
ces
idade
sde mode
rni
zac
ióndelo
sen
torno
shi
stó
rico
sdela
sciudade
spre
servando
lo
sva
lore
sin
corpo
rado
senlo
spa
isa
jesu
rbano
she
redad
os
.El Cen
trode
lPa
tr
imon
io
Mund
ialencoope
rac
ióncone
lICOMOSyla C
iudaddeV
ienao
rgan
izólacon
feren
cia
in
terna
ciona
l"E
l Pa
tr
imon
io Mund
ia
ly A
rqu
i
tec
tura C
ontempo
ránea- Ge
stión de
Pa
isa
je U
rbano H
is
tór
ico
",quetu
voluga
ren V
ienaen
tree
l12ye
l14de ma
yode
2005
. En e
stacon
feren
ciase adop
tó e
l denom
inado"Memorando de V
iena
", que
p
romue
veunen
foquein
teg
radoalaa
rqu
i
tec
turacon
tempo
ránea
,elde
sar
rol
lou
rbano
y
lain
teg
ridadde
lpa
isa
jehe
redado
.
Ensuse
siónde
laño2005
,elCom
i
téde
lPa
tr
imon
io Mund
ia
ladop
tóe
stedo
cumen
toa
lavezquere
comendó"quela Con
feren
cia Gene
raldel
a UNESCOadop
teunanue
va
re
comenda
ción pa
ra comp
leta
ry a
ctua
l
iza
rlo
s ya ex
is
ten
tes sob
re e
ltema dela
con
serva
ción delo
s pa
isa
jesu
rbano
shi
stó
rico
s, con e
spe
cia
l re
feren
cia ala
ne
ces
idaddev
incu
larlaa
rqu
i
tec
turacon
tempo
ráneaa
lcon
tex
toh
is
tór
icou
rbano
".E
l
11
do
cumen
tocu
yare
vis
iónsep
ropon
íae
sla Re
comenda
ciónrela
ti
vaalo
scon
jun
tos
h
is
tór
ico
sysufun
ciónenlav
idacon
tempo
ránea
,cono
cidacomo Re
comenda
ciónde
Na
irob
i
,de
laño1976
.
E
ldo
cumen
todeV
ienae
stácen
tradoenlage
st
ióndelo
spa
isa
jesh
is
tór
ico
surbano
s
yenlare
lac
ióndelaa
rqu
i
tec
turacon
tempo
ráneaconlo
sen
torno
strad
ic
iona
les
. No
in
trodu
ce,s
in emba
rgo
, una de
fin
ic
ión e
xpl
íc
ita de
l con
cep
to de“pa
isa
je h
is
tór
ico
u
rbano
”sinoquerem
i
tealacon
ten
idaenlaRe
comenda
cióndeUNESCOde1976
,en
laqueseha
ceh
incap
iéenlo
scon
cep
tosde“cohe
sión
”y“v
a
lor
”re
cono
cib
lesde
sde
lo
s pun
tos de v
is
ta a
rqueo
lóg
ico
,arqu
i
tec
tón
ico
,preh
is
tó
rico
,hi
stó
rico
,es
tét
ico o
so
cio
cul
tura
l
. Unadela
sta
rea
spropue
sta
sapa
rt
irdelareun
ióndeV
ienaseo
rien
ta,
ju
stamen
te,apu
l
irta
lde
fin
ic
iónyade
cua
rlaala
sci
rcun
stan
cia
sac
tua
les
.Lo
stre
s
té
rmino
squein
teg
rane
lcon
cep
topuedense
r,asuve
z,mo
ti
vodeaná
l
isi
s. Qu
izá
sla
ideade“u
rbano
”sep
res
tea meno
rcon
fus
ión
,yaqueh
acere
feren
ciaas
i
tua
cione
sde
c
iudade
s, en
tend
iendo po
rla
smi
sma
slacon
cen
tra
ción
, en un e
spa
cio geog
ráf
ico
re
lat
ivamen
teredu
cido
,dea
cti
vidade
shumana
scomolahab
i
tac
ión
,laadm
in
is
tra
ción
ylap
rodu
cciónye
lin
tercamb
iodep
rodu
cto
syse
rvi
cio
s. Con
sti
tuyeunafo
rmade
re
spue
stae
spe
cíf
icaalaade
cua
ciónde
l med
iona
tura
lpa
raadap
tar
loane
ces
idade
s
humana
s mu
ycon
cre
tas
,nosó
loe
spe
cíf
icamen
tep
rác
tica
ssinotamb
iéns
imbó
l
ica
s.
Eno
cas
ione
slae
stru
ctu
raylafo
rmadelac
iudade
stánfue
rtemen
tecond
ic
ionada
s
po
rla
sca
rac
ter
íst
ica
s de
l med
iof
ís
ico en quesein
ser
ta, en o
tra
s, encamb
io,la
na
tura
lezanohaimpue
sto ma
yore
scond
ic
ione
salo
splan
teo
surban
íst
ico
s. Po
rsu
s
m
isma
sca
rac
ter
íst
ica
s,lac
iudade
sunp
rodu
ctoene
lcua
l la
sdi
feren
tesc
iv
il
iza
cione
s
ycomun
idade
shanexp
resado
,at
ravé
sdelah
isto
ria
,su
sfo
rma
sdeo
rgan
iza
cióny
p
rodu
cción
,su
screen
cia
sye
sca
lasdeva
lore
s,suid
ios
inc
ras
iaysuiden
tidad
.Enta
l
sen
tido
,la c
iudad ha s
ido con
side
rada comola má
xima c
reac
ión dela e
spe
cie
humanay
,po
rlotan
to,e
lprodu
ctocu
l
tura
lpo
rex
celen
cia
.
E
l do
cumen
to de V
ienat
iende a una v
is
ión comp
ren
siva e in
teg
ral dela c
iudad
h
is
tór
ica
,in
clu
yendo enlaidea de pa
isa
je e
lre
sul
tado f
ina
l en quelo
sdi
feren
tes
componen
tes de
lsi
stema u
rbano y de su en
torno se p
resen
tan ala v
is
ta de
l
ob
servado
r. En e
ste ma
rco
,lac
iudadysu en
tornosoncon
side
rada
snocomo un
ob
jetoe
stá
ti
cos
inocomoe
lre
sul
tadodeunp
roce
soquehaten
idoluga
rene
ltiempo
,
de
term
inadopo
rcond
ic
ionan
tese
conóm
ica
s,so
cia
lesycu
l
turale
syquesee
xpre
sa,a
modo de re
sul
tado
, en un s
is
tema comp
le
jo de componen
tes ma
ter
ia
les e
12
inma
ter
ia
les
. A pa
rt
ir de e
ste en
foque
,se o
rien
ta a
lmane
jo delo
scamb
ios que
,
p
rodu
ctodela
sci
rcun
stan
cia
sso
cia
lesye
conóm
ica
s,sep
rodu
cen enla
sciudade
s
h
is
tór
ica
s,pa
rt
icu
larmen
te aque
l
lasin
scr
i
tas enla L
is
ta de
l Pa
tr
imon
io Mund
ial
. Se
ha
cere
feren
cia e
xpl
íc
ita ala me
jora dela ca
l
idad de v
ida y ala bú
squeda de
l
equ
i
lib
rioen
trelarehab
i
li
tac
iónye
lde
sar
rol
locontempo
ráneode
lamb
ien
teh
is
tór
ico
.
Apa
rt
irdelareun
iónde V
iena
,comen
zóundeba
tein
terna
ciona
lqueseen
cuen
tra
aún en p
leno p
roce
so de de
sar
rol
lo. E
ste deba
te fue p
romo
vido y d
ir
igido
fundamen
talmen
te po
rel Cen
tro de Pa
tr
imon
io Mund
ial de UNESCO
, alo que
suma
rono
tra
sin
ic
iat
ivas
,pa
rt
icu
larmen
telalan
zadapore
l Con
sejoIn
terna
ciona
lde
Monumen
tosyS
i
tio
s(ICOMOS
).
Una dela
spregun
tasc
lave
s dela d
iscu
sión g
ira a
cerca de
l con
cep
to m
ismo de
pa
isa
jesh
is
tór
ico
surbano
s,ene
lsen
tidoquesere
cono
cióquee
rap
rec
isoa
jus
tarla
de
fin
ic
iónque
,comoyahemo
s men
cionado
,ene
ldo
cumen
todeV
ienanoha
cía má
s
querepe
t
irladelaRe
comenda
cióndeUNESCOde1976yavanza
renlade
fin
ic
ións
i
po
r pa
isa
jesh
is
tór
ico
surbano
s se e
staba re
cono
ciendo una nue
va ca
tego
ría
pa
tr
imon
ia
lob
ienset
ratadeunnue
voen
foque me
todo
lóg
icopa
ralae
valua
cióne
in
terven
ciónenla
sciudade
syá
rea
surbana
shi
stó
rica
s.
Ene
stecon
tex
to,secon
side
raquee
lpr
inc
ipa
lapo
rtedeldo
cumen
todeV
ienapa
rasu
ap
l
ica
ciónene
lca
sodes
i
tio
surbano
senAmé
ricaLa
tinaye
l Ca
ribecon
sis
teene
sta
v
is
ión má
sin
teg
ral queimp
l
ica una con
side
rac
ión detodoslo
s componen
tes
in
teg
ran
tesde
lsi
stemaydesuen
torno
,seaé
stena
tur
a
locon
stru
ido
.Elcon
cep
tode
pa
isa
je h
is
tór
ico u
rbanore
sul
tas
in duda una he
rram
ien
ta ú
t
il pa
ra e
l aná
l
isi
syla
ge
st
ióndelac
iudadola
sárea
surbana
shi
stó
rica
s. Con
side
randoquelano
ciónde
pa
isa
je e
s unacon
stru
cciónsub
jet
iva
,re
sul
taimpo
rtan
te pro
cede
r a unale
ctu
ray
comp
ren
sión de d
ive
rso
s pa
isa
jes
, segúnimag
ina
rio
s co
rre
spond
ien
tesaa
cto
res
so
cia
lesd
i
feren
tes
.Ens
ínte
sis
,secon
side
raquee
lpa
isa
jeh
is
tór
icou
rbanodebese
r
con
side
radonosó
locomounpa
isa
jef
ís
icos
inotamb
iénso
cial
,de mododein
clu
iren
lare
fle
xiónyenlae
labo
rac
ióndein
strumen
tosdege
stióne
lde
sar
rol
lodelapob
lac
ión
lo
cal
,en
tend
idonosó
loenté
rmino
sdec
rec
imien
toe
con
ómi
cos
inode me
jorain
teg
ral
apa
rt
irde
laspo
ten
cia
l
idade
sprop
iasdecadacomun
idad
.
13
No
tas
1
C
hoay
,Fr
anço
ise
.L’a
llégo
riedup
atr
imo
ine.P
ari
s,S
eui
l:1992
.
2
Porejem
plo
,enG r
anB r
etañ
aW il
li
am Mo r
risfundó,en1887
,u n
aa s
oci
aciónparalapr
eserva
ciónde
edif
icio
sant
iguo
sque,en
treot
rostemas
,bregópo rlapro
tecc
ióndelosmoli
n o
[Link] a
sprimera
sd é
cad
as
delsig
loXXGu st
avoGiovannon
ienIta
liahac
íahinc ap
iéencons
ider
aralaarqui
tect
urares
idenc
ial
urbanacomouncomponent
epatr
imonia
l.
3
C
art
aInte
rnac
ionalpar
al aCon
serv
aciónylaRes
tau
rac
ióndelo
sm on
ument
osyl o
ssit
ios(Ca
rtade
Ven
ecia
),1964
.D eest
ed ocum
ento
,com odeot
rosqueseci
tanalol
argod
elar
tícu
lo,puedev
erset
exto
compl
etoencas
te
[Link]
rgen
tina
.com.
ar
4
UNESCO
,Con
ven
ciónr
ela
tivaal
apr
ote
cci
ónd
elpa
tr
imo
niomund
ialcu
ltu
ralyn
atu
ral,197
2.
5
Re
alA c
ademiaEspañ
ola
:Di
cci
onar
iodelaLenguaE
spañ
ola
.Vi
gés
imas
egun
daed
ici
ó[Link]
www
.ra
e.e
s( cons
ult
adoel20deag
ostode20
09).
6
Saue
r,C a
[Link] em orpho
logyoflands
[Link]
vers
it
yo fC a
li
forn
iaPub li
cat
ion
sinG eog
raphy2 ,
1925:1 9
-54.E s pos
ibl
el e
eru natradu
cción alcastel
lan
o,r e
ali
zad a po
r Gui
lle
rm oCast
ro, en
ht
tp:
//[Link]
orado
.edu
/g eog
raphy
/giw
/saue
r-co
/sauer
-co.h
tml(consu
ltadoel20deagos
tode2009)
.
7
Kram
sch,O
liv
ier
.“Elhor
izon
tedelan
uev
ageog
raf
íacu
ltu
ral
”.Enl
íne
aenh
ttp
:/
/ddd
.uab
.ca
t/pu
b/d
ag/
(C
onsu
lt
adoe
l20d eago
stode2009)
.
8
ICOMOS
-IFLA
,Ca
rtad
eFlo
ren
cia
.Ja
rdi
nesh
is
tór
ico
s.1
982
.
9
Com
itéd
eP a
tr
imonio Mund
ial
,UNESCO .D
ire
ctr
icesP
rác
tica
sparalaap
lic
aciónd
el aConvenci
ón
d
elPa
tr
imoni
oM und
ial
.L aed
ición2005
,enca
ste
llan
o,s
epuedecon
sul
tarenht
tp:
//w
[Link]
esco.o
rg
10ICOMOS
,Ca
rtai
nte
rna
ciona
lsob
rei
tin
era
rio
scu
ltu
ral
es.
14