34567

1 D E AG O S TO D E 2 0 0 7

¿Huchallikurunkichu chuya
espiritupa contranpi?

¿Hinallachu kawsasunchik chuya

espirituman hina?
´
Pacienciawan Jehova Diospa
punchawninta suyasunchik
´
Cuidakuychikya tukuy imata
munapayaruymanta

Diospa qayllanpi ¿tukuy

imayoqchu kanchik?
 ´
LLAQTA CUIDAQ 6
JEHOVA D IOSPA MUNAYCHAKUSQANMANTA WILLAKUSPA
August 1, 2007 Sapa kutim rurakun yaqa: 27.055.000 Vol. 128, No. 3

´
LLAQTA CUIDAQ REVISTAQA allpantinpi Tukuy Munaychakuq Jehova Diosta hatunchanapaqmi RURASQA KACHKAN.
Kay pachapi tukuy ima pasasqanqa Bibliapa willakuyninkuna imayna cumplikusqanmanta qawachin. Llapallan
˜
llaqtakunata kallpanchan allin noticiakunawan imaynam Diospa Munaychakusqanqa runamasin nakarichiqkunata chaylla
puchukachinanmanta hinaspa Allpatapas paraisoman tikrananmanta willaspa. Runakunatapas yanapan Diospa churasqan Rey
˜ ˜
hina Jesucristo kamachikamusqanpi i ninankupaq chaymanta chaqchusqan yawarnin runakunata wi nay kawsayta
´
haypanankupaq yanapasqanpipas. Llaqta Cuidaq revistataqa, 1879 watamantapunim Jehova Diospa testigonkunaqa kunankama
hinalla rurachkanku, kay revistaqa manam sayapakunchu runakunapa imaymana gobiernay munasqankumanqa. Yachachisqanqa
Bibliapa nisqanman hinam.

¿Munawaqchu astawanraq yachayta otaq wasikipi gratislla Bi-

´
bliamanta yachachisunaykitapas? Jehova Diospa testigonkuna-
KAY REVISTAPI pa nacionnikipi cuentallikuq hatun wasin maymi kasqanmanya
´
qellqamuy:
3 ¿Huchallikurunkichu chuya espiritupa contranpi? Alemania: Niederselters, Am Steinfels, D-65618 Selters. Argentina:
Casilla de Correo 83 (Suc. 27B), 1427 Buenos Aires. Bolivia: Casilla
9 ¿Hinallachu kawsasunchik chuya espirituman ´
6397, Santa Cruz. Canada: Box 4100, Halton Hills (Georgetown),
hina? Ontario L7G 4Y4. Chile: Casilla 267, Puente Alto. Colombia: Apar-
´
tado Postal 85058, Bogota 8, D.C. Costa Rica: Apartado 187-3006,
´
15 Pacienciawan Jehova Diospa punchawninta Barreal, Heredia. Dominicana, Rep.: Apartado 1742, Santo Domin-
go. Ecuador: Casilla 09-01-1334, Guayaquil. El Salvador: Aparta-
suyasunchik ˜
do Postal 401, San Salvador. Espana: Apartado 132, 28850 To-
´ ´
´ rrejon de Ardoz (Madrid). Estados Unidos de America: Wallkill, NY
21 Cuidakuychikya tukuy imata munapayaruymanta 12589. Guatemala: Apartado postal 711, 01901 Guatemala. Hondu-
´
ras: Apartado 147, Tegucigalpa. Mexico: Apartado Postal 896,
27 Diospa qayllanpi ¿tukuy imayoqchu kanchik? ´
06002 Mexico, D. F. Nicaragua: Apartado 3587, Managua. Pana-
´ ´
ma: Apartado 0819-07567, Panama. Paraguay: Casilla de Correo
´ ´
482, 1209 Asuncion. Peru: Apartado 18-1055, Lima 18. Puerto Rico
LLAQTA CUIDAQTA ESTUDIANAPAQ 00970: P.O. Box 3980, Guaynabo. Suiza: P.O. Box 225, CH-3602
Thun. Uruguay: Casilla 17030, 12500 Montevideo. Venezuela: Apar-
20-26 DE AGOSTO: tado 20.364, Caracas, DC 1020A.
¿Huchallikurunkichu chuya espiritupa contranpi? KUNANMI RURAKAMUN 161 RIMAYKUNAPI. KILLAPI ISKAY KU-
´ ´ ´ ´
3 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 20, 65. TITA: afrikaans, albanes,* aleman,*2 amarico, arabe, armenio
´ ´
oriental, becol, bengalı, bulgaro, cebuano,* checo,*2 chi, chiche-
27 DE AGOSTO—2 DE SEPTIEMBRE: ´
wa,* chino, chino simplificado,* cibemba,* cingales, coreano*2
´ ´
¿Hinallachu kawsasunchik chuya espirituman hina? (tambien en braille), croata,* danes,*2 efik,* eslovaco,* esloveno,
˜ ´ ´ ´
9 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 45, 71. espanol*2 (tambien en braille), estonio, ewe, fijiano, finlandes,*
´ ´
frances*26 (tambien en braille), ga, georgiano,* griego,* gun, he-
´ ´
3-9 DE SEPTIEMBRE: breo, hiligaynon, hindi, holandes,*2 hungaro,*2 igbo,* iloko,* in-
´ ´ ´
´ donesio, ingles*268 (tambien en braille), italiano,*2 japones*2
Pacienciawan Jehova Diospa punchawninta suyasunchik ´
(tambien en braille), kannada, kiniaruanda, kirundi, lingala, litua-
15 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 66, 58. ´
no, luvale, macedonio, malayalam, malgache,* maltes, myanmar,
´
´ ´ ´ ´
10-16 DE SEPTIEMBRE: noruego,*2 pangasinan, panjabı, polaco,*2 portugues*2 (tambien
´
´ en braille), rarotongues, rumano,* ruso,*2 samareno-leyte, samo-
Cuidakuychikya tukuy imata munapayaruymanta ano, sango, sepedi, serbio, sesotho, shona,* silozi, sranangtongo,
21 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 54, 31. ˜
sueco,*2 swahili,* tagalo,* tai, tamil, telugu, tigrina, tok pisin, ton-
gano, tshiluba, tsonga, tswana, turco, ucraniano,* vietnamita, xho-
17-23 DE SEPTIEMBRE: sa, yoruba,* zulu*
´
Diospa qayllanpi ¿tukuy imayoqchu kanchik? ˜ ´
SAPA KILLANATAQ: armenio, azerı (alfabeto latino), baule, bisla-
´
27 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 76, 60. ma, camboyano, chitonga, criollo de las Seychelles, criollo haitia-
´
no, criollo mauriciano, gilbertense, groenlandes, gujarati, hausa,
´ ´
hiri motu, islandes, isoko, kaonde, kazaj, kikongo, kiluba, kirguıs,
Allpantinpi Bibliamanta yachachiypi yanapananpaqmi Llaqta Cuidaq revistataqa rurakun qoy ˜
kongo, kosraeano, kwanyama/ndonga, lenguaje de senas america-
munaqkunapa kapuqninkumanta munasqankuman hina qosqankuwan. ˜ ˜ ˜
no,35 lenguaje de senas brasileno,3 lenguaje de senas colombiano,5
´ ´ ´
Kaypi Bibliapa textonkunaqa horqosqam kachkan Biblia Ayacuchana Chuya Qellqa, nisqanmanta;
´ leton, luganda, marathi, marshales, maya, mizo, mossi, nepales, ni-
hinaspa maypipas NM niq tarikuptinqa horqosqam kachkan Traduccion del Nuevo Mundo ueano, oseto, otetela, palauano, papiamento de Curazao, persa,
de las Santas Escrituras (con referencias) castellanopi, nisqanmanta. ´ ´ ´ ´
pidgin de las is. Salomon, ponapes, tahitiano, tartaro, tiv, trukes,
La Atalaya es publicada quincenalmente por Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; ´
tumbuka, tuvaluense, umbundu, urdu, uruund, vendal, wallisiano,
M. H. Larson, presidente; G. F. Simonis, secretario tesorero; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY ´ ´
11201-2483 y en Colombia por la Iglesia Cristiana de los Testigos de Jehova,
´ yapes, zande
´
Apartado Postal 85058, Bogota 8, D.C., Colombia. * Estudianapaq kaqkunaqa hatun letrawan rurasqapas kachkan.
´ ´ 2 Kachkantaqmi casetepipas.
Cambios de direccion postal: Deben llegarnos treinta dıas antes de la fecha de su mudanza.
´ ´ ´
Envıenos su direccion anterior y la nueva (si es posible, la envoltura con su direccion anterior). 6 Kachkantaqmi CD nisqapipas.
˘ 2007 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. 8 Kachkantaqmi CD(MP3) nisqapipas.
Todos los derechos reservados. Impreso en Colombia 3 Kachkantaqmi video nisqapipas
Monthly QUECHUA (AYACUCHO) 5 Kachkantaqmi DVD nisqapipas
 ¿HUCHALLIKURUNKICHU
CHUYA ESPIRITUPA
CONTRANPI?
˜
“Kanmi wanuyman apakuq huchapas.” (1 JUAN 5:16.)
Wanakuspaqa pampachasqam
“C HUYA espiritupa contranpipas-
´
cha huchallikuruni nispaymi
˜
llakisqallana tarikuni”, chaynatam Ale- 3
kasun
´
Jehova Diosmi huchallikuqkunapa
mania nacionniyoq warmi qellqarqa. mana igualay atina allin Juezninqa.
Kay nisqanqa mana creenapaqpas hi- Chaymi llapallanchik cuentata qosun-
nam, Diosta serviq warmim payqa kar- chik, yachanchiktaqmi Payqa hayka-
qa. Chaynaqa, ¿atinmanchu cristiano- pipas allin ruraqlla kasqanta (Genesis
pas Diospa chuya espiritunpa otaq kall- ´
18:25; Romanos 14:12). Jehova Dios-
panpa contranpi huchallikuyta? llam ninman rurarunchikchu icha ma-
2 Bibliaqa niwanchikmi kay huchata-
nachu mana pampachay atina hucha-
qa rurarunchikmanmi nispa. Jesucris- taqa, chayraykum paylla chuya espiri-
tom nirqa: ‘Diosqa pampachanqam lla- tuntapas qechuruwanchikman (Salmo
pallan huchallikuqkunata chaynataq 51:11). Yuyarinanchiktaqmi sichu hu-
kamiqninkunatapas, chuya espiritu- challikurusqanchikmanta llumpay lla-
ta kamiqkunatam ichaqa mana hay- ´
kisqa tarikuspanchikqa, yaqapascha
kapipas pampachanqachu’, nispa (Ma- cheqapta huchanchikmanta wanaku-
teo 12:31). Niwanchiktaqmi “yachach- runchik. Ichaqa, ¿ima ninantaq che-
˜
kaspana huchapiraq kawsaptinchikqa qaptapuni wanakuyqa?
˜
mananam hucharayku huk ofrendaqa 4 Wanakuyqa mana allin ruraykuna-
˜
kannachu, aswan mancharikuypaq jui- ta hinaspa mana allinkuna ruranapaq
˜
cio suyayllanam” (Hebreos 10:26, 27). piensaykunata tikraymi. Chaynataq
Apostol Juanpas nirqataqmi: “Kanmi huchanchikkunamanta pesakuspa
˜
wanuyman apakuq huchapas”, nispa mana allin rurasqanchikkunata sa-
(1 Juan 5:16). Ichaqa hatun huchata pi- qeymi. Sichu hatun huchata rurarun-
pas ruraruspanqa, ¿kikin huchallikuq
˜ 3. ¿Imatam qawachinman huchallikurus-
runachu tanteakunan huchan “wanuy-
man apakuq” kasqanmanta? qanchikmanta llumpay llakisqa tarikus-
qanchik?
1, 2. ¿Imaynatam yachanchik Diospa 4. a) ¿Imataq wanakuyqa? b) Salmo 103:
chuya espiritunpa contranpi huchalliku- 10-14 nisqan, ¿imanasqam consuelawan-
runanchikmanta? chik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 3

 ˜
chik hinaspa sonqomantapuni wana- pina mana purispanchikmi yachan-
kuruptinchikqa, consuelawanchikmi chik “cheqap kaqpi kasqanchikta” (Sal-
´
salmistapa kayna qellqasqan: Jehova mo 119:11). Imamantapas sonqonchik
Diosqa “manam huchanchikman hi- acusawaptinchikqa, yuyarisun Dios-
nachu castigawanchik. Manam mana mi sonqonchikmantaqa “lliwtam ya-
allin rurasqanchikman hinachu pa- chan”. Payqa yachanmi “cheqaptapu-
gawanchik. Imaynam cielokuna allpa- ˜
nina wawqe-paninchikkunawan” ku-
manta alto-altopi kachkan, chay- yanakusqanchikta, mana huchalli-
nam respetaqninkunapaq kuyapaya- kunapaq chaynataq munayninta
kuyninpas hatu-hatun kachkan. Intipa ruranapaq kallpanchakusqanchikta-
qespimunantam intipa seqaykunan- pas, chayraykum llakipayawanchik
manta karuncharun. Chaynam mana (1 Pedro 1:22). Wawqe-paninchikku-
˜
kasukusqanchiktapas noqanchikman- nata kuyaspa chaynataq yachachkas-
ta karuncharun. Imaynam tayta chu- ´
pa mana huchallikuspa Jehova Dios-
rinkunata llakipayan, chaynam Tayta pi confiakuptinchikqa, sonqonchikqa
Diospas respetaqninkunata llakipayan. manam acusawasunchu. Chaynapim
Payqa yachanmi imamanta rurasqa ‘mana manchakusunchu’ Diosnin-
kasqanchikta. Payqa yuyanmi allpa- ˜ ˜
chikta ma nakuspapas. Pay nataqmi
manta rurasqa kasqanchikta” (Salmo uyariwanchik kamachikuyninkunata
103:10-14). kasukuptinchik.
5 Consuelawanchiktaqmi apostol

Juanpa kayna nisqanpas: ‘Kaynatam Chuya espiritupa contranpi

yachanchik cheqap kaqpi kasqanchik- huchallikuqkuna
˜ 7 ¿Ima huchakunataq mana pampa-
ta chaymi paypa nawpaqninpi con-
˜ chay atina? Kay tapukuyta kutichisun
fianzallawanna kasunchik. Concien-
cianchik acusawaptinchikqa [...] payqa Bibliapi kaq ejemplokunawan. Kay-
lliwtam yachan. Kuyasqallaykuna, con- kunam consuelawasunchik hatun hu-
ciencianchik mana acusawaptinchik- cha rurasqanchikmanta wanakuruspa-
qa Diosninchikpa qayllanpiqa manam pas hinalla llumpay llakisqa tarikuptin-
˜
manchakunchikchu. Paynataqmi tu- chikqa. Runapa huchallikusqan pam-
˜
kuy ima manakusqanchikta qowasun- pachasqa otaq mana pampachasqa
chik, payqa qowasunchik kamachikuy- kananta yachanapaqqa manam hucha-
ninkunata kasukuspa paypa munas- llikusqallantachu yachananchik, as-
qanta rurasqanchikraykum’ (1 Juan 3: wanqa imarayku rurasqanta hinaspa
19-22). sonqonpi imayna kasqanta chaynataq
6 Wawqe-paninchikkunata kuyas- yachachkaspa maykama huchallikus-
panchikmi hinaspa huchallikuylla- qantawanmi.
5, 6. Pisillapi rimariy 1 Juan 3:19-22 nis- 7. ¿Imaynatam yachanchikman runapa
qanmanta hinaspa willay kay textopa ima huchallikusqan pampachasqa otaq mana
niy munasqanta. pampachasqa kananta?

4 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 8 Jesuspa tiemponpim Judiokunapa Chaymi Jesus nirqa: ‘Chuya espiritu ka-
sacerdotenkuna mana allinta munas- miqkunatam ichaqa mana haykapipas
˜
panku Jesucristopa contranpi hata- pampachanqachu, paykunaqa winay-
rirqaku, chaynatam chuya espiri- paq huchayoqmi kanqaku’, nispa (Mar-
tupa contranpi huchallikurqaku. Pay- cos 3:20-29).
kunaqa rikurqakum Diospa espiritun- 10 Piensarisuntaq Jesusta traicio-

wan Jesuspa milagrokuna rurasqanta, naq Judaspi. Judasqa mana allin ru-
´ raq kaspanmi waqaychananpaq qos-
chay milagrokunam Jehova Diosta ha-
tuncharqa, chay milagrokuna ruras- qanku qollqeta suwakurqa (Juan 12:
˜ ˜
qantanataqmi Satanaspa atiyninwan- 5, 6). Chaymantanataq Judiokunapa
mi rurachkan nirqaku. Jesuspa nisqan- kamachiqninkunawan tanteanakurqa
man hinaqa, Diospa chuya espiritunpa 30 qollqepaq Jesusta traicionananpaq.
contranpi kamispa huchallikuqkunaqa Traicionasqanmantaqa llakikururqam,
“kay tiempopipas nitaq hamuq tiem- ichaqa manam haykapipas yachach-
popipas” mana pampachay atina hu- kaspa huchallikusqanmantaqa wana-
chatam rurarurqaku (Mateo 12:22-32). kurqachu. Chayraykum Judasqa mana-
˜ ˜
9 Kamiyqa mana allinta qawachiy- na kawsarimunqanachu, chaymi Jesus-
ta munaspa, insultaspa, runapa otaq qa payta nirqa, ‘chinkananpaq kaqmi’
chuya kaqkunapa contranpi rimaymi. nispa (Juan 17:12; Mateo 26:14-16).
Diosmi chuya espiritutaqa qon chay- Chuya espiritupa contranpi
mi chuya espiritupa contranpi rimay- mana huchallikuqkuna
qa Diospa contranpi rimay. Chay hu- 11 Wakinpiqa kaymi pasakunman,
chata ruraspanku mana wanakuqku- huk cristianom congregacionpi ancia-
naqa manam pampachasqachu kanku. nokunaman hatun huchanta willaku-
Mana pampachay atina huchamanta ruspan yanapakuyta chaskiruspanpas
nispanqa, Jesusqa rimachkarqam Dios- hinallaraq llakisqa kachkanman (San-
pa espiritunwan imakunatapas ru- tiago 5:14). Chayna pasawaptinchikqa
rasqanta yachachkaspanku contranpi Bibliapa willakusqanmanta yuyariymi
´
kaqkunamantam. Jehova Diospa espi- allinpuni kanman, chaypim huchalli-
ritunwan Jesuspa imakunatapas ruras- kuq runakuna pampachasqa kasqanku-
qantam, Cristopa contranpi kaqkuna- manta willawanchik.
qa Diablopa atiyninwanmi rurachkan 1 2 Rimayta qallaykusun rey Da-
nirqaku. Chaynatam chuya espiritupa
contranpi kamispa huchallikurqaku. 10. ¿Imanasqataq Jesusqa Judasta nirqa
‘chinkananpaq kaqmi’, nispa?
8. ¿Imaynatam Judiokunapa sacerdoten- 11-13. ¿Ima huchakunatam David rura-
kuna chuya espiritupa contranpi huchalli- ˜
rurqa Betsabeyta ba nakuchkaqta qa-
kurqaku? waruspan? ¿Imaynatam consuelawanchik
´
9. ¿Imataq kamiyqa, hinaspa imatam Je- paykunapa huchankuta Jehova Diospa
susqa nirqa chaymanta? pampachasqan?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 5

vidmanta, paymi Uriaspa warmin Bet- pachaq kasqanqa qawakuntaqmi, Juda
sabeywan Diospa contranpi hatun hu- nacionpi kamachikuq Manases runa-
chata rurarurqa. Davidmi wasinpa qa- ´
pipas. Kay kamachiqmi Jehova Dios-
tanmanta chay buenamoza warmita pa qayllanpi mana allinkunata ru-
˜
banakuchkaqta rikururqa, chaymi ru- rarqa. Baal sutiyoq taytachapaqmi al-
nankunata kamachirqa palacionman tarkunata rurarqa, yupaycharqataq-
pusamunankupaq hinaspam David mi “cielokunapi llapa lucerokunata”,
˜
paywan punururqa. Wiksayakurusqan- hatarichirqataqmi templopa iskaynin
ta yacharuspanmi, Davidqa tantearur- pationpi taytacha-mamachakunata yu-
qa imaynatapas Uriasta warminwan paychanapaq altarkunatapas. Churin-
˜ ˜
punurachinanpaq, chaynapi huchan- kunatapas taytachapaqraqmi kanapur-
ta pakananpaq. Ichaqa tanteasqanman qa, espiritistakunatapas qallarichirqam
hina mana lloqsiptinmi, Davidqa ka- hinaspa Juda nacionpi chaynataq Je-
˜
machirqa peleasqanpi Urias wanuchis- rusalen llaqtapi runakunatam Dios-
˜
qa kananpaq. Chaymi Urias wanurup- pa “chinkachisqan runakunamantapas
˜
tin Betsabeywan casarakurqa, payna- astawanraqmi mana allinkunata ru-
taqmi wachakurqa qari wawata hinap-
rachirqa”. Diosmanta willakuqkunapa
tinmi chay wawa pisi tiempollamanta
˜ rimasqankunatapas manam kasukur-
wanukurqa (2 Samuel 11:1-27).
˜
13 Kunannataq
qachu. Tiempo risqanman hinam
qawasun imaynatam
´ Manasesta Asiria nacionpa reynin pre-
Jehova Dios allicharqa Davidwan Bet-
socharurqa. Preso kachkaspanmi hu-
sabey huchallikusqankuta. Dios-
chanmanta wanakurqa hinaspam
mi Davidpa huchanta pampachaykur-
humillakuykuspan achka kutita Dios-
qa, sonqomanta wanakusqanta qawas- ˜ ´
pan hinaspa Gobiernonpaq contratota ta manakurqa. Chaymi Jehova Dios-
paywan rurasqanrayku (2 Samuel 7: qa pampachaykurqa hinaspa Jerusa-
11-16; 12:7-14). Betsabeypas wanakus- lenpi kaqllamanta kamachikunanpaq
´ churaykurqa, chaymantam kaqllaman-
qantacha qawachirqa, chaymi Salo-
monpa maman karqa chaynataq pay- ta kallpancharqa cheqap yupaychayta
˜ (2 Cronicas 33:2-17).
pa mirayninmanta Senorninchik Jesu-
15 Chaynataq Jesuspa tiemponpipas,
cristopas hamurqa (Mateo 1:1, 6, 16).
Yuyarisun, huchallikuruspa huchan- apostol Pedrom Jesusta negarusqan-
chikmanta wanakuruptinchikqa Jeho- wan hatunta huchallikururqa (Mar-
´ ´
va Diosqa yachanmi. cos 14:30, 66-72). Jehova Diosmi icha-
14 Jehova´ Dios maykama hucha pam- qa anchata ‘pampachaykurqa’ (Isa-
´ ias 55:7). ¿Imanasqa? Sonqomanta-
14. ¿Imaynatam Jehova Dios qawachir-
qa maykama hucha pampachaq kasqan- 15. ¿Apostol Pedropa ima rurasqanmi qa-
´
ta, Juda nacionpi kamachikuq Manasespa wachin Jehova Diosqa huchata ancha
huchanta pampachaspan? ‘pampachaq’ kasqanta?

6 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

puni wanakusqanrayku (Lucas 22:62). 17 ¿Imatam ruranman pipas hucha-
Pichqa chunka punchaw pasaruptin- llikusqanwan espiritualpi hukmanya-
mi Pentecostespi, Diospa pampachas- ˜ ˜
ruspan manana manakuytapas atispa-
˜
qan sutilla qawakurqa chaymi Senor- qa? Chayna cristianomantam Santiago
ninchik Jesucristomanta willakunan- ˜
qellqarqa: Iniqkuna ukupi ancianoku-
paq sumaq llamkayta chaskirqa (He- ´
nataya qayaychik chaynapi Diosta ma-
´ ˜
chos 2:14-36). Jehova Diosqa Pedropa napususpaykichik sutinpi aceitewan
huchanta pampachachkaspan, ¿mana- untasunaykichikpaq. Confiakuspa ma-
chu kunan tiempopi cristianokunata- ˜ ´
nakuptinkuqa Jehova Diosmi onqoq-
pas pampachaykunman tukuy sonqo- ta sanoyachispa sayarirachinqa, hucha-
manta wanakuptinkuqa? Salmistam ta- pi kaptinqa pampachaykunqam, nispa
´ ´
kispan nirqa, Jehova Diosnillay “mana (Santiago 5:14, 15).
allin rurasqaykuta yuyaptikiqa lla- 18 Chaynataq pipas huchallikurus-

pallaykuchiki castigasqa kallaymanku panqa congregacionmantam qarqora-

karqa. Ichaqa qamllam pampachayku- chikunman chay tiempokama huchan-
wankikuqa”, nispa (Salmo 130:3, 4). manta mana wanakusqanrayku. Chay-
na kaptinpas manam chay hucha rura-
Huchallikuchwanpas rusqanqa mana pampachay atinachu.
hina manchakuyta imaynatam Corinto llaqtapi ungido huchallikus-
chinkachichwan qanrayku qarqorachikuqmantam apos-
16 Chuya espiritupa contranpi hucha- tol Pablo qellqarqa: “Chay runa corre-
llikuchwanpas hina manchakuptin- ˜
gisqaykichikqa chayllapaqnam. Chay-
chikqa, qawasqanchik ejemplokunam ´
naqa pampachaykuspay a kallpan-
hawkayayta qowananchik, yachachi- ˜
chaykuychik manana llumpa-llumpay
wanchiktaqmi sonqomanta wanakuq- llakisqa kananpaq” (2 Corintios 2:6-8;
´
kunataqa Jehov a Dios pampachas- 1 Corintios 5:1-5). Chaynaqa Jeho-
qantapas. Kaypaqqa allinpunim tu- ´
va Dioswan allin kananpaqqa, chay
kuy sonqowan Diosman orakuy. Hu- huchallikuqmi Bibliawan ancianoku-
´
challikuruspanchikqa, Jehova Diosta napa yanapasqankuta chaskinan hi-
˜
manakusunchik pantaq runa kasqan- naspa sonqomantapuni cheqapta wa-
˜
chikta, hayka watana servisqanchikta nakunan. Chaynataqmi vidanta tikras-
˜
qawaspa, Jesuspa wanukusqanpi chay- pa qawachinan huchanmanta wana-
nataq llakipayakuq kasqanpi pampa- kusqantapas (Lucas 3:8).
´
chaykuwananchikpaq. Jehova Dios an-
cha llakipayakuq kasqanraykum, hu- 17. ¿Imatam huchallikuq cristiano ruran-
chanchikta pampachaykuwananchik- man espiritualpi yanapakuyta chaskinan-
˜ paq?
paq manakuchwan (Efesios 1:7).
18. Congregacionmanta qarqosqa kaqku-
16. ¿Imatam rurananchik huchanchikta napa huchallikusqanku, ¿mana pampa-
Dios pampachawananchikpaq? chay atinachu kanman?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 7

 19 ¿Imataq chuya espiritupa contran- siruspaychu Diospa yachay qosqanpa
pi huchallikusqanchikta piensachi- contranpi churakuruni?” Kaykunata
´
wanchikman? Wakinpiqa piensachi- tapukuspaykichikqa, cuentatacha qo-
wanchikmanmi, imawanpas onqos- kunkichik Diospa chuya espiritunpa
qanchik otaq imatapas allintapuni contranpi mana huchallikusqaykichik-
ruray munasqanchikpas. Chayna kap- ta nitaq Diospa llaqtanmanta lloqsis-
tinqa yanapawanchikmanmi allin- pa contranpi mana churakusqaykichik-
ta samasqanchik hinaspa orakusqan- tapas. Wanakuruspaykichik chayna-
´ taq Diosqa hucha pampachaq kasqanpi
chikpas. Amaya haykapipas saqekusun-
˜ ´
chu Satanas hukmanyachiwaspanchik inispaykichikqa, manam Jehova Dios-
Dios servisqanchikta saqerachiwanan- pa chuya espiritunpa contranpiqa hu-
´ ´ challikunkichikchu.
chiktaqa. Jehova Diosqa manama kusi-
kunchu mana allin ruraq runakuna 21 ¡Mayna hawkayaypim tarikunchik
˜ ´ chuya espiritupa contranpi mana hu-
wanuptinqa, aswanraqcha serviqnin
chinkaptinqa. Chaynaqa, chuya espi- challikusqanchikta yachaspaqa! Icha-
ritupa contranpi huchallikuchwanpas qa kaymantam achka tapukuykunata
hina manchakuspanchikqa, sapa kuti- rurakuchwan, kaykunam wakinkuna:
´ “¿Yanapachikunichu Diospa chuya es-
ya Bibliata estudiasun astawanraq con-
suelakuq Salmos librota. Chaynataq piritunwan? ¿Chuya espirituman hi-
˜ nachu kawsachkani?” Kaykunam kuti-
hinalla hununakuykunaman hinaspa
Diospa Munaychakusqanmanta predi- chisqa kanqa qatiqnin estudiopi.
˜
caqpas risun. Chaynapim ‘inisqanchik-
21. ¿Ima tapukuykunatam qatiqnin estu-
pipas [...] allinta takyasunchik’, ma- diopi kutichisunchik?
nataq hukmanyachiwasunchu mana
pampachay atina huchata ruraruch-
wanpas hina piensasqanchik (Tito 2:2). ¿Ima niwaqtaq?
20 Chuya espiritupa contranpi hucha-
˙ ¿Imanasqam nichwan chuya es-
llikunmankupas hina piensaqkuna- piritupa contranpiqa huchalliku-
qa kikinkum tapukunmanku: “¿Chu- ruchwanmi nispa?
ya espiritupa contranpi kamirqanichu?
˙ ¿Ima ninantaq wanakuyqa?
¿Cheqaptachu huchaymanta wana-
˜
kuruni? ¿Ininichu hucha pampachaq ˙ Jesuspa tiemponpi, ¿pikunataq
chuya espiritupa contranpi hu-
Diospi? ¿Diospa llaqtanmanta lloq-
challikurqaku?
˜
19. ¿Imatam rurananchik inisqanchikpi ˙ ¿Imataq hawkayachiwasun mana
allinta takyananchikpaq? pampachay atina huchata rura-
20. ¿Imayna piensaymi yanapasunkiman ruchwanpas hina manchakuptin-
Diospa chuya espiritunpa contranpi mana chikqa?
huchallikusqaykita?

8 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ¿HINALLACHU
KAWSASUNCHIK CHUYA
ESPIRITUMAN HINA?
‘Chuya espirituman [...]
˜ hina kawsaspaqa aychapa
munasqallantaqa amana ruraychikchu.’ (GALATAS 5:16.)

C HUYA espiritupa contranpi huchalli-

kuchwanpas hina manchakuyman-
taqa atichwanmi librakuyta. Chaypaqqa
pampachay atina huchataqa. ¿Imakuna-
piwanmi yanapawanchik chuya espiritu-
man hina kawsayqa?
apostol Pablopa nisqantam kasukunan-
chik: ‘Chuya espirituman [...] hina kaw- Diosmantawan Jesucristomanta
saspaqa aychapa munasqallantaqa amana
˜ ama karunchakusunchu
ruraychikchu’ (Galatas 5:16). Diospa chu- 4 Chuya espirituman hina kawsasqan-
ya espiritunwan yanapachikuspanchik- chikraykum, Dioswan hinaspa Churin-
qa, mana allin munaykunawanqa manam wanpas hinalla sumaq amistadninchik
atipachikusunchu (Romanos 8:2-10). kanqa. Diospa chuya espiritun qosqan-
2 Chuya espirituman hina kawsaptin- manta rimaspam apostol Pablo Corin-
˜
chikqa, Diospa kallpanmi yanapawa- to llaqtapi cristianokunaman, naw-
´ papi taytacha-mamacha adoraq kas-
sun Jehova Diosta kasukunapaq. Hinas-
pa Diospa sumaq kayninkunatam qati- qankuta yachaspam kaynata qellqarqa:
´ ˜
pakusun predicaspa, congregacionpi, ‘Kaytaya yachaychik “Jesusqa nakasqa-
´
wasinchikpi hinaspa maypi tarikuspapas. ya kachun” niq runaqa manam Dios-
Chuya espirituman hina kawsasqanchik- pa espiritunpa atiyninwanchu rimach-
qa sutillatam qawakunqa casado vidapi, kan. Manataqmi pipas ninmanchu: “Je-
˜
wawa-churikunawan, wawqe-paninchik- susqa Senormi” nispaqa mana chuya es-
kunawan hinaspa runamasinchikkuna- piritu yanapaptinqa’, nispa (1 Corintios
˜
wan imayna kasqanchikpipas. 12:1-3). Ima espiritupas Jesusta nakanan-
3 ‘Espirituman hina Diospaqna ˜ paq pitapas kallpanchaptinqa Satanas-
kaw-
sayqa’ yanapawanchikmi huchallikuyta mantam hamun. Cristianokunam icha-
saqenapaq (1 Pedro 4:1-6). Hinaspapas qa chuya espirituman hina kawsanchik,
´ ´
manama haykapipas rurasunchu mana chaymi allinta yachanchik Jehova Dios
Jesusta kawsarichisqanta chaynataq lla-
1. ¿Imaynatam chuya espiritupa contranpi pan unanchasqanmanta hatunchasqan-
huchallikuchwanpas hina manchakuyman-
ta librakuchwan? 4, 5. Chuya espirituman hina kawsaspaqa,
˜
2, 3. ¿Imaynatam yanapawanchik chuya ¿noqanchikpaq Jesus ima kasqantam reqsi-
espirituman hina kawsayqa? sunchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 9

 ˜ ˜
tapas (Filipenses 2:9-11). Ininchiktaqmi tol Pablom nirqa, ‘chuya espiritunataq-
˜
Jesucristo librawananchikpaq wanukus- mi kawsachiwanchik: kuyakuqta, kusis-
qanpi hinaspapas chaskinchikmi Diospa qallata, hawkallata, pacienciakuqta, su-
˜
churasqan kamachiq Senorninchik kas- maq sonqollata, kuyapayakuqta, cum-
qantapas. ˜
pliqta [“iniyniyoqta”, NM], llampu son-
5 Punta pachak watapim achka runaku- qollata hinaspa imapipas controlakuqta’,
˜
na cristianom kaniku nispankupas, ma- nispa (Galatas 5:22, 23). Kunannataq kay
nam creerqakuchu Jesus hanaq pacha- sumaq kaykunamanta yachasunchik.
manta hamusqanta (2 Juan 7-11). Wakin- ´
kunaqa chay llulla rimasqankutam cree- ‘Kuyanakusunya’
rurqaku hinaspam Jesucristomanta 7 Kuyakuyqa, sonqomantapuni piman-
cheqap yachachikuykunata qepancharur- tapas interesakuymi. Bibliaqa nin-
˜
qaku (Marcos 1:9-11; Juan 1:14). Chuya mi ‘Diosqa kuyakuqllanam’ nispa, Jeho-
´
espirituman hina kawsaspanchikqa, ma- va Diosqa kuyakuypi mana igualay atina
´ ´ kasqanrayku. Librawananchikpaq Jesus-
nama Jehova Diospa llaqtanmanta karun-
˜
chakuspa contranpiqa churakusunchu. pa wanukusqanmi qawachin Diospa hi-
Espiritualpi rikchan-rikchan kaspanchik- naspa Churinpa ancha kuyawasqanchikta
´ ´ (1 Juan 4:8; Juan 3:16; 15:13; Romanos
qa hinallama Jehova Diospa favornin-
ta chaskisun chaynataqmi “cheqap kaq- 5:8). Kuyanakusqanchikpim reqsiwan-
pi” kawsasunpas (3 Juan 3, 4). Chay- chik Jesuspa qatiqninkuna kasqanchik-
naqa Diospa llaqtanpa contranpi mana ta (Juan 13:34, 35). Chaymi Diosqa ka-
allin yachachikuykunataqa ama chaski- machin ‘kuyanakunanchikpaq’ (1 Juan
sunchu, chaynapi hanaq pachapi kaq Tay- 3:23). Pablopas ninmi, kuyakuyniyoq-
tanchikwan allin kananchikpaq. qa pacienciakuqmi hinaspa imapas qo-
6 Apostol Pablom ‘aychapa munasqa- kuykuqmi. Manam celosakuqchu, ma-
llanmanta’ rimaspan kaykunamantawan nam alabakuqchu, manam penqaypaq
rimarqa, taytacha-mamacha yupaychay- ruraqchu, manam kikillanpaq munaq-
˜
manta, runakunapa pantay yachachisqan chu. Manam pinakuqchu, nitaqmi ima-
qatikuymanta, imaymanapi huchapa- mantapas yuyaspa cheqnikuqchu. Mana-
kuymanta hinaspa penqaypaq kaqkuna taqmi kusikunchu hukpa huchankuna-
ruraykunamantapas. Ichaqa nirqataqmi: mantapas aswanqa cheqap kaqmantam
˜ kusikun. Tukuytam aguantan, tukuytam
‘Jesucristopa na kaqkunaqa chakatas-
˜ creen, tukuytam confianzawan suyan, tu-
qata [“warkusqata”, NM] hinanam sa-
˜
qerunchik aychapa munasqankunataqa’, kuytam pacienciakun. Kuyakuyqa winay-
nispa. Chuya espirituman hina kawsaq- paqmi (1 Corintios 13:4-8).
´
kunaqa allintaya kawsakusunchik (Gala- 8 Diospa espiritun kuyakuyniyoqta

tas 5:19-21, 24, 25). ¿Ima sumaq kaynin- kawsachiwaptinchikqa, Dioswan hinas-
˜
chikkunam noqanchikpi kanqa chuya es- pa runamasinchikwan imayna kasqan-
pirituman hina kawsaptinchikqa? Apos-
7. ¿Imam kuyakuy, hinaspa imaynataq ku-
6. ¿Imaynatam Diospa chuya espiritunqa yakuyniyoqqa?
˜
kawsachiwanchik chayman hina kawsaptin- 8. ¿Imanasqam kuyananchik iniqmasin-
chikqa? chikkunata?

10 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

chikpim sutilla qawakunqa (Mateo 22: ninchikkunawan huk sonqolla kasqan-
37-39). Apostol Juanmi qellqarqa: “Ru- chik (Sofonias 3:9; Hageo 2:7). Kusi-
˜
namasinta mana kuyaqqa wanusqaraq- chiwanchiktaqmi Diospa Munaychakus-
mi kachkan. Pipas runamasin cheqniq- qanta suyakuyninchik hinaspa sumaq
˜
qa runa wanuchiqmi. Yachasqanchikpi noticiamanta predicasqanchikpas (Ma-
˜
hinapas runamasin wanuchiqqa mana- teo 6:9, 10; 24:14). Chaynallataqmi kusi-
˜ ˜
raqmi winay kawsayniyoqraqchu”,
˜ nispa chiwanchik winaypaq kawsakuyta suyas-
(1 Juan 3:14, 15). Nawpaq Israel nacion- qanchikpas (Juan 17:3). Chayna suma-
pim mana cheqnichkaspa qonqayman- sumaq suyakuyninchik kachkaptinqa,
˜ ´
ta runata wanurachiqkunam amparakuna ancha kusisqama tarikuchwan (Deutero-
llaqtallaman lluptinanku karqa (Deutero- nomio 16:15).
nomio 19:4, 11-13). Chuya espirituman
´
hina kawsaspaqa kuyasunmi Jehova Dios- Hawkalla kayninchik hinaspa
˜ pacienciakuyninchik
ta, iniqmasinchikkunata hinaspa huk ru-
nakunatapas. 11 Hawkalla kayqa mana afanasqalla-
˜
´ na kawsakuymi. Hanaq pachapi Taytan-
Jehova “Diospa kusikuyninqa chikqa hawkayay qokuqmi chaymi ni-
amparawaqninchik wasi wanchik: ‘runaykunatapas hawka kawsa-
hinam” kuywanmi bendeciykusaq’, nispa (Salmo
9 Kusikuyqa sonqomantapuni conten- 29:11; 1 Corintios 14:33). Chaynataq Je-
´
takuspa tarikuymi. Jehova Diosqa ‘kusi- suspas nirqam hawkayayta discipulonku-
kunmi’ (Salmo 104:31). Jesuspas ancha- naman qonanpaq (Juan 14:27). ¿Imayna-
tam kusikun Taytanpa munayninta ru- tam Jesuspa hawkayay qosqan yanapan-
raspan
˜ (Salmo 40:8; Hebreos 10:7-9). man karqa?
´
Noqanchikpaqpas Jehova “Diospa ku- 12 Yanaparqam qatiqninkunapa pien-

sikuyninqa amparawaqninchik wasi hi- sayninta hinaspa sonqontapas hawkaya-

nam” (Nehemias 8:10). chispa mana llumpayta manchakunan-
10 Jehova´ Diosmanta kusikuy chaskis-
kupaq. Jesuspa prometesqan chuya espi-
qanchikwanmi, sasachakuypi kaspa chay- rituta chaskiruspankum astawanraq haw-
nataq llakisqa kaspa otaq qatikachas- kayaypi tarikurqaku (Juan 14:26). Kunan
qa kaspapas Diospa munayninta ruraspa tiemponchikpipas chuya espiritupa yana-
anchata kusikunchik. ¡Maynatam kusi- payninwanmi hinaspa Diosninchik ma-
chiwanchik “Diospa yachayninta” tariy- ˜
nakusqanchikta kutichiwaspanchikmi,
qa! (Proverbios 2:1-5.) Dioswan kusis- mana entiendey atina hawkayayta tarin-
qa allin kasqanchikqa, Paymanta cheqap- chik piensayninchikpi hinaspa sonqon-
ta yachasqanchikmantam, hinaspa Dios- chikpipas (Filipenses 4:6, 7). Chaymanta-
pi chaynataq librawananchikpaq Jesuspa ´
pas Jehova Diospa chuya espiritunmi ya-
˜ ˜ ˜
wa nukusqanpipas i nisqanchikraykum napawanchik iniqmasinchikkunawan hi-
(1 Juan 2:1, 2). Chaymantapas kusichi- naspa huk runakunawanpas hawkalla
wanchikmi enteron pachapi wawqe-pa-
11, 12. a) ¿Imataq hawkayay? b) ¿Imayna-
9, 10. ¿Imataq kusikuyqa, hinaspa imaku- tam kawsachiwanchik Diospa hawkayay qo-
nawantaq kusikunchikman? wasqanchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 11

kananchikpaq (Romanos 12:18; 1 Tesalo- payakuqmi kanku (Romanos 2:4; 2 Co-
nicenses 5:13). rintios 10:1). Chaynataqmi Diospa sier-
13 Ancha pacienciayoq kayqa hawkalla vonkunatapas niwanchik kuyapayakuq
kaywanmi tupan, kaymi yanapawanchik kananchikpaq (Miqueas 6:8; Colosenses
insultokunata otaq mana allinkunata ru- 3:12). Diosta mana sirveq runakunapas
rawaptinchikpas chaykuna allinyananka- ˜
‘kuyakuyllawanna atiendekuqmi’ kanku
ma hawkalla aguantananchikpaq. Dios- ˜
(Hechos 27:3; 28:2). Hinaptinqa noqan-
qa ancha pacienciayoqmi (Romanos 9: chik, chuya espirituman hina kawsaq-
22-24). Jesuspas qawachinmi kay sumaq ´
kunaqa astawanraqcha kuyapayakuqlla-
˜ ˜
kaytaqa chaymi noqanchikpas allinkuna- na kananchik.
ta chaskinchik, apostol Pablom qellqar- ˜
16 Wakinpiqa pinakunchikmi, pipas na-
qa: “Llakipayariykuwaspan pacienciay- nachiq rimaykunawan hinaspa mana ku-
kuwarqa puntata hinaspam lliw runa- yakuywan rimawaptinchik. Chayna kap-
kunaman qawachirqa Jesucristoman tinpas kuyapayakuqmi kananchik. Apos-
˜ ˜ ˜ ˜ ˜
inikuspalla noqa hina winaypaqna kawsa- tol Pablom nirqa: “Pinakuspaqa ama-
nankupaq”, nispa (1 Timoteo 1:16). ´ ´
taqya huchallikuychikchu, amaya inti
14 Ancha pacienciayoq kayqa yanapa- ˜
seqaykunankamaqa pinakuruychikchu.
wanchikmi mana allinkunata niwaptin- ´
Amaya chikantapas dejakuychikchu dia-
chik otaq mana kuyapayaspa ima mana blo huchallichisunaykichiktaqa”, nirqa-
allintapas rurawaptinchik aguantanapaq. ´
taqmi: “Aswanqa sumaq sonqo kaspaya
‘Llapallanwanpas pacienciakuychik’, nis- kuyapayanakuychik, Diospas Cristoray-
˜ ´
pam nirqa Pablo iniqmasinkunata (1 Te- kum pampachasurqankichik, chaynaya
salonicenses 5:14). Llapallanchikmi pan- qamkunapas pampachanakuychik”, nis-
taq kanchik, chaymi agradecekunchik pa (Efesios 4:26, 27, 32). Astawanmi ku-
˜
mana allinta ruraruptinchik noqanchik-
yapayakuq kananchik sasachakuypi tari-
wan pacienciakusqankumanta. Chayna-
´ kuqkunawan. Pipas allin rurayta hinas-
qa kallpanchakusunya ‘kusikuywanraq
pa cheqapman hina kawsakuyta saqey-
aguantananchikpaq’ (Colosenses 1:9-12). ´
ta munaptinqa, ancianokunaqa manacha
Sumaq sonqo hinaspa kuyapayakuqchu kanmanku llakirachiyta
kuyapayakuy manchakuspanku Bibliawan mana yana-
Sumaq sonqo hinaspa kuyapayakuq
15 paykuspankuqa (Efesios 5:9).
17 Chaymantapas kuyapayakuq kayqa,
kayqa yaqa hina kaqllam, kaytaqa qawa-
chisun hukkunapi interesakuspa hinaspa allin rurayniyoq kaymi, ancha allin kaw-
allinkunata rimaspa chaynataq ruraspa- saymi hinaspa allin runa kaypas. Dios-
´ qa mana tupachiy atina alli-allin Dios-
pas. Jehova Dios hinaspa Churinpas kuya-
mi (Salmo 25:8; Zacarias 9:17). Jesuspas
13, 14. ¿Imataq ancha pacienciayoq kayqa,
hinaspa imanasqataq ancha pacienciayoq 16. ¿Imakuna pasakuptinmi kuyapayakuq
kananchik? kananchik?
15. ¿Imaynatam sumaq sonqo hinaspa ku- 17, 18. ¿Imakunapiwantaq kanman kuya-
yapayakuq kananchik, hinaspa pikunam payakuq kayqa, hinaspa imaynatam yanapa-
kaykunapi ejemplonchik? wananchik vidanchikpi?

12 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ˜
reqsichikurqam allin rurayniyoq hinaspa qanmanta. Kayna iniyniyoqmi kasunchik
ancha allin kawsakuq kasqanwan. Icha- espirituman hina kawsaspaqa.
qa huk runa “Allin yachachikuq” niptin- ˜
20 Mana iniyniyoq kayqa huchawan in-
mi payqa mana munarqachu Allin nis- ˜
tuchikuymi (Hebreos 12:1). Iniyninchik-
pa sutichanantaqa (Marcos 10:17, 18). ta chinkachiq aychapa munayninkuna-
Manam munarqachu chayna ninantaqa pi, qollqella maskaypi hinaspa pantasqa
Dioslla ancha allin kuyapayakuq kasqan- yachachikuykunapi mana wichinanchik-
ta yachasqanrayku. paqmi, Diospa chuya espiritunwan yana-
18 Kuyapayakuq kaspanchik imakunata- pachikunanchik (Colosenses 2:8; 1 Ti-
pas allin ruray munasqanchiktam har- moteo 6:9, 10; 2 Timoteo 4:3-5). Kaymi
´
kan: pantaq runa kayninchik (Romanos kunan tiempopi Jehova Diospa serviq-
˜ ˜
5:12). Chayna kaptinpas, atinchikman- ninkunapa iniyninta winachin, Biblia-
˜
mi kuyapayakuq kananchikpaq Diosnin- pi rikuriq nawpa tiempopi serviqnin-
˜ ˜ ˜
chikta manakuyta (Salmo 119:66). Roma kunapa iniyninta winachisqanman hina
nacionpi cristianokunamanmi apostol (Hebreos 11:2-40). Chaymantapas ‘che-
˜ ˜
Pablo kaynata qellqarqa: “Noqaqa yacha- qap iniyniyoq’ kasqanchikmi hukkuna-
˜
nim qamkunaqa allin runakuna kasqay- pa iniyninta kallpanchanman (1 Timoteo
kichikmanta”, nispa (Romanos 15:14). 1:5; Hebreos 13:7).
Congregacionpi ancianopas “allin kaqku-
Llampu sonqo hinaspa
nata kuyaqmi” kanan (Tito 1:7, 8). Espi-
controlakuy
rituman hina kawsaptinchikqa, kuyapa-
yakuq kasqanchikwanmi reqsisqa kasun-
21 Llampu sonqo kayqa, imayna kas-
´ qanchikpi hinaspa huk runakunawanpas
chik chaynataq Jehova Diospas allinkuna
manso kaymi. Kayqa Diospa sumaq kay-
rurasqanchikmantam yuyariwasun (Ne-
nintaqmi. Chaytaqa yachanchikmi Jesus-
hemias 5:19; 13:31).
pas Taytan hina llampu sonqo kasqanray-
˜
‘Cheqap iniyniyoq’ ku (Mateo 11:28-30; Juan 1:18; 5:19). Hi-
˜
19 “Iniywanmi naptinqa, ¿imaynataq Diosta serviqkuna-
suyasqanchikta chaski-
˜ qa kananchik?
nanchikpaq seguranchik. I niyllawan- 22 Cristianokuna hinam ‘llampu son-
taqmi manaraq rikusqanchiktapas che-
˜ qo kasqanchikta [...] llapallan runakuna-
qap kasqanpaqna hapinchik” (Hebreos
˜ man’ qawachinanchik (Tito 3:2). Chay-
11:1). Iniyninchik kaptinqa, segurom ka-
´ natam ruranchik runakunaman predi-
sunchik Jehova Diospa lliw prometewas-
caspa. Chaymantapas chuya espiritu-
qanchik cumplikunanmanta. Chaynataq
man hina allin kaqkunatam nin ‘llampu
mana rikuy atisqanchikkunata cheqap
˜
kasqanpaqna hapichkanchikman otaq 20. ¿Imataq intuwaqninchik huchaqa, hi-
˜
qawachkanchikmanpas hinam, iniyqa. naspa imaynatam chay huchaman mana ur-
Ejemplopaq, tukuy imaymana unanchas- machwanchu chaynataq aychapa munay-
qa kaqkunam qawachiwanchik Dios kas- ninkunamanpas?
21, 22. ¿Imataq llampu sonqolla kayqa, hi-
19. Hebreos 11:1 nisqanman hina, ¿imataq naspa imanasqam vidanchikpi qawachinan-
˜
iniyqa? chik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 13

sonqollawan’ pantaqkunata yanapanan- Congregacionpi ancianokunapas
24

kupaq (Galatas 6:1). Llapallanchikmi controlakuqmi kananku (Tito 1:7, 8).

˜
yanapakuchwan congregacionpi hunu- Chuya espirituman hina kawsaqkuna-
lla hinaspa hawkalla kananchikpaq ‘hu- qa llapallanchikmi controlakuq kanan-
millakuspa llampu sonqolla’ kaspanchik chik, chaynapim huchapakuyman, qa-
(Efesios 4:1-3). Llampu sonqolla kanan- cha rimayman mana wichisunchu, ma-
chikpaqqa, sapa punchawmi espirituman nataqmi rurasunchu Diosmanta karun-
hina kawsananchik hinaspa controlakuq chawaqninchik huchakunatapas. Diospa
kananchik. espiritun controlakunanchikpaq yanapa-
23 Controlakuyqa yanapawanchikmi waptinchikqa, hukkunam musyanqaku
piensayninchikta, rimayninchikta hinas- rimasqanchikpi hinaspa imayna kawsas-
pa rurayninchiktapas sujetanapaq. Jeho- qanchikpipas.
´
va Diosqa controlakurqam Babilonia na-
cionpi runakuna Jerusalen llaqtanta pur- Hinalla chuya espirituman hina
marachiptinpas (Isaias 42:14). Jesuspas kawsasunchik
sumaq ‘ejemplotam’ qowarqanchik, con- Chuya espirituman hina kawsaspa-
25
˜ qa, Diospa Munaychakusqanmantam
trolakuspanmi nakariykunata aguantar- ˜
˜ ganasllawanna willakusunchik (Hechos
qa. Apostol Pedronataq cristianokunata ˜
˜ ´ 18:24-26). Hukkunapas, astawanqa iniq-
nirqa, ‘yachayniyoq karuspanataqya kall- ˜
panchakuychik controlakuq kanayki- masinchikkunam kusisqa kanqaku no-
chikpaq’, nispa (1 Pedro 2:21-23; 2 Pedro qanchikwan kaspanku. Diospa chu-
1:5-8). ya espiritunwan yanapachikuspam
˜
wawqe-paninchikkunata i niyninkupi
23, 24. ¿Imataq controlakuyqa hinaspa kallpanchasuntaq (Filipenses 2:1-4). ¿Ma-
imaynatam yanapawanchik? nachu cristianokuna munanchik kayku-
nata?
26 Satanaspa munaychakusqan kay pa-
¿Ima niwaqtaq? chapiqa sasam chuya espirituman hina
˙ Chuya espirituman hina kawsas- kawsayqa (1 Juan 5:19). Chayna kaptin-
paqa, ¿imaynam kasunchik Dios- pas millonninpi runakunam chuya espi-
wan hinaspa Churinwanpas? rituman hina kawsachkanku. Kuyakuy-
´
wan chuya espiritu qowaqninchik Jehova
˙ ¿Imaynatam chuya espiritu kaw- Diospi tukuy sonqonchikwan confiakus-
sachiwanchik? paqa, kunan tiempopipas kusisqam kaw-
˙ ¿Imakunata ruraspam qawachi- sakusun chaynataq hamuq tiempopipas
sunchik chuya espirituman hina Taytanchikpa munasqanman hinam wi-
˜
kawsasqanchikta? naypaq kawsakusun (Salmo 128:1; Pro-
verbios 3:5, 6).
˙ Diospa espiritunman hina kaw-
sasqanchik, ¿imaynatam yanapa- 25, 26. Diospa espiritunman hina kawsas-
wasun kunan tiempopi hinaspa qanchik, ¿imaynatam yanapawasun runa-
suyasqanchikkunapipas? masinchikwan kawsasqanchikpi hinaspa su-
yasqanchikkunapipas?

14 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ´
PACIENCIAWAN JEHOVA
DIOSPA PUNCHAWNINTA
SUYASUNCHIK
˜
“Inispaqa [...] pacienciakuychik.” (2 PEDRO 1:5, 6.)
˜ ´
C HAYAYKAMUCHKAN NAM Jehov a
Diospa castiganan hatun punchaw-
ninqa (Joel 1:15; Sofonias 1:14). Cristia-
siyaruptinqa! (Lucas 22:31, 32.) Jeho-
´
va Diospa yanapakuyninwanmi icha-
qa atichwanpuni ima sasachakuytapas
´
nokunaqa suyachkanchikmi Jehova Dios- aguantaytaqa (1 Pedro 5:6-11). Qawasun-
pa kamachikunanpaq derechon yanqa- chik ejemplokunata imaynam wawqe-pa-
chasqa kasqanmanta qallariypi hina allin ˜
ninchikkunapas hinaspa noqanchikpas
kasqanman kutinanta, chay punchaw ˜
atichwanmi pacienciawan hinaspa iniy-
manaraq chayamuchkaptinmi tukuy son- ´
ninchikpi allinta takyaspa Jehova Diospa
qonchikwan munanchik Diospaq sonqo punchawninta suyakuytaqa.
kayta, runakuna cheqniwaptinchikpas,
contranchikpi rimaptinkupas, qatikacha- Onqoypas manam
˜
waptinchikpas otaq iniyninchikrayku wa- harkakurqachu
˜ ˜ ˜
nunanchikna kaptinpas (Mateo 5:10-12; 3 Kay tiempopiqa Diosqa mananam mi-
10:22; Apocalipsis 2:10). Chayraykum ˜
lagrowan sanacionkunataqa rurannachu,
pacienciata necesitanchik, chay ninan- ichaqa kallpanchawanchikmi onqoyku-
˜
qa ima nakariykunatapas aguantanapaq nata aguantananchikpaq (Salmo 41:1-3).
kallpanchakuymi. Apostol Pedrom kay- Sharon sutiyoq paninchikmi nirqa: “Yu-
˜
nata kallpanchawanchik: “Inispaqa [...] yarisqaymantapacham silla de ruedas nis-
pacienciakuychik”, nispa (2 Pedro 1:5, 6). ˜
qaqa noqamanta mana rakikuq compa-
Cheqaptapunim necesitanchik aguantay- ˜
neray karqa. Nacesqaymantapacham pa-
ta, Jesusmi nirqa: “kay pachapa tukupay- ´
r alisis cerebral nisqawan onqorqani,
˜
ninkama noqapi takyaqtam Diosqa sal- chaymi mana wakin kusisqa warmacha-
vanqa”, nispa (Mateo 24:13). ´
kuna hinachu karqani”, nispa. Jehova
2 Hinaspapas onqochkanchikmi, ku- Dios reqsiyninmi hinaspa mana onqos-
˜ ˜
yasqanchikkunapas wanukuchkankum, pana kawsakuymanta yachayninmi kall-
˜ pancharqa, sasachakuywan rimaptinpas
nakarinchiktaqmi tukuy imaymana sa-
´ chaynataq sasachakuywan purispanpas
sachakuykunawanpas. ¡Maynatacha Sa-
˜
tanasqa kusikunman i niyninchik pi- Diosmanta willakusqanqa kusichiqmi.
1, 2. ¿Ima ninantaq pacienciakuyqa, hinaspa 3, 4. Willariy huk ejemplota, onqochkaspan-
´
imanasqataq cristianokunaqa pacienciakuyta chikpas Jehova Diosta tukuy sonqowan imay-
necesitanchik? na serviy atisqanchikmanta.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 15

1993 kaq watapim Sharon nirqa: “Ichapas rirqa. Ichaqa tiempo risqanman hinam
´ ˜ ˜
astawanraq onqochkani ichaqa Jehova manana chaynatanachu nitaq sapakutita-
Diospi confiakusqaymi hinaspa paywan ˜
nachu chaynataqa mosqokurqa, aswanqa
amistadniymi hinalla kallpanchawan- ˜
Diospa palabranpa nisqanman hinanam
qa. ¡Mayna kusisqam tarikuni sapakuti kawsakurqa.
´
Jehova Dios yanapawasqanmanta hinas- 6 Huk wawqenchikmi onqorqa trastor-

pa llaqtanpi kasqaymantapas!”, nispa. no bipolar nisqa onqoywan, chay-

4 Apostol Pablom Tesalonica llaqtapi
wan sasachakuspanmi wasin-wasin ancha
cristianokunata kallpancharqa ‘hukman- predicaytaqa mana atiqchu. Chaywanpas
yasqakunatapas kallpanchaychik’, nispa manam predicaytaqa saqerqachu, pre-
˜
(1 Tesalonicenses 5:14). Llumpay naka- dicayninwan salvakunanta yachasqanray-
risqanmi pitapas sinchita llakichinman. ku chaynataq uyariqnin runakunatapas
1993 kaq watapim Sharon qellqarqa: (1 Timoteo 4:16). Wakin kutipim wasi-
˜
“Mana imapaq veleqnam tarikurqani [...], yoqta qayaytapas manchakurqa. Paymi
chayraykum kimsa watantin sinchi llakis- nin: “Onqoyniytaqa chay ratollam atipaq
qa karqani. [...] Ancianokunam consuela- kani, hinaspam huknin kaq wasipi pre-
warqa hinaspa kallpanchawarqapas. [...] dicanaypaqmi mosoqmanta kallpancha-
´
La Atalaya revistatakamam Jehova Dios- kuq kani. Diospa palabranmanta atisqay-
qa kuyakuywan yanapawarqa kay sin- man hina predicayniymi yanapawarqa
˜ ˜
chi llakisqallana kasqayta entiendespay iniyniypi qaqa hina takyanaypaq”, nispa.
imayna atipanaypaq. Payqa llaqtanman- ˜
Sasachakuqmi hununakuykunaman ri-
tam cheqaptapuni nanachikun hinaspa nanpaqpas. Ichaqa wawqe-paninchikku-
yachanmi imayna tarikusqanchiktapas”, nawan kuska tarikuynin kallpanchanan-
nispa (1 Pedro 5:6, 7). Kay paninchikqa ta yachasqanraykum kallpanchakurqa
´ ˜
hinallam Jehova Diosta tukuy sonqon- hinalla hununakunanpaq (Hebreos 10:
wan servikuchkan chaynataq Diospa ha- 24, 25).
tun punchawnin chayamunantapas su- ˜
7 Wakin wawqe-paninchikkunanataq-
yachkan. ˜
˜ mi fobia nisqa onqoywan nakarin-
5 Nawpa tiempopi imakunapas man- ˜
˜ ku, chaywanqa anchallatanam imatapas
chakuyllapaq na pasasqankum wa- manchakunku, runakunapa qayllanpi ri-
kin wawqe-paninchikkunataqa llum- ˜
˜ mayta otaq hununakuypi kaytapas. Yu-
payta nakarichin. Ejemplopaq, Harley ´ ˜
yaymanasunchik mayna sasacha hunu-
sutiyoq runam Allpantinpi Iskay kaq Gue- nakuyninchikkunapi paykunapa rimay-
˜
rrapi sinchi wanuchinakuypi yawarllata- ninkuqa otaq Diosmanta Willakunapaq
˜
na qawarqa, chaymi mana allinta pu- Yachachiq Escuelapi discursota qoynin-
˜ ˜
nuspan manchakuyllapaqna mosqorqa. kupas. Chayna kaspanpas hinallam kall-
˜
Punusqanpim qaparirqa: “¡Suchuychik!
¡Suchuychik!” nispa, hinaspanmi yakuta 6. ¿Imaynatataq huk wawqenchik sasachaq-
˜ nin onqoyninta atipaq?
hina sudaruspan punuyninmanta rikcha-
7. ¿Imatam yachachiwanchik wakin wawqe-
5. ¿Imanasqataq nichwan cristianokunaqa paninchikkuna runakunapa qayllanpi rimay-
˜ ˜
atichwanmi llumpay nakariykunata aguantay- ta hinaspa hununakuyman hamuyta mancha-
taqa, nispa? kuspankupas hinalla kallpanchakuyninku?

16 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

panchakunku, chayna rurasqankutam pas kay tupanachikuy yanapawanchik-
llapallanchik anchata chaninchanchik. man. Amigonchik illaruptinqa kaqlla-
8 Chayna onqoykunawan sasachakuq manta kutimunanta yachasqanchikray-
˜
wawqe-paninchikkunatam yanapan- kum mana llakisqallanachu tarikunchik.
man allin samariyninku hinaspapas ca- Chayna kaqlla piensayninchikmi ya-
˜ ˜
bal punuyninku. Ichapas allin kanman napawanchikman sonqo kaq iniqmasin-
˜
doctorkunapa nisqanman hina ruraynin- chik wanukuptin, kawsarimunanmanta
ku. Ichaqa Diospi hapipakuymi hinaspa yachaspanchik mana llumpay llakisqa ta-
˜ rikunanchikpaq (Eclesiastes 7:1).
Diosta tukuy tiempopi manakuymi as-
11 Tukuy sonqonchikwan ‘kallpancha-
wan allinpuniqa. Salmo 55:22 nin: “Tayta
´ waqninchik Diospi’ hapipakuyninchik-
Diosmanya qoykuy preocupasqa kasqay-
˜ mi yanapawasun chay llakinchikta atipa-
kitaqa. Paynam cuentallikunqa qanman-
´ nanchikpaq (2 Corintios 1:3, 4). Yana-
taqa”, nispa. Chaynaqa Jehova ‘Diosllapi-
´ pawasuntaqmi Ana sutiyoq viudamanta
ya confiakusun tukuy sonqonchikwan’
(Proverbios 3:5, 6). Bibliapa willakusqanpi yuyaymanaynin-
˜
chik. Paypa qosanmi wanukurqa qanchis
Kuyasqanchikkuna watallaraq casarasqa kachkaptinku. Icha-
˜ ˜
wanukuptinku qa 84 watanpina kachkaspanpas hina-
˜ llam temploman rirqa Diosta yupaycha-
9 Ayllunchikpi pipas wanukuptinqa sin-
chi llakipim tarikunchik. Abrahan- nanpaq (Lucas 2:36-38). Tukuy sonqowan
mi waqarqa Sara sutiyoq warmin wa- yupaychasqanmi yanaparqapuni sapallan
˜ hinaspa llakipi kaptinpas hawkalla tariku-
nukuptin (Genesis 23:2). Mana hucha-
yoq runa kachkaspanpas Jesusqa ‘waqar- nanpaq. Chaynallataqmi Diospa Munay-
˜ chakusqanmanta sapa kuti willakuynin-
qam’ Lazaro amigon wanukuptin (Juan
11:35). Chaymiki llapallanchik llumpay chikpas yanapawasunmi pipas kuyasqan-
˜
llakisqa tarikunchik pipas kuyasqanchik chik wanukuptin mana llumpay llakisqa-
˜ ˜
wanukuptinqa. Ichaqa cheqap cristiano- llana tarikunanchikpaq.
˜
kunam yachanchik wanuqkuna kawsari-
munankumanta (Hechos 24:15). Chay-
Huk sasachakuykunatapas
raykum mana confianzayoqkuna hinaqa
atipanapaq yanapakuy
llumpaytaqa llakikunchikchu (1 Tesalo-
12 Wakin wawqe-paninchikkunam ay-
nicenses 4:13). llunku ukupi sasachakuykunapi tari-
10 ¿Imataq yanapawanchikman mana kunku. Ejemplopaq, sichu ayllu ukupi
qosa otaq warmi hukwan pierdekuptin-
llumpay llakisqa tarikunanchikpaq pi-
˜ qa, hatu-hatun sasachakuypim familiaqa
pas kuyasqanchik wanukuptinqa? Icha- ˜
tarikunqa. Enganarusqanmanta llumpay
8. ¿Imataq allintapuni yanapawanchik huk- llakiwan tarikusqanraykum mana hucha-
manyachiwaqninchik onqoykunata atipanan- yoq qari otaq warmiqa, ichapas mana
chikpaq? ˜
samarispa sinchita waqaspan manana
9-11. a) ¿Imakunam yanapawasunchik pipas ˜
˜ punuytapas atinqachu. Ima rurayllapas
kuyasqanchik wanukuptin mana llumpay lla-
kisqa tarikunanchikpaq? b) ¿Imaynatataq ya- 12. ¿Ima sasachakuykunapim wakin wawqe-
napawanchik Anapa rurasqan? paninchikkunaqa ayllunku ukupi tarikunku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 17

 ˜
hukmanyarachinmanmi, imapipas pan- 15 Ima napas hukmanyarachiwaptin-
tarunmanmi otaq imanakurunmanpas. chikqa yaqa lliwmi ancha preocupasqa-
˜ ˜
Chaynataq manana mikuytapas munan- llana tarikunchik. Ichaqa manam llum-
qachu, llasayninpipas pisiyarunqam hi- pay llakisqachu tarikusun sichu Jesuspa
naspam imamantapas onqorunman. Sa- kayna niwasqanchikta yuyarispanchik-
´
sachakunqam Diosta serviyninpipas. qa: “Amaya afanakuychikchu mikunay-
´ ˜ kichikmantaqa, tomanaykichikmantaqa
¡Maynatacha wawankunapas nakarinqa!
13 Chayna sasachakuykunapi tarikup- hinaspa pachakunaykichikmantaqa. [...]
´ Puntataqa maskaychik Diospa munay-
tinchikpas Jehova Diosqa yanapawan-
chikmi (Salmo 94:19). Oracionninchik- chakusqantawan paypa munasqan allin
´
kunata Dios uyarisqantaqa astawanraq- ruraytaya hinaptinqa qosunkichikmi tu-
mi musyanchik Templo hatarichisqanta kuy ima pisipusuqnikichikta”, nispa (Ma-
dedicananpaq Salomon oracion ruras- teo 6:25, 33, 34). Apostol Pedrom kall-
qanpi: “Sonqonpi llakikuspa mayqen panchawanchik “tukuy afannikichikta-
´
runapas otaq Israel casta llapallan ru- qa Diosmanya qoychik, paymi qamkuna-
napas kay templo lawman makinkunata manta nanachikuqqa”, nispa (1 Pedro
˜ 5:6, 7). Ichaqa kallpanchakunanchik-
hoqarimuspa manakuptinqa otaq ruega-
kuptinqa, hanaq pacha yachasqayki- mi sasachakuyninchikkunata allichanan-
´ ˜
mantay a uyariykamuy, paykunataqa chikpaqqa. Chaywanpas tukuytana ru-
´ ˜
pampachaykuspaya sapakamaman paga- raptinchikpas manana allichakuptinqa,
puy kawsasqankuman hina hinaspa son- manam llakikuychu yanapawasunqa as-
˜
qonku reqsisqaykiman hina. Qamllami- wanqa Diosta manakuymi yanapawasun.
´
ki llapa runakunapa sonqontaqa reqsin- “Qamtaqya Tayta Diosmanqa vidallayki-
´
ki. Chaynapim paykunaqa respetasunki ta entregaykuy. Paypiya confiakuy qam-
abueloykuman qosqayki allpapi kawsa- qa. Payqa ruraykullanqam lliwta”, nis-
nanku punchawkama”, nispa (1 Reyes 8: pam salmista takirqa (Salmo 37:5).
16 Pablom qellqarqa: “Amaya´ imaman-
38-40).
14 Manapunim saqenanchikchu Jehova´ tapas afanakuychikchu, aswanqa orakus-
´
˜ paykichikya lliwta Diosman willaychik
Diospa chuya espiritunta manakuytaqa ´
hinaspaya payman graciasta qoychik. Hi-
(Mateo 7:7-11). Chuya espirituqa kusis-
naptinqa Diosninchikmi hawkayachisun-
qallatam hinaspa hawkallatam kawsachi-
kichik runakunapa mana entiendey ati-
wanchik (Galatas 5:22, 23). Chayraykum
˜ nan hawkayaywan. Chaynapim imaman-
oracionpi manakusqanchikman hina ha-
tapas mana preocupakunkichikchu nitaq
naq pachapi kaq Taytanchik chuya espiri-
llakikunkichikchu Jesucristowan huk-
tunta qomuwaptinchik hawkayayta tarin-
lla kasqaykichikrayku”, nispa (Filipenses
chik; chaymi llakikuymantaqa kusikuypi-
˜ ˜
na kanchik, hukmanyasqa kaymantana- 15. ¿Bibliapa mayqan kaq textonkunapi nis-
˜ qantaq yanapawanchikman mana llumpay lla-
taq hawkayaypina kanchik.
kisqa tarikunanchikpaq?
13, 14. a) ¿Imaynatataq yanapawanchik 16, 17. a) ¿Imaynanpitaq lliw llakinchik-
templo hatarichisqanta dedicananpaq Salo- kunamantaqa mana librakuchwanchu?
˜
monpa oracionnin? b) ¿Imanasqataq mana- b) ¿Imaynam tarikusunchik Filipenses 4:6, 7
kunanchik Diospa chuya espiritunta? nisqanta ruraspanchikqa?

18 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ˜
4:6, 7). Ichaqa manam qalaypaqqa lla- maqllana paywan amigo kasqanchikmi
kiyninchikkunamantaqa librakuchwan- kallpanchawasunchik hawkayaypi tariku-
chu Adanpa huchayoq miraynin kasqan- napaq.
chikrayku (Romanos 5:12). Ejemplopaq, 19 Sichum ‘tukuy afanninchikta Dios-

Diosman sonqo ‘Isaacpawan Rebecapa man qosun’ hinaptinqa sonqonchikpi-

sonqontam nanachirqa’ het casta war- wan yuyayninchikpipas hawkayaywanmi
mikunawan churin Esau casarakurusqan sasachakuykunata atipasun. Librakusun-
(Genesis 26:34, 35). Timoteowan Trofimo ´
chikma manchakuykunamantawan lla-
´
cristianokunapas llakikurqakucha on- kikuykunamantapas. Hinaspapas yuyay-
qoyninkuwanqa (1 Timoteo 5:23; 2 Ti- ninchikpim hawkalla tarikusunchik.
moteo 4:20). Pabloqa sinchitam preocu- 20 Kayna hawkayaypim Jesuspa qatiq-
˜ ˜
pakurqa iniqmasinkunamantaqa (2 Co- nin Esteban tarikurqa iniyninpi llum-
˜
rintios 11:28). Ichaqa “pipapas mana- pay pruebasqa kaspan. Manaraq wa-
kusqanta uyariykuqmi” munachkanpuni ˜
˜ nukuchkaptinmi Diosmanta hinalla wi-
kuyasqankunapa manakusqanta uyariy- llakuchkaptin Cortepi llapallan kaqkuna
taqa (Salmo 65:2). “angelpa uyan hina uyayoqta rikurur-
17 “Waqaychawaqninchik Diosmi” con-
qaku” (Hechos 6:15). Hawkallam uyan-
suelawanchik hatun punchawninta suya- pas karqa Diosmanta willakuq angel-
nanchikkama (Filipenses 4:9). Payqa “lla-
kipayakuq Tayta Diosmi”, “sumaq son- 19. ¿Imaynataq tarikusunchik ‘tukuy afan-
ninchikta Diosman qoptinchikqa’?
qo Diosmi”, “hucha pampachaykuq allin 20, 21. a) Qatikachasqa kachkaspapas, ¿ima
sonqom” hinaspapas payqa “yuyanmi ejemplotam hawkayaymanta Esteban yacha-
allpamanta rurasqa kasqanchikta” (Exo- chiwanchik? b) Willarimuy experienciata ku-
do 34:6; Salmo 86:5; 103:13, 14). Chay- ˜
nan tiempopi huk wawqenchik wanunanpaq-
´ ˜
na kachkaspanpas hawkalla tarikusqanmanta.
naqa, ‘orakuspanchikya lliwta Diosman
willakusunchik’, chaymi “Diosninchik-
qa hawkayachiwasunchik”: runakunapa
mana entiendey atinan hawkayaywan. ¿Imaynatam kutichiwaq?
18 Jehova´ Dios manakusqanchikta
˜
uya- ˙ ¿Imanasqataq cristianokunaqa pa-
rimuwaptinchikmi musyakunchik pay cienciakuyta necesitanchik?
waqaychawasqanchikta. Pruebakunata
´ ˜ ˙ ¿Imataq yanapawasunchik onqoy-
aguantaruspanmi Job nirqa: “Taytay, no- kunata aguantananchikpaq hinas-
qaqa uyayllam uyarirqani qanmanta. Ku- ˜
˜ pa pipas kuyasqanchik wanukuptin
nanmi ichaqa nawiywanpuni qawayku- mana llumpayta llakikunanchik-
llayki qamtaqa”, nispa (Job 42:5). Mana paq?
haykapipas qawasqanchikta hinam Jeho-
´ ˙ ¿Imaynatam yanapawanchik Dios-
va Diostaqa ‘qawayta’ atinchik sichu wa- ˜
ta manakuyninchik sasachakuynin-
qaychawasqanchikpi agradecekuywan, chikkunata atipananchikpaq?
˜
iniywan hinaspa paymanta tukuy yachas- ´
qanchikwan yuyaymanaspanchikqa. Su- ˙ ¿Imaynanpitaq atichwan Jehova
Diospa punchawninta paciencia-
18. Job 42:5 nisqanman hina, ¿imaynatataq kuspa suyaytaqa?
Diosta ‘qawachwan’?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 19

 ˜
pa hina. Jesus wa nuchisqankumanta Pruebakunata aguantaytaqa
chay cortepi kaq juezkunata mana man- qamqa atiwaqmi
chakuspa rimaptinmi paykunaqa “llum- ´
22 Manapascha qamqa kayna qawas-
pay rabiawan Estebanpa contranpi ka- qanchik pruebakunapichu tarikunki.
˜
chupakurqaku”. Estebannataqmi, “chuya Jobmi ichaqa cheqaptapuni nirqa: “War-
espiritupa huntasqan, cielota qawarispa mimanta naceq runapa vidanqa pisi
rikururqa Diospa kanchayninta, riku- tiempollapaqmi. Warmimanta naceq
rurqataqmi Jesucristotapas Diospa alleq runapa vidanqa llumpay amirunalla-
lawninpi sayachkaqta”. Revelacionnin- paqmi”, nispa (Job 14:1). Ichapas qam
pi chay qawasqanwanmi kallpanchakur- kanki huk tayta-mama churi-waway-
˜
qa sonqo runa wanunankama kanan- kikunarayku Diospa Palabranmanta ya-
paq (Hechos 7:52-60). Revelacionkunata chachiypi ancha kallpanchakuq. Ichapas
˜
manana qawaspanchikpas, Diospa haw- escuelapi paykuna pruebakunata aguan-
kayaynintam chaskichwan qatikachasqa ´
tananku, Jehova Diospa kamachikuy-
kaspanchikpas. ˜
ninkunata kasukusqankunataqmi qamta
21 Yuyaymanasunchik imayna wakin
anchata kusichisunki. Icha qampas llam-
wawqe-paninchikkuna sientekusqanku- kaynikipi sasachakuykunatawan tenta-
pi Allpantinpi Iskay kaq Guerrapi na- cionkunatapas aguantachkanki. Imayna
˜
zis nisqa tropakunapa makinpi wanus- kaptinpas atichwanmi kayna kaq hinaspa
qankupi. Cortepi kaq juezkunapa qay- imaymana sasachakuykunatapas aguan-
llanpi rimasqanmanta willakuspanmi ´
˜ taytaqa, Jehova Dios ‘sapa punchaw qepi-
huk kaqnin wawqenchik nirqa: “Wanu- llanchikta apaysiwasqanchikrayku’ (Sal-
naypaqmi sentenciaykuwarqaku. Chay- mo 68:19).
˜
ta uyariruspaymi rimarirqani wanunayki- 23 Ichapas qamqa ninki comun runa hi-
kama ‘qaqa hina sayay’ Jesuspa nisqan- ´
nalla kasqaykita, ichaqa yuyariy Jehova
ta, chaynataq huk rimasqankunatapas ri-
Diosqa manam kuyasqaykitaqa qonqan-
maruptiymi lliw tukururqa. [...] Ichaqa
˜ qachu nitaq paypaq llamkasqaykita-
amana llakikuychikchu, hawkallam kach- ´
pas (Hebreos 6:10). Jehova Diospa ya-
kani runakunapa mana entiendey ati-
na hawkayaywan”, nispa. Qawasunchik- napakuyninwanmi aguantaytaqa atinki
´ ˜
taqya huk mozo wawqenchik manaraq iniynikipi sasachakuykunawan pruebas-
´ ´
umanta qoruruchkaptinku tayta-maman- qa kaptiki. Chaynaqa Jehova Diostaya
˜
man qellqasqanmanta: “Chawpi tuta pa- manakuy yanapakuyninwan Munaynin-
˜ ta ruranaykipaq, chaynallataq tukuy
saynam. Cambiaruymanraqmi imayna
piensasqaytaqa. Ichaqa, ¿kusisqachu kay ima rurasqaykipipas paypi confiakuy.
˜ Chaynata ruraspaykiqa chaskinkipunim
pachapi kayman Senorninchik Jesucris- ´
tota negaruspay? ¡Manapunim! Ichaqa Jehova Diospa yanapakuynintawan ben-
segurom kawaqchik kusisqalla hinaspa dicionnintapas chayamunan punchaw-
hawkalla kay allpa pacha saqesqaymanta- ninta pacienciakuspa suyaspaykiqa.
qa”. Kay ejemplokunam qawachiwanchik ˜
´ 22, 23. ¿Imamantataq segurollana kawaq
siervonkunata Jehova Dios kallpanchas- ´
Jehova Diospa chayamunan punchawninta
qanmanta. pacienciakuspa suyaspaykiqa?

20 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ´
CUIDAKUYCHIKYA TUKUY
IMATA MUNAPAYARUYMANTA
“Runaqa manam tukuy imayoq karunallanpaqchu kawsanan.”
(LUCAS 12:15.)

W AKIN runakunaqa qollqeta, tu-

kuy imayoq kayta, ancha reqsis-
qa kayta, achka qollqeta ganaspa
sakunankupaqpas. Chaynaqa, ¿imam
yanapawasunchik chaynata hikutawas-
qanchikta atipananchikpaq chaynataq
llamkayta chaynataq ayllunkutapas ‘runakunapa imaynam kunan tiempo-
allinpaq hinaspa hamuq tiempopi ya- pi kawsasqallanta mana qatipakunan-
napachikunankupaqmi hapinku. Ka- chikpaqpas’? (Romanos 12:2.)
puqniyoq otaq mana achka kapuqni- ˜
3 Jesucristo “inichiwaqninchik hinas-
´
yoq nacionkunapi sutillama runakuna- pa qespichiwaqninchik” kaspanmi kay-
qa qollqeta maskaypi chaynataq allinta manta allinta yachachiwarqanchik
kawsakunankupaqpas kallpanchakun- (Hebreos 12:2). Huk kutipi payqa achka
ku. Bibliamanta yachaytam ichaqa, ya- runakunaman Diospa Palabranmanta
˜ wakillanta yachachichkarqa hinaptin-
chayta munachkaspankupas mananam
˜ mi qonqayllamanta huk runa rimayta
chaypiqa reparankunachu.
2 Kaymantama´ Bibliaqa willakurqa-
˜
qallaykurqa kaynata manakustin: “Ya-
˜ ´
na. “Yachanaykim tukupay tiempoku- chachikuq, wawqeytaya niykapuway
˜ ˜
naqa sasallana kananmanta. Runaku- herenciata noqawan rakinakunanpaq”
˜
nam kanqaku kikillanpaq munaqkuna, nispa. Jesusnataqmi chay runata chay-
qollqella kuyaqkuna, [...] Dios yupay- nataq llapallan uyariqkunamanpas
chayta qepaman churaspanku kikinku- consejaykurqa. Puntataqa, uyariqnin-
pa munasqallanpi purikuqkuna. Yan- kunata qollqe sonqo kaymanta cui-
˜
qallam Diosta serviq tukunqaku, as- dakunankupaq anyarqa, chaymantana-
wanqa sonqonkuwanqa manam creen- taq nisqanta allinta entiendenanku-
qakuchu” nispa (2 Timoteo 3:1-5). paq hinaspa piensanankupaqpas huk
Chayna runakunam cheqap cristiano- willakuytam willakurqa. Chaymi Jesus-
kunataqa sapa kutilla hikutanku payku- pa consejasqan yanapawanachikpaqqa,
na hina piensanankupaq hinaspa kaw- allinmi kanman yachachisqanta qati-
kunanchikpaq nisqanta leespa yuyay-
1, 2. a) Imaniwaqtaq, ¿imakunam kay manaptinchikqa (Lucas 12:13-21).
tiempopi runakunapa munasqankuqa?
˜
b) ¿Imaynatam chayna rurasqankuqa no- 3. Jesuspa, ¿imata consejasqantam yacha-
qanchiktapas cambiachiwanchikman? sunchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 21

 ˜
Mana allin kaqta ta yachachikuyninkunataqa. ¿Noqan-
˜
manakusqanmanta chikqa? ¿Manachu qawarikunanchik
4 Chay runa manaraq rimachkaptin, kaymanta imayna piensasqanchikta?
˜
Jesusqa yachachichkarqa iskay uya kay- Hununakuykunapiqa chayllam ima-
qa mana allin kasqanmanta, Dios- pipas otaq ima rurayninchik kasqan-
pa Churinmanta ‘willakuq’ kasqankuta pipas piensayta qallarichwan. Chay-
reqsichikunankumanta hinaspa chuya ˜
na rurananchikmantaqa, hununakuypi
espiritupa imayna yanapasqanmanta yachachikuytaqa atencionwanmi uya-
´
(Lucas 12:1-12). Cheqapma kaykuna- rinanchik hinaptin piensananchik ima-
qa ancha allin yachachikuykunam kar- ta ruraspam hanaq pachapi kaq Tay-
qa discipulonkunapas chaynataq wakin ´
tanchik Jehova Dioswan chaynataq
uyariqkunapas yuyaymananankupaq. wawqe-paninchikkunawanpas astawan
Chayna yuyaymanachiq kaqkunaman- allin kananchikpaq (Salmo 22:22; Mar-
ta yachachichkaptinmi, huk runa qon- cos 4:24).
˜ ˜
qayllamanta rimarispan Jesusta mana- 6 Imatana munaspan chay runa ma-
kurqa ayllunpi kapuqninkumanta sa- ˜ ˜
nakuptinpas, Jesusqa manam manas-
sachakuy kasqanta allichananpaq. Qa- qanta rurapurqachu kaynata nis-
´ ˜
wasunchiky a kaykunamanta imam pa: “Yaw runa ¿pitaq noqata chu-
yachananchikta. rawarqa qamkunapa jueznikichik otaq
5 Runam qellqarqa kaynata nistin
partiqnikichik kanaypaq?” nispa (Lu-
“runaqa Diosmanta yachachikuyku- cas 12:14). Chaynata rimaspanmi Moi-
nata uyarichkaspa imam piensas- sespa Leyninpi nisqanta yuyarichir-
qanpi sutillata reqsichikun imayna ´
qa, chaypima nirqa llaqtapi juezkunam
kasqantapas” nispa. Hinaptinqa, Bi-
runakunapa quejankunata arreglaq
bliamanta ancha allin yachachikuyku-
kasqankuta (Deuteronomio 16:18-20;
nata Jesus rimanankamaqa chay ru-
21:15-17; Rut 4:1, 2). Jesuspaqa aswan
naqa piensachkarqa imata ruraspam as-
allin kaq rurananmi karqa, Diospa Mu-
tawan kapuqniyoq kananmanta. Biblia-
piqa manam willanchu herenciamanta naychakusqanmanta cheqapta willa-
quejakusqanqa cheqapchu icha yanqa- kunan chaynataq Diospa munaynin-
chu kasqanta. Icharaqpas Jesusta allin- mantapas˜ yachachinanmi karqa (Juan
llata ruraqpaq hapisqankurayku vale- 18:37). Noqanchikpas Jesuspa ruras-
kuyta munarqa (Isaias 11:3, 4; Mateo qanta qatikuchwanmi yanqa kaqku-
˜ nawan tiemponchikta mana usuchis-
22:16). Imayna kaptinpas, manakus-
qanqa imayna kasqantam qawachirqa: pa, aswanqa tiemponchiktapas chay-
´ nataq kallpanchiktapas servichikusun
manama chaninchasqachu Diosman-
allin noticiamanta ‘llapallan nacionpi
4. ¿Imanasqataq chay runapa rimasqanqa runakunaman willakuspa Jesuspa qa-
mana allinchu karqa?
5. ¿Imayna kasqantam chay runaqa ma- 6. ¿Imanasqataq Jesusqa mana rurapurqa-
˜ ˜
nakusqanwan qawachirqa? chu runapa manakusqanta?

22 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ˜
tiqninkunana kanankupaq’ yanapaspa tupanachisqanta chaymanta nirqataq-
(Mateo 24:14; 28:19). mi qollqella kuyaqkunaqa Diospa Mu-
˜ naychakusqanmanqa mana yaykunan-
Yanqanataq tukuy imata kuta (Efesios 5:5; Colosenses 3:5).
munapayawaqchik 9 Allinpuni “tukuy imata munapayay-
7 Jesusqa runakunapa imam piensas- manta” cuidakunapaq Jesuspa yacha-
qanta musyayta atirqa, chaymi chay ´
˜ chisqanqa. Cheqapma, munapayayqa
runa ma nakusqanpiqa qawaykurqa achka kaqkunamanmi rikchakunman.
mana allinkunata sonqonpi hatallis- Chunkantin Kamachikuykunapa chun-
qanta. Chaymi, sasachakuyninta arre- ka kaq kamachikuypi wakinninman-
˜
glananpaq ma nakusqanman hina
ta willakun: “Amam munapayanki-
mana ruraspanpas Jesusqa rimarqa
chu runamasikipa wasinta, amam mu-
imanasqataq chay kasqanmanta. Nirqa-
´ napayankichu runamasikipa warminta
taq: “Cuidakuychikya qollqella kuya-
nitaq sirviententapas nitaq sirvien-
ruymanta [‘tukuy imata munapayaruy-
tantapas nitaq asnontapas nitaq ru-
manta’, NM]. Runaqa manam tukuy
namasikipa imantapas” nispa (Exodo
imayoq karunallanpaqchu kawsanan”
20:17). Bibliapiqa willakunmi achka
nispa (Lucas 12:15).
8 Munapayayqa manama´ qollqellata
runakuna imaymanatapas munapayas-
qankumanta huchallikusqankuta.
otaq imatapas munaruyllachu, allin-
Mana kikinpa kaqta punta munapayaq-
paq kaptinpas otaq yanapawananchik- ´
qa Satanasmi karqa: payqa Jehova Dios-
paq kaptinpas. Diccionariokunapa nis-
llapaq adorana, yupaychana chayna-
qanman hina chayqa kanmanmi qoll-
qeta otaq kapuqniyoq kayta otaq hukpa taq kamachikuq kaynintapas munapa-
˜
kapuqninta llumpa-llumpayta muna- yarqa (Apocalipsis 4:11). Evanataq mu-
˜ napayarqa mana pipapas kamachisqan
payaymi. Wakin kutikunapiqa manana ´
imawanpas contentakuspa astawan ka- kayta; chayma Diosmanta sapaqcha-
˜
puqniyoq kananpaq kallpanchakunku, kuyta munaspan enganarachikurqa hi-
˜
allinpaq otaq mana allinpaq kaptinpas naspa huchatapas wanuytapas runa-
hinaspa wakinmanta mana imatapas kunapaq sayachipurqa (Genesis 3:4-7).
qokuspa. Munapayaq runaqa munas- Chaynallataqmi, supayman tikrakuq
˜ angelkunapas “punta munaychakuy-
qallanpinam piensan chaynataq dios-
˜ ˜ ninkuta mana waqaychaspankum saqe-
ninpaqna hapispan chayllapaqna kall-
panchakunpas. Ichaqa, yuyarisunchik- rurqaku yachananku sitiotapas” mana
´ paykunapaq kaqta hapikunankupaq
ya apostol Pabloqa munapayayta tay-
tacha-mamachakunata yupaychaywan (Judas 6; Genesis 6:2). Chaymantapas
´
yuyarisunchikya Balaam, Acan, Gie-
7. ¿Imatam allinta piensaspa Jesus ri- zi chaynataq Judas Iscariote sutiyoq ru-
marqa?
8. ¿Imataq kanman munapayayqa, hinap- 9. ¿Imakunataq kanman munapayayqa?
tin imanasqataq mana allinchu? Willay wakin kaqkunata.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 23

nakunamanta. Kapuqninkuwan mana Chay yachachikuypim yuyaymananan-
´
contentakuspanku qollqeta llumpay- chikqa, kayna tiempopima qollqella-
ta kuyaruspanku Diosta servisqankuta ta kuyaq runakunaqa apuyaytawan ka-
yanqacharurqaku, chaymi Diosqa ma- puqniyoq kaytaqa kusikuytawan allin
˜ ˜
nana favorecerqanachu. ruraywanmi tupanaykachinku. Chay-
10 Allintama´ Jesusqa munapayayman- nata rimaspanmi Jesusqa yachachirqa
ta anyaspan rimayta qallarispan nir- kusisqata chaynataq allinpaq kawsaku-
´ ´
qa: “Cuidakuychikya” nispa. ¿Imanas- napaqqa manama kapuqniyoq karuy-
qa? Runakunaqa chayllam reparanku ˜
llamantachu, maskina achka kaptinpas.
runamasin imapas munapayaq kasqan- ´
12 Wakinch a kay yachachikuytaqa

ta, ichaqa wakin kutillapim kikinku- mana allinpaqchu hapinqaku. Pien-

manta musyakunku. Chayna kaptin- ´
sachkankucha kapuqniyoq kayqa haw-
pas, apostol Pabloqa ninmi “qollqella kata chaynataq allinllata kawsachis-
kuyayqa tukuy mana allin ruraykunapa qanta, chaymanta kayna kawsakuytaqa
mamanmi” nispa (1 Timoteo 6:9, 10). allinpaqmi hapinku. Chaymi, kapuq-
Chaymantapas Santiago sutiyoq dis- niyoq kanankupaq afanakuspanku tu-
cipuloqa willanmi ‘mana allin munay- kuy imata ruranku munasqankuta hu-
kuna runata huchallichisqanta’ (San- ˜
nunankupaq, kaynata ruraspanku haw-
tiago 1:14, 15). Hinaptinqa Jesuspa ya- kata hinaspa kusisqata kawsakuytam
chachisqanta qatikuspaqa ‘cuidaku- piensanku. Chaynata piensaqkunam
nanchikmi’. Ichaqa chay consejoqa ichaqa Jesuspa nisqanta mana entien-
´
manama runamasinchikta munapayaq denkuchu.
hinata hapinanchikpaqchu, aswanqa 13 Jesusqa manama´ yachachirqachu
kikinchik qawarikuspanchik sonqon- tukuy imayoq kayqa allin otaq mana
chikpa ima munasqanta yachananchik- allin kasqanta. Aswantaqa yachachir-
´
paqmi. Chaynatama ‘cuidakusunchik qa runapa kawsayninqa manam “tukuy
tukuy imata munapayaymanta’. imayoq karunallanpaqchu” kasqanta.
Tukuy imayoqwan kawsaymanta Llapallanchikmi yachanchik manam
11 Chaymantapas munapayaymanta achkataraqchu rurana kawsananchik-
hinallatam cuidakunanchik. Qatiqllan- paq otaq kawsayninchikta cuidanan-
pi Jesuspa nisqanta qawasunchik: “Ru- chikpaqqa. Aswanqa, mikunanchikpaq
naqa manam tukuy imayoq karuna- kaptin, pachakunanchikpaq kaptin hi-
llanpaqchu kawsanan” (Lucas 12:15). naspa maypi samananchikpaqpas kap-
tinqa allinpunim. Apukunaqa tukuy
10. ¿Imapaqtaq Jesuspa yachachisqan- ˜
imayoqmi wakchakunanataqmi ancha-
man hina ‘cuidakunanchikqa’? ta llamkanku ayllunta mantienenanku-
11, 12. a) ¿Imanasqataq Jesusqa nirqa
munapayaymanta cuidakunanchikpaq? 13. ¿Imanasqam kawsakunanchikpaq
b) ¿Imanasqataq chay nisqanpi yuyayma- mana llumpaytaqa preocupakunanchik-
nananchikqa? chu kapuqniyoq kaymanta?

24 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ˜
paq. Ichaqa, wanukuptinkuqa wakcha- pas mana haykapipas tukukuq kawsay-
pas apupas hina kaqllam: tukuy iman- ta qonanta (Salmo 36:9; 1 Timoteo 6:
kupas yanqapaqmi (Eclesiastes 9:5, 6). 12, 19).
Chaynaqa allinpaq kawsakuyqa ma- 15 Jesuspa nisqanqa qawachinmi
nam tukuy imayoq kayllanpaqchu ni- chaypunilla imayna kawsakuymanta
taq karunallanpaqchu kanman. Kay ya- mana kaqta piensasqanchiktaqa. Llapa-
´
chachikuyqa sutillama imayna kawsa- llanchikmi apupas chaynataq wakcha-
kuymanta Jesuspa rimasqanpi piensas- pas pantaqmi kanchik, llapallanchik-
paqa. ˜
taqmi wanunchikpas. Willakuq Moi-
14 Lucas sutiyoq qellqapi Jesuspa nis-
sesmi kaynata nirqa: “Runapa kaw-
qanman hina, ¿imatam yachachich- saypaq kawsasqaykuqa qanchis chunka
karqa runaqa “manam tukuy imayoq ˜
watallanamiki. Allinta takyaqqa kaw-
karunallanpaqchu kawsanan” nispaqa? ˜
´ sallaniku pusaq chunka watallanami-
Griego rimaypi “kawsanan” (zo·e) nis-
ki. Ichaqa chaywanpas chay wataykuqa
pa nisqanqa manam willanchu imay- ˜
llakikuywan sasachakuyllanam. Chay
na kawsakuymantachu, aswanqa allin
kaq kawsakunamantam willan.1 Jesus- watakunaqa chayllam pasarun. Viday-
qa yachachichkarqa tukuy imayoq kas- kupas chaynam chinkaykurun” nispa
˜ ˜ (Salmo 90:10; Job 14:1, 2; 1 Pedro 1:24).
pa otaq wakchapas naka-nakayta mi- ´
kunallapaq llamkaspapas, manam ya- Chaymi, Jehova Diosta mana reqsiq ru-
chakunchikchu hayka tiempota kawsa- nakunaqa apostol Pablopa nisqanman
kunanchikta nitaq yachanchikpaschu 15. ¿Imanasqataq achka runakunaqa tu-
paqarinninta kawsananchiktapas. Oli- kuy ima kapuqninkunapi hapipakunku?
vos Moqopi tiyaykuspan nisqanman
hinam: “¿Mayqannikichiktaq afana-
˜
kuspapas huk kuchusta winaruwaq- ¿Imaniwaqtaq?
chik?” nispa (Mateo 6:27). Bibliaqa
´ ˙ ¿Imatataq yachachiwanchik Jesus-
alayrillatam qawachin Jehova Dios- ˜
qa runapa manakusqanman hina
llamantam ‘tukuy kawsakuyqa ha- mana rurapusqanqa?
musqanta’, hinaspa payllataqmi suni
˜
kaqkunata “cheqap winay kawsayta”, ˙ ¿Imanasqataq cuidakunanchik
munapayaymanta, hinaspa imay-
hanaq pachapipas otaq kay Pachapi-
natataq cuidakuchwan?
´
1 Griego rimaypi “kawsay” ninanta tikrakunpas bı·os ˙ ¿Imanasqam kawsananchikpaqqa
´
ninanwan, chaymantam castellanopi qespin biografıa
´ mana llumpaytaqa preocupaku-
hinaspa biologıa nispa rimaykunapas. Chaymantapas
Diccionario expositivo de palabras del Antiguo y del Nue- nanchikchu kapuqniyoq kayman-
vo Testamento exhaustivo, de W. E. Vine nisqanman hina
´
bı·os ninanqa willanmi “hayka tiempopaqmi kawsay ka- ta?
nanta”, “imayna kawsakunamanta” otaq “kawsakuna-
paq ima rurasqanchikmantapas”. ˙ ¿Imatam rurachwan ancha allinta
chaynataq hawkallata kawsanan-
14. ¿Imatam yachanchik Lucas 12:15 nis- chikpaqqa?
qanpi “kawsanan” nispa ninanmanta?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 25

hina kayna niqta qatikunku “mikuku- pas kusikunanchikpaq qowanchik” nis-
sun, tomakusun, ichapas paqarin wa- pa (1 Timoteo 6:17).
˜
nukusun” nispa (1 Corintios 15:32). 17 Qori-qollqellapi hapipakuyqa ma-
˜
Wakinkunanataq, kawsay chaylla tu- nam allinchu, kaykunaqa “tukuruqlla”
kuruq kasqanta qawakuspanku tukuy ˜
kaptin. Apullanam Jobqa karqa. Lla-
imayoq kaypim maskanku mana ta- kikuykuna qonqaymanta hayparuptin-
risqanku hawkalla kawsakuyta. Tukuy mi tukuy ima kapuqninqa mana ima-
˜ ´
imata hunuspanku piensankupascha paqpas servirqachu, lliwmi qonqay-
hawkallata kawsakuyta. Chaymi, llam- llamanta chinkarurqa. Aswanqa Dios-
kayllaman qokurunku tukuy imata hu- wan allin kayninmi yanaparqa tukuy
˜
nunankupaq, hinaspam kikinku enga- sachakuyninkunapi hinaspa llakikuy-
˜
nakunku hawkalla chaynataq kusisqa- ninkunapipas (Job 1:1, 3, 20-22). Abra-
pas kawsakunankumanta piensaspan- ˜
hamnataqmi, mana harkachikurqachu
ku (Salmo 49:6, 11, 12). ´
tukuy ima kapuqninwan Jehova Diospa
kamachisqanta kasukunanpaq. Chay-
Hamuq tiempopi hawkalla mi ‘mirayninkunamanta karqa achka
kawsakuy nacionkuna’ (Genesis 12:1, 4; 17:4-6).
16 Mikunapaq, pachakunapaq, sama- Paykunapas chaynataq wakin serviqku-
kunapaq hinaspa tukuy imata ranti- napas Diosman sonqo kaptinku qati-
kunapaq achka kapuqniyoq kayqa ku- kunanchikpaqqa allinpunim. Chaymi
´
sisqatapasch a kawsachiwasun. On- mozopas otaq yuyayniyoqpas, lliwmi
qospapas allitach hampichikusun, qawarikunanchik imatam astawan cha-
hinaptinqa iskay kimsa watallata- ninchanchik hinaspa imapitaq hapipa-
pas kawsayninchikta masyachichwan. kuchkanchik (Efesios 5:10; Filipenses
Ichaqa, ¿kaynata kawsakuychu aswan 1:10).
allinqa? ¿Hawkalla kawsakunapaqchu? 18 Munapayaymanta chaynataq mana
Manam achka wata kawsasqanchik- llumpayta afanakuspa kawsakuyman-
chu nitaq tukuy imayoq kayninchik- ta Jesuspa nisqanqa allinninchkpaq-
chu kawsayninchikpiqa allinqa kan- mi. Jesusqa manam chayllatachu
man. Apostol Pabloqa qawachirqa kay- yachachirqa chaymantapas willakurqa-
kunapi llumpayta confiakuyqa mana taqmi mana yuyayniyoq apu runaman-
allinpaq kasqanta. Timoteoman car- ta. ¿Imapitaq yanapawachwan kay rik-
´
taspan nirqa: “Llapa apukunataya ka- chanachikuyqa, hinaspa imatataq ya-
machiy ama alabakunankupaq hinas- chachwan kaymanta? Qatiqnin estu-
pa tukuruqlla qori-qollqeman ama ha- diopi kaymantam yachasunchik.
pipakunankupaq, paykunaqa kawsaq
´ 17, 18. a) ¿Imaynatataq Job chaynataq
Diosllamanya hapipakuchunku, pay-
llam chaninninpiqa llapa imakunata- Abrahampas kapuqniyoq kayta qawasqan-
kuqa qatikunanchikpaq hina kanman?
16. ¿Imakunapitaq hapipakuyqa mana b) Jesuspa, ¿ima willakusqanmantataq qa-
allinchu kanman? tiqnin estudiopi yachasunchik?

26 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 DIOSPA QAYLLANPI ¿TUKUY
IMAYOQCHU KANCHIK?
“Chaynam pasarunqa kikillanpaq maskaq runataqa, Diospa
qayllanpiqa kachkan pasaypaq mana imayoqmi.” (LUCAS 12:21.)
´
P˜
AKATA maskayqa manama warma-
kunapa pukllakuynin hinachu;
nawpamantaraqmi tukuy ima cos-
rurananchiktapas (Romanos 14:17).
Jesusmi rikchanachirqa runakuna kay-
na kasqanta qawachinanpaq. Chay-
tumbreyoq runakunaqa pakata mas- mantam Lucas libropi 12:16-21 nis-
karqaku. Yuyarisunchik waranqa pu- qanpi willakuchkan.
saq pachak watakunapi ancha reqsisqa 3 Manaraq kay rikchanachikuyman-

loco hina qori maskay tiempota, achka ta willachkaspanmi Jesusqa yacha-

runakunam qori-qollqeta maskaq rir- chichkarqa tukuy ima munapayay-
´
qaku Australia, Canada, Estados Uni- manta cuidakunapaq, chaymantaqa
´ ˜
dos hinaspa Sudafrica lawkunaman. pasaq estudiopi yacharunchiknam. Je-
Kapuqniyoq kanankupaqmi wasinku- suspa rikchanachisqanpi apu runa-
tapas ayllunkutapas saqerqaku mana pa taqenkunapiqa achka imankuna-
reqsisqanku karu-karupi purunkuna- pas kachkaptin mana contentakuspa
´
man rinankupaq. Achka runakunama astawanraq tukuy imankunatapas wa-
qori-qollqeyoq kayta munaspanku vi- qaychananpaqmi tanteakurqa taqen-
˜
dankutapas peligropi churaspa tukuy kunata tunirachispa hatun taqeku-
˜ ˜
imata ruranku. natana hatarichinanpaq. Hawkanapas
2 Kunanqa manama´ lliw runakuna- chaynataq kusisqapas kawsakunan-
qa qori-qollqeta maskaptinkupas, an- paq tanteakuchkaptinmi, Diosqa nir-
˜
chatam kallpanchakunku necesitas- qa wanunanmanta hinaspa tukuy ima
˜ ˜
qankuta tarinankupaq. Kay tiempopi- hunusqan hukpa makinpina kanan-
˜
qa sasam chaynataq aminapaq hinam manta. Chaymantanam Jesusqa nir-
llamkayqa. Mikunanchikmanta, pa- qa: “Chaynam pasarunqa kikillanpaq
chanchikmanta hinaspa wasiyoq kay- maskaq runataqa, Diospa qayllanpiqa
mantapas preocupakuspaqa chayllam kachkan pasaypaq mana imayoqmi”
qonqaruchwan iman aswan allin kaq nispa (Luke 12:21). ¿Imatam yachan-
chik kay rikchanachikuymanta, hinas-
1, 2. a) ¿Imapaqtaq achka runakunaqa an-
chata kallpanchakurqaku? b) ¿Ima sasacha- 3. Iskay-kimsa rimayllapi willamuy Lucas 12:
kuytam cristianokunaqa atipananku, hinaspa 16-21 nisqanpi Jesuspa rikchanachisqan-
imamantam qonqakurunmanku? manta.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 27

pa imaynatataq kay yachachikuyqa ya- kinkupa negocionku kaptinpas, kall-
napawachwan? panchakunku allin ruraq, cumpliq hi-
˜
naspa mana enganakuq kaspa llamka-
Huk runa sasachakuypi nankupaq (Colosenses 3:22, 23).
kasqanmanta Chayraykum sutilla yaqa llapa ima
4 Jesusqa rikchanachisqantam kay- rurasqankupipas allinlla kanku. Icha-
nata qallaykurqa: “Huk apu runam qa llamkayninkupi responsabilidad-
˜
chakranmanta sinchillatana cosecha- ta munachiptinku otaq negociota ru-
´
rurqa” nispa. Jesusqa manama nich- ranankupaq astawanraq allin kaptin-
˜
karqachu kay runaqa enganaspa nitaq mi, allintam tanteakunanku imam
mana allinkunata ruraspa kapuqniyoq ruranankutaqa. Chaynaqa, ¿astawan-
kasqanmantachu, manataqmi nirqa- raqchu chaykunawan apuyarunanku-
chu mana allin runa kasqantapas. As- paq kallpanchakunqaku? Escuelapi-
wanqa Jesuspa nisqanmanta piensach- ´
pas chaynallataqmi. Jehova Diosta
wanmi chay runaqa anchata llamkas- serviq achka mozokunapas allin es-
pan kapuqniyoq kasqanta chaynataq tudiaqkuna kaptinkum, wakinninpi-
ayllunmanta nanachikuspan hamuq qa ancha reqsisqa universidadkunapi
tiempopaq preocupakusqanmantapas. estudianankupaq imaymana yanapa-
Chaynaqa, nichwanmi chay runa ay- kuykunatapas munachinku. ¿Escuela-
llunta mantienenanpaq anchata llam- pi estudiaqmasinkuna hinachu chay-
kaspa preocupakuq kasqanta. kunata chaskikunmanku?
5 Imayna kaptinpas, chay runaqa tu- 7 Jesuspa rikchanachisqanmanta ri-

kuy imayoqmi karqa. Ichaqa, Jesuspa maspa, ¿imatataq apu runaqa rurar-
˜
yachachisqanman hina, sasachakuy- qa cosechankuna ackallana kaptin
˜
pi tarikururqa. Chakrankunaqa mana manana maypipas allichanapaq kap-
˜ tin? Apu runaqa taqenkunatam tu-
piensasqanman hina achkallatana ru- ˜
˜ nirachispan aswan hatun taqekuna-
rururqa: hunuy atisqanmantapas as-
wan achkataraq. ¿Imatataq ruranman ta rurachirqa chaypi masyaq kawsay-
karqa? ninkunata chaynataq allin kapuqnin-
6 Kunan tiempopipas, Jehova´ Dios- ta waqaychananpaq. Yaqachusmi chay
ta serviqkunapas chay apu runa hi- tanteakusqanqa afanakusqanta sose-
nam sasachakuypi tarikunku. Cheqap garachirqa chaymi yuyaymanarqa kay-
cristianokunaqa, llamkapakuq otaq ki- nata nispa: “Kikillayta nikusaq: ‘Ach-
˜
kallanam tukuy imaykunapas unay
4. ¿Imaniwaqtaq Jesuspa rikchanachisqanpi watakunapaq kapuwachkan. Kunan-
runamanta? ´
qa samakuspaya mikukusaq, upyaku-
5. ¿Ima sasachakuypitaq rikurirurqa Jesuspa
rikchanachisqanpi apu runaqa? 7. ¿Imatataq Jesuspa rikchanachisqanpi ru-
6. ¿Imakunata ruranankupaqtaq kanman naqa rurarqa sasachakuyninta allichanan-
´
Jehova Diospa serviqninkunapaq? paq?

28 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

saq hinaspa kusikusaq’ ” nispa (Lucas piqa Diosqa chaynata rimaspa “ha-
12:19). muq tiempopaq apupa piensasqan-
qa yanqapaq kasqanta” qawachinan-
¿Imanasqataq “mana yuyayniyoq paq. Chaymanta ninmi mana yuyayni-
runa” nispa suticharurqaku? yoq nispanqa manam mana entien-
8 Jesuspa willasqanman hina, apu ru- deqmantachu rimachkan, aswanqa
napa hawkayay tarisqanqa yanqalla- “tukuy imapaq Diosmanta sapaqcha-
paqmi karqa. Tanteakuspa rurasqan kuqmantam”. Rikchanachiypi apu ru-
˜
allinna kaptinpas, manam reparakur- namanta willakusqanqa yuyarichinmi
qachu imam Diospa munaynin kas- ˜
qepatana punta pachak wata ukupi
qanmanta. Aswanmi kikillanpi pien- Laodicea (Asia Menor) sutiyoq congre-
˜
sarqa, hawkana kaypi, mikuypi, up- gacionman Jesuspa nisqanta, paymi
yaypi hinaspa kusisqa kawsakuypi. nirqa: “Ninki: ‘Apum kani, apuyaru-
˜
‘Achkallana tukuy imankunapas’ kap- ˜
nim, manam imatapas munaninachu’
tinmi piensarqa ‘unay watakuna’ ku-
nispa, ichaqa manam musyakunkichu
sisqa kawsakunanpaq. Ichaqa llakiku-
llakipayaypaq, mana imayoq, wakcha
napaq hina manam chaynachu karqa. ˜
nawsa hinaspa qalalla kasqaykita” nis-
Jesuspa willakusqanman hina, “runa-
pa (Apocalipsis 3:17).
qa manam tukuy imayoq karuna- 10 Allinmi kanman chay yachachi-
llanpaqchu kawsanan” (Lucas 12:15). ˜
Chay tutallam, kapuqniyoq kanan- kuypi allinta yuyaymanayqa. ¿No-
paq anchata llamkasqanqa tukukur- qanchikpas rikchanachiypi runapa
´ rurasqanman
qa, Diosma nirqa: “Mana yuyayniyoq ˜ hinachu rurayta qalla-
˜ richwan? ¿Noqanchikqa ‘tukuy ima-
runa, kunan tutapunim wanurunki. ˜
Chaynaqa waqaychasqaykiqa ¿pipaq- kunatapas’ hununanchikpaq ancha-
˜
taq kanqa?” nispa (Lucas 12:20). ta llamkaspa enga nakuchwanchu,
˜
9 Kunannataqmi icha kallpanchakuchwanchu ‘unay
Jesuspa rikchana-
chisqanpa aswan allin kaqmanta qa- watakunata’ kawsakunapaq? (Juan
wasunchik. Diosmi chay runataqa 3:16; 17:3.) Bibliapa nisqanman hina,
mana yuyayniyoqpaq hapirurqa. Dic- “qori-qollqeqa manam pitapas libran-
´ ˜
cionario exegetico del Nuevo Testamen- qachu Diospa pinakuynin punchawpi-
to nisqa sutiyoq libropiqa griego ri- qa”, hinaspa “qori-qollqenpi confia-
maypi “mana yuyayniyoq” nispanqa kuq runaqa chakisqa rapi hinam wi-
ninmi “mana yuyaywan tukuy tiem- chirunqa” (Proverbios 11:4, 28).
po yanqakunata ruraq” nispa. Chay- Chaychiki Jesusqa willakuyninta tuku-
mantapas ninmi chay rikchanachiy- nanpaq kaynata anyarqa: “Chaynam
pasarunqa kikillanpaq maskaq runata-
8. Jesuspa rikchanachisqanpi runaqa, ¿ima-
mantataq mana cuentata qokurqachu? 10. ¿Imanasqataq mana confiakunapaqchu
˜
9. ¿Imanasqataq rikchanachiypi runataqa kanman runapa ‘achkallana tukuy imanku-
“mana yuyayniyoq” nispa suticharqaku? napas’ ‘unay watakunata’ kawsakunanpaq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 29

qa, Diospa qayllanpiqa kachkan pa- mana tupasqanta. Chaywanqa nich-
saypaq mana imayoqmi” nispa (Lucas ˜
karqa tukuy imata hunuypi ama afa-
12:21). nakunanchikmanta nitaq chaykuna-
11 “Chaynam pasarunqa” nispanqa llawan kusikunanchikmanta. Aswan-
Jesusqa qawachirqa rikchanachiypi qa, kapuqninchikkunata servichikus-
´
apu runata pasasqanman hina kapuq- pa Jehova Dioswan allin kayninchikta
ninkunallapi hapipakuspa kawsaq- hatallisunchik. Chaynata ruraspaqa
kunata pasananta. Mana allin ruras- Diospa qayllanpi tukuy imayoqmi ka-
´
qanqa manam ‘kikillanpaq mas- sunchik. ¿Imanasqa? Payma mana tu-
kaq’ kasqanpichu aswanqa “Diospa kuyta bendeciwasunchik. Bibliam nin:
qayllanpiqa kachkan pasaypaq mana “Tayta Diospa bendicioninmi apuya-
˜
imayoqmi”. Discipulo Santiagonataq- chin runataqa. Tayta Diospa bendi-
mi yaqa hina kaynata anyarqa: “Uyari- cionninqa manam apamunchu llaki-
waychik: ‘Kunanmi otaq paqarinmi ri- kuytaqa” nispa (Proverbios 10:22).
sunchik kay llaqtata otaq wak llaqtata 13 Jehov a´ Diosqa serviqninkunata

hinaspam watantin negociota ruraka- bendeciptinqa, allin kaqtapunim qon

muspanchik qollqeta ganakamusun- ´
(Santiago 1:17). Jehova Diosqa Israel-
chik’ nispa rimaqkuna. Qamkuna- pa mirayninkunaman qosqan allpa-
qa manam yachankichikchu paqarin qa “tukuy imapapas kasqan allpam”
punchaw imam pasarusunaykichikta- karqa. Egipto naciomanta yaqa hina-
qa” nispa. ¿Imatam consejarqa? “Ri- llata niptinkupas, Israelpa castan kas-
mananchikqa ‘Dios munaptinqa kaw- qan allpankuqa sapaqchasqa karqa.
saspachiki kayta-wakta rurasunchik’ Moisesqa llaqtanta nirqa: “Yupaychas-
nispam” (Santiago 4:13-15). Runaqa ´
qanchik [Jehova] Diospa nanachikus-
mayna kapuqniyoq kaspanpas manam qan allpam chay allpaqa” nispa. Chay-
imatapas ruranqachu Diospa qayllan- wanqa nichkarqa, Israelpa miraynin-
pi mana imayoq kaspaqa. ¿Ima ninan- kunapaqa tukuy imankupas kanman
taq Diospa qayllanpi tukuy imayoq ´
karqa Jehova Dios paykunata cuidap-
kayqa? ´ ´
tin. Chaynama karqa, Jehova Diosman
Diospa qayllanpi tukuy sonqolla kaptinkuqa, achka bendi-
imayoq kay cionta chaskirqaku hinaptinmi payku-
12 Jesusqa rikchanachisqanta tuku- napa kawsakuyninkuqa sutillam allin
nanpaq anyaspan, qawachirqa Diospa karqa hichpanpi nacionkunamanta-
´ ´
qayllanpi tukuy imayoq kayqa kikin- pas. Sutillama Jehova Diospa bendi-
chikpaq tukuy imata maskaywanqa cioninqa “apuyachin runataqa” (Nu-
meros 16:13; Deuteronomio 4:5-8; 11:
11. ¿Imanasqataq yanqapaq kanman kapuq- 8-15).
llapi hapipakuyqa?
´
12. ¿Imataq yanapawasunchik Diospa qay- 13. ¿Imaynatataq Jehova Diospa bendicion-
llanpi tukuy imayoq kananchikpaq? ninqa runata “apuyachin”?

30 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007

 ˜
14‘Diospa qayllanpi tukuy imayoq willamuychik qatiqniykunana kanan-
kay’ ninanqa “Diospa qayllanpi apu kupaq” (Mateo 28:19). Tukuy ima-
´
kaymi” (Biblia de America). Apukuna- yoq kananchikpaq tiemponchikta,
taqa runakunapa imam paykunaman- kallpanchikta chaynataq imapas ru-
ta piensasqanmi preocupan, chay- ray atisqanchiktapas servichikunan-
mi ancha reqsisqa kayta munaspanku chikmantaqa, predicanapaq chayna-
imayna kawsasqankupi reqsichikun- taq Jesuspa qatiqninkuna kanankupaq
ku. Chaynaqa wakinkunata admira- runakunata yanapaspaqa allintam ru-
chinankupaqmi Bibliapa nisqanman rachkanchik Diosmanta allin kaqku-
hina ‘tukuy imamanta hatunchakun- ˜
nata achkallatana chaskinanchikpaq.
ku’ (1 Juan 2:16). Diospa qayllanpi Qatiqninpi wawqe-paninchikkunata
˜
tukuy imayoq kaqkunanataqmi agra- pasasqanmanta willakuymi chayta qa-
donpaq, favorecesqa chaynataq an- wachiwanchik (Proverbios 19:17).
cha kuyapayakuynintapas chaskikun- 16 Asia lawpi yachaq wawqenchik-
ku. Chaymantapas, paypa amigonmi ´
manta yachasunchikya. Payqa compu-
kanku. Kayna favorecesqa kasqankum tadoramanta anchata yachaq kaptin-
kusisqata chaynataq hawkallata kaw- mi llamkayninpi achka qollqeta pagas-
sachin tukuy imayoq kaymantaqa (Isa- ˜
qaku. Ichaqa llamkayllapina ocupa-
ias 40:11). ¿Imataraqtaq rurananchik- kurusqa hinaspa Diospaqqa pasaypaq
qa Diospa qayllanpi tukuy imayoq ka- mana imayoqmi sientekurqa. Chay-
napaq? ˜
mi, llamkaqmasinkunapa jefenna ka-
Diospa qayllanpi tukuy imayoq nanpaq kallpanchakunanmantaqa,
runakuna llamkayninmanta lloqsikuruspa he-
˜
15Jesuspa rikchanachisqanpi runa- ladostana rurarqa callekunapi ranti-
qa arreglokunata rurarqa hinaspa an- kunanpaq. ¿Imanasqam chaynata
˜ rurarqa? Kikinpaq hinaspa Diosta ser-
chata llamkarqa tukuy imayoqna ka-
nanpaq, chaymi “mana yuyayniyoq” vinanpaq tiempoyoq kananpaq. Llam-
nispa suticharurqaku. Chaynaqa Dios- kaqmasinkuna rurasqanmanta burla-
´
pa qayllanpi tukuy imayoq kananchik- kuptinkupas, qawasunchikya imayna
paqqa, anchatam kallpanchakunan- kasqanta. Paymi nirqa: “Rurasqaywan-
chikqa paypa munasqanman hina ru- qa astawanraq qollqetaqa ganarqa-
raspa, kaymi tukuy imamantapas as- ni. Kunanqa kusisqam kawsakuni hi-
˜
wan allinqa. Hukninmi kanman naptin manana afanakunichu nitaq
Jesuspa kayna kamachisqan: “LIapa- sasachakunichu nitaq preocupakuni-
´ ˜
llan nacionpi runakunaman rispaya paschu nawpapi hinaqa. Chaymanta
´
aswantaqa Jehova Diosmanmi asuy-
14. ¿Imakunatam chaskinku Diospa qayllan-
pi tukuy imayoq kaqkunaqa? 16, 17. Willay wawqe-panikunapa pasasqan-
15. ¿Imataraqtaq rurananchikqa Diospa qay- manta Diospa qayllanpi tukuy imayoq kanan-
llanpi tukuy imayoq kanapaq? chikpaq imam rurana kasqanmanta.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 31

kuni” nispa. Llamkasqanta saqesqan- kuni humilde kaspa favorninta mas-
mi yanaparqa Diospa llaqtanpi asta- kaypi yanapawananpaq” nispa.
wanraq servispa kallpanchakunanpaq, 18 Tarso llaqtayoq Saulom kapuq-

chaymi kunan tiempopiqa nacionnin- niyoq kananpaq hina llamkayta qa-

´
pi Jehova Diospa testigonkunapa su- llaykurqa. Ichaqa, apostol Pablo kas-
´ ˜
cursalninpi servichkan. Cheqaptama pannataqmi kaynata nirqa: “Aswanqa
´ ˜
Jehova Diospa bendicionninqa “apu- Senor Jesucristota reqsinayraykum tu-
˜
yachin runataqa”. kuy imatapas mana valeqpaqna hapi-
17 Chaymantapas yachasunchik huk ni” nispa (Filipenses 3:7, 8). Pablo-
warmimanta educakunankupaq war- pa qawasqanman hinaqa, Jesucristo-
makunata hikutaq ayllu ukupi uywa- ta qatikuspan Diosmanta tukuy ima
´ yachasqanqa aswan allinraqmi kar-
kusqanmanta. Payqa Francia, Mexico
hinaspa Suiza nacionkunapa universi- qa kay pachapi
˜ tukuy ima kaqkuna-
dadpi estudiarqam, chaymi llamkaspa mantaqa. Noqanchikpas, Pablo hina
ancha reqsisqa kananpaqpas kanman- kikillanchikpaq ima munasqanchik-
mi karqa. Payqa ninmi: “Kusikuypaq kunata saqespa Diospa yachachisqan-
hinam chayqa karqa; ancha reqsisqa- man hina kawsaypi kallpanchakup-
´
pas karqani chaymanta tukuy imapi tinchikqa, Diospa qayllanpicha tukuy
llamkanaypaqpas munachiwarqaku, imayoqpas kasunchik. Bibliaqa niwan-
ichaqa manam kusikuqchu nitaq haw- chikmi: “Tayta Diospa qayllanpi hu-
kachu karqani” nispa. Hinaptinmi Bi- millakuspa respetaqnin runaqa kapuq-
blia estudiayta qallaykurqa. Chayman- niyoqmi kanqa. Reqsisqa kaspataqmi
ta nintaqmi: “Bibliamanta yachasqay- unaypaq kawsakunqa” nispa (Prover-
´ bios 22:4).
man hina, hinaptin Jehova Diosta
kusichiyta munaspay hinaspa tukuy 18. ¿Imata ruraspam Pablo hina Diospa qay-
imata qowasqanmanta pisillatapas qo- llanpi tukuy imayoqpas kachwan?
punaypaq munasqaypas astawan kall-
panchawarqa astawanraq Dios serviy-
pi afanakunaypaq” nispa. Llamkay- ¿Imaniwaqtaq?
ninmanta lloqsikuruspanmi qepallata ˙ ¿Ima sasachakuypitaq tarikurqa Je-
bautizakururqa. Kunankamaqa iskay suspa rikchanachisqanpi runaqa?
˜
chunka watanam kusikuspa hinalla ˙ ¿Imanasqataq “mana yuyayniyoq”
Diosta astawanraq serviypi afanakuch- runapaq hapirurqaku Jesuspa rik-
kan. Nillantaqmi: “Wakinninqa ninku chanachisqanpi runata?
estudiasqayta yanqacharusqayta, icha- ˙ ¿Imataq kanman Diospa qayllanpi
qa kusikuspa kawsakusqayta reqsipa- tukuy imayoq kayqa?
kuspanku admirakunku Diospa yacha- ˙ ¿Imaynatataq Diospa qayllanpiqa
chisqanman hina kawsakusqaymanta. tukuy imayoq kachwan?
´ ˜
Sapa punchawmi Jehova Diosta mana-

32 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE AGOS TO DE 2007 w 07-QUA 8/1

34567
1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

´
Jehova Diosqa allin
ruraytam kuyan

Imaynatam yanapawanchik
˜
nakariykunata aguantay

Tayta-mamakuna
´
churikichiktaya kuyakuywan
yachachiychik

Churikichikta yachachiychik
´
Jehova Diosta kuyanankupaq
 ´
LLAQTA CUIDAQ 6
JEHOVA D IOSPA MUNAYCHAKUSQANMANTA WILLAKUSPA
September 1, 2007 Sapa kutim rurakun yaqa: 27.055.000 Vol. 128, No. 4

´
LLAQTA CUIDAQ REVISTAQA allpantinpi Tukuy Munaychakuq Jehova Diosta hatunchanapaqmi RURASQA KACHKAN.
Kay pachapi tukuy ima pasasqanqa Bibliapa willakuyninkuna imayna cumplikusqanmanta qawachin. Llapallan
˜
llaqtakunata kallpanchan allin noticiakunawan imaynam Diospa Munaychakusqanqa runamasin nakarichiqkunata chaylla
puchukachinanmanta hinaspa Allpatapas paraisoman tikrananmanta willaspa. Runakunatapas yanapan Diospa churasqan Rey
˜ ˜
hina Jesucristo kamachikamusqanpi i ninankupaq chaymanta chaqchusqan yawarnin runakunata wi nay kawsayta
´
haypanankupaq yanapasqanpipas. Llaqta Cuidaq revistataqa, 1879 watamantapunim Jehova Diospa testigonkunaqa kunankama
hinalla rurachkanku, kay revistaqa manam sayapakunchu runakunapa imaymana gobiernay munasqankumanqa. Yachachisqanqa
Bibliapa nisqanman hinam.

¿Munawaqchu astawanraq yachayta otaq wasikipi gratislla Bi-

´
bliamanta yachachisunaykitapas? Jehova Diospa testigonkuna-
KAY REVISTAPI pa nacionnikipi cuentallikuq hatun wasin maymi kasqanmanya
´
qellqamuy:
´
3 Jehova Diosqa allin ruraytam kuyan Alemania: Niederselters, Am Steinfels, D-65618 Selters. Argentina:
˜ Casilla de Correo 83 (Suc. 27B), 1427 Buenos Aires. Bolivia: Casilla
´
10 Imaynatam yanapawanchik nakariykunata 6397, Santa Cruz. Canada: Box 4100, Halton Hills (Georgetown),
aguantay Ontario L7G 4Y4. Chile: Casilla 267, Puente Alto. Colombia: Apar-
´
tado Postal 85058, Bogota 8, D.C. Costa Rica: Apartado 187-3006,
´ Barreal, Heredia. Dominicana, Rep.: Apartado 1742, Santo Domin-
18 Tayta-mamakuna churikichiktaya kuyakuywan go. Ecuador: Casilla 09-01-1334, Guayaquil. El Salvador: Aparta-
˜
yachachiychik do Postal 401, San Salvador. Espana: Apartado 132, 28850 To-
´ ´
rrejon de Ardoz (Madrid). Estados Unidos de America: Wallkill, NY
´ 12589. Guatemala: Apartado postal 711, 01901 Guatemala. Hondu-
25 Churikichikta yachachiychik Jehova Diosta ´
ras: Apartado 147, Tegucigalpa. Mexico: Apartado Postal 896,
kuyanankupaq ´
06002 Mexico, D. F. Nicaragua: Apartado 3587, Managua. Pana-
´ ´
ma: Apartado 0819-07567, Panama. Paraguay: Casilla de Correo
´ ´
482, 1209 Asuncion. Peru: Apartado 18-1055, Lima 18. Puerto Rico
LLAQTA CUIDAQTA ESTUDIANAPAQ 00970: P.O. Box 3980, Guaynabo. Suiza: P.O. Box 225, CH-3602
Thun. Uruguay: Casilla 17030, 12500 Montevideo. Venezuela: Apar-
24-30 DE SEPTIEMBRE: tado 20.364, Caracas, DC 1020A.
´
Jehova Diosqa allin ruraytam kuyan KUNANMI RURAKAMUN 161 RIMAYKUNAPI. KILLAPI ISKAY KU-
´ ´ ´ ´
TITA: afrikaans, albanes,* aleman,*2 amarico, arabe, armenio
3 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 47, 83. ´ ´
oriental, becol, bengalı, bulgaro, cebuano,* checo,*2 chi, chiche-
´
wa,* chino, chino simplificado,* cibemba,* cingales, coreano*2
1-7 DE OCTUBRE: ´ ´
(tambien en braille), croata,* danes,*2 efik,* eslovaco,* esloveno,
˜ ˜ ´ ´ ´
Imaynatam yanapawanchik nakariykunata aguantay espanol*2 (tambien en braille), estonio, ewe, fijiano, finlandes,*28
´ ´
frances*26 (tambien en braille), ga, georgiano,* griego,* gun, he-
10 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 28, 7. ´ ´
breo, hiligaynon, hindi, holandes,*2 hungaro,*2 igbo,* iloko,* in-
´ ´ ´
donesio, ingles*268 (tambien en braille), italiano,*2 japones*2
8-14 DE OCTUBRE: ´
(tambien en braille), kannada, kiniaruanda, kirundi, lingala, litua-
´ ´
no, luvale, macedonio, malayalam, malgache,* maltes, myanmar,
´
Tayta-mamakuna churikichiktaya ´ ´ ´ ´
noruego,*2 pangasinan, panjabı, polaco,*2 portugues*2 (tambien
kuyakuywan yachachiychik ´
en braille), rarotongues, rumano,* ruso,*2 samareno-leyte, samo-
18 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 82, 68. ano, sango, sepedi, serbio, sesotho, shona,* silozi, sranangtongo,
˜
sueco,*2 swahili,* tagalo,* tai, tamil, telugu, tigrina, tok pisin, ton-
15-21 DE OCTUBRE: gano, tshiluba, tsonga, tswana, turco, ucraniano,* vietnamita, xho-
´
´ sa, yoruba,* zulu*
Churikichikta yachachiychik Jehova Diosta kuyanankupaq ˜ ´ ´
SAPA KILLANATAQ: armenio, azerı (alfabeto latino), baule, bisla-
25 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 72, 99. ma, camboyano, chitonga, criollo de las Seychelles, criollo haitia-
´
no, criollo mauriciano, gilbertense, groenlandes, gujarati, hausa,
´ ´
hiri motu, islandes, isoko, kaonde, kazaj, kikongo, kiluba, kirguıs,
Allpantinpi Bibliamanta yachachiypi yanapananpaqmi Llaqta Cuidaq revistataqa rurakun qoy ˜
kongo, kosraeano, kwanyama/ndonga, lenguaje de senas america-
munaqkunapa kapuqninkumanta munasqankuman hina qosqankuwan. ˜ ˜ ˜
no,35 lenguaje de senas brasileno,3 lenguaje de senas colombiano,5
´ ´ ´
Kaypi Bibliapa textonkunaqa horqosqam kachkan Biblia Ayacuchana Chuya Qellqa, nisqanmanta;
´ leton, luganda, marathi, marshales, maya, mizo, mossi, nepales, ni-
hinaspa maypipas NM niq tarikuptinqa horqosqam kachkan Traduccion del Nuevo Mundo ueano, oseto, otetela, palauano, papiamento de Curazao, persa,
de las Santas Escrituras (con referencias) castellanopi, nisqanmanta. ´ ´ ´ ´
pidgin de las is. Salomon, ponapes, tahitiano, tartaro, tiv, trukes,
La Atalaya es publicada quincenalmente por Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; ´
tumbuka, tuvaluense, umbundu, urdu, uruund, vendal, wallisiano,
M. H. Larson, presidente; G. F. Simonis, secretario tesorero; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY ´ ´
11201-2483 y en Colombia por la Iglesia Cristiana de los Testigos de Jehova,
´ yapes, zande
´
Apartado Postal 85058, Bogota 8, D.C., Colombia. * Estudianapaq kaqkunaqa hatun letrawan rurasqapas kachkan.
´ ´ 2 Kachkantaqmi casetepipas.
Cambios de direccion postal: Deben llegarnos treinta dıas antes de la fecha de su mudanza.
´ ´ ´
Envıenos su direccion anterior y la nueva (si es posible, la envoltura con su direccion anterior). 6 Kachkantaqmi CD nisqapipas.
˘ 2007 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. 8 Kachkantaqmi CD(MP3) nisqapipas.
Todos los derechos reservados. Impreso en Colombia 3 Kachkantaqmi video nisqapipas
Monthly QUECHUA (AYACUCHO) 5 Kachkantaqmi DVD nisqapipas
 ´
JEHOVA DIOSQA ALLIN
RURAYTAM
˜
KUYAN
´
“Noqa Jehova Diosmi, kuyani allin rurayta.”
´
(ISAIAS 61:8, Version Moderna.)

A LLIN rurayqa mana piman-

pas sayapakuspa allin kaqta
ruraymi. Mana allin ruraynataq-
˜
nispa (Romanos 9:14). Hina chay
tiempollapitaqmi apostol Pedro-
pas nirqa: “Diosqa manam piman-
mi pimanpas sayapakuspa mana pas sayapakunchu, payqa chaskin-
˜
allinpaq hapispa yanqamanta na- mi lliw nacionkunapi payta ku-
karichiy. yaspa manchakuywan allin ru-
2 Moisesmi yaqa kimsa waranqa raq runakunataqa” nispa (Hechos
´ ´
pichqa pachak watapiraq Llapa- 10:34, 35). Cheqaptama, Jehova
´ ‘Diosqa kuyanmiki allin rurayta-
llan Kamachiq Jehova Diosman-
ta nirqa: “Paypa rurasqankuna- qa’ (Salmo 37:28; Malaquias 3:6).
qa alli-allinmi [. . .]. Payqariki con-
Mana allin ruraymi
fiakunapaq Diosmi. Paypiqa ma-
munaychakuchkan
nam kanchu mana allinqa”, nispa 3 Allin rurayqa kunan tiempopi-
(Deuteronomio 32:4). Chayman- ˜
qa manam ancha kannachu. Tu-
ta qanchis pachak watakuna mas-
kuy kawsakuyninchikpim mana
ninraq pasaruptinmi, Isaiasta Dios
allinkunata rurawanchikman
yuyaycharqa
˜ kaynata qellqanan-
´ llamkasqanchikpi, escuelapi, llaq-
paq: “Noqa, Jehova Diosmi, kuya-
tapi kamachikuqkuna hinaspa ay-
ni allin rurayta” (Isaias 61:8, Ver- ´
´ ˜ llunchik ukupipas. Chaynama,
sion Moderna). Chaymantanataq
mana allin rurayqa manam kay
punta pachak watapi apostol Pa-
tiempollapichu. Punta kaq tayta-
blopas nirqa: ‘¿Diosqa mana allin-
mamanchik Diospa kamachisqan-
tachu rurachkan? ¡Manapunim!’,
ta mana kasukuptinkum mana
1, 2. a) ¿Ima ninantaq allin ruray hinas- allin ruraykuna qallarirqa, Sata-
pa mana allin rurayqa? b) ¿Ima nintaq
´
Biblia Jehova Diosmanta hinaspa paypa 3. ¿Imaynatam rikurirqa mana allin ru-
allin ruraq kasqanmantapas? ray kay pachapi?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 3

nasman tikrakuruq mana kasu- nam karqa Diablo kallpanchaptin
kuq angel kallpanchaptin. Adan- (Genesis 6:5). Chaynallataqmi Je-
wan Eva hinaspa Satanasmi mana suspa tiemponpipas karqa, chay-
allinta rurarurqaku Diospa qos- mi pay nirqa: “Sapa punchawpaq
˜ ´
qan libre kayninkuta mana allinta sasachakuykunaqa amanaya ha-
servichikuspanku. Chayna mana tunyachunchu” nispa, otaq sapa
allin rurasqankuwanmi llapallan punchawpaq llakikuykuna hinas-
runakunata churarunku ancha- pa mana allin ruraykunapas (Ma-
˜
ancha nakariyman hinaspa wa- teo 6:34). Chaymi Bibliaqa mana
˜
nuymanpas (Genesis 3:1-6; Roma- yanqachu nin: “Yachasqanchikpi
nos 5:12; Hebreos 2:14). hinam kunankama Diospa tukuy
˜
4 Eden huertapi huchallikusqan- ima unanchasqankuna nakarich-
kumanta soqta waranqa wata- kan”, nispa (Romanos 8:22).
˜
na pasaruptinpas hinallam mana 5 Chaynaqa, tukuy tiempopi ru-
˜
allin rurayqa runakunata nakari- nakunapa kawsasqankupiqa llum-
´ ˜
chichkan. Manama admirakuna- pay mana allin ruraykunallanam
paqchu, Satanasmi kay pachapa karqa. Kunanpas mana allin ruray-
diosninqa (2 Corintios 4:4). Pay- qa aswanraqmi yapakurun. ¿Ima-
˜
qa llullallanam hinaspa llullakuq- nasqa? Kay pachapi mana allin ru-
´ ˜
kunapa taytanmi, Jehova Dios- raykunam achka watakunana ‘tu-
pa contranpi llullakuspa mana kunan tiempopi’ kachkan hinaspa
allinta rimaqmi (Juan 8:44). Sa- tukuynin hichpaykamusqanray-
˜
tanasqa tukuy tiempopim llum- kum “sasallana” kachkan. Bibliam
˜
pay mana allinkunata rurarqa. willarqana kay tukupay tiempopi
Noepa tiemponpi manaraq Sinchi runakunam kananku karqa “ki-
para chayamuchkaptinmi, Dios killanpaq munaqkuna, qollqella
qawarqa: “kay pachapi runakuna- kuyaqkuna, hatun tukuspa ala-
qa llumpay mana allin ruraylla- bakuqkuna, Dios insultaqkuna,
˜
pina kasqankuta chaynataq pien- [...] mana reqsikuqkuna, huchalla-
sasqankupas, lliw yuyayninkupas pi purikuqkuna, mana kuyakuq-
˜
sapa punchaw mana allinllana kuna, mana pampachay munaq-
kasqanta”, yaqa llapanpiqa chay- kuna, runakunapa contranpi ri-
˜
4. ¿Hayka tiemponam runakunata mana 5. ¿Imanasqataq mana allin ruraykunaqa
˜
allin ruraykuna nakarichichkan? kunan tiempopi aswan kachkan?

4 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

maqkuna, mana controlakuqku- chakusqanrayku. Bibliam kayna-
na, mana llakipayakuqkuna, allin ˜
ta willakun: “Diabloqa pinasqalla-
kaqkunapa contranpi kaqkuna, ˜
nam uraykaramun qamkunaman,
runamasin traicionaqkuna, loco payqariki yachachkanmi pisi
hina ruraqkuna, hatun tukuqku- ˜
tiempoyoqllana kasqanta”, nispa
na” (2 Timoteo 3:1-5). Kaykunam (Apocalipsis 12:12).
imaymana mana allinkunata riku- 7 Sapa wata armakunapi hinas-
richin. pa soldadokunapi gastasqankum
6 Kay pachak wata pasaqmi qa-
masyanraq huk billon dolarpi
wachiwanchik enteron pachapi qollqeta. Ichaqa pachak millon-
mana allin ruraykunaqa ima tiem- ninpi runakunapam mana qoll-
˜
pomantapas llumpayllana kasqan- qenkupas kanchu imapas necesi-
ta. Kay watakunapiqa achkalla- tasqankuta rantinankupaq. Pien-
˜ ´
nam guerrakunapas karqa. Ejem- sariy haykatacha yanapakunman
˜
plopaq, nawpa tiempokunamanta hawka kanapaq chay qollqeta qop-
wakin willakuqkunam tanteas- tinkuqa. Yaqa waranqa millon ru-
panku ninku enteron pachapi is- nakunapam mana mikunanku-
˜
kay kaq hatun guerrapim wanu- paqpas kanchu, ichaqa wakin ru-
rurqaku pichqa chunka otaq soq- ˜
nakunapanataq puchuchkanraq.
ta chunka millonninpi runakuna, Chaynataq yaqa pichqa millon
yaqa llapanpiqa manam soldado-
wawakunam yarqaymanta sapa
kunachu karqaku aswanmi yanqa- ˜
˜ wata wanunku, chaynatam willa-
manta wanurqaku: qarikuna, war-
kun Naciones Unidas nisqa. ¡Kay-
mikuna hinaspa wawakunapas. ´
qa mana allin rurayma! Chayman-
Chay guerra tukuruptinmi, huk
guerrakunapipas achka millon- tapas piensariytaq kaypi, mana-
˜ raq naceq wawachakunatam sapa
ninpi runakuna wanurqaku, pay- ˜
kunapas yaqa llapallanqa manam wata abortaspa wanuchinku yaqa
soldadokunachu karqaku. Sata- tawa chunkamanta soqta chun-
nasmi rurachin chayna mana allin ka millonta hina. ¡Mayna mana
´ ´
ruraykunata Jehova Dios pisi tiem- allin rurayma kaypas!
8 Kay allpapi kamachiqkunaqa
pollamanta chinkachinanta ya-
manam atinkuchu runakunata
6, 7. ¿Ima llumpay mana allinkunawan-
˜
mi kay tiempokunapi runakuna naka- 8. ¿Pillataq allin ruraytaqa runakunapaq
rinku? apamunman?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 5

 ˜
nakarichiq hatun sasachakuyku- lianmanta takikuna tocaq mayqan
˜
na allichaytaqa, nitaq imatana ru- ayllunpas karqa. Asafmi miraynin-
raspankupas allinyachinqaku- kunapiwan takinakunata qellqar-
chu. Diospa Palabranqa willarqa- qaku, kaytaqa achka runapa qay-
˜
nam kunan tiemponchikpi, mana llanpi Diosta yupaychasqankupi
˜
allin runakunawan enganaq ru- servichikurqaku. Ichaqa huk kuti-
nakuna aswan mana allinman- pim kay takikunata qellqaq espi-
raq chayanankumanta, pantachis- ritualpi hukmanyasqa tarikurqa.
pankum paykunapas pantachisqa Qawarqataqmi mana allin ruraq-
kanankumanta (2 Timoteo 3:13).
kuna kapuqniyoq kaspanku haw-
Mana allin rurayqa llumpay sapi- ˜
kallana kusisqa kawsakusqankuta-
chasqam maypipas kachkan chay-
mi runaqa chinkachiyta mana pas.
10 Chaymi kaynata nirqa: “Ala-
atinchu. Chaytaqa allin ruraq ˜
Diosllam chinkachinqa. Payllataq- bakuqkunamantam noqaqa envi-
mi Satanastawan demoniokuna- diakurqani. Mana allin ruraqkuna
ta hinaspa mana allin ruraqkuna- apuyasqantam qawarqani. Payku-
˜
tapas chinkachinqa (Jeremias 10: naqa manapunim nakarinkuchu
˜
23, 24). wanuspapas. Paykunaqa wiray-wi-
ray kallpasapamya kachkankupas.
Manam yanqamanta ˜
Manam nakarinkupaschu waki-
˜ preocupakuychu
9 Nawpa tiempopim, Biblia qell- llankuna hinaraqqa. Manam sa-
qaqkunapas tapukurqaku imanas- sachakunkuchu wakillankuna hi-
qam runakunapaq Diosqa ma- naraqqa”, nispa (Salmo 73:2-8).
naraq apamurqachu allin kaw- Ichaqa tiempopa pasasqanman hi-
sakuyta. Kaymanta huk ejemplo- nam, musyakururqa pantasqan-
ta qawasunchik. Salmo 73 nisqa manta (Salmo 73:15, 16). Hinas-
capitulopa qallariyninpim riku- pam chayna mana allin pien-
rin Asaf runapa sutin, payqa ya- sasqanta saqerunanpaq kallpan-
´ ´
qapascha rey Davidpa tiemponpi chakurqa, chaywanpas manama
reqsisqa Leviy castamanta takiku- allintachu entienderqa imanas-
na tocaq karqa otaq Asafpa fami- ˜
qam allin runakuna nakariptin
˜
9, 10. ¿Imanasqataq Asaf hukmanya- mana allin runakunanataq haw-
rurqa? kalla kawsakusqankumanta.
6 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007
 ˜
11 Chaywanpas Diosman sonqo dano ruraqkunatapas. Paykunapa
Asaf runaqa entienderurqam chay hawanmanmi paraykachimunqa
mana allin runakunata imam pa- ruparichkaq sansatawan asufreku-
´ nata. Kanananaq vientokunawan-
sananta: paykunatam Jehova Dios
˜ mi castiganqa [...]. Tayta Diosqari-
cuentata mananqa (Salmo 73:17-
´ ki allin ruraq kasqanraykum kuya-
19). Davidmi qellqarqa: Jehova
“Diospi confiakuspa kasukuypu- payan allin ruraq runakunataqa.”
ni payllata. Hatunchaspam qoyku- (Salmo 11:4-7.)
˜
sunki duenoyanayki allpata. Pu-
Mosoq pachapi allin
chukaqtam qawaykunki mana ruraykuna kaptin
allinlla ruraqta”, nispa (Salmo 37: 13 Satanaspa munaychakusqan
9, 11, 34).
kay pachapi mana allin rurayku-
12 Tiempollanpim munaynin- ´
´ nata Jehova Dios puchukachip-
man hina Jehova Diosqa Allpa- tinmi, qallarinqa mosoq pachapi
manta chinkachinqa mana allin suma-sumaq kawsakuy. Chay mo-
ruraykunata. Diosman sonqo cris- soq pachapiqa Diospa Gobiernon-
tianokunapas kaypiqa sapa kutim mi munaychakunqa, chay Gobier-
yuyaymanananku. Ama haykapi- ˜
´ nota manakunankupaqmi qatiq-
pas qonqasunchu, Jehova Dios- ninkunata Jesus yachachirqa. Hi-
qa paypa contranpi churakuqku- naptinmi mana allin ruraykunapa
nataqa chinkachinqam hinaspa ˜
rantinpi allin ruraykunallana kan-
munasqanman hina kawsaqkuna- ˜
qa, chaynapim kay manakuy kuti-
manmi allinkunata qonqa. “Dios- chisqa kanqa: “Munaychakusqay-
qa llapallantam qawapayallach- ´
ki hamuchun. Munasqaykiya ru-
kan. Payqariki lliw runatam qa- rasqa kachun kay pachapipas ha-
wapayaykuchkan. Qawallach- naq pachapi hina”, nisqan (Mateo
kantaqmi allin ruraq runatapas. 6:10).
Qawallachkantaqmi mana allin 14 Bibliam willawanchik imay-
runatapas. Cheqnillanmi payqa nam chay gobierno kananmanta,
11. ¿Imatam Asaf entienderurqa? kay gobiernotam munanku allin
´ rurayta kuyaq llapallan runakuna.
12. a) ¿Imatam Jehova Diosqa ruranqa
mana allin ruraykunawan? b) ¿Imaynam Hinaptinmi Salmo 145:16 nisqan
´
tarikunki mana allin ruraykunata Jehova
Dios chinkachinanmanta yuyaymanas- 13, 14. ¿Imanasqam mosoq pachapi
˜
payki? allin ruraykunallana kanqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 7

llapallanpi cumplikunqa: “[Qan- ku ichaqa manam pipas consue-
´ laqnin kanchu. Atiyniyoqkunam
mi Jehova,] makillaykita kicharis-
˜
pam llapallan kawsaqkunata sak- nakarichinku ichaqa manam pi-
saykachinki”. Chaynallataqmi pas consuelaqnin kanchu”, nispa.
´
Isaias 32:1 nisqan kaynata prome- Arı, pantaq runakuna kasqanchi-
tewanchik: “Allinkunallata ruras- kraykum sasachakunchik entien-
pa gobiernaq reymi [hanaq pacha- deyta mosoq pachapi sumaqlla-
˜
pi Jesucristo] kanqa. Allinta arre- na kawsakuy kananmanta. Mana-
˜ ˜
glaspa gobiernaq kamachikuqku- nam kanqa nachu mana allin
nam [kay pachapi Jesuspa rantinpi ruraykunaqa hinaptinmi sapa
˜
kaqkuna] kanqa”. Chaynataq Rey punchaw imakunapas hukna huk-
˜ ´
Jesucristomanta Isaias 9:7 willa- na kusichiwasunchik. Jehov a
˜ Diosmi chinkachinqa mana allin
kurqana: “Rey Davidpa rantinpim
gobiernanqa. Gobiernonpa atiy- ruraykunata, chaytaqa ruranqa
ninmi tukuy hinastinman miran- piensasqanchikmanta aswanta-
´
qa. Hawka gobiernayninqa ma- raqmi. Hinaptinqa allinma Jeho-
´
nam tukunqachu. Gobiernonta- va Diospa yuyaychasqanwan apos-
qa manam pipas qechunqachu. tol˜ Pedropa kayna qellqasqanqa:
Allinta ruraspanmi gobiernanqa. “Noqanchikmi ichaqa suyachkan-
Allin arreglokunawanmi gobier- chik Diospa prometewasqanchik
˜ mosoq cielokunatawan mosoq all-
nanqa. Chay tiempomanta wina-
˜ pata, chaypim ichaqa tukuy ima-
winaykamam gobiernanqa. Llapa-
llan Kamachiq Tayta Diosqa sien- pas allin arregloman hina rurasqa
tisqanraykum chaynata ruranqa”, kanqa” (2 Pedro 3:13).
16 Cheqaptama,´ ˜
nispa. ¿Rikukunkichu chay sumaq qallaykunnam
gobiernopa kamachisqanpi kaw- kamachiyta ‘mosoq cielokunaqa’
sakusqaykita? (hanaq pachamanta Diospa Go-
15 Mosoq pachapiqa mananam ˜ biernon Jesuspa makinpi). Chay-
˜ nataq kay tukupay punchawku-
haykapipas nisunnachu Eclesias- ˜
napi hunukuchkan ‘mosoq all-
tes 4:1 nisqantaqa: “Qawarispay- pa’ qallarichiqkunata (mosoq pa-
˜
mi kay pachapi
˜ tukuy nakariyta
rikurqani: Nakariqkunam waqan- 16. ¿Imanasqataq ninchikman ‘mosoq
˜
cielokunaqa’ allin takyachisqanam kach-
´
15. ¿Imatam Jehova Dios ruranqa runa- kan nispa? ¿Imaynatam ‘mosoq allpaqa’
kunapaq mosoq pachapi? kunan tiempopi preparasqa kachkan?

8 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

chapi kawsanankupaq allin ruraq (Isaias 2:2-4; Juan 13:34, 35; Colo-
runakuna). Paykunaqa yaqa qan- senses 3:14).
˜
chis millon runakunanam, Dios-
tam servichkanku 235 nacion- Satanaspa peleasqanqa
kunapi hinaspa llaqtakunapipas,
yanqapim tukunqa
17 Satanaswan yanapaqninku-
chaynataq yaqa pachak waran- ´
˜ nam Jehova Diospa serviqnin-
qa congregacionkunapim hunu-
´ kunapa contranpi hatarimun-
nakunku. Paykunaqa Jehova Dios- ˜
˜ qakuna chinkachiyta munaspan-
pa sumaq nanninkunamantam
yacharunku, chaymi enteron pa- ku (Ezequiel 38:14-23). Satanaspa
chapi kuyanakuspanku huk son- chinkachiy munasqanqa Jesuspa
qolla kanku. Huk sonqolla kay- nisqanman hinam ‘llumpa-llum-
˜ ˜
ninkum sutilla qawakun nawpaq pay nakariy punchawkunapi kan-
tiempomantaraq kunankama, Sa- qa, manam chaynaqa Dios kay pa-
tanaspa kamachisqan runakuna- chata unanchasqanmantapunipas
˜ kunankama karqachu, manataq-
pa imawanpas hunulla kasqanku-
mantaqa aswan allinmi. Chay ku- mi chaynaqa kanqachu qepa pun-
yakuywan huk sonqolla kaynin- chawkunapipas’ (Mateo 24:21).
˜ ¿Satanas vencerunqachu peleas-
kum musyachiwanchikna mosoq ´
˜ qanpi? Manama. Diospa Pala-
pachapi kusisqallana kawsakuy
hichpaykamusqanta, chay pacha- branmi prometewanchik: Jeho-
´
piqa allin kamachikuymi kanqa va “Diosqa kuyanmiki allin ruray
arreglotaqa. Payqa manam saqen-
˜ ˜
qachu payllamanna iniykuqtaqa.
¿Imatam kutichiwaq? ˜
Diosqa winaypaqmi waqaychay-
˙ ¿Imanasqataq mana allin ruray- kullanqa paykunataqa. Miraynin-
˜ pas chinkarunqam mana allin
kuna llumpayllana kachkan?
´ rurallaqpaqqa. Allin ruraq runa-
˙ ¿Imaynatam Jehova Dios chinka- ˜
kunam allpataqa duenoyanqaku.
chinqa kay Pachapi mana allin ˜
ruraykunata? Paykunaqa chaypimiki winaypaq-
raq kawsakunqaku”, nispa (Salmo
˙ Allin ruray atipananmanta 37:28, 29).
estudiasqanchikpi, ¿imakuna
yachasqaykitaq sonqomanta 17. Diospa llaqtanpa contranpi Satanaspa
kallpanchasunki? peleasqan, ¿imanasqataq mana allinpi tu-
kunqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 9

 18 Satanaswan, qatiqninkuna pallan runakunamantaqa Diospa
˜ siervonkunam aswan manso, ku-
Diospa serviqninkunata wanu-
˜
chinankupaq hatarimuptinkum yakuq, hunulla hinaspa kamachi-
´ ˜ kuykuna kasukuq runakuna kan-
Jehova Diosqa pinakurunqa. Zaca-
´ ku, chaymi paykunapa contran-
riaswanmi Jehova Dios ima˜ rura-
˜ pi Satanaspa peleasqanqa mana
nanmanta willarqana: ‘Nawi ru-
ruy tuksiruqmanmi rikchakun kaqmanta kanqa. Kay rurananta-
qamkunata imanarusuqnikichik qa manam saqerunqachu allin ru-
runaqa’, nispa (Zacarias 2:8). Pi- rayta kuyaq Diosqa, chaymi llaq-
˜ ˜
pas nawinta toqpirunmanpas hi- tanpa contranpi kaqkunata wina-
´ ˜
nam Jehova Diosqa chaylla pi- winaypaq chinkachinqa, allin ru-
˜ ˜
nakurunqa, hinaspam enemigon- rayllanam kanqa hinaspa sapallan
˜ cheqap Dios yupaychaqkunatapas
kunata wanuchinqa. Allpapi lla-
salvanqa. ¡Mayna kusikunapaqmi
18. a) ¿Imatam Dios ruranqa Llaqtanpa
contranpi Satanas peleaptin? b) ¿Imayna-
kaykunapa chaylla pasananmanta
˜ yachasqanchikqa! (Proverbios 2:
tam yanapasunki allin rurayllana kanan-
manta Bibliapa willakusqanta yuyariy? 21, 22.)

IMAYNATAM
˜ YANAPAWANCHIK
NAKARIYKUNATA AGUANTAY
˜
“Kusisqa runakunapaqmi hapinchik nakarispa
pacienciakuqkunataqa.” (SANTIAGO 5:11.)
˜ ˜
M ANAM pi runapas nakariyta
munanchu, Unanchawaq-
´
ninchik Jehova Diospas mana-
taqmi nakarinanchiktaqa munan-
chu. Chaymanta entiendenapaq-
mi Palabranpas yanapawanchik
punta tayta-mamanchik unan-
1, 2. ¿Imaynatam yachanchik runakuna
˜ ´
nakarinanta Jehova Dios mana munas- chasqa kasqanmanta willawas-
qanta? panchik. Puntatam Diosqa qa-
10 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007
 ´ ´
rita unancharqa. Jehova “Diosmi naychakuychikya”, nispa (Gene-
˜
runata rurarqa nutu allpamanta, sis 1:28). Punta tayta-mamanchik-
˜
senqanman kawsachiq samayta mi kusisqallana enteron pachata
˜ Sumaq huertaman pisi-pisiman-
pukuykuptinmi kawsaq runana
karurqa.” (Genesis 2:7.) Adanqa ta tikrananku karqa. Chaynataq
˜
mana huchayoqmi karqa, chaymi wawa-churinkupas kusisqallana
˜ ˜
mana onqonanchu nitaq wanu- mana nakarispanku kawsananku
nanchu karqa. karqa. Qallariyninpiqa, ¡suma-su-
2 ¿Imatam nichwan maypi kaw- maq kawsakuymi karqa! (Genesis
´ 1:31.)
sasqanmantapas? Jehova “Dios-
mi intipa qespimunan law Eden- ˜
Nakariypa qallarisqan
pi huertata rurarqa. Chaymanmi ˜
4 Ichaqa, nawpaqmantaraq ru-
rurasqan runata churarqa. Tayta
˜ nakunapa imayna kawsasqan-
Diosmi winachirqa sachakunata
˜ kum, sutillata rikuchiwan-
mikunapaq sumaqllana ruruyoq- chik suma-sumaq qallariypi kaw-
ta.” (Genesis 2:8, 9.) Adanpa may- sakuy chinkachisqa kasqan-
pi yachasqanqa suma-sumaqlla- manta. Llumpay sasachakuywan
˜ ˜
nam karqa. Eden huertapiqa ma- nanaymi runakunata nakarichis-
˜
nam nakariyqa karqachu. pa llakichichkan. Tiempo pasas-
3 Nintaqmi Genesis 2:18 kayna-
´ qanman hinam Adanpa hinaspa
ta: Jehova ‘Diosmi nirqa: Manam Evapa mirayninkuna onqospan-
allinchu qaripa sapallan kaynin- ku chaynataq yuyaqyaspanku wa-
´ ˜
qa, yanapaqnintaya payman rik- nukurqaku. Kunanqa kay Pacha-
chakuqta rurasaq’, nispa. Chay- ´
´ qa manama kusisqa runakunawan
mi Jehova Dios Adanpaq mana huntasqa suma-sumaq huertachu
huchayoq warmita unanchaykur- kachkan. Romanos 8:22 allinta-
˜
qa, chaynapi kusisqallana kaw- puni qawachiwanchik imayna ta-
sakunankupaq (Genesis 2:21-23). rikusqanchikmanta, ninmi: “Ya-
˜
Chaymantanataqmi Biblia willa- chasqanchikpi hinam kunanka-
wanchik, “bendecispam Dios nir- ma Diospa tukuy ima unanchas-
´ ˜
qa: Wawa-churiyoqya kaychik, qankuna nakarichkan”, nispa.
´
kay pachamanya huntaychik, mu- ˜
4. Nawpaqmantaraq runakunapa imay-
3. ¿Imaynatam kawsakunmanku karqa na kawsasqanku, ¿imatam sutillata riku-
punta tayta-mamanchik? chiwanchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 11

 ´ ˜
Jehova Diosqa manam hucha-
5 hinana allin kaqtapas hinaspa
˜ ˜
yoqchu unay tiempona llakichi- mana allin kaqtapas yachaqna
˜
waqninchik nakariykunamanta- rikurirunkichik”, nispa (Genesis
qa (2 Samuel 22:31). Wakinpiqa 3:5).
runakunapas huchayoqmi kanku ´
kay pasasqanmantaqa, ‘pasaypaq- Jehova Diosllam derechoyoq
mi pierdekururqaku, millakuypaq kamachinanpaqqa
kaqkunatam rurarurqakupas’ (Sal- 7 Diosta mana kasukusqanku-

mo 14:1). Punta tayta-maman- ˜

manta nakariykunam qawachin,
chikpaqqa manam imapas faltar- ´
Jehov a Dioslla Llapallan Ka-
qachu. Hinalla chayna kananku- machiq kasqanrayku derechon-
´
paqqa Jehova Diosllatam kasuku- pi kamachinanpaq kasqanman-
nanku karqa, ichaqa iskayninkum ta, hinaspa kamachikuynillantaq-
Diosmanta rakikuruspanku mu- mi allinpuniqa. Satanasmi “kay
nasqankuman hina kawsayta pachapi kamachikuq” rikurirun,
qallaykurqaku. Unanchaqnin chaymi waranqantin watakuna
Diosmanta karunchakurusqanku- pasasqan sutillata qawachiwan-
raykum, mana huchayoq kaynin-
chik paypa munasqanman hina
kuta Dios chinkarachirqa, chay- ˜
˜ kamachisqanqa nakarichikuq hi-
napim yuyaqyaspanku wanurur- ˜ ˜
naspa dano ruraqllana kasqan-
qaku. Chaymi lliw mirayninkuna
˜ ta: llumpa-llumpay mana allinlla-
huchayoqna kanchik (Genesis 3: ˜
17-19; Romanos 5:12). nam (Juan 12:31). Diablopa ma-
˜
6 Satanaspas huchayoqmi naka-˜ kinpi unay na hinaspa mana
˜
riy qallarisqanmantaqa. Kay an- allinllana runakunapa kamachis-
gelqa libre kayninta mana allinta qankupas, qawachiwanchiktaq-
´ mi runakuna allin kamachiyta
servichikuspanmi, Jehova Dioslla
yupaychana kachkaptinpas yu- mana atisqankuta ( Jeremias
paychasqa kayta munarqa. Chay- 10:23). Chaymi, tukuy imayma-
´ na gobiernokunamantaqa Dios-
mi Adantawan Evata Jehova Dios-
manta karuncharachirqa, “Dios pa gobiernollan allinpiqa tukun-
qa, chaymantam runakunapa tu-
5. ¿Imatam rurarurqaku punta tayta-ma-
˜ ´
manchik nakariykuna qallarinanpaq? 7. ¿Imatam qawachin Jehov a Diosta
˜
6. ¿Imatam Satanaspas rurarurqa nakariy mana kasukusqankurayku runakunapa
˜
qallarinanpaq? nakarisqan?

12 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

kuy tiempopi kawsasqan allinta pas kamachimunqaku (Apocalip-
yachachiwanchik. sis 14:1).
8 Jehova´ Dios waranqantin wa-
˜
˜ Nakariyta aguantayqa
takunana runakunata tukuy rik-
chaq gobiernokunawan kamachi- allinpaqmi
9 Allinmi kanman hanaq pacha-
nankupaq saqesqanraykum, chay
llapallan gobiernokunata chinka- manta kamachimuqkunapa Dios-
˜ ˜
chinqana hinaspam chaykunapa pa manasqan cumplisqankuta ya-
˜ chayqa. Puntata yachasunchik
rantinpi kikinpa gobiernontana ˜
churanqa. Kaymantam Biblia wi- imaynatam Senorninchik Jesu-
˜ cristo qawachirqa Rey kananpaq
llarqana: “Chay hamuq reykuna
gobiernachkaptinmi [runakuna preparasqa kasqanmanta. Payqa
gobiernachkaptin] Hanaq Pacha una-unay tiempom Taytanwan
˜ kuska munayninta ruraspan kar-
Dios hatarichinqa mana tunichiy
atina gobiernota [ Jesucristopa qa, “ruraysiq maestro” hina (Pro-
´
makinpi hanaq pachapi Diospa verbios 8:22-31). Jehov a Dios
gobiernonta], [...] chay gobier- kay Pachaman hamunanpaq ka-
nom llapallan wakin gobierno- machimuptinmi, Jesusqa son-
˜ qomanta kasukurqa. Kay pa-
kunata nutupaspan chinkachin- ˜ ´
qa hinaptinmi chay puchuruq chapi kaspannataq, Jehova Dios
˜ ˜ llapallan kamachiq kasqanman-
gobiernollana takyanqa wina-wi-
˜ ta chaynataq Munaychakuynin-
naypaq” (Daniel 2:44). Chayna-
pim Satanaspa hinaspa runakuna- manta runakunaman willarqa.
pa munaychakuynin chinkanqa. Chaynatam llapallanchikman
Hanaq pachapi Diospa Gobier- suma-sumaq ejemplota qowan-
nollanmi qepanqa, hinaspam en- chik Diospa kamachikuyninta tu-
teron Allpapi munaychakunqa. kuy imapi kasukunapaq (Mateo
Kay Gobiernopa Kamachiqninqa 4:17; 6:9).
˜ 10 Jesusqa qatikachasqa hinaspa
Senorninchik Jesucristom, hinas- ˜
pa paywan kuskam 144.000 kay wanuchisqam karqa. Chaymanta-
Allpamanta akllasqa runakuna- pas, predicaspanmi rikurqa runa-
˜
´ kuna llakillapina tarikusqankuta.
8. ¿Imatam Jehova Dios ruranqa llapa-
llan runakunapa gobiernonkunata, hi- 9, 10. ¿Imaynatam Jesusta yanaparqa
˜
naspa imaynatam chayta ruranqa? nakarisqankuna?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 13

 ˜
¿Yanaparqachu imapipas nakariy- receqninchik Diosman asuyku-
kuna qawasqan chaynataq ki- sunchik chaynapi necesitasqan-
˜ ´
kin nakarisqanpas? Arı yanapar- chik tiempokunapi llakipayawas-
qam. Hebreos 5:8 nin: “Diospa panchik favorecewananchikpaq”,
˜ nispa. (Hebreos 2:17, 18; 4:14- 16;
Churin kachkaspapas nakarisqan-
kunawanmi kasukuyta yachar- Mateo 9:36; 11:28-30.)
qa”, nispa. Kay Pachapi kachkas- 11 Yaqa chaynatam nichwan

pa imaymana pasasqanmi Jesusta Cristowan hanaq pachamanta ka-

yanaparqa llakipayakuq hinas- machimunankupaq 144.000 kay
pa imayna kasqanchikta astawan allpapi runakunamanta “rantis-
entiendenanpaqpas. Paymi allin- qa” kaqkunamantapas (Apocalip-
ta yacharurqa runakunapa ˜ tu- sis 14:4). Paykunapas Allpapi kaw-
˜
kuy imapi nakarisqanta. Nakariq- saspankuqa, nanayta kikinkupi
kunatam llakipayarqa hinaspam hinaspa huk runakunapipas rikur-
allinta yacharqa paypa yanapa- qakum. Achkataqmi qatikachas-
nanta munasqankutapas. Kayna- ˜
qa hinaspa wanuchisqapas kar-
tam Hebreos libropi apostol Pablo qaku Diosman sonqo kaspan-
qellqarqa: “Chayraykum wawqen- ku chaynataq Jesuspa qatiqnin
kunaman tukuy imapi rikchakur- kasqankurayku. Chaywanpas ma-
qa chaynapi llakipayakuq hinas- ´ ˜
nama penqakurqakuchu Senor-
pa confiakunapaq kasqanrayku ninchikmanta willakuytaqa, hi-
Diospa qayllanpi sacerdotekuna- naspam allin noticiamanta wi-
pa jefen kananpaq hinaspa runa- ˜
llakusqankurayku nakarirqaku
˜
kunapa huchanmanta wanuspan (2 Timoteo 1:8). Allpapi kaspanku
˜
Diospa pinakuyninta amacha- imaymana pasasqankum sumaq-
nanpaq. Payqa Tentasqa kaspan- ta yanapanqa hanaq pachamanta
˜
mi nakarirqa, chayraykum ten- kamachimunankupaq. Yacharur-
tasqakunatapas atin yanapayta”. qakum astawan llakipayakuyta hi-
“Sacerdotekunapa jefen kapuwaq- naspa kuyapayakuytapas, chayna-
ninchik Jesusqa huchaman ur- taq runakuna yanapaytapas asta-
maqlla kayninchikmanta llakipa- wan munachkanku (Apocalipsis
˜
yakuqmi. Paypas noqanchik hina 5:10; 14:2-5; 20:6).
tukuypi tentasqam karqa icha-
11. Kay Pachapi pasasqanku, ¿imayna-
qa manam huchallikurqachu. tam yanapanqa hamuq tiempopi reykuna
´
Chaynaqa confianzawanya favo- hinaspa sacerdotekuna kaqkunata?

14 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

 Allpapi kawsakuy kunata venceruspanmi premion-
suyaqkunapa
˜ kusikuyninku ta chaskinqa. Chay premioqa ku-
12 Noqanchikpas suyachkan-
yaqninkunaman Diospa prome-
chikmi kay pacha paraiso kaptin ˜ ˜
tesqan wina-winaypaq kawsakuy-
mana onqospa, mana llakikuspa mi.” (Santiago 1:12.)
˜ ˜ 14 Cheqaptam a´ yachanchik
chaynataq mana wanuspa winay-
paq kawsakuyta. Chaynaqa, ¿ya- ˜
˜ nakar iykuna mana kusichi-
qachu imapipas yanapawasun na- wasqanchikta. Kusichiwanchik-
kariykunata aguantasqanchik? ´
qa Jehova Diospa munasqanta
Allintam yachanchik, manam rurasqanchikrayku hinaspa Jesus-
munanchikchu nanayta hinaspa pa ejemplonta qatikusqanchikray-
llakikuykuna aguantaytaqa, icha- ˜
ku nakarisqanchikmanta yachas-
qa kaykunam yanapawasun asta- qanchikmi. Punta pachak wata-
wan allin runa kananchikpaq hi- pim, wakin apostolkunata preso-
naspa kusikuytapas tarichiwasun. charurqaku hinaspa judiokunapa
13 Qawasunchik Diospa Palabran
juzgananku corteman aparurqa-
kaymanta nisqanta: “Allin ru- ku Jesusmanta predicasqankuray-
˜ ˜
rasqaykichikmanta nakarispa- ku. Chaymantanataqmi azoterus-
qa mayna kusisqam kankichik”.
panku kachaykurqaku. ¿Imayna-
“Cristorayku insultasuptikichik-
tam chay sasachakuykunata ati-
qa mayna kusisqam kankichik.”
parqaku? Bibliam niwanchik,
(1 Pedro 3:14; 4:14.) “Mayna ku-
˜ ‘cortemantam apostolkuna lloq-
sisqam kankichik noqarayku ru- ˜
˜ sirqaku llumpay kusisqallana Je-
nakuna kamispa nakarichisupti-
kichikqa hinaspa contraykichikpi sucristopa sutinmanta penqakuy-
˜
llullakuspa tukuy imatapas nisup- kunata nakarinankupaq Diospa
´ permitisqanrayku’, nispa (Hechos
tikichikqa. Anchataya kusikuy-
chik, hatun premiotam chaskinki- 5:17-41). Kusisqaqa karqaku ma-
chik hanaq pachapi.” (Mateo 5: nam azotesqankupa nanayninku-
11, 12.) “Mayna kusisqam sasacha- nawanchu, kusikurqakuqa Jeho-
´
kuykuna hamuptin pacienciakuq va Diosman hapipakuspanku hi-
runaqa. Payqa chay sasachakuy- naspa Jesusta qatipakusqankuray-
˜
˜ ku nakarisqankumantam (Hechos
12, 13. ¿Imaynatam yanapan nakariyku-
˜ ´
nata aguantasqanku kay pachapi kawsa- 14. ¿Imaynanpitaq nakariykuna Jehova
kuy suyaqkunata? Diospa siervonkunata kusichinman?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 15

16:25; 2 Corintios 12:10; 1 Pedro pi sasachakuykunata aguantana-
4:13). paq.
15 Harkakuykunata hinaspa qa-
´
Jehova Diosqa
tikachasqa kayta allinninchikpaq
allinkunatam qowasun
kasqanta qawasqanchikmi asta- ˜
nakarisqanchikmanta
wan kallpanchanqa aguantay mu- 16 Diosta sonqomanta kasukus-
nasqanchikta, kaymi hamuq tiem-
˜ panchikmi, harkakuyta tarinchin,
popi nakariykunata aguantana-
paq yanapawasun. Bibliam niwan- qatikachasqa kanchik hinaspa ima
chik: “Wawqe-panillaykuna, kapuqninchikkunatapas chinka-
´ rachinchikman. Chayna kaptin-
astawanraqya kusikuychik imay-
mana sasachakuykunapi kaspa- pas kusisqam kasunchik, ya-
˜ ´
qa. lnisqaykichikmanta pruebas- chanchikmi Jehova Dios asta-
qa kaspaqa aswan pacienciakuq- wan bendeciwananchikta. Apostol
mi kankichik”, nispa (Santiago Pablom hanaq pachaman rinan-
1:2, 3). Romanos 5:3-5 nisqan- kupaq suyakuyniyoq cristianoku-
pas naman qellqarqa: “Chaynataqmi
˜ hina kaqllatam niwanchik: imaykichikta qechusuptikichik-
“Nakariykunawanpas kusikun-
chik chaykunawan Dios pacien- pas kusikuywan aguantarqanki-
ciakuyta yachachiwaptinchik. Pa- chik, chaynataqa rurarqankichik
˜
cienciakuptinchiknataqmi Dios 16. Hamuq tiempopi reykuna hinaspa
allinpaq hapiwanchik, chayna sacerdotekuna kaqkunaman, ¿imatam
´ ˜
˜ Jehova Dios qonqa nakarisqankumanta?
kaspanataqmi confiakuspa suyan-
chik. Diospi confiakuspanchikqa
manataqmi hukmanyarunchik- ¿Imatam kutichiwaq?
chu”. Chaynaqa, kay mana allin
˙ ¿Imaynatam runakunapa
ruraq runakunapa kasqan tiem- ˜
nakariynin qallarirqa?
popi kawsaspanchikmi, cristiano-
˜ ˜
˙ ¿Imaynatam nakariykuna yana-
kunaqa inisqanchikrayku tupasun
sasachakuykunawanqa. Astawan panman kay Pachata kamachi-
munankupaq suyaqkunata
aguantaspanchikqa, allin prepa- chaynataq kay pachapi kawsa-
rasqam kasunchik hamuq tiempo- nankupaq suyaqkunatapas?
˜
15. ¿Imaynatam nakariykunata aguan- ˙ ¿Imanasqataq kusisqa kawsakun-
tasqanchik yanapawasun hamuq tiem- ˜
chikman nakarichkaspapas?
popi?

16 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

 ˜
hanaq pachapi aswan allin winay- [...], waqaypas nitaq nanaypas”,
paq kapusuqnikichik kasqanta ya- nispa (Apocalipsis 21:4). ¡Mayna
chaspam”, chayqa Diospa Gobier- sumaq suyakuymi kayqa! Jeho-
´
nonpi kamachimunankupaq su- va Dios servinapaq imakunatapas
yasqankum (Hebreos 10:34). kay pachapi munastin otaq mana
Yuyaymanay imayna kusikuyraq munastin saqesqanchiktaqa, ma-
˜
paykunapaq kanqa mosoq pacha nam tupachiyta atichwanchu na-
´ kariykunata aguantaq cristianoku-
chayaramuptin, Jehova Dios hi-
naspa Jesucristo kamachiptin napa suma-sumaq kawsakuy su-
Allpapi runakunapaq sumaq ben- yasqanchikwanqa.
dicionkuna kananpaq yanapakus- ˜
18 Hamuq tiempopi ima naka-

qanku. Apostol Pablom cristiano- riykuna kaspanpas manam harka-

kunaman qellqaspan allintapuni wasunchu mosoq pachapi kusisqa
˜ ˜
nirqa: “Kunan nakarisqanchikta- wi naypaq kawsananchiktaqa.
qa manam imawanpas tupachich- Chaypi suma-sumaq kawsakuymi
˜ ˜
wanchu Diospa sumaqllana kay- kunan nakarisqanchikmantaqa
nin qawachiwananchikmanqa”, astawan kusichiwasun. Isaias 65:
nispa (Romanos 8:18). 17, 18 nin: “Punta kaqkunaqa kan-
˜
17 Chaynallataqmi kay Allpapi qa qonqasqanam chaynataq mana
˜
kawsakuy suyaq cristianokunapas pipapas yuyarisqannam. Ancha-
˜ ˜
chaskinqakum nakarisqankuman- ta kusikuychik noqapa unan-
´ ˜
taqa. Jehova Diosqa achkanpim chasqaywan. Winaypaq kusikuy-
˜
qonqa imatapas chinkachisqanku- chik noqapa unanchasqaywan”,
manta hinaspa pay servinanku- nispa. Chaymi mana admiraku-
rayku imakuna saqesqankumanta- napaqchu, Jesuspa mamanmanta
pas. Cheqaptapunim, kay pacha wawqen, Santiagopa kayna qell-
paraiso kaptin mana huchayoq- qasqan: “Kusisqa runakunapaq-
˜ ˜ ˜
na winaypaq kawsakuyta chas- mi hapinchik nakarispa pacien-
kinqaku. Bibliam niwanchik chay ciakuqkunataqa”, nispa (Santiago
´ ˜
mosoq pachapiqa, Jehova “Dios- 5:11). Chaynapunim, nakariyku-
mi pichanqa paykunapa weqen- nata aguantaspaqa allinkunatam
˜ ˜ chaskisun kunanpas hinaspa ha-
ta, mananam kanqachu wanuypas
´ muq tiempopipas.
17. ¿Imatam Jehova Dios ruranqa kay pa-
chapi kawsanankupaq suyakuyniyoq sier- ´
18. Jehova Dios, ¿ima kallpanchakuq su-
vonkunapaq? yakuytam Bibliapi qowanchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 17

 TAYTA-MAMAKUNA´
CHURIKICHIKTAYA
KUYAKUYWAN
YACHACHIYCHIK
´
“Tukuy imatapas kuyakuywanya ruraychik.” (1 CORINTIOS 16:14.)

W AWANKUNA nacesqanwan-
mi yaqa lliw runakuna an-
chata kusikunku. Aleah sutiyoq
¿Imakunataq chaykunaqa kan-
man?
2 Tukupay tiempokunapim kaw-
˜
warmim nin: “Wachakuruspayna sachkanchik. Bibliapa nisqaman
wawachayta qawaykuspaymi an- hina, kunan tiempopi runakuna-
chata kusikurqani. Manam hayka- paqqa kuyakuyninkuqa manam
pipas rikurqanichu kayna kuyay- kanchu. Ayllukunapipas, “mana
llapaq warmi wawachataqa” nis- kuyakuqkuna” kachkan chayna-
˜
pa. Mayna kusikunankupaqna taq “mana controlakuqkuna” hi-
chay punchaw kaptinpas, asta- naspa “mana reqsikuqkuna, hu-
wanmi tayta-mamakunaqa preo- challapi purikuqkuna” chay-
˜
cupakunku.˜ Aleahpa qosannataq- nataq “mana llakipayakuqkuna”
mi nin: “Noqata preocupachi- (2 Timoteo 3:1-5). Sapa pun-
˜
warqa churiyta wi nasqaman chaw chayna runakunawan kas-
hina sasachakuykunata atipanan- panchikmi, paykunapa mana allin
paq yachachispa uywaymi” nis- rurayninkuta qatipakuspach fami-
pa. Chaynallataqmi achka tayta- lianchikpi paykuna hina ruray-
mamakunapas preocupakunku, ta qallaykuchwan. Chaymantapas,
chaymantapas yachankum ku- tayta-mamakunaqa sasachakun-
yakuywan churinkuta uywanan- ku Adanpa miraynin kasqanku-
kumanta. Chaynata ruraymi sa- rayku controlakuytapas atinku-
pakama cristianokunata sasachan. chu, chaymi mana allinta rimaspa
1. ¿Imaynatataq tayta-mamakunaqa tari- 2. ¿Ima sasachakuykunatataq tayta-ma-
kunku wawa-churinku naceptin? makunaqa atipananku?

18 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

churinkutaqa qaqchanku (Roma- man hina kananku? Paykunaqa
nos 3:23; Santiago 3:2, 8, 9). yachanku pacienciakuspa aguan-
´
3 Sasachakuykuna kaptinpas, tanankuta. Qawasunchikya ima-
tayta-mamakunaqa churinkuna- kunapi. Warmakunaqa manam
taqa yanapanmanku Diosta kusis- contentakunkuchu huk kutillapi
˜
qa servinankupaq. ¿Imata ruras- manakusqankuwanqa. Tayta-ma-
pa? Bibliapa kayna nisqanta ka- manku “manam” niptinkupas, hi-
sukuspa: “Tukuy imatapas kuya- nallam hikutakunku munasqan-
´ ˜
kuywanya ruraychik” (1 Corintios kuta rurapunankupaq. Winarus-
16:14). Kuyakuyqa sutillam ‘ima- panqa, tukuy imata rimaspanku
tapas sumaqta allinyanachinapaq’ yanqapaq munasqankuta rura-
˜
yanapan (Colosenses 3:14). Corin- nankupaq manakunku (Prover-
to congregacionman punta cartas- bios 22:15). Lliw runakuna hi-
qanpim apostol Pabloqa imayna nam, warmakunapas sapa kuti
kuyanakuymanta rimarqa. Yacha- hina kaqllawan pantanku (Salmo
´ 130:3).
sunchikya kimsamanta, hinaspa
5 ¿Imataq tayta-mamakunata-
imaynatam yanapawachwan chu-
rinchikkunata yachachinanchik- qa yanapanman pacienciakuspa
paq (1 Corintios 13:4-8). aguantanankupaq? Rey Salomon-
pa nisqanta yuyariymi: “Anaq pi-
Pacienciakuspa ˜
nakuq runam yachayniyoq runa-
aguantanapaqqa qa” nispa (Proverbios 19:11). Chu-
kallpanchakunanchikmi rinkuna chayna kasqankuta mus-
4 Kuyakuymanta r imaspam
yakunankupaqqa, yachayniyoq
apostol Pabloqa kaynata nir- tayta-mamakunaqa yuyarinanku
qa: “Kuyakuyniyoqqa paciencia- paykunapas ‘taksallaraq kaspa
kuqmi” nispa (1 Corintios 13:4). warma hinam rimasqankuta,
Griego rimaypi ‘pacienciakuq’ ni- piensasqankuta, yuyaymanasqan-
˜ kutapas’ (1 Corintios 13:11). Tay-
nanqa mana chaylla pinakuspa
aguantaq ninanmi. ¿Imanasqataq ta-mamakuna, ¿imaniwaqchiktaq
tayta-mamakunaqa kayna nisqan- kikikichikmanta? ¿Manachu qam-
kunapas tayta-mamaykichikta hi-
3. ¿Imatam tayta-mamakunaqa ruran-
manku churinkuna kusisqa kanankupaq? 5. ¿Imam tayta-mamakunataqa yana-
4. ¿Imanasqataq tayta-mamakunaqa pa- panqa pacienciakuspa aguantananku-
cienciakuspa aguantananku? paq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 19

kutaspa yanqa munasqaykichik- bliaqa Proverbios qellqapi kayna-
˜
tapas manakurqankichik? War- ta nin: “Munaysapa warmam ma-
ma kaspaykichikqa, ¿manachum manta churan penqaymanraq”.
qamkunapas sasachakusqayki- Chaymantapas nillantaqmi: “Ru-
chikmanta tayta-mamaykichik nam yuyayta hapin azotesqa-
mana preocupakusqanta piensar- raq, runam yuyayta hapin anyas-
qankichik? Chaynaqa, manam sa- qaraq” nispa (Proverbios 29:15).
sachu kanqa churikichikkunapa Wakin kutipiqa, tayta-mamanku-
comportakusqankuta entiendey- pa kamachisqantam yanqachan-
qa nitaq pacienciakuspa yapa-ya- qaku. Diosta serviq familiaku-
pamanta nisqaykichikkunata yu- napiqa manam llapankuchu ka-
yarichinaykichikpaqpas (Colosen- machikunku: tayta mamakuna
´ ´
ses 4:6). Jehova Diospa leynin- kamachikunankupaqqa manama
wan Israelpa castankuna imam churinkunapa permisontaraqchu
ruranankumanta yuyariyqa allin- ˜ ´
´ manakunanku. Jehova Diosqa lla-
punim. Paykunatam Jehova Dios- pallan familiakunapa Umanmi,
qa kamachirqa churinkunaman ´
chayma tayta-mamakunataqa ka-
‘yachachinankupaq’ (Deuterono- machin churinkunata yachachis-
mio 6:6, 7). Hebreo rimaypi ‘ya- pa kuyakuywan correginankupaq
chachiy’ ninanqa “yachananka- (1 Corintios 11:3; Efesios 3:15; 6:
ma yapa-yapamanta rimay” ni- 1-4). Apostol Pablopa nisqanman
nanmi. Chaymi tayta-mamaku- hina corregiyqa kuyakuywanmi
naqa churinkuta yapa-yapamanta tupan.
yachachinanku Diospa kamachi-
kuyninta kasukuyta yachananku- Imaynatam kuyakuywan
paq. Chaynallataqmi wakin ya- corregichwan
chachikuykunamantapas yapa-ya- 7 Apostol Pabloqa nillantaqmi:

pamanta yachachinaykichik. “Kuyakuyniyoqqa [...] imapas qo-

6 Tayta-mamakunaqa, ¿pacien- kuykuqmi” nispa (1 Corintios
ciakuq kaspankuchu churinkuna- 13:4). Sumaq sonqo tayta-mama-
taqa consientenqaku ima munas- kunaqa churinkunatam sumaqlla-
qankuta r uranankupaq? Bi- ta rimapayaspa correginku. Chay-
6. ¿Imanasqataq churikunapaq pacien- 7. ¿Imaynam churinkunaqa kanqaku
ciayoq kayqa manam kanmanchu tukuy tayta-mamanku corregiptinkuqa, hinaspa
ima munasqankupi consienteyqa? imataq kanman corregiyqa?

20 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

 ´
nata ruraspankuqa Jehova Dios munaq runaqa churintam cheq-
“kuyasqan runatam corregin” nis- nin. Churin kuyaq runam icha-
pa apostol Pablopa nisqanman qa chaylla corregin” nispa (Pro-
hinam correginqaku. Ichaqa, Bi- verbios 13:24). Chaykunaman-
bliapi correginamanta willaptin- ta yachaysapa runakuna estudias-
qa manam latigayllamantachu ya- qankuman hina, mana corregisqa
chachichkan, aswanqa allinta churikunaqa kikillanpaq ima-
kawsananpaq yachachinamantam tapas munaq kaspanku llakisqa-
nichkan. ¿Imanasqam chayna co- llam kawsakunku. Ichaqa, tayta-
rregiyqa allin kanman? Apostol mamankupa corregisqan churin-
˜
Pablom nin: “Chayna corregisqa- kunanataqmi, escuelapipas allin
kunallam hawka kaspanku allinta estudiaqmi kanku, allin amis-
ruranku” nispa (Hebreos 12:6, 11). tadkunata armanku hinaspa ima
Hinaptinqa, ¿imaynam churinku- rurasqankupipas kusisqam kanku.
naqa kanqaku tayta-mamakuna Qawasqanchikman hina, churin-
Diospa nisqanman hina kuyakuy- kunata corrigeq tayta-mamakuna-
wan yachachiptinkuqa? Yuyayni- qa kuyakuywanmi uywachkan.
˜ 9 Ichaqa ¿imatataq Diosta ser-
yoqna kaptinku hawkalla kaspa
allin ruraqlla kanankupaqmi ya- viq tayta-mamakunaqa ruran-
napananku. Churikuna ‘Tayta manku churinkuta kuyakuywan
Diospa castigonta’ chaskispanku- sumaqllata correginankupaq? Ima
kamachikuykunata kasukunanku-
qa allin ruraq, yachayniyoq chay-
tam clarota yachachinanku. Tak-
nataq allin entiendeqpas kanqa-
sachanmantapacham Bibliapi ka-
ku, kayqa qori-qollqemantapas as-
machikuykunata kasukunanku-
wan allinraqmi (Proverbios 3:11-
paq yachachinanku, chaymanta
18). Diosta servispa tukuy imata ru-
8 Chaymanta churinkunata
ranankupaqpas (Exodo 20:12-
mana corregiptinkuqa mana ku- 17; Mateo 22:37-40; 28:19; He-
yakuq kasqantam qawachichkan. breos 10:24, 25). Yachachinanku-
´
Jehova Diosmi rey Salomonwan punim Diospa kamachikuyninku-
qellqachirqa kayna niqta: “Mana nata mana yanqachanankupaq.
kasukuq churinta mana latigay
9. ¿Imatam Diosta serviq tayta-mamaku-
8. ¿Imaynataq mana corregisqa churiku- naqa churinkunaman yachachinku, hi-
naqa kanku? naspa imatam clarota yachachinanku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 21

 10 Wakinpiqa, churinkunawan- qorqaku Sodoma llaqtamanta kay-
mi tayta-mamakunaqa sumaqlla- nata nispa: “Lluptiy orqoman ama
ta rimaspa acuerdota ruranan- puchukanaykipaq” nispa. Lot-
ku imakunata kasukunankupaq. ˜ ˜
nataqmi nirqa: “Senorniykuna,
Acuerdasqankupi churinkunapa ´
amaya chaynachu kachun, rue-
rimasqankuta uyariptinkuqa, war- gakuykichikmi” nispa. Hinaspan-
makunaqa kasukuytach munan- ˜
mi kaynata manakurqa: “Waqaya
qaku. Qawanapaq, ima horata wa- wak llaqtachaqa hichpallapi kach-
siman warmakuna kutimunanku- ´
kan, wakmanya lluptikusaq” nis-
mantaqa, tayta-mamakunam ´
pa. ¿Imatam Jehova Diosqa nirqa?
chaytaqa akllananku. Churikuna- ˜
Paymi nirqa: “Kay manakusqayki-
pas akllakunmanku imay horatam tapas chaskikim” nispa (Genesis
wasiman kutiyta munasqankuta 19:17-21). ¿Kaynata ruraspanchu
˜ ´
chaymantanam tayta-mamakuna- Jehova Diosqa kamachikuq kay-
qa ninanku imay horata kutimu- nintaqa yanqachachkarqa? ¡Ma-
nankumanta ichaqa willananku ´ ˜
nama! Aswanqa Lotpa manakus-
imanasqam chayna kasqanta. ¿Ri- qanta uyariykuspam yanaparqa.
manakusqankupi acuerdopi mana Tayta-mamakuna familiaykichik-
kaptinkuqa? Wakin kutikunapi-
paq arreglota ruraspaqa, ¿mana-
qa Diospa kamachikuyninkuna-
chu wakinpiqa churikichikkuna-
pa contranpi mana kaptinqa allin-
pa nisqanta uyariwaqchik?
mi kanman warmakunapa mu- 12 Acuerdasqankuman hinaqa,
nasqanman hina rurayqa. Hinap-
tinqa, ¿manachu kaynata ruraspa churikunam yachananku mana
churikunamanta mana nanachi- kasukuptinkuqa castigachikunan-
kuchkachwan? kuta. Chaymantaqa familiapi lla-
11 Chaymanta yachanapaqqa, panmi acuerdasqankuta qati-
´ kunanku. Manam warmakunapa
yuyarisunchiky a imaynatam
´ allinnipaqchu kanman castigaru-
Jehova Diosqa kuyakuywan Lot-
ta chaynataq warmintawan chu- nankumanta willaspa mana cum-
´ pliyqa. “Runata mana allin ru-
rinkunata kamachisqanta. Jehova
Diospa angelninkunam Lotta hor- rasqanmanta mana chaylla casti-
gasqankuraykum, wakin runaku-
10, 11. Familiapaq arreglota ruraspaqa,
¿imanasqataq churikikunapa nisqanta 12. ¿Imataq warmakunata yanapanqa
uyarinayki? hawkalla kanankupaq?

22 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

napas sonqonkupi chaylla kach- tayta-mamakunaqa kallpancha-
kanku mana allinta rurananku- kunku warmankupaq imakunam
paq.” (Eclesiastes 8:11.) Kuya- allin kasqanta yachanankupaq.
kuq tayta-mamakunaqa manachi- 14 Jehova´ Diospa rurasqanmi tay-

ki runapa qawasqanpi nitaq ta-mamakuna qatikunankupaq

amigonkunapa qayllanpipas chu- ´
allin kanman, Payma sapakama
rinkutaqa castiganqakuchu mana serviqninkunapa imam allin otaq
penqachinankupaq. Chaynaqa pantaq kasqankutapas reqsin (He-
warmakunaqa yachanankum tay- breos 4:13). Castigaspanpas ma-
´ ˜
ta-mamanku “arı” niptinkuqa nam llumpayta pinakuqchu ni-
chayna kasqanta “manam” nip- taq qawaylla qawaqchu mana allin
tinkupas mana kasqanta, castiga- rurasqankuta. Aswanqa llaqtanta
nankupaqpas chaynam. (Mateo 5: ‘faltankunallamantam corrigen’
37). Kay yachasqankum yanapan- (Jeremias 30:11). Tayta-mamaku-
qa hawkalla kanankupaq hinaspa
na, ¿yachankichikchu warmayki-
tayta-mamankutapas kuyaspa res-
chikkuna, imapim allin otaq pan-
petanankupaq.
13 Chaymanta kuyakuq tayta-
taq kasqankuta hinaspa chayman
hinachu kuyakuywan yachachin-
mamakunaqa churinkutaqa sa-
kichik? Chaynaqa, rurasqayki-
pakamata yanapanankupaq hina
chikwanmi kuyasqaykichikta qa-
castiganqaku. Pam sutiyoq war-
mim familianpi kasqanta yuyarin wachinkichik.
kaynata: “Iskaynin warmi waway- Sonqonmanta
kutaqa sapakamatam sapa-sapaq- rimanankupaq yanapay
ta castiganiku. Hukninpaq allin 15 Kuyakuqqa “manataqmi kusi-
˜
kaq hukninpaqnataqmi mana” kunchu hukpa huchankunaman-
˜
nispa. Larry sutiyoq qosannataq- tapas aswanqa cheqap kaqman-
˜
mi nin: “Mayor kaqmi pinacha- tam kusikun” (1 Corintios 13:6).
kuq kaspan controlasqalla kasu- ¿Imaynatataq warmankunataqa
˜
kuq. Sullka kaqnataqmi anyarup- yachinmanku allin ruraq chayna-
˜
tiyku otaq pinakuq hina qawap-
tiyku kasukullaq” nispa. Kuyakuq 15, 16. ¿Imaynatam sonqomanta rima-
nankupaq yanapachwan, hinaspa imaku-
13, 14. ¿Imaynatataq tayta-mamakuna- nata ruraspankum Diosta serviq wakin
´
qa Jehova Diospa rurasqanta qatikun- tayta-mamakunaqa churinkuta yana-
manku warmankunaman yachachiypi? panku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 23

taq cheqapta rimaq kanankupaq? riykutam kallpanchaniku sonqon-
Puntataqa kallpanchanankum pi kaqta willawanankupaq ima-
sonqonmantapuni willakunanku- tapas mana piensasqaykuman
paq, willakusqanku mana allin hina willakuptinpas. Willakusqan-
kaptinpas. Tayta-mamakunaqa ta sapa kuti upallarachiptiykuqa
´
cheqaptama kusikunqaku pien- chaynataq munasqallaykuta ru-
sasqanku chaynataq sientesqan- rananpaq niptiykuqa, hukman-
kupas Diospa nisqanman hina yaruspan sonqonpi kaqta ma-
kaptinqa. Wakin kutikunapim nach willakuyta munanqachu.
ichaqa sonqonkumanta willakus- Paypa nisqanta uyariptiykuqa pay-
qankupi mana allin kaqta munas- pas uyariwanqaku” nispa. Che-
qankuta qawanqaku (Genesis 8: ´
qaptama, warmakunaqa tayta-ma-
21). ¿Imatam rurankichik chay- mankuta kasukunanku (Prover-
na kaptinqa? Chaykunata uyari- bios 6:20). Ichaqa, kikinkupuni
ruspallach castigaruyta munawaq- tanteakuq kanankupaq yanapana-
chik. Ichaqa, chaynata ruraptiki- paqqa allinpunim rimanakuyqa.
chikqa warmakunaqa willakunqa- Tawa warmi churiyoq Vincent su-
˜
ku tayta-mamanta mana pinachiq tiyoq taytam nin: “Achka kutipim
kaqllata. Kutipakuspa rimasuptiki-
imapas rurana kaptin tanteaq ka-
qa chayllam correginayki, respe-
niku imaynam allin otaq mana
towan rimanankupaq yachachiy-
allin kasqanta; chaynatam warmi
qa manam tayta-mamanpa mu-
churiykuqa kikinku cuentata qo-
nasqanman hina rimanankupaq
obligaychu. kuqku imam allin kasqanmanta.
16 ¿Imaynatam yanapachwan Chaynatam yacharqaku imata ru-
ranankupaqpas allinta tanteakuy-
sonqonpi kaqta willakunanpaq?
Qallariyllapi Aleah sutiyoq willas- ta” nispa (Proverbios 1:1-4).
17 Qawasqanchikman hina wa-
qanchik warmim nin: “Sonqo-
mantapuni cheqapllata rimanay- wakuna uywaymanta Bibliapa nis-
kupaq kallpanchakuniku. Chay- qantaqa manam pipas llapallan-
paqqa wawayku imatapas huk- pi qatikuyta atinmanchu. Tay-
´
manyanapaq kaqta willakuptinqa ta-mamakuna, yachaychikya chu-
˜ rikichikkunaqa agradecekunqaku
kallpanchakunikum mana pina-
kunaykupaq” nispa. Tom sutiyoq 17. ¿Imatataq tayta-mamakunaqa suya-
˜
taytanataqmi nin: “Warmi chu- kunmanku?

24 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

pacienciakuspa, aguantaspa, chay-
nataq kuyapayaspapas uywas- ¿Yuyarinkichu
´ ´ kaykunamanta?
qaykichikmanta. Jehova Diosma
bendecisunkichikpas kallpancha- ˙ ¿Imanasqataq mana llumpaytaqa
kusqaykichikmanta (Proverbios 3: sasachakunkuchu pacienciakuspa
33). Chaymantapas Diosta ser- aguantanankupaq allin
viq tayta-mamakunaqa munanku- yuyayniyoq tayta-mamakunaqa?
punim churinkupas paykuna ˙ ¿Imaynatam kuyapayaspa
´
hina Jehova Diosta kuyananku- corregina?
ta. ¿Imaynatam kaynata allin ru-
raytaqa atinmanku? Qatiqnin es- ˙ ¿Imanasqataq tayta-mamakuna
churinkunawan sonqomanta
tudiopim yachasunchik chaypaqa rimanakuyninqa allin kanman?
imam rurananchikmanta.

CHURIKICHIKTA ´
YACHACHIYCHIK JEHOVA
DIOSTA KUYANANKUPAQ
“Kallpallanchikpiraq naceq churinchikkunaqa valeroso
soldadokunapa flechankuna hinaraqmi kanqa.” (SALMO 127:4.)

F LECHAQ runaqa flechanan-

paqmi alistakun. Cuidadolla-
wanmi flechanta arconpa cuer-
flechan. Hinaspaqa, ¿hapirachin-
qachu? Hapirachinqam allin fle-
chaq kaspan, wayra yanapaptin
danman churan hinaspa alista- chaynataq flechan suni kaptin-
kun flechananpaq. Sasa kaptin- pas.
2 Salomon sutiyoq reymi chu-
pas pacienciakuspa apuntaspa
rikunata tupanaykachin “valero-
1, 2. ¿Imaynanpitaq churikunaqa “vale-
roso soldadokunapa flechankuna hina- so soldadokunapa flechankuna
raqmi kanqa”? hinaraqmi kanqa” nispa (Salmo
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 25
127:4). Yachasunchik imayna- nam kawsakurqa, chaymi allin-
tam tayta-mamakunataqa yana- puni tayta-mamakuna qatiku-
panman kay tupanachiyqa. Fle- nankupaq (Juan 13:15). Fariseo-
chaqpaqqa pisillam tiempon fle- kunamantaqa manam chaynata-
chanwan apuntananpaq, hapi- chu nichwan, paykunatam Jesus-
chiyta munaspaqa apurawtam qa condenarqa rimasqankuman
flechanan. Chaynallataqmi tayta- hina mana ruraptinku (Mateo
mamakunapaqpas pisillam tiem- ´
23:3). Chaynaqa Jehova Diosta
ponkuqa, churinkunapa son- kuyanankupaq churinkunaman
´
qonpi Jehova Diosta kuyakuy- yachachiyta munaspankuqa tay-
ta hatallichinankupaq. Qawas- ta-mamakunaqa rurasqakuwan-
qankuman hina warmakunaqa mi yachachinanku. Rimasqanku-
˜
chaylla winaruspanku wasiman- man hina mana ruraptinkuqa ya-
ta pasakunku (Mateo 19:5). ¿Mu- chachisqankuqa yanqapaqmi
nasqanmanchu ‘flechankunaqa’ kanqa flechanapaq mana cuerda-
hapinqa? Imaniwaqtaq, ¿hinalla- yoq arco hina (1 Juan 3:18).
chu churikunaqa Diosta kuyas- 4 Tayta-mamakunapa yacha-
panku servinqaku wasimanta pa-
chisqankuman hina ruraynin-
sakuspankupas? Chaynam kanqa
qa allinpunim. Yachasunchik-
achkaq yanapakuykunawan yana- ´
ya imanasqa. ¿Imaynatam pay-
pachikusqaqa. Yachasunchik-
´ kunaqa Diosta kuyayta yacharqa-
ya kimsa yanapakuymanta: tayta-
mamakunapa yachaywan yacha- ku? Jesuspa rurasqanta qatikuspa.
chisqankumanta, familiapi imay- Chaynallataqmi churikunapas
´
na kawsakusqankumanta hinaspa Jehova Diosta kuyayta yachanqa-
yachachikusqankuta churikuna ku tayta-mamankuta qatikuspa.
´
imayna chaskikusqankumanta- Yuyarisunchikya warmakunapa
pas. Puntataqa qawasunchik- amistadninkunaqa kallpanchan-
´ manmi otaq ‘urmachinmanmi
ya imatam tayta-mamakuna rura-
nankuta. allin kawsaqkunatapas’ (1 Corin-
´ tios 15:33). Chaynaqa warmaku-
Qatikunapaq hinaya kaychik napa punta kaq watankunapiqa
3 Jesusqa yachachisqanman hi-
4. ¿Ima tapukuykunatataq tayta-mama-
3. ¿Imanasqataq tayta-mamakunaqa ru- kunaqa rurakunmanku, hinaspa ima-
rasqankuwan yachachinanku? nasqa?

26 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

 ˜
tayta-mamanmi qatipakunanku- pipas manakuspanku chayman-
paq amigonkunaqa kanku. Chay- ta familiapi kaqkunapaq imata-
˜
mi paykunaqa tapukunanku: pas manapuspanku. Chaynata ru-
“¿Allin ‘amistadchu’ churiykuna- raspankum churinkunata yacha-
´
paq kani? ¿Rurasqaywanchu ya- chinqaku Jehova Diosqa ayllun
napani ‘allin kawsaq’ kananpaq? hina kasqanta chaynataq cuenta-
¿Allintachu yachachichkani Dios- tapas qokunqaku familianpi sa-
˜
man manakuymanta chaymanta pakamamanta nanachikusqanta
Biblia estudiaymantapas?” nispa. (Efesios 6:18; 1 Pedro 5:6, 7).
˜ Huk taytam willakun: “Nacesqan-
Diosman manakuychik mantapunim warmi churiyku-
churikichikkunawan kuska ˜
5 Warmakunaqa Jehova´ Dios-
wan Diosman manakuq kaniku.
˜
Winasqanman hina paypaqpas
manta achkatam yachanmanku ˜
˜ manapuq kaniku, allin amistad-
tayta-mamankupa manakusqan-
kunata armananpaq chaymanta
ta uyarispa. Piensarinapaq: ¿ima-
hukkunamantapas. Casarakuspa
tam yachanmanku Biblia estudia-
˜ wasimanta pasakunankama sapa
napaq manakuptinkuqa hinaspa ˜
punchaw manakuq kaniku” nis-
mikunankupaqpas Diosman gra-
pa. Tayta-mamakuna, ¿churiki-
ciasta qoptinkuqa? Cuentatam
´ chikkunawanchu sapa punchaw
qokunqaku Jehov a Dios ima- ˜
Diosman manakunkichik? ¿Yana-
pas paymanta yachananchikpaq ´
pankichikmanchu Jehova Dios-
chaynataq pisipusuwaqninchikta
ta amigonta hina qawanankupaq,
qowasqanchikta, chaymi paytaqa
paykunapa pisipusuqninmanta
agradecekunanchik. Kayna ruray-
chaynataq paymanta yachanan-
qa allinpunim (Santiago 1:17).
6 Chaymantaqa, astawanraqmi
kupaq preocupakuspanpas sien-
tesqankumanta preocupakusqan-
tayta-mamakunaqa churinkunata tapas? (Filipenses 4:6, 7.)
yachachinqaku sapaq kutikuna- 7 Ichaqa sapakamapaq manapu-˜
5. ¿Imatam churikunaqa yachanmanku
˜
napaqqa churikuna imayna kas-
tayta-mamankupa Diosman manakus- qankutam yachana. Qawasun-
qankuta uyarispanku?
˜
6. ¿Imaynatam tayta-mamakunaqa chu- 7. Sapakama churinkunapaq manapu-
´
rinkunata yachachinmanku Jehova Dios- nankupaqqa, ¿imatam tayta-mamakuna-
qa sapakamamanta nanachikusqanta? qa yachananku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 27

 ´
chikya iskay warmi churiyoq tay- tudianapaq yanapachikuspa (Ma-
ta imam rurasqanmanta: “Sema- teo 24:45-47; Proverbios 4:1, 2).
na tukuqtam, kaykunata tapukuq ´
Chaymi churikuna Jehova Dios-
kani: ‘¿Imakunawantaq kay sema- wan amistadninta hatallinanku-
napi churiykunaqa sasachakurqa- paqqa allinpunim Biblia estudiay-
ku? ¿Imakunataq allinninkupaq ta yachachiyqa.
karqa?’ nispa”. Tayta-mamakuna, 9 ¿Imataq churikunata yana-
¿imanasqataq kaynataqa mana ta- panqa allin estudiaq kananku-
pukunkichikchu? Kaykunaman- paq? Kaqtawan nisunchik tay-
ta yachaymi yanapasunki chu- ta-mamakunapa rurasqanmi
˜
rikikunawan Diosman manakus- churinkunataqa yanapanqa.
pa imam ninaykita yachanayki- Tayta-mamakuna, ¿churikichik-
paq. Chaynata ruraspaqa manam kunachu qawasunkichik Bibliata
yachachichkankichikchu pipapas leesqaykichikta chaynataq estu-
˜
manakusqanta Uyariykuq Jeho- diasqaykichiktapas? Cheqapta-
´ ˜ ´
va Diosman manakuyllatachu, ch a churikichik uywasqayki-
aswanqa kuyaytam yachachinki- chikpi tiempoykichikpas mana
chik (Salmo 65:2). haypasunkichikchu Bibliata lee-
Yanapaychik allin naykipaq chaynataq estudianay-
´
estudiaq kanankupaq kipaqpas. Ichaqa tapukuychikya:
8 Tayta-mamakunapa Biblia es- “¿Churiykunachu qawawach-
tudiayta imayna qawasqankum kan achka horata televisionta qa-
churikunata yanapanqa Dios- wakuq kasqayta? Chayna kaptin-
wan allin amistadta hatallinan- qa, ¿manachu tiempochakuwaq
´ Bibliata estudianaykipaq hinas-
kupaq. Jehova Dioswan chay-
nataq piwanpas allin amistadta pa churiykikunata chayta rura-
armarunapaqqa manam rimana- nankupaq yachachinaykipaq?
llanchikchu, aswanqa uyarinan- 10 Churikunamanqa Jehov a´

chikmi. Diostaqa uyarichwanmi Diosmanta uyarinankupaqqa

“confianapaq sirviente” horqos- yachachichwantaqmi sapa se-
qan qellqakunawan Bibliata es-
9. ¿Imataq churikunata yanapanqa Bi-
8. ¿Imanasqataq tayta-mamakunaqa bliata allinta estudiaq kanankupaq?
churinkuta yanapananku Bibliata estu- 10, 11. ¿Imanasqataq allinpuni sapa se-
diaq kanankupaq? mana familiapi Biblia estudiayqa?

28 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007

mana Bibliata familiapi estu- makuna warmakunawan yuyay-
diaspa (Isaias 30:21). Wakin- manaspankuqa yanapanqakum
´
cha ninqaku imapaqtaq chay- entiendeq kaspanku ‘allin kaqta-
taqa ruranmanku churinkuna pas hinaspa mana allin kaqtapas
˜
congregacionpi llapallan hunu- reqsinankupaq’ (Hebreos 5:14).
nakuykunaman richkaptinku- 12 Cheqapma,´
churikunataqa
qa. Ichaqa allinpunim familia- sapakamapa entiendesqanku-
pi Bibliata estudiayqa. Puntataqa man hinam yachachina. Qawa-
´ ´
Jehova Diosmi tayta-mamaku- sunchikya imaynatam iskay si-
nata kamachirqa churinkuna- paskunata tayta-maman yana-
ta yachachinankupaq (Prover- parqaku estudiaqmasinkunawan
bios 1:8; Efesios 6:4). Familiapi fiestaman rinankupaq permiso-
estudiayqa yachachinmi manam ˜
ta manakuptinku. Taytanmi wi-
runakunapa qayllallanpichu llakun: “Qatiqninpi familiapi es-
Diostaqa yupaychana, aswanqa ˜
tudianaykupaq nirqaniku no-
familia ukupipas yupaychanam qaykupa rurasqaykuta paykuna
(Deuteronomio 6:6-9). ˜ ˜
ruranankupaq noqayku nataq
11 Chaymantapas, Diosmanta ˜
paykunapata. Warmiywan no-
chaynataq allin ruraykunaman- ˜
qanataqmi churinkuna kanayku
ta imam piensasqankuta yacha- ˜
karqa paykunanataq tayta-ma-
napaqqa familiapi Bibliaman-
mayku. Mayqenniyku kananku-
ta allinta estudiaymi yanapanqa.
paq akllakuspankupas iskay-
Chaynaqa, warmakuna taqsalla-
ninkum ichaqa escuelapi fies-
raq kaptinmi, yachachinapaq-
takunamanta estudiaspanku
qa servichikunmanku Aprenda-
mos del Gran Maestro nisqa suti- yachachiwananku karqa” nispa.
yoq librowan chaynataq wakin ¿Imatam yacharurqaku? “Admi-
librokunawanpas.1 Kay libro- rakurqanikum, paykunaqa allin
piqa yaqa llapallan qellqasqa- kaqta hinaspa mana allin kaq-
pim wawakunata tapun leesqan- manta musyakuspanku tayta-
manta piensasqanta rimanan- 12. ¿Imaynatataq tayta-mamakunaqa fa-
paq. Libropi Bibliamanta rikuriq miliapi estudiotaqa sapakama churinku-
napaq hina ruranmanku, hinaspa ima
textokunata leespaqa tayta-ma- rurasqaykiwantaq churikikunata yana-
´ parqanki?
1 Editado por los testigos de Jehova.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 29

mamayku hina Bibliapa nisqan- nirqa “tarpuchkaq hinam mi-
wan yachachiwarqaku escuelapi rachinku hawkalla kawsakuy-
fiestaman riyqa mana allin kas- ta chaynapi cosechachkaq hina
qanta. Aswanraqmi admirakur- allin kaqta horqonankupaq”
qaniku escuelapi fiestaman ri- nispa (Santiago 3:18). Ichaqa,
naykumantaqa allin kaqkunata ¿imaynatataq tayta-mamakuna-
ruraspa kusikunaykupaq con- qa kallpanchakunmanku fami-
sejawasqankumanta. Chay pun- lianpi hawkalla kanankupaq?
chawmi cuentata qokurqaniku Imamantapas llalliriqtaqa, is-
paykuna imam piensasqanku- kayninkuraqmi allinta kawsa-
ta chaynataq munasqankuta- nankupaq kallpanchakunanku.
´ Kuyanakuspaqa chaynataq res-
pas” nispa. Cheqapma, familiapi
sapa kuti yanapanapaq hina Bi- petanakuspaqa, mana sasacha-
bliamanta estudianapaqqa allin- kuspam churinkuman yacha-
ta piensarispam kallpanchaku- chinqaku, hukkunatapas kuyas-
na. Chaynata kallpanchakuyqa panku respetanankupaq hinaspa
´
allinpaqmi (Proverbios 23:15). astawanraqmi Jehova Diostaqa
respetanqaku (Galatas 6:7; Efe-
Mayna allinmi familiapi sios 5:33). Qawasqanchikman
hawka kawsakuyqa hina, kuyanakuyqa chaynataq
13 Allin tiempopi chaynataq respetanakuypas familiapim
hawkalla kaspanqa f lechaq- hawkallata kawsachiwanchik.
mi munasqanpi hapirachin- Chaymantapas, tayta-mamaku-
man. Chaynallataqmi, churi- na hawkalla kawsaptinkuqa fa-
´ milianpi ima sasachakuy kaptin-
kunapas Jehova Diosta kuyayta
yacharunmanku tayta-maman- pas atiparunqaku.
14 Ichaqa, kunan tiempopiqa
ku familiapi hawka kawsakuy-
pi kallpanchakuptinkuqa. ‘Allin- manam casarakuqpas nitaq fa-
yanachiqkunamanta’ willaspan- miliapas mana pantaqqa kan-
mi Santiago sutiyoq discipuloqa chu. Chaymi, tayta-mamakuna-
qa manapunim tukuy ima ru-
13, 14. a) ¿Imatam tayta-mamakunaqa rasqankupichu chuya espiritupa
ruranmanku familianpi hawkalla kawsa-
kunankupaq? b) ¿Imaynam kanqa pan- yanapasqanman hina ruran-
tasqankumanta reqsipakuptinkuqa? ku (Galatas 5:22, 23). Chayna
30 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007
kaptinqa, ¿imatam rurananku? pas runamasinta cheqnichkaspan
Pantasqankuta reqsipakuptin- ‘Diostaqa kuyanim’ niqqa llu-
˜
kuqa, ¿churinkunachu manana llam. Rikuchkasqan runamasin-
respetanqaku? Apostol Pablopa ta mana kuyaspaqa ¿imaynataq
rurasqanta qawasunchik. Dios- mana rikusqan Diostaqa kuyan-
pa llaqtanpiqa, achka cristia- man?” nispa (1 Juan 4:20, 21).
nokunapaqmi taytan hina kar- ˜
Churikichikkunata iniqmasinku-
qa (1 Corintios 4:15). Chay- nata kuyayta yachachispaykichik-
wanpas pantaq kasqanmanta qa, Diostapas kuyanankupaqmi
reqsipakurqa (Romanos 7:21- yachachinkichik. Tapukuychik:
25). Humillakuspa cheqapllata “¿Imaynatam rimani congrega-
rimasqanqa astawanmi payta- cionpi kaqkunamanta? ¿Allin-
qa respetachiwanchik. Pablopa tachu icha mana allintachu ri-
´
pantasqankunaqa manama har- machkani?”. Cuentata qokunay-
karqachu Corinto sutiyoq con-
˜ kichikpaqqa, uyariychik churiki-
gregacionman ninanpaq: “No- ˜
´ chikkunapa hununakuymanta
qapa ejemploytay a qatiychik, chaynataq wawqe-panikunaman-
˜
noqapas Cristopa ejemplon- ta imayna rimasqankuta. Payku-
tam qatini” nispa (1 Corintios napa rimasqankuchiki qawachi-
11:1). Tayta-mamakuna, qam- sunkichik qamkunapa piensas-
kunapaqpas chaynam kanman: qaykichikta.
pantasqaykichikmanta reqsipa- 16 Hinaptinqa, ¿imata ruraspam
kuptikichikqa churikichikkuna- churikichikkunata yanapanki-
qa pantasqaykichikta chayllapu- ˜
chik iniqmasinkunata kuyanan-
nim qonqarunqaku. kupaq? Peter sutiyoq taytam iskay
15 ¿Imatawanraqmi tayta-ma-
churinmanta nin: “Warmaykuna
makuna rurawaqchik churi- taqsacharaq kasqankumantam,
´
kichikkuna Jehova Diosta ku- allin yuyayniyoq wawqe-paniku-
yanankupaq? Apostol Juanpa nis- nata wasiykuman mikunanku-
qantam qatikuwaqchik: “Pi- paq chaynataq kuskayku kusiku-
15, 16. ¿Imanasqataq tayta-mamakuna- naykupaq invitaq kaniku. Churiy-
qa churinkunata yachachinanku congre- kuqa yachanku Diosta servispaqa
gacionpi wawqe-paninkunata kuyanan-
kupaq, hinaptinqa imaynatam chaytaqa kusisqa kawsakunamanta, chay-
´
ruranqaku? tam yacharurqaku Jehova Diosta
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007 31
 ˜
kuyaqkunawan winasqankupi” 18Tayta-mamakuna churinku-
˜
nispa. Dennis sutiyoq taytapas nata “Senorninchikpa yacha-
ninmi: “Pichqa warmi churiyku- chikuyninman hina” kasukuq-
tam kallpancharqaniku congre- ta uywananku kaptinpas, kikin
˜ churinmi yuyayniyoq kaspan-
gacionpi unay watakunana pre-
cursor kaqkunawan amistadta ru- qa imam rurananta akllakunqa
ranankupaq, hinaspa atispaykuqa (Efesios 6:4). Chaynaqa mozo-
congregacionta watukuq waw- kuna, ¿chaskikunkichikchu ku-
qenchikta warmintawan wasiyku- yakuywan tayta-mamaykichikpa
pi samachiq kaniku” nispa. Qam- yachachisusqaykichikta? Chay-
kunapas tayta-mamakuna, ¿yana- nata ruraspaykichikqa allinta
pawaqchikchu churikichikkuna kawsakunaykichikpaqmi aklla-
congregacionpi kaqkunata fami- kuchkankichik. Manam tayta-
lianta hina qawanankupaq? (Mar- mamallaykichiktachu kusichin-
´
cos 10:29, 30.) kichikqa aswanqa Jehova Dios-
tam (Proverbios 27:11).
Churipa ruranan
17 Kaqtawan flechaqwan tupa-
18. ¿Imaynatam sientikunqaku tayta-
´
mamakuna chaynataq Jehova Diospas
naykachisqanchikmanta rima- churikuna allin kawsanankupaq aklla-
sun. Allin flechaq kaspanpas, kuptinkuqa?
manam aciertanqachu flechan
wiksu kaptinqa. Tayta-mamaku- ¿Yuyarinkichikchu?
napas, churinkupa piensasqan
“mana allin kaptinqa”, kallpan- ˙ ¿Imaynatam tayta-mamakunaqa
churinkuna qatikunankupaq hina
chakunankum correginankupaq kanmanku Biblia estudiaypi
wiksu flechapas kanman hina. chaynataq Diosman
˜
Imayna kaptinpas, churinkum manakuypipas?
akllakunqa kay pachapi mana ˙ ¿Imatam tayta-mamakunaqa
allin kaqkunata qatikuyta otaq ruranmanku familianpi hawkalla
´ kawsakunankupaq?
Jehov a Dios ‘munasqanman
hina kawsachinanta’ (Proverbios ˙ ¿Imatam churikunaqa
3:5, 6; Romanos 12:2). akllakunanku, hinaspa imayna-
˜ tam kuyaqninkunaqa
17. Winaruspankuqa, ¿imatam churiku- sientikunqaku?
naqa sapakama akllakunqaku?

˙
w 07-QUA 9/1
32 LL AQTA CUIDAQ 1 DE SEPTIEMBRE DE 2007
34567
1 DE OCTUBRE DE 2007

Dios Taytaykichikqa
llakipayakuqmi

¿Imakunata ruraspam
llakipayanchik?

Imapaq kawsasqanchikmanta
yachaspa

Diospa munasqanman hina

Kawsasunchik

‘Toqlla churaqmanta’
cuidakusunchik
 ´
LLAQTA CUIDAQ 6
JEHOVA D IOSPA MUNAYCHAKUSQANMANTA WILLAKUSPA
October 1, 2007 Sapa kutim rurakun yaqa: 28.578.000 Vol. 128, No. 5

´
LLAQTA CUIDAQ REVISTAQA allpantinpi Tukuy Munaychakuq Jehova Diosta hatunchanapaqmi RURASQA KACHKAN.
Kay pachapi tukuy ima pasasqanqa Bibliapa willakuyninkuna imayna cumplikusqanmanta qawachin. Llapallan
˜
llaqtakunata kallpanchan allin noticiakunawan imaynam Diospa Munaychakusqanqa runamasin nakarichiqkunata chaylla
puchukachinanmanta hinaspa Allpatapas paraisoman tikrananmanta willaspa. Runakunatapas yanapan Diospa churasqan Rey
˜ ˜
hina Jesucristo kamachikamusqanpi ininankupaq chaymanta chaqchusqan yawarnin runakunata winay kawsayta
´
haypanankupaq yanapasqanpipas. Llaqta Cuidaq revistataqa, 1879 watamantapunim Jehova Diospa testigonkunaqa kunankama
hinalla rurachkanku, kay revistaqa manam sayapakunchu runakunapa imaymana gobiernay munasqankumanqa. Yachachisqanqa
Bibliapa nisqanman hinam.

¿Munawaqchu astawanraq yachayta otaq wasikipi gratislla Bi-

´
KAY REVISTAPI bliamanta yachachisunaykitapas? Jehova Diospa testigonkuna-
pa nacionnikipi cuentallikuq hatun wasin maymi kasqanmanyá
qellqamuy:
3 Dios Taytaykichikqa llakipayakuqmi Alemania: Niederselters, Am Steinfels, D-65618 Selters. Argentina:
Casilla de Correo 83 (Suc. 27B), 1427 Buenos Aires. Bolivia: Casilla
´
6397, Santa Cruz. Canada: Box 4100, Halton Hills (Georgetown),
9 ¿Imakunata ruraspam llakipayanchik? Ontario L7G 4Y4. Chile: Casilla 267, Puente Alto. Colombia: Apar-
´
tado Postal 85058, Bogota 8, D.C. Costa Rica: Apartado 187-3006,
Barreal, Heredia. Dominicana, Rep.: Apartado 1742, Santo Domin-
15 Imapaq kawsasqanchikmanta yachaspa go. Ecuador: Casilla 09-01-1334, Guayaquil. El Salvador: Aparta-
˜
do Postal 401, San Salvador. Espana: Apartado 132, 28850 To-
´ ´
21 Diospa munasqanman hina Kawsasunchik rrejon de Ardoz (Madrid). Estados Unidos de America: Wallkill, NY
12589. Guatemala: Apartado postal 711, 01901 Guatemala. Hondu-
´
ras: Apartado 147, Tegucigalpa. Mexico: Apartado Postal 896,
27 ‘Toqlla churaqmanta’ cuidakusunchik ´
06002 Mexico, D. F. Nicaragua: Apartado 3587, Managua. Pana-
´ ´
ma: Apartado 0819-07567, Panama. Paraguay: Casilla de Correo
´ ´
482, 1209 Asuncion. Peru: Apartado 18-1055, Lima 18. Puerto Rico
LLAQTA CUIDAQTA ESTUDIANAPAQ 00970: P.O. Box 3980, Guaynabo. Suiza: P.O. Box 225, CH-3602
Thun. Uruguay: Casilla 17030, 12500 Montevideo. Venezuela: Apar-
22-28 DE OCTUBRE: tado 20.364, Caracas, DC 1020A.
Dios Taytaykichikqa llakipayakuqmi KUNANMI RURAKAMUN 161 RIMAYKUNAPI. KILLAPI ISKAY KU-
´ ´ ´ ´
3 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 94, 97. TITA: afrikaans, albanes,* aleman,*2 amarico, arabe, armenio
´ ´
oriental, becol, bengalı, bulgaro, cebuano,* checo,* 2 chi, chiche-
29 DE OCTUBRE—4 DE NOVIEMBRE: ´
wa,* chino, chino simplificado,* cibemba,* cingales, coreano* 2
´ ´
¿Imakunata ruraspam llakipayanchik? (tambien en braille), croata,* danes,* 2 efik,* eslovaco,* esloveno,
˜ ´ ´ ´
9 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 96, 29. espanol*2 (tambien en braille), estonio, ewe, fijiano, finlandes,*
´ ´
frances* 26 (tambien en braille), ga, georgiano,* griego,* gun, he-
´ ´
5-11 DE NOVIEMBRE: breo, hiligaynon, hindi, holandes,* 2 hungaro,*2 igbo,* iloko,* in-
´ ´ ´
Imapaq kawsasqanchikmanta yachaspa donesio, ingles*268 (tambien en braille), italiano,*2 japones*2
´
(tambien en braille), kannada, kiniaruanda, kirundi, lingala, litua-
15 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 16, 18. ´
no, luvale, macedonio, malayalam, malgache,* maltes, myanmar,
´
´ ´ ´ ´
12-18 DE NOVIEMBRE: noruego,*2 pangasinan, panjabı, polaco,*2 portugues* 2 (tambien
´
en braille), rarotongues, rumano,* ruso,*2 samareno-leyte, samo-
Diospa munasqanman hina Kawsasunchik ano, sango, sepedi, serbio, sesotho, shona,* silozi, sranangtongo,
21 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 14, 58. ˜
sueco,*2 swahili,* tagalo,* tai, tamil, telugu, tigrina, tok pisin, ton-
gano, tshiluba, tsonga, tswana, turco, ucraniano,* vietnamita, xho-
19-25 DE NOVIEMBRE: sa, yoruba,* zulu*
´
‘Toqlla churaqmanta’ cuidakusunchik ˜ ´
SAPA KILLANATAQ: armenio, azerı (alfabeto latino), baule, bisla-
´
27 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 77, 38. ma, camboyano, chitonga, criollo de las Seychelles, criollo haitia-
´
no, criollo mauriciano, gilbertense, groenlandes, gujarati, hausa,
´ ´
hiri motu, islandes, isoko, kaonde, kazaj, kikongo, kiluba, kirguıs,
Allpantinpi Bibliamanta yachachiypi yanapananpaqmi Llaqta Cuidaq revistataqa rurakun qoy ˜
kongo, kosraeano, kwanyama/ndonga, lenguaje de senas america-
munaqkunapa kapuqninkumanta munasqankuman hina qosqankuwan. ˜ ˜ ˜
no,35 lenguaje de senas brasileno,3 lenguaje de senas colombiano,5
´ ´ ´
Kaypi Bibliapa textonkunaqa horqosqam kachkan Biblia Ayacuchana Chuya Qellqa, nisqanmanta;
´ leton, luganda, marathi, marshales, maya, mizo, mossi, nepales, ni-
hinaspa maypipas NM niq tarikuptinqa horqosqam kachkan Traduccion del Nuevo Mundo ueano, oseto, otetela, palauano, papiamento de Curazao, persa,
de las Santas Escrituras (con referencias) castellanopi, nisqanmanta. ´ ´ ´ ´
pidgin de las is. Salomon, ponapes, tahitiano, tartaro, tiv, trukes,
La Atalaya es publicada quincenalmente por Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; ´
tumbuka, tuvaluense, umbundu, urdu, uruund, vendal, wallisiano,
M. H. Larson, presidente; G. F. Simonis, secretario tesorero; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY ´ ´
11201-2483 y en Colombia por la Iglesia Cristiana de los Testigos de Jehova,
´ yapes, zande
´
Apartado Postal 85058, Bogota 8, D.C., Colombia. * Estudianapaq kaqkunaqa hatun letrawan rurasqapas kachkan.
´ ´ 2 Kachkantaqmi casetepipas.
Cambios de direccion postal: Deben llegarnos treinta dıas antes de la fecha de su mudanza.
´ ´ ´
Envıenos su direccion anterior y la nueva (si es posible, la envoltura con su direccion anterior). 6 Kachkantaqmi CD nisqapipas.
˘ 2007 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. 8 Kachkantaqmi CD(MP3) nisqapipas.
Todos los derechos reservados. Impreso en Colombia 3 Kachkantaqmi video nisqapipas
Monthly QUECHUA (AYACUCHO) 5 Kachkantaqmi DVD nisqapipas
 DIOS TAYTAYKICHIKQA
LLAKIPAYAKUQMI
´
“Dios Taytanchik hinaya kuyapayakuq kaychik.” (LUCAS 6:36.)

M OISESWANMI israelitakunaman
´
Jehova Dios qorqa leyta, chay-
pim karqa yaqa soqta pachak kama-
pas kamachirqam: “Dios Taytanchik
´
hinaya kuyapayakuq kaychik”, nis-
pa (Lucas 6:36). Chaymi kuyapayakuy-
´
chikuykuna. Jehova Diosqa lliw kama- pi Diosman ‘rikchakuyta’ munaspan-
chikuyninkuna kasukunankutam mu- chikqa, puntataqa yachananchik imam
narqa chaywanpas munarqapunim cheqap kuyapayakuy kasqanta (Efe-
kuyapayakuq kanankuta. Chayna kas- sios 5:1). Chaymantapas, kuyapayakuq
qantam Jesuspas yachachirqa mana ku- kayninchik ima allinkuna tarichiwa-
yapayakuq fariseokunaman. Iskay kuti- nanchikta allinta entiendespaqa, mu-
´
tam yuyarichirqa Jehova Diospa kayna nasunchikmi kawsakuyninchikpi asta-
˜
nisqanta: “Animalkuna wanuchipuwa- wanraq kuyapayakuq kayta.
naykichikmantapas aswanqa muna-
ni kuyapayakuq kanaykichiktam”, nis- Sasachakuypi kaqkunata
pa (Mateo 9:10-13; 12:1-7; Oseas 6:6). llakipayasqanmanta
Chaymantapas paykunatam nirqa: 3 Salmistam takispa kaynata nirqa:
“¡Imaynaraq kankichik iskay uya fari- “Tayta Diosqa kuyapayakuqmi. Tay-
seokuna hinaspa Diospa leynin yacha- ta Diosqa llakipayakuqmi. Payqa mana
˜
chiqkuna! Qamkunam diezmota qon- chaylla pinakuruqmi. Payqa ancha ku-
kichik yerba buenamanta, anismanta yakuq sonqoyoqmi. Tayta Diosqa an-
hinaspa cominomanta, aswanqa qon- cha allinmi llapallanpaqpas. Llakipaya-
qarunkichikmi allin rurayta, kuyapaya- rikunmi llapallan rurasqankunamanta-
˜ ´
kuyta hinaspa iniyniyoq kayta”, nispa pas”, nispa (Salmo 145:8, 9). Jehova
(Mateo 23:23). Diosmantam Biblia nin: “Payqa llaki-
2 Kayna nisqankunawanmi Jesus suti- payakuq Taytam hinaspa sinchi kall-
llata yachachirqa llakipayakuy ancha panchaqninchik Diosmi”, nispa (2 Co-
valorniyoq kasqanta. Qatiqninkunata- rintios 1:3). Qawasqanchikman hinaqa
llakipayakuyqa otaq hukkunapi kuya-
1, 2. Diospa leynin yachachiqkunaman ´
kuywan interesakuyqa Jehova Dios-
hinaspa fariseokunaman chaynataq qatiq-
ninkunaman Jesuspa nisqan, ¿imaynatam 3. Cheqap llakipayakuy ima kasqanta ya-
´
yachachiwanchik kuyapayakuy ancha va- chananchikpaq, ¿imanasqataq Jehova
lorniyoq kasqanta? Diospi reparananchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 3

pa huk sumaq kayninpunim. Chay- karisqanta, uyarichkanitaqmi llamka-
raykum, cheqap llakipayakuyman- chiqninkunarayku waqasqankutapas.
´
ta yachananchikpaqqa, Jehova Dios- Yachanitaqmi nanaypi kallasqankuta-
pa ejemplontam qatikunanchik hinas- pas. Chaymi uraykamuni Egipto ru-
pa kasukunanchiktaq kamachikuynin- nakunamanta libranaypaq. Egipto na-
kunatapas. cionmantam tukuy imakunapapas kas-
4 Isaias 49:15 nisqapim Jehova´ Dios
˜ ˜ qan hatun sumaq allpaman paykunata
kaynata tapurqa: “¿Nunusqan wawa- pusasaq”, nispa (Exodo 3:7, 8). Pich-
ta mamam qonqarunmanchu? ¿Wa- qa pachak wata hina llaqtan libras-
chakusqan wawata [“mana kuyapayay- ´
qanmanta pasaruptinmi Jehova Dios
kuspan”, NM] maman qepanchaku- yuyarichirqa: “Israel casta runakunata-
runmanchu?”, niqta. Hebreo rimaypi ˜
qa noqam horqomurqaykichik Egip-
“kuyapayaykuspan” niq rimayqa chay- to nacionmanta. Qamkunataqa libra-
nallam Salmo 145:8, 9 nisqapi “llaki- murqaykichik Egipto runakunapa ma-
´
payakuqmi” niq rimaywanqa. Jehova kinmantam, libramurqaykichiktaqmi
Dios runakunapi sientispa llakipayaspa huklaw nacionkunapa munaychakuy-
imapas rurasqantam Isaias qellqapi tu- ninmantapas”, nispa (1 Samuel 10:18).
pachin llullu wawanta maman kuyas- Sapa kutim israelitakunaqa hatun sa-
pan llakipayasqanwan. Wawa yarqay- sachakuykunapi tarikurqaku. Allinnin-
manta otaq imamantapas waqaptinqa, paq kamachikuykunata mana kasu-
mamanqa llakipayarikuspanmi kuya- kusqankurayku sasachakuykunapi ta-
kuywan chaylla atiendeq pawan. Chay- ´
´ rikuptinkupas, Jehova Diosqa llaki-
nataqmi Jehova Diosqa kuyakuywan payarikuspanmi llaqtanta yanaparqa
yanapan llakipayasqankunata. (Jueces 2:11-16; 2 Cronicas 36:15). Is-
5 Yachasqanchikman hinaqa, mana-
´ rael llaqtata pasasqanmi qawachiwan-
ya runakunata llakipayayllachu aswan- chik kuyakuq Dios imatam ruranqa
qa necesitaqkunata yanapaspam llaki- serviqninkunapa imanpas pisiruptin
payasqanchikta qawachinanchik. Qa- hinaspa sasachakuykunapi otaq peli-
´
warisun imatam Jehova Dios rurarqa grokunapi tarikuptinkupas. Cheqapta-
llaqtan yaqa kimsa waranqa pich- ˜
punim, ancha ‘kuyapayarikuqllanam’
qa pachak wata qepataraq, Egipto na- ´
Jehova Diosqa (Efesios 2:4).
cionpi sirviente kachkaptinku. Pay- 6 Jesusmi mana pantaspa qatipakurqa
mi Moisesta nirqa: “Qawachkanim
˜ Taytanpa llakipayakuq kasqanta. Ejem-
Egipto nacionpi runaykunapa na-
plopaq, qawarisun imatam rurarqa is-
˜
4. ¿Imatam yachachiwanchik Isaias 49:15 kay nawsakuna ruegaspanku kayna-
´ ˜
nisqan Jehova Dios llakipayakuq kasqan- ta manakuptinku: “Davidpa miraynin-
manta? ˜
´ manta hatun kamachikuq Senorllayku,
5. ¿Imaynatam Israel llaqtapaq Jehova
Diospa rurasqan qawachiwanchik ancha 6. ¿Imaynatam Jesus qatipakurqa Taytan-
˜
“kuyapayarikuqllana” kasqanta? pa llakipayakuq kasqanta?

4 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ´
llakipayariykuIlawaykuya”, nispa. Kay rael llaqtapi kamachikuq David Betsa-
runakunaqa milagro rurananpaqmi beywan otaq Bat-sebawan huchalliku-
˜ ruptin, Diosmanta willakuq Natan co-
manakuchkarqaku: munarqakum kaq-
˜ rregiptin Davidpa ima rurasqanmanta.
llamanta qawakuyta. Chaymi mana-
´
kusqankuta Jesus rurarqa: ‘Paykunata Sonqonmanta wanakuspanmi Jehova
˜ ˜
llakipayarispanmi nawinkuta llapchay- Diosta kaynata manakurqa: “Diosni-
´
kurqa hinaptinmi chaypunilla qawa- llay, qampa kuyapayakuynikiman hi-
´ ˜
rikururqaku’ (Mateo 20:30-34). Jesus- naya noqallayta llakipayariykullaway.
´
pa llakipayakuq kasqanmi kallpanchar- Diosnillay, sinchi llakipayakuyniki-
˜ ´
qa milagrokunawan achka nawsakuna- man hinaya mana kasukusqayta lim-
˜ piaykapullaway. Mana allin rurasqay-
ta, demoniopa nakarichisqankunata,
´
lepra onqoyniyoqkunata hinaspa on- mantaya aswan-aswan mayllaykulla-
´
qoq churi-wawayoq tayta-mamakuna- way. Llapachallan huchallaymantaya
˜
˜
ta yanapananpaq (Mateo 9:27; 15:22; noqallayta chuyanchallaway. Noqa-
17:15; Marcos 5:18, 19; Lucas 17:12, 13). llayqa reqsikuykullanim
˜ mana kasu-
7 Jehova´ Diospa hinaspa Jesuspa kusqaykunata. Noqallayqa manam ati-
ejemplonmi yachachiwanchik llakipa- nichu huchallaykunapas qonqayta.
˜
yakuspa kaykuna ruranamanta: pun- Qampa contraykipipunim noqallayqa
tataqa sasachakuykunapi kaqkuna- huchallikuruni. Qamqa qawawachkap-
tam kuyapayaspa llakipayana hinas- tikim mana allintaraq rurarullani”, nis-
pa sientisqanta sientina chaymanta- pa (Salmo 51:1-4).
˜ ˜ 9 Davidqa sonqonmantapunim lla-
nataq imatapas ruraspa nakariyninpi
yanapana, chaynatam rurananchik lla- kisqa kachkarqa. Chaymi huchanta Je-
´
kipayakuspanchikqa. Llakipayaymanta hova Dios pampacharqa, pay hinas-
Biblia yachachispaqa, yaqa llapanpim pa Betsabeypas Moisespa qosqan Ley-
˜
yachachichkan necesitaqkuna yanapa- pa kamachisqanman hina wanunanku
namanta. Ichaqa runa juzgasqa kach- kachkaptinkupas (Deuteronomio
´
kaptin, ¿yaqachu llakipayakuy tupan- 22:22). Chaynatam Jehova Dios kawsa-
man mana corregispa otaq mana casti- nankupaq saqerqa ichaqa huchallikus-
˜
gaspa runapa huchan pampachaywan? qankurayku nakariykunamantaqa ma-
nam librarqachu (2 Samuel 12:13).
Huchallikuqkuna Diosqa qawachintaqmi llakipayakuq
llakipayasqanmanta kasqanta huchakunata pampachaspan.
˜ ˜ Chayna kaspanpas, castiganan kaptin-
8 Kunannataq qawasun nawpaq Is-
qa castiganmi.
7. ¿Imatam yachachiwanchik llakipaya- 10 Adanmantam Biblia niwanchik:
´
kuymanta Jehova Diospa hinaspa Jesuspa
ejemplon? ´
10. Jehova Dios llakipayakuywan juzgaq
´
8, 9. ¿Imaynatam Jehova Dios llakipa- kaptinpas, ¿imanasqataq mana piensana-
yasqanta qawachirqa Davidman Betsabey- chu Diosqa llakipayakuq kaspan imaman-
wan huchallikuruptin? tapas pampachawananchiktaqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 5

‘Huk runallawanmi kay pachapi hu- (Genesis 18:25; 1 Cronicas 29:17). Dios-
challikuy qallarirun’, nispa. Chayna- llam atirqa Davidpa sonqonpi ima kas-
taqmi nin “huchallikuypa pagon- qanta yachayta, cheqap wanakusqanta
˜
qa wanuymi”, nispa. Chayraykum lla- hinaspa pampachaytapas.
˜ ˜
12 Noqanchiktapas Jehova´ Diosmi lla-
pallan runakuna wanunapaq sen-
tenciasqa karqanchik (Romanos 5:12; ˜
kipayawaspanchik hucharayku wanuy-
6:23). Chayna kachkaptinpas, ¡may- manta libraykuwanchik. Diospa chay-
´
natam Jehova Diosta agradecekunchik na llakipayakuq kayninqa justician-
llakipayakuywan juzgawananchikman- man hinam kachkan. Justicianta mana
ta! Chaywanpas, manam kikinchikpi- qepanchaspa huchanchikkunata pam-
qa confiakunachu nitaq piensanachu ´
pachananpaqmi, Jehova Dios qomurqa
Diosqa llakipayakuq kaspan imaman- ˜
Churin Jesucristota noqanchikpa ran-
tapas pampachawananchiktaqa. Jeho- ˜
tinchikpi wanunanpaq. Kaymi Dios-
´
va Diosmantam Deuteronomio 32:4 pa hatun llakipayakuywan rurasqan,
nin: “Paypa rurasqankunaqa alli-allin- manam kaynataqa haykapipas rurarqa-
mi”, nispa. Chaymi payqa mana hayka- chu (Mateo 20:28; Romanos 6:22, 23).
pipas allin ruraynintaqa qepanchan- Chaynaqa, sichu munasun Dios llaki-
chu llakipayakuq kaspanpas. payawananchikta hinaspa hucharayku
11 Kaqllamanta rimarisun David Bet- ˜
wanuymanta librawananchikta hinas-
sabeywan huchallikusqankumanta. ˜
paqa ‘Churipim ininanchik’ (Juan 3:
˜
Mana wanuchisqa kanankupaqqa pun- 16, 36).
tatam huchankumanta pampachas-
qa kananku karqa. Israelpi juezkunaqa Llakipayakuq hinaspa
´ allin ruraq Dios
Jehova Dios hinaqa manam huchan-
´
ku pampachayta atinmankuchu karqa. 13 Jehova Dios llakipayakuq kasqan-
´ wan justicianta mana qepancharus-
Sichu Jehova Dios juezkunaman sa-
qenman karqa arreglananpaq, David- panpas, ¿menosyarachinmanchu justi-
˜ cianman hina rurasqanta? Manapunim
wan Betsabeyqa wanuchisqam kanan-
ku karqa Leypa kamachisqanman hina. chaynataqa ruranmanchu.
Ichaqa, Davidwan gobiernonpaq arre- 14 Jehova´ Diosmi paymanta willa-
´
glo rurasqanraykum, kikin Jehova Dios kuq Oseaswan israelitakunaman nirqa:
˜ ˜
munarqa tanteayta pampachanapaq “Winaypaqnam casarasqayki. Leyman
˜
hinachu huchan kasqanta (2 Samuel 7: hina warmiypaqnam chaskisqayki. Lla-
12-16). Chayraykum “tukuy kay pacha- kipayaspaymi, kuyapayaspaymi casa-
pa Jueznin” hinaspa ‘runakunapa son- rasqayki”, nispa (Oseas 2:19). Kayna
qonta qawaq’ Diosmi kaytaqa juzgarqa
12. ¿Imatam rurananchik huchasapa ru-
11. David Betsabeywan huchallikusqan- nakunata Dios llakipayawananchikpaq?
´
kupi, ¿imaynatam Jehova Dios justician 13, 14. ¿Diospa llakipayaq kasqanchu pi-
respetasqanta qawachirqa? siyachinman justicianta? Willarimuy.

6 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ´
nisqanwanmi yachachiwanchik: Jeho- Gomorra llaqtakunata Jehova Dios pu-
´
va Diosqa haykapipas runakunata lla- chukachispanmi Lot sutiyoq runata
kipayaspanqa justicianman chaynataq hinaspa iskaynin warmi-churinkunata
wakin allin kayninkunaman ˜ hina ru- salvarqa (Genesis 19:12-26).
rasqanta. Payqa ninmi: “Noqaqa llaki- 16 Chaynaqa seguropunim kanan-
˜ ´
payakuq Tayta Diosmi kani, noqaqa chik, Jehova Dios mana allin ruraq ru-
sumaq sonqo Diosmi kani, [...] mana nakunata puchukachispan, Diosman
allin ruraqtapas mana kasukuqtapas ˜
sonqo “achkallana runakunata” salva-
hinaspa huchallikuqtapas pampachay- nanmantapas. Paykunaqa sonqoman-
kuqmi kani. Culpayoq runatam icha- ta Diosta serviqkunam, “pachankuta-
qa castigasaq”, nispa (Exodo 34:6, 7). pas taqsaspa Carneropa yawarninwan
Chaynaqa llakipayakuq hinaspa allin yuraqyachiqkunam”, paykunam salva-
´ ˜
ruraqmi Jehova Diosqa. Paymantam kunqaku “hatu-hatun nakariymanta”
Biblia nin: “Payqa hatun rumi hina am- (Apocalipsis 7:9-14).
paraqninchikmi. Paypa rurasqankuna-
qa alli-allinmi. Llapallan arreglokuna ¿Imanasqam llakipayakuq
rurasqanqa alli-allinmi”, nispa (Deute- kananchik?
´
ronomio 32:4). Cheqapmi, Diospa allin 17 Jehova Diospa hinaspa Jesucristo-
rurayninwam llakipayakuq kayninqa pa ejemplonkunam yachachiwan-
mana pantayniyoqmi. Iskayninmi an- chik imam cheqap llakipayay kas-
cha allinpuni, llakipayakuyninqa jus- qanta. Qawasunchik imanasqam an-
ticiantaqa manam pisiyachinmanchu cha allinpuni llakipayakuq kananchik.
nitaq justicianpas llakipayakuyninta- Chaymantam Proverbios 19:17 niwan-
´ chik: “Tayta Diosmanmi prestan wak-
qa. Chaymi Jehova Dios imatapas ru-
ran llakipayakuq kayninman hinaspa cha runaman qoykuq runaqa. Chay-
justicianman hina. na rurasqanmantam paymanpas Tayta
15 Jehova´ Diospa justicianqa manam Dios pagapunqa”, nispa. Cheqaptapu-
˜ ´
llumpay nakarichiqchu. Justiciamanta nim Jehova Dios kusikun payta hinas-
rimaspaqa yaqa llapanpim runakunapa pa Churinta qatipakuspa runamasin-
leyninkunawan tupachinchik; juiciota- chikta llakipayaptinchik (1 Corintios
˜ 11:1). Chayta ruraspam kallpanchasun-
nataq mana kasukuqkunapaq castigo-
´ chik llakipayakuq kanankupaq, llakipa-
wan. Ichaqa, Jehova Diosqa justician-
tapas qawachinmi mereceq runakuna- yakuq kaymi hukkunatapas yachachin
ta salvaspan. Ejemplopaq, Sodomawan llakipayakuq kanankupaq (Lucas 6:38).
18 Llakipayakuyqa achka sumaq ru-
15, 16. a) ¿Imam qawachiwanchik Jeho-
´ ˜ 17. ¿Imanasqataq ancha allinpuni llakipa-
va Diospa justician mana llumpay nakari-
´ yakuq kayqa?
chiq kasqanta? b) ¿Imatataq Jehova Dios
ruranqa serviqninkunarayku mana allin 18. ¿Imanasqam llakipayakuq kaypi kall-
ruraqkunata puchukachispan? panchakunanchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 7

raykunawanmi tupachkan; kuyakuy- hinaspa huchanchikkunamanta pam-
wan, qokuq kaywan hinaspa sumaq pachawasun Jesuspa rantinchikpi wa-
˜
sonqo kaywanpas. Yuyarisun kuya- nukusqanta servichikuspan (Romanos
payakuyninchikmi hinaspa runaku- 14:12). Davidpas Betsabeywan hucha-
napa sientisqankuta sientiyninchik- llikurusqanmanta pampachasqa karqa
mi yanapawanchik llakipayakuq ka- llakipayakuq runa kasqanraykum (1 Sa-
´
nanchikpaqqa. Jehova Diosqa llaki- muel 24:4-7). Chaynataqmi, ‘pipas ru-
˜ namasin mana llakipayaqtaqa juicio
payakuyninta qawachin anaq pinakuq
kaspa, huchasapa runakunawan pa- punchawpim paytapas [...] mana llaki-
cienciakuspan hinaspa huchankuna- payanqachu’ (Santiago 2:13a). Chay-
´
manta wanakunankupaq tiempota qos- mi mana admirakunanchikchu, Jehova
˜
pan, chaykunataqa payqa ruran justi- Diospaqqa ‘wanuy mereceqkuna’ nis-
cianta mana qepanchaspanmi (2 Pe- qanpiqa kachkan ‘mana llakipayakuq’
dro 3:9, 10). Qawasqanchikman hinaqa otaq rumi sonqo runakunapas (Roma-
llakipayakuqqa hatun pacienciakuq- nos 1:31, 32).
mi kanan. Llakipayakuy achka sumaq 20 Orqopi Jesus yachachichkaspan-

ruraykunawan tupasqanraykum, llaki- mi nirqa: “Mayna kusisqam llakipa-

payakuq kaspanchik tukuy chay su- yakuqkunaqa, paykunapas llakipayas-
˜
maq ruraykunata sonqonchikpi wina- qam kanqaku”, nispa (Mateo 5:7). Nis-
chisunchik (Galatas 5:22, 23). Chaymi qanwanqa kaytam yachachiwanchik:
kallpanchakunanchik haykapipas lla- sichum pipas llakipayasqa kayta mu-
kipayakuq kaypi. naspanqa llakipayakuqmi paypas ka-
nan. Qatiqnin estudiopim yachasun-
“Mayna kusisqam chik imakunata ruraspa llakipayakuq
llakipayakuqkunaqa” kananchikmanta.
Kawsakuyninchikpi imanasqa lla-
19

kipayakuq kananchikmanta Jesuspa

qatiqnin Santiagom niwanchik: “Ru- ¿Imatam yacharunchik?
namasin llakipayaqtam ichaqa llakipa-
yanqa”, nispa (Santiago 2:13b). Qell- ˙ ¿Imataq llakipayayqa?
qasqanpim Santiago rimachkan Jeho- ˙ ¿Imaynatam llakipayaq
´
va Diosta serviqkuna runamasinkuta kasqanchikta qawachina?
llakipayanankumanta. Chaynaqa, ¿ima
´
ninantaq runamasin llakipayaqtam ˙ ¿Imanasqam ninchik Jehova
´ Diosqa justo hinaspa llakipayaq
ichaqa llakipayanqa nisqanqa? Jehova
Diosman cuentata qoptinchikmi payqa Diosmi nispa?
yuyarinqa llakipayakuq kasqanchikta
˙ ¿Imanasqam llakipayaq
19, 20. ¿Ima ninantaq runamasin llaki- kananchik?
payaqtam ichaqa llakipayanqa nisqan?

8 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ¿IMAKUNATA RURASPAM
LLAKIPAYANCHIK?
´
“Lliwtaya yanapasun, aswan llapanmanta llalliriqtaqa
˜
iniqmasinchikkunata.” (GALATAS 6:10.)

D IOSPA Ley qosqanmanta yachaysapa

runam Jesuswan rimaspa sasacha-
nanpaq kaynata tapurqa: “¿Pitaq runa-
rimaqta Jesus kaynata tapurqa: “¿Chay
kimsan runamantaqa, mayqannintaq sal-
teasqapa runamasinqa? nispa”. Hinap-
˜ tinmi Diospa Leyninmanta yachaq runa
masiyqa?”, nispa. Kutichinanpaqnataq-
mi Jesus huk rikchanachiywan nirqa: nirqa: “Salteasqa runamanta kuyapayari-
“Huk kutipim Jerusalenmanta Jerico llaq- kuqmi”, nispa (Lucas 10:25, 29-37a).
taman huk runa richkarqa. Paytam su- 2 Samaria lawmanta kaq runapa ku-

wakuna saltearuspa pachallantapas llata- yapayakuywan salteasqa runata yana-

˜
narurqaku, maqaparuspam wanunayach- pasqanmi, allinta yachachin imam che-
˜ ˜
kaqtana saqerurqaku. Chay nanninta qap llakipayakuq kaymanta. Samaria-
huk sacerdote richkaspanmi chay ru- manta kaq runaqa herido runa llakipa-
nata rikururqa aswanqa qawariykuspa- yasqanraykum yanapananpaq atisqanta
llanmi karullanta pasarurqa. Leviy cas- rurarqa mana llaqtamasin kachkaptin-
ta runapas chay sitioman chayaruspan- pas. Chaynaqa, cheqap llakipayakuq kay-
mi qawariykuspallan karullanta pasarur- taqa manam harkanchu may nacionni-
qa. Chaynintataqmi richkarqa Samaria yoq, ima religionniyoq otaq imayna cos-
lawmanta kaq runapas, paymi ichaqa tumbreyoq runapa kasqanpas. Samaria-
asuykuspan llakipayarikurqa. Asuykus- manta kaq runapa allin rurasqanmanta
panmi aceitewan hinaspa vinowan heri- rimaruspanmi paywan rimaqta Jesus nir-
´
dankunata hampiykurqa. Sillakunan ani- qa: “Qampas chaynataya ruramuy”, nis-
˜
malman churkuykuspanmi samakuna pa (Lucas 10:37b). Chaynataqmi noqan-
wasiman aparqa hinaspam chaypi atien- chikpas kasukunanchik Jesuspa yacha-
derqa. Paqarinnintin pasakunanpaq kas- chisqanta hinaspa runamasinchik llaki-
˜ payaq kananchik. ¿Imakunata ruraspam
pannataqmi onqoqta atiendeykunan-
paq wasiyoqman iskay jornalpa chanin kawsakuyninchikpi llakipayakuq kasqan-
qollqeta qoykurqa hinaspam ruegakurqa: chikta qawachinchik?
´
“Atiendeykapullawankima, mastapas gas- ˜
taptikiqa kutimuspaymi pagapullasqay- Iniqmasinchikkuna mana
˜ ˜
ki” nispa”. Chaymantanataqmi, paywan imayoqna kaptinku
3 Apostol Pablom niwanchik: “Lliwta-
1, 2. ¿Pikunata llakipayanapaqmi yacha-
chiwanchik Samariamanta kaq runapa allin ˜
3, 4. ¿Imanasqataq iniqmasinchikta asta-
rurasqanmanta Jesuspa rimasqan? wan llakipayananchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 9

 ´ ˜
ya yanapasun, aswan llapanmanta lla- sinchikkunata wasinpi yanapaspa, hunu-
˜ nakuyman hamunanpaq yanapaspa, ne-
lliriqtaqa iniqmasinchikkunata”, nispa
(Galatas 6:10). Pablopa nisqanman hina- cesitaqkunaman imatapas sonqomanta
˜ qospa hinaspa llakipayakuywan imaku-
qa, puntataqa yachasunchik iniqmasin-
chikta llakipayaspa imakunata paykuna- natapas paykunapaq ruraspa (Deuterono-
paq rurananchikmanta. mio 15:7-10).
4 Chaynataqmi Santiagopas cheqap 6 Diospa llaqtanmanqa sapa punchaw-

cristianokunata kallpanchan llakipaya- mi runakuna yapakamuchkan. Allinmi

nakuq kanankupaq kaynata nispa: “Pipas imapas kapuqninchikta qospa yanapas-
runamasin mana llakipayaqtaqa juicio qanchikqa, aswan allinraqmi espiritual-
punchawpim paytapas [...] mana llakipa- pi yanapayninchikqa. Llapallanchiktam
yanqachu” (Santiago 2:13). Hina San- kallpanchawanchik: ‘Hukmanyasqakuna-
tiago qellqallapim niwanchik imakuna- tapas kallpanchananchikpaq, mana kall-
ta ruraspa llakipayakuq kananchikman- payoqkunatapas yanapananchikpaq’
ta. Ejemplopaq, Santiago 1:27 nisqapim (1 Tesalonicenses 5:14). Experienciayoq
kaynata nin: “Dios Taytataqa agradan- paninchikkunatam aswanqa Biblia kall-
panchan ‘allin ruraykunata yachachinan-
chik kaynata servispam: mana tayta-ma-
kupaq’ (Tito 2:3). Congregacionpi ancia-
mayoqkunatawan viudakunata llakinku-
nokuna imayna kanankumantam Biblia
napi yanapaykuspam hinaspa kay pacha-
nin: “Sapakamam wayramanta harkachi-
pi mana allin ruraykunaman mana chaq-
kuna hina kanqa. Paykunam kanqa chaki
rukuspam”, nispa. Chaynataq Santiago allpapi mayukuna hina. Paykunam kanqa
2:15, 16 niwanchik: “Ichapas wawqepas mana yakuyoq allpapi qaqapa llantuynin
˜
otaq panipas mana pachayoqna kanman, hina”, nispa (Isaias 32:2).
manataq chay punchaw mikunanpaqpas 7 Punta pachak watapi cristianokuna-
imanpas kanmanchu, hinaptin huk kaq- qa manam congregacionninkupi kaq
˜
nikichiknataq ninman: ‘Hawkalla rispa- viudakunata, mana tayta-mamayoqku-
´ ˜
ya mikumuy hinaspa qonikamuy’ nispa, nata hinaspa necesitaq iniqmasinku-
imapas necesitasqanta mana qoykuptin- nallatachu yanaparqaku. Rurarqakutaq-
qa ¿imapaqtaq chay nisqanqa servin?”. mi arreglokunata huk sitiokunapi ya-
5 Cheqap religionqa yachachiwanchik- ˜
chaq iniqmasinku yanapanankupaqpas.
mi llakipayanakunapaq hinaspa mana Yuyarisun Siria nacionpi Antioquia llaqta-
imayoqkunata yanapananchikpaqpas. yoq cristianokunamanta. Diosmanta wi-
˜
Manam yachachiwanchikchu iniqmasin- llakuq Agabo sutiyoqmi willarqa, “tu-
chikpa allin kananpaq munayllatachu, as- kuy kay pachapim hatun yarqay kanqa”
wanqa kuyaspa llakipayasqanchikray- nispa, ¿imatam rurarqaku? “Hinaptin-
ku imapas necesitasqan qonanchiktam ˜
mi Antioquiapi iniqkuna rimanakurqa-
(1 Juan 3:17, 18). Kaytaqa rurasun on- ˜
ku Judeapi iniqkunaman atisqankuman
˜
qoqkunapaq yanupuspa, yuyaq iniqma- hina yanapakuy apachinankupaq. Chay-
˜
5, 6. Hununakusqanchik congregacion- 7. ¿Imatam yachachiwanchik llakipayay-
ninchikpi, ¿imakunatam rurasunchik llaki- manta Siria nacionmanta Antioquia llaqta-
payakuq kaspa? yoq cristianokuna?

10 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

napim Bernabeywan hinaspa Saulowan pitapas astawan favoreceyta? Atinchik-
apachirqaku yanapakuyninkuta Judeapi manmi. Pablota yanapaq Epafrodito su-
˜
iniqkunapa ancianonkunaman” (Hechos tiyoq cristianopi yuyaymanasun. Pa-
11:28-30). ¿Imatam nichwan kunan tiem- blom Filipos llaqtapi cristianokuna-
pomanta? “Allin yuyayniyoq confianza man Epafroditomanta kaynata qellqarqa:
sirviente” sutichasqa wawqenchikkunam ´
˜ “Respetaychikya pay hina kaqkunata-
arreglokunata ruranku iniqmasinchik- qa”, nispa. ¿Imanasqam chaynata qell-
kunata yanapanankupaq: llumpa-llum- qarqa? Pablom nin: “Cristo servisqanpim
pay wayra, terremotokuna, lamar qocha- ˜
yaqalla wanukurqa, yanapawanaykichik-
pi yaku olamuspa lloqsimuptin hinaspa ˜ ˜
mantam payna yanapawarqa wanuyta-
kaykunaman rikchakuq tukuy imayma- pas mana manchakuspa”, nispa. (Fili-
˜ ´
na hatun nakariykuna pasakuptin (Mateo penses 2:25, 29, 30.) Arı, Epafroditoqa
24:45). Chay arreglokunata tiemponchik- ´
allintapunim tukuy sonqonwan Jehova
wan, llamkayninchikwan hinaspa tukuy Diosta servirqa, chayraykum payqa mere-
ima kapuqninchikwan yanapaspanchik- cerqa respetowan allinta atiendenanku-
mi qawachinchik wawqe-paninchikkuna ta. Chaymantapas 1 Timoteo 5:17 nin:
llakipayasqanchikta.
“Allin dirigeq ancianokunataqa allinpaq
´
hapispaya yanapaychik, tukuymanta lla-
‘Pimanpas sayapakuptinchik’ lliqtaqa willakuqkunatawan yachachiq-
8 Cuidakunanchikmi llakipayakuypa kunata”, nispa. Cheqaptapunim, tukuy
contranpi imapas mana allin rurayman- ´
sonqonkuwan Jehova Diosta serviqkuna-
ta, chaymantam Santiago cartanpi kayna-
qa merecenkum respetowan atiendenan-
ta niwanchik: “Pimanpas sayapakuspam
chikta. Paykunata favoreceyqa manam
ichaqa huchallikuchkankichik, Diospa
sayapakuychu.
leyninta mana kasuspam culpayoq kach-
kankichik”, nispa. (Santiago 2:8, 9.) Si- Diosmanta yachayniyoq
chu pimanpas sayapakusun qollqeyoq kaqkunaqa
otaq allin reqsisqa kasqanrayku hinaspa-
qa hatun peligropim tarikuchwan, ‘wak-
“llakipayakuqkunam”
chakunapa ruegakusqanta mana uyariy
10 Chaynallataqmi Santiagoqa nin: “Si-
munaq runapim’ rikuriruchwan (Prover- mintan ichaqa mana pipas dominan-
bios 21:13). Pimanpas sayapakuyqa ru- manchu. Kayqa pipapas mana contro-
namasinchik llakipayananchikmantam lay atinan mana allinmi, chayqa kach-
˜
harkawasunchik. Chaynaqa llakipayakuq kan wanuchiq venenowan huntasqam.
kananchikpaqqa, manam pimanpas saya- Siminchikwanmi Dios Taytanchikta ala-
˜
pakunanchikchu. banchik, siminchikwantaqmi nakan-
9 Chaynaqa, ¿manachu atinchikman chik kikinman rikchakuq unanchasqan
runakunatapas. Hina simillanchikman-
8. ¿Imanasqam sayapakuy llakipayakuypa tam lloqsimun bendicionpas chayna-
contranpi kachkan? ˜
taq nakaypas”, nispa. Qatiqnin versiculo-
9. ¿Imanasqataq mana sayapakuychu kan-
man tukuy sonqonkuwan Dios serviqkunata 10. ¿Imanasqataq imayna rimasqanchikta
astawan favoreceyninchik? controlananchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 11

kunallapim Santiago kaynata nin: “Son- richin (Proverbios 14:5; 1 Reyes 21:7-
qoykichikpi envidianakuykuna kaptin- 13). Chayraykum mana allin rimayku-
qa hinaspa kikillaykichikpaq imatapas namanta willaruspan, cuidakunanchik-
´ paq Santiago kaynatawan nirqa: “Wawqe-
munaspaqa, amaya alabakuychikchu ya-
chayniyoq kasqaykichikmanta, chayna- panillaykuna, chayqa manam allinchu”,
ta alabakuspaqa cheqap kaqkunata ne- nispa (Santiago 3:10b). Qawasqanchik-
gaspam llullakuchkankichik. Chayna rik- man hinaqa llakipayakuq runaqa rima-
chaq yachayqa manam Diosmantachu nan imapas mana huchallichikuq kaq-
hamun, aswanqa kay pachapi runaku- tam, allin rimana kaqtam hinaspa hawka-
nallamantam hinaspa kikin diabloman- lla tarikunapaq kaqtam. Chaynallataqmi
tam. Sichu kanqaraq envidianakuyku- Jesuspas nirqa: “Juicio punchawpim lla-
na hinaspa kikillanpaq imapas munayku- pallaykichik cuentata qonkichik tukuy
na hinaptinqa chaypiqa kachkanraqmi mana allinkuna parlasqaykichikmanta”,
chaqwanakuykuna hinaspa tukuy mana nispa (Mateo 12:36). Chaynaqa, ¡mayna
allin ruraykuna. Diosmanta yachayniyoq allinpunim lliw rimasqanchikkunapi lla-
˜ kipayakuq kasqanchikta qawachiyqa!
kaqkunaqa kawsanku Diosllapaqnam,
hawkallam hinaspa llampu sonqollam.
Paykunaqa kanku kasukuqkunam, llaki-
Cristianokunaqa runakunapa
payakuqkunam, allin sonqokunam, pi- huchankutam pampachanku
manpas mana sayapakuqkunam hinaspa
12Huk rikchanachiypim Jesus yacha-
cheqap sonqokunam”, nispa (Santiago 3: chiwanchik imaynatawan llakipayakus-
8-10a, 14-17). qanchik qawachinanchikmanta. Huk sir-
11 Allinllata rimaspanchikqa, qawachi- vientem reyta debekusqa achka-achka
waranqa qollqeta. Mana pagayta atispan-
sunmi Diospa ‘llakipayaywan’ huntas- ˜
mi sirvienteqa manakurqa llakipayay-
qa yachaynin pusawasqanchikta. Icha-
˜ kunanpaq. “Hinaptinmi patronnin lla-
qa sichu noqanchikpi munaychakun-
kipayarikuspan debesqanmanta pampa-
man envidiakuy otaq piwanpas atipa- ˜
chaykurqa”. Kay sirvientenataqmi lloqsi-
nakuy, hinaspa rurasqanchikkunamanta
ruspan tuparurqa payman mana pagay
alabakunchikman chaynataq runapaq
atiq sirvientemasinwan, payqa pachaklla-
mana allinta munaspa llullakunchik-
tam deberqa. Mana llakipayaykuspanmi
man, ¿imatataq rimasqanchikwan qawa-
carcelman hinarachirqa. Kayta patron-
chikkachwan? Yuyarisun, hatun tu- nin yacharuspanmi punta kaq sirviente-
kuq kayqa ‘mana allin ruraq’ kaymi ta qayarachimuspan nirqa: “¡Mana allin
(Salmo 94:4). Chaynataq ama qonqa- runa! Ruegawaptikim pampacharqayki
sunchu cuento qepikunaqa allin ru- lliw debewasqaykita. Qampas llakipaya-
natam mana allinpaq qawachin (Sal-
mo 64:2-4). Chaynallataqmi ‘llullakuq 12, 13. a) ¿Llakipayakuq kaspa imayna ka-
testigoqa [...] llullallata rimaspan’ runa- nanchikmantam Jesus yachachichkarqa pa-
masinta llumpay sasachakuykunata ta- tronninta achka-achka waranqa debeq sir-
vientemanta rimaspa? b) ¿Ima ninantaq
11. ¿Imaynatataq lliw rimasqanchikwan lla- ‘qanchis chunka qanchisniyoq’ kutikama
kipayakuq kasqanchikta qawachichwan? pampachayqa?

12 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ´ ˜
rikuwaqcha karqa sirvientemasikiman- manaqa
˜ rikunkichu nawikipi kaspitaqa?
ta qanmantapas llakipayarikusqay- Nawikipi kaspi kachkaptinqa
˜ ¿imaynataq
man hina”, nispa. Chaymantam carcel- niwaq wawqekitaqa: ‘Nawikipi qopata
man hinarachirqa. Jesusmi kay rikchana- horqorusqayki’ nispaqa?” (Mateo 7:1-4).
chiymanta willakuyta tukunanpaq nirqa: Llakipayakuq kananchikpaqqa sapa pun-
“Chaynatam rurasunkichik hanaq pacha- chawmi runamasinchikpa pantasqanku-
pi kaq Taytaypas tukuy sonqoykichikwan ta aguantananchik, manam juzganachu
runamasikichikta mana pampachaptiki- nitaq contranpiqa rimanachu mana llaki-
chikqa”, nispa (Mateo 18:23-35). payaspaqa.
13 ¡Ima allinpunim kay rikchanachiy-
´
qa! ¡Mayna allintam yachachiwanchik “Lliwtaya yanapasun”
˜
llakipayakuq kaspa pampachananchik- 15 Santiagopa qellqasqan cartaqa iniq-
´ ˜ masinchikkunawan llakipayanakuna-
manta! Jehova Diosqa wanuyman apaq
huchamantam pampachaykuwanchik. mantam rimachkan. Chaywanqa ma-
˜ ´ ˜
Chaynaqa, ¿manachu noqanchikpas ru- naya nichkanchu iniqmasinchikkuna-
nakunapa huchankuta pampachanan- llawan llakipayanakuq kananchikman-
´
chik? (Mateo 6:14, 15.) Kay mana pampa- tachu. Bibliaqa ninmi Jehova “Diosqa
chakuq rumi sonqo sirvientemanta rik- ancha allinmi llapallanpaqpas. Llakipa-
chanachiyta Jesus manaraq willachkap- yarikunmi llapallan rurasqankunaman-
˜ ´ tapas”, nispa (Salmo 145:9). Cristianoku-
tinmi, Pedro tapurqa: “Senorllay ¿hayka
kutikamataq wawqey huchallikuwaptin- naqa ‘payman rikchakuqmi kananchik’
qa pampachasaq? ¿qanchis kutikama- chaymi ‘lliwta yanapananchik’ allinku-
˜ nata ruraspa (Efesios 5:1; Galatas 6:10).
chu?” nispa, Jesusnataq kutichirqa: “Ma-
nam qanchiskamallachu aswanqa qan- ‘Kay pachapi mana allin ruraykunata ni-
chis chunka qanchiskamam”, nispa taq kay pachapi mana allin kaqkuna-
(Mateo 18:21, 22). Kay willakuypi qa- ta’ mana kuyaspanchikpas, runakunata-
wasqanchikman hinaqa, llakipayakuqqa qa llakipayanchikmi (1 Juan 2:15).
pampachan ‘qanchis chunka qanchisni- 16 Cristianokunaqa atisqanchikman hi-

yoq’ kutitam, otaq mana yupaspa hayka- nam yanapanchik sasachakuypi kaqku-
tapas pampachanan. nata hinaspa qonqaymanta imapas pasa-
˜
14 Orqopi Jesus rimaspanmi, yachachir- ruptin nakariypi kaqkunatapas (Eclesias-
qa imaynatawan llakipayakuq kanan- tes 9:11). Ichaqa sapakama tanteaspam
´ atisqanchikman hina imaynatapas hinas-
chikmanta, kaynata nispa: “Amaya runa-
masikichiktaqa kamiychikchu chaynapi pa imapipas yanapananchik (Proverbios
Dios mana juzgasunaykichikpaq. Mana 3:27). Chaymantapas, cuidakunanchik-
allin rimasqaykichikman hinam Diospas mi kapuqninchikwan yanapaspanchik-
˜
juzgasunkichik. [...]. Wawqekipa nawin- qa, ichapas mana cuentata qokuspa tan-
pi qopata rikuruchkaspaqa ¿imanasqamá ˜
15. ¿Imanasqam iniqmasinchikkunalla-
14. Mateo 7:1-4 nisqanman hina, ¿imayna- wanqa mana llakipayanakunanchikchu?
tam sapa punchaw kawsakuyninchikpi llaki- 16. ¿Imakunapim tanteananchik llakipayas-
payakuq kasqanchikta qawachinanchik? pa yanapanapaq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 13

qachwan qella runa kanankupaq (Pro- Diospa hamuq tiempopi munayninman-
verbios 20:1, 4; 2 Tesalonicenses 3:10- ta yachanqaku hinaspa sumaq suyakuy-
12). Kaymi qawachiwanchik cheqapta- niyoq kanqaku (Salmo 119:105). ¡May-
puni llakipayaspa yanapayta munaspan- na sumaqmi runakuna yachanankupaq
chikqa, yachaywan hinaspa allinta tan- Diospa Palabranmanta willayqa! “Llum-
teaspa rurananchikpaq. ˜
pa-llumpay nakariy punchawkunam”
17 Runamasinchikkunaman Bibliaman- ˜
hichpaykamuchkanna. Chayraykum ku-
ta cheqapt a yachachispam payku- nanpuni kallpanchakuspa tukuy sonqon-
na ancha llakipayaq kasunchik. ¿Ima- chikwan willananchik Diospa Munaycha-
nasqa? Diosmanta mana yachaspa tu- kusqanmanta hinaspa Jesuspa qatiqnin
tayaypi kasqankurayku. Chaymi sa- kanankupaq yanapananchik (Mateo 24:
sachakuyninkunata imayna atipayta 3-8, 21, 22, 36-41; 28:19, 20). Runakuna-
mana yachaspanku hinaspa mana su- ta llakipayaspa kayna yanapanamantaqa
maq suyakuyniyoq kaspanku, yaqa lla- manam kanchu huk aswan allin rurayqa.
pallanku: ‘wischusqa, cheqesqa hinas-
pa mana michiqniyoq ovejakuna hina ‘Kapuqninchikkunamantayá
kachkanku’ (Mateo 9:36). Ichaqa, Dios- qosunchik’
pa cheqap yachachikuyninkunata kasu- 18 Jesusmi nirqa: “Kapusuqnikichik-
kuptinkuqa Diospa Palabranmi ‘chakin- ´
mantaya qoychik”, nispa (Lucas 11:41).
ta kanchaykuq mechero hinaraq’ kan-
Rurasqanchik llakipayakuywan kanan-
qa, chaymi kawsayninkupi imaymana
paqqa, yanapaytam munananchik hinas-
sasachakuykunata aguantanankupaq ya-
˜ pa kuyakuywan huntasqa sonqonchik-
napanqa. Bibliaqa ‘purisqanku nanpi-
mantam lloqsinan (2 Corintios 9:7). Kay
pas achkiy hinaraqmi’ kanqa, chaymi ˜
pachapi runakuna mana kuyakuqllana,
˜
17. ¿Imata ruraspam runamasinchikta an- kikillanpaq munaqkunallana hinaspa ru-
chata llakipayasun? ˜
namasinpa sasachakuyninkunatawan na-
kariyninkunamanta mana llakipayakuq-
˜
llana kachkaptinkupas, ¡mayna kusiku-
¿Imakunatam napaqmi cheqap cristianokunapa llakipa-
yacharunchik? yakuq kayninkuqa!
19 Chaynaqa, kallpanchakusunchikya´
˙ ¿Imanasqataq astawan llakipaya- sapa punchaw kawsayninchikpi aswan
˜
nanchik iniqmasinchikkunata? llakipayakuq kananchikpaq. Astawan lla-
kipayakuq kaspanchikqa, astawanmi
˙ ¿Imakunata ruraspam llakipaya- Diosninchikman rikchakusunchik, chay
˜
sunchik iniqmasinchikkunata? ruraymi yanapawasun kawsayninchikpi
kusisqa kananchikpaq (Mateo 5:7).
˙ ¿Imata ruraspam llakipayasqan-
chikta qawachinchik Diosmanta 18, 19. ¿Imanasqam aswan llakipayakuq
manaraq yachaq runakunaman? kaypi kallpanchakunanchik sapa punchaw
kawsakuyninchikpi?

14 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 IMAPAQ
KAWSASQANCHIKMANTA
YACHASPA
“Samatyaspa kawsallaqkunaya
˜ alabaychik. ¡Aleluya!
Tayta Diostanaya alabaychik.” (SALMO 150:6)

C OREA nacionpi uywasqa Seung Jin1

sutiyoq runam nin: “Doctor ka-
naypaqmi estudiarqani runakunata ya-
kanmanmi allinpaq kawsay, imapas ruray
munasqanchikqa allin piensasqam ka-
nan chaynataq allintam tanteakunan-
napanaypaq. Chaymantapas piensarqani chik imapaqpas astawan kallpancha-
ancha reqsisqa kaspay chaynataq qoll- kunanchikpaq. ¿Atikunmanchu chay-
qe ganasqaypas kusichiwananta. Icha- qa? Atikunmanmi. Unanchawaqnin-
qa hampinaypaq hamuwaqniy onqoqku- chikqa yuyayniyoqta, concienciayoqta
nata mana yanapayta atisqaymi llakichi- chaynataq allin piensaqta unanchawas-
˜ ˜
warqa. Chaymi dibujokunata pintaytana panchikmi qawachirqa noqanchikpaq sa-
qallarirqani, hinaptinmi tukuy ima pin- ´
paq kaqta munasqanta: manama yan-
tasqay runamasiykunata mana yanapap- qapaqchu kay Pachapi churawarqanchik.
˜
tinmi kikillaypaq munaq hinanam sien- Chaymi, Unanchawaqninchikpa munas-
tekurqani. Hinaspam profesor kanay- qanman hina kawsaqkunallam yachanku
˜
paqna estudiarqani, hinaptinmi chayllam imapaq kawsasqankuta.
cuentata qokurqani alumnochaykuna- 3 Bibliaqa yachachiwanchikmi runaku-
man imamantapas yachaylla-yachachis-
napaq Diospa munayninqa achka kas-
pay cheqapta kusikuspa kawsanankupaq
qanta. Qawanapaq, cuerponchik imay-
yachachiytaqa mana atisqayta” nispa. ˜
na suma-sumaqllana rurasqa kasqanpim
Achka runakunapa rurasqankuman hina
yachanchik Diosqa mana imata suyaspa
Seung Jinpas imapaqmi kawsasqanta ya-
chayta munarqa. kuyawasqanchikta (Salmo 40:5; 139:14).
2 Imapaq kawsasqanchikta yachayqa
Chaynaqa Diospa munasqanman hina
kawsayta munaspaqa Diosmanmi rikcha-
1 Wakin sutikunaqa huk sutikunapa rantinpim kunanchik hinaspa runamasinchiktapas
kachkan.
mana imata suyaspa kuyananchik (1 Juan
1. ¿Imakunata ruraspam huk runa imapaq 4:7-11). Chaymantapas kamachikuy-
kawsasqanta yachayta munarqa? ninkunatam kasukunanchik (Eclesiastes
2. a) ¿Imataq kanman imapaq kawsasqan- 12:13; 1 Juan 5:3).
chikta yachayqa? b) ¿Imaynatam yachan-
chik Unanchawaqninchik mana yanqapaq 3. ¿Imakunataq kanman runakunapaq
kay Pachapi churawasqanchikta? Diospa munayninqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 15

 Chaymantapas Diosqa munarqam ru-
4 Diosta servisqanchik aswan allin ruray-
nakunapura chaynataq animalkunawan- ninchik kaptin kapuqniyoq kay mu-
pas kusisqa hinaspa hawkalla kawsaku- nayqa mana yanqacharunanpaq (Mateo
nankuta (Genesis 1:26; 2:15). Hinaptin- 4:4; 6:33). Llakikunapaqmi ichaqa, achka
qa ¿imataq yanapawanchikman kusisqa runakuna kapuqniyoq kayta maskaylla-
´
chaynataq hawkallapas kawsananchik- man qokurunku. Ichaqa manama allin-
paq? Warmachaqa tayta-mamanpa qay- chu piensayqa kapuqniyoq kayllawan ku-
llanpim kusisqa chaynataq amparasqa sisqata kawsakunanchikmanta. Asia lawpi
˜ qollqesapa runakunata tapusqankum qa-
kanman, chaynallataqmi noqanchikpas
˜
hanaq pachapi kaq Taytanchikwan allin- wachin paykunamanta achkallana “an-
lla kananchikqa. Taytanchikwan chay- cha reqsisqa chaynataq kapuqninkuwan
na allinlla kaspanchikmi kusikusunchik kusisqa hina kawsaspankupas manamá
chaynataq kawsayninchikpas mana yan- hawkachu kanku, aswanqa hukmanyas-
˜
qapaqchu kanqa (Hebreos 12:9). Chay- qallanam” (Eclesiastes 5:11).
˜
6 Jesusmi rimarqa “enganasqa
na kananchikpaqmi Diosqa yanapawan- kaspan-
chik payman asuykunanchikta mana mi- ku aswan-aswanraq imakunatapas mu-
˜ nanku” nispa (Marcos 4:19). ¿Imaynanpi-
chakuspa hinaspa manakusqanchiktapas
˜
uyarispa (Santiago 4:8; 1 Juan 5:14, 15). taq enganasqa kanku? Chay kapuqninku-
˜
Noqanchikpas ‘Diospa agradonpaq kaw- wanmi kusisqa hina kawsanku, ichaqa
saspanchik’ hinaspa amigonpas kaspan- manam chaynachu. “Qollqe kuyaq runa-
˜
chikqa, paytam hatunchachwan chayna- qa maynana qollqewanpas manam con-
taq kusichichwanpas (Genesis 6:9; Prover- tentakunmanchu”, nispam yachayniyoq
´ rey Salomonqa nirqa (Eclesiastes 5:10).
bios 23:15, 16; Santiago 2:23). Manama
imapas chayta ruraymantaqa aswan allin- Hinaptinqa ¿yaqachu qollqeta astawan
qa kanmanchu. Salmos librota qellqaqmi maskaspa Diostapas tukuy sonqowan ser-
kaynata nirqa: “Samatyaspa kawsallaqku- vichwan? Manam chaytaqa atinchikman-
˜ chu. Jesusmi nirqa: “Manam pipas ser-
naya alabaychik. ¡Aleluya! Tayta Diostana-
ya alabaychik” nispa (Salmo 150:6). vinmanchu iskay patrontaqa, huknin-
˜
tach cheqninman, huknintanataqcha
¿Imapaqtaq qamqa kawsanki? kuyanman, hukninman ratakuruspachá
´ ˜
Yachasunchikya imatawanmi Diosqa
5 huknintanataq desprecianman. Manam
runakunapaq munasqanta. Payqa mu- serviwaqchikchu Diostawan qollqetaqa”
nanmi kikinchikpas chaynataq familian- nispa. Chaychiki qatiqninkunata kallpan-
˜
chiktapas mantienenanchikpaq hinaspa charqa kay Pachapi qori-qollqeta hunu-
Diosmanta yachachispa cuidananchik- nankumantaqa, ‘qori-qollqetaqa hanaq
˜
paq. Chaymi allintam tanteakunanchik pachapi’ hununankupaq. Chaywanmi
yachachichkarqa Dioswan allinpaq req-
4. a) ¿Imataq yanapawasunchik kawsaynin- sichikunankumanta. Chaymantapas Je-
chikqa mana yanqapaq kananpaq? b) ¿Imata susqa kaynatam kallpancharqa: “Mana-
ruraymi kawsayninchikpi imamantapas as- ˜
raqpas manakuchkaptikichikmi Dios Tay-
wan allinqa?
5. ¿Imanasqataq kapuqniyoq kayta puntata 6. ¿Imatam Jesusqa consejarqa qori-qollqe
maskayqa mana allinchu kanman? maskaymanta?

16 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ˜
taykichikqa yachanna imam necesitas- chaynata piensaymi kay pachapi yaqa lla-
qaykichikta” nispa (Mateo 6:8, 19-25). pallan runakunaman kallpanchan runa-
7 Apostol Pablom yanapaqnin Timoteo- kunapaq Diospa munasqanpa contranpi
man cartasqanpi kaynata anyarqa: “Lla- ruranankupaq (1 Corintios 2:12; Efesios
´ 2:2). ¡Chaychiki achka runakunaqa huk-
pa apukunataya kamachiy [...] tukuruqlla
˜
qori-qollqeman ama hapipakunankupaq, manyasqallana kanku! (Proverbios 18:11;
´ 23:4, 5.)
paykunaqa kawsaq Diosllamanya hapi-
pakuchunku, payllam chaninninpiqa lla- 9 Hinaptinqa ¿imanichwantaq runama-

pa imakunatapas kusikunanchikpaq qo- sinkuta yanapanankupaq muchuyta, on-

´ qoyta chaynataq mana allinkuna tuku-
wanchik. [...], mana imayoqkunamanya
kusikuywan qochunku. Chaynapim llapa chinankupaq kallpanchakuq runakuna-
imankunapas hamuq tiempokunapi ka- manta? Chayna sumaq sonqowan chay-
˜ nataq kikinkumanta qokuspanku
punqa hinaspam cheqap winay kawsay-
ta haypanqaku” nispa (1 Timoteo 6:17-19). kallpanchakusqankuqa achka runakuna-
˜
tam yanapan. Ichaqa imatana ruraptinku-
¿Imataq ‘cheqap pas, kay pachataqa manam haykapipas
˜
winay kawsayqa’? allin kaqmanqa tikraytaqa atinqakuchu.
˜ ¿Imanasqa? ‘Kay pachapi mana allin kaq-
8 ‘Cheqap winay kawsay’ nisqanqa ach- ˜
ka runakunata piensachinmanmi ku- kunaqa diablopa makinpinam’ hinaptin
sikuykunallapi hinaspa suma-sumaqlla- Satanasqa manam munanchu kaykuna
˜ cambianantaqa (1 Juan 5:19).
pina kawsakuypi, chaymi wakinkunaqa
10 ¡Mayna llakikunapaqcha´ kanman Sa-
ninku: “Kaymi kusikuy!” nispa. Asia law-
pi noticiakunamanta willaq revistam nin: tanaspa kay mana allin pachapi kaw-
“Videopi otaq televisionpi qawasqanku- sananchikpaq suyakuyninchik kaptinqa!
man hina runakunaqa kawsayta munan- Apostol Pablom qellqarqa kaynata: “Kay
ku, tukuy imayoq kaytapas munapayan- pachapi kawsanallapaq Cristopi confia-
ku” nispa. Achka runakunam kapuqni- kuspanchikqa llapa runakunamantapas
yoq kanankupaq kallpanchakunku hinas- aswan mas llakipayanam kachkanchik”
pa runakunapa qayllanpi allin reqsisqa nispa. Chaymi “mikukusun, tomaku-
˜ ˜
kaytapas munanku maskina mozo kay- sun, ichapas paqarin wanukusun” ru-
ninkuta, vidankuta, familiankuta chay- nakunapa chayna nisqankuga qawachin-
nataq Diosta servisqankutawan yanqa- mi kayna kawsakuyllata allinpaq hapiq-
chananku kaptinpas. Wakin runakuna- kunapa piensasqankuta
˜ (1 Corintios 15:
llam cuentata qokunku televisionpi chay 19, 32). Noqanchikmi ichaqa: “suyach-
sumaq kawsakuyta qawasqankuqa ‘kay kanchik Diospa prometewasqanchik mo-
pachapi kaq espirituta’ qawachisqanta, soq cielokunatawan mosoq allpata, chay-
˜
pim ichaqa tukuy imapas allin arreglo-
7. ¿Imaynatam haypachwan “cheqap winay man hina rurasqa kanqa” (2 Pedro 3:13).
kawsayta”?
8. a) ¿Imanasqataq achka runakuna kapuq- 9. ¿Imatataq runakunaqa mana haykapipas
niyoq chaynataq allin reqsisqa kanankupaq ruraytaqa atinqakuchu, hinaspa imanasqa?
kallpanchakunku? b) ¿Imamantataq mana 10. ¿Haykapim Diosta kasukuq runakunaqa
˜
cuentata qokunkuchu? “cheqap winay kawsayta” haypanqaku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 17

 ´
Chay tiempo chayaramuptinqa cristiano- Yachasunchikya Henrywan warmin
13
˜
kunaqa “cheqap winay kawsayta” hay- Suzanne wawqe-paninchikmanta. Payku-
˜
panqaku, mana huchallikuypaqna ‘wi- nam hapipakunku Diosqa prometesqan-
˜
naypaq kawsanqaku’ hanaq pachapipas man hina Munaychakusqanta puntata
otaq kay Pachapipas Diospa Munaycha- maskaqkunaman yanapananpi (Mateo 6:
˜ ˜
kusqan kuyakuyllawanna gobiernaptin 33). Chaypaqmi tanteakurqaku manana
(1 Timoteo 6:12). iskayninku llamkaspanku taksa wasipi-
˜
11 Diospa Munaychakusqallanmi tukuy na yachanankupaq hinaptin tiempocha-
˜ kuspanku iskaynin warmi churinkuwan
ima sasachakuykunataqa winaypaq alli-
chanqa. Chaymi mana imapas aswan astawanraq Diospa munayninta ruraypi
allinqa kanmanchu Diospa Munaycha- kallpanchakurqaku (Hebreos 13:15, 16).
kusqanmanta willakuymantaqa (Juan 4: Rurasqankuta mana entiendespan allin-
34). Chaynata ruraspam hanaq pachapi ninpaq munaq amiganmi paninchikta
kaq Taytanchikwan allin amistadta ha- rimaspan niykurqa: “Mamay Suzanne,
tallinchik hinaspa kusikunapaqmi wara- ima punchawpas sumaq wasipi yachayta
waranqantin wawqe-paninchikkunawan munaspaykiqa, saqenkipunim rurasqay-
˜ ´ kita” nispa. Henrywan Suzanne ichaqa
hukllana hina llamkanchik, paykunama ´
˜ yacharqaku Jehova Diosta puntata mas-
noqanchik hina ruraytapas munanku.
kayqa “kay pachapipas hinaspa hanaq pa-
Kallpanchakuspa chapipas otaq hamuq tiempopipas allin-
allinpaq ruraykuna ta kawsananchikpaq” kasqanta (1 Ti-
12 Bibliam nin: “Kay pachapi mana allin moteo 4:8; Tito 2:12). Warmi churinkuna
˜
ruraykunawan mana allin munaykuna- winaruspanpas precursora hinam Dios-
qa tukuruqllam” nispa. Chaywanqa nich- ta servirqaku. Kay familiaqa chaynata
kanmi kay pachapi Satanaspa tukuy ima Diosta servinankupaq qokuspankuqa ma-
munachisqanqa allin reqsisqa kaywan ka- nam ima allin kaqtapas faltachikurqaku-
puqniyoq kaypas tukurunanmantam. Bi- chu. Aswanqa llapallankum reqsipakun-
˜
bliaqa nintaqmi: “Diospa munasqanman ku “cheqap winay kawsayta” haypanan-
˜ kupaq kallpanchakusqankuqa allininku-
hina ruraqmi ichaqa winaypaq takyan-
qa” nispa (1 Juan 2:15-17). Kay pachapa paq kasqanta. (Filipenses 3:8; 1 Timoteo
kapuqniyoq kaynin, sumaq kayninkuna 6:6-8).
chaynataq kusikunapaq kaqkuna tuku-
ruqlla kasqankumantaqa, Diospa Munay- ‘Kay pachapi kaqkunawan
chakusqan gobiernaptin “cheqap winay
˜ mana servichikuq
˜ hinam kananchik’
kawsayqa” winaypaqmi takyanqa chaymi
allinpuni chayta haypanapaq kallpancha- Imapaq kawsasqanchikta qonqarup-
14
´ ˜
kuyqa. Chaykunama allin rurayqa. tinchikqa hinaspa “cheqap winay kawsay-
˜
ta” haypananchikpaq manana kallpan-
11. ¿Imanasqataq mana imapas aswan allin-
qa kanmanchu Diospa Munaychakusqan- 13. ¿Imakunatam huk wawqenchik war-
manta willakuymantaqa? minwan rurarqaku?
12. ¿Imaynanpitaq mana tupanchu kay pa- 14. ¿Imataq pasaruwachwan imapaq kaw-
˜
chapi kawsayqa ‘cheqap winay kawsaywan’? sasqanchikta qonqaruptinchikqa?

18 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

chakuptinchikqa mana allinninchikpaq- miliaykupiqa huk sonqollam, kuyapaya-
˜
mi kanman. ‘Qeqeparuchwanmi tukuy kuqpas chaynataq kusisqallanam karqa-
ima afanakusqanchikpi qori-qollqewan niku. Tiempopa risqanman hina llapay-
˜
hinaspa kay pachapi kaq kusikuykuna- kum precursorkunanam karqaniku.
wanpas’ (Lucas 8:14). ‘Kay pachapi ima- ˜
Churiykuqa casarakurunkunam (pay-
˜
pas kaqkunapi afanakusqanchikta’ hi- kunamanta kimsanam ichaqa wawayoq-
naspa kapuqniyoq kay munasqanchikta ˜ ´
na) hinaptin Jehova Diospa munaynin-
mana atipaptinchikqa, kay pachapa kaq- ta puntata maskaspanku familiankupipas
kunapim afanakuyta qallaykuchwan (Lu- kusisqam kawsakunku” nispa.
cas 21:34). Llakikunapaqmi ichaqa wa-
˜ Diospa munayninta
kinkunaqa apullana kayta munaspanku
˜ puntata maskasunchik
“inisqankumantapas karunchakurunku
hinaspam tuksikuchkaq hina llumpay- 16 Bibliapiqa Diospa munasqanman
˜ ´
suta nakarinku” Jehova Dioswan allin hina kawsaqkunamanta chaynataq chay-
kayninkutapas chinkarachinku. ¡Mayna na mana kawsaqkunamantapas willa-
´ ˜
llakikunapaqma ‘cheqap winay kawsay- kuchkanmi. Chay yachachikuykunaqa
manta’ mana hapipakusqankuqa! (1 Ti- ˜
yuyaqtapas, warmatapas, imaynana kaw-
moteo 6:9, 10, 12; Proverbios 28:20.) sakuqtapas chaynataq huklaw nacionni-
15 Apostol Pablom kallpancharqa ‘kay yoq runakunatapas yanapanmanmi (Ro-
pachapi allin kaqkunawan servichikuq- manos 15:4; 1 Corintios 10:6, 11). Nim-
kunata’ ‘mana servichikuq hina kanan- rodmi hatun llaqtakunata rurarqa, ichaqa
´
kupaq’ (1 Corintios 7:31). Keith hinas- Jehova Diospa contranpim payqa kar-
pa Bonnie sutiyoq wawqe-paninchikmi qa (Genesis 10:8-12). Chayna kaptinpas
chayta kasukurqaku. Wawqenchikmi nin: Diospa munayninman hina kawsakuq
“Kiru hampiq doctor kanaypaq estudias- achka runakunam karqa. Moisesman-
´
qayta tukuchkaspaymi bautizakurqani ta yachasun, payqa manama hapipakur-
´ qachu Egipto nacionpi reqsisqa kay-
Jehova Diospa testigon kanaypaq. Ach-
ka qollqeta ganakuyman karqa achka ru- ninpichu. “Egipto runakunapa qori-qoll-
nakunata hampispay, chayta ruraspay qenmantapas” Diospa kamachisqatam
´ aswan allinpaq hapirqa (Hebreos 11:26).
ichaqa Jehova Diosta servinaypaq mana
´ Lucas sutiyoq doctorpas apostol Pablota-
tiempoyoqcha kayman karqa, chaymi
˜ ´
amana achka runakunata hampinaypaq cha chaynataq wakin runakunatapas on-
tanteakurqani. Kay rurasqaymi yanapa- qoyninkuta hampispa yanaparqa, icha-
warqa warmiyta chaynataq pichqa warmi qa imamantapas aswan allin rurayninqa
churiykunatapas Diosmanta allinta ya- Diosmanta yachachiymi hinaspa Bibliapi
chachinaypaq hinaspa kusikunankupaq- wakin librokunata qellqaymi karqa. Apos-
´
pas tiempochakunaypaq. Wakin kutillapi tol Pablotapas manama abogadota hina-
˜ chu yuyarinchik aswanqa ‘mana judio
qollqeyku puchuwaptinkupas hunuytam
yacharurqaniku, chaymi mana hayka- kaqkunaman’ Diosmanta willakuqta hi-
pipas imaykupas pisipuwarqakuchu. Fa- nam (Romanos. 11:13).
15. ¿Imaynatam huk familiaqa bendecisqa 16, 17. Imatapas allin ruraq kasqankuta,
karqa ‘kay pachapi kaqkunawan mana servi- ¿pikunamantam Bibliaqa willawanchik,
chikuspa’? ichaqa imaynatataq reqsichikurqaku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 19

 17 Davidqa karqa soldadokunapa jefen, wan kallpanchakuspa serviyqa mana sasa
arpa tocaq chaynataq takikunata qell- kasqanta piensaq karqani. Kunan icha-
qaqpas, tukuy chaykunamantapas pay- qa astawanraq kallpanchakunaymi: pun-
´
qa “[ Jehova Diospa] agradonpaq” ru- chaw-punchawtam kallpanchakuni imay-
raqmi karqa (1 Samuel 13:14). Daniel- na kasqayta allinyachinaypaq hinaspa
˜
tanataqmi manam reqsinchikchu Babilo- huklaw llaqtayoq runakunata aswan allin-
nia nacionpi kamachikuqta hina, aswanqa ta yachachinaypaqpas. Yacharunim allin-
´ ´
Jehova Diospa willakuqninta hinam. paq kawsananchikpaqqa Jehova Diospa
˜ ˜
Ester sutiyoq warminataqmi Persia na- munaynintam noqanchikpas munaynin-
˜
cionpi reina kasqanmantapas iniyninqa chikta hinam hapinanchik” nispa.
chaynataq qarinchakusqanpas allinpunim 19 Diosta serviqninkunaqa bendecisqam
qatikunanchikpaq. Chaymantapas Pedro- kachkanchik salvakunanchikpaq Diospa
ta, Andresta, Jacobota chaynataq Juanta- Palabranpi yachasqanchikmanta hinaspa
pas yuyarinchikmi Jesuspa apostolninku- ˜
winay kawsay suyakuy kapuwasqanchik-
nata hina manam ichaqa challwirukunata ´
mantapas (Juan 17:3). Hinaptinqa “amaya
hinachuqaya. Pimantapas qatikunanchik- despreciaychikchu Diospa hatun favornin-
˜
paq aswan allinqa Jesusmi, payqa noqan- taqa” (2 Corintios 6:1). Aswanqa kawsa-
chikpaqqa manam ‘carpinterochu’ aswan- ´
nanchikkama sapa punchaw Jehova Dios-
qa “Cristom” (Marcos 6:3; Mateo 16:16). ´
ta alabasunchik. Diosmantaya willakusun-
Paykunaqa Diosta servispanku manapu-
chik kunanpas kusikunanchikpaq hinas-
nim hapipakurqakuchu imatapas allin ru- ˜
pa winay kawsayta haypananchikpaqpas.
raq atisqankupichu nitaq kapuqninkupi- ˜
Chayta ruraspaqa noqanchikpas qawasun-
chu nitaq allin reqsisqa kasqankupichu
chik Jesuspa nisqanta, paymi nirqa: “Ima
aswanqa tukuy imata llalliriqtaqa Diosta
servispankum kawsakurqaku. Paykunaqa chaskiqmantapas aswan kusisqaqa imapas
Diosta serviyqa imamantapas aswan allin- qoqmi” nispa (Hechos 20:35). Chayllam
qa chaynataq anchata kusikunapaq kas- yachasunchik imapaq kawsasqanchikta.
qantam reqsipakurqaku. 19. ¿Imata ruraspam kawsayninchikqa
18 Qallariyllapi Seung Jinmanta willas-
mana yanqapaqchu kanqa?
qanchik runapas reqsipakurqa tukuy ima-
mantapas llalliriqtaqa Diosta servinan-
ta. Paymi nin: “Tanteakurqani tukuy ima ¿Imaniwaqtaq?
allin ruraq atisqayta runakunata hampi- ˙ ¿Imataq imamantapas aswan
naymanta, pintanaymanta otaq escuela- allin rurayqa?
kunapi profesor hina yachachinaymanta-
´ ˙ ¿Imanasqataq mana allinchu
qa Jehova Diospa serviqnin hina llam-
kanayta. Kunanqa servichkani Bibliaman- tukuy imayoq kayllapaq
ta yachachiqkuna mana achka kaq sitiopi kallpanchakuyqa?
˜
hinaspa runakunata yanapani winay kaw- ˙ ¿Imataq Diospa prometesqan
saymanta hapipakunankupaq. Diosta asta- ˜
“cheqap winay kawsayqa”?
18. ¿Imata rurananpaqmi huk wawqenchik- ˙ ¿Imata ruraspam Diospa munas-
qa tanteakurqa, hinaspa imatataq reqsipa- qanman hina kawsachwan?
kurqa?

20 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 DIOSPA MUNASQANMAN
HINA K AWSASUNCHIK
˜
“Cristoqa wanurqa llapallanchikpaqmi chaynapi kawsaqkunapas
˜
manana kikillanchikpaq kawsa[nanchikpaq].” (2 CORINTIOS 5:15.)

A ARON1 sutiyoq predicadormi Africa

lawpi uku llaqtachaman chaqwana-
kuypa qepata chayarusqakumanta yuya-
man hina kawsayta munarqaku. Payku-
na hinam Diosman qokusqa serviqnin-
kunaqa kallpanchakunchik “manana ki-
˜
rin. Paymi nin: “Chay lawpi wawqe- killanchikpaq kawsaspa”, aswanqa ‘tukuy
paninchikkunamanta mana imatapas ya- imatam ruranchik Cristomanta allin noti-
charqanikuchu, hinaspa imayna kasqan- cia willakunanchikpaq’ (2 Corintios 5:15;
kuta yachayta munarqaniku. Mikuytawan ´
1 Corintios 9:23). Yachanchikma kay pa-
pachata chaynataq Bibliamanta qellqaku- cha puchukaptin qollqepas chaynataq an-
nata apaspaykupas aparqanikutaqmi Los cha reqsisqa kaypas mana imapaqpas ka-
´ ´
testigos de Jehova. . . la organizacion tras nanta. Chaymi kallpanchik largawasqan-
el nombre2 nisqan videota. Chay llaqta- chikman hina kallpanchakuspa Diospa
chapi hatun chukllapi kasqa ‘videota’ qa- munasqanman hinam kawsayta munan-
wanapaq televisionninku hinaptin chay- chik (Eclesiastes 12:1). ¿Imaynatam chay-
pim chay videota qawachirqaniku hinaspa taqa rurachwan? ¿Imaynatataq kallpan-
˜
achkallana runakuna qawakuq hamuptin- chakusunchik chaynataq qarinchakusun-
ku llapanku qawanankupaq iskay kutika- chikpas Diosta servinanchikpaq? ¿Imaku-
mam qawachirqaniku. Qawasqanku qepa- natam Diosta servispa ruraytaqa atichwan?
taqa achkam Biblia estudiayta munarqaku.
Chayman rinaykupaq kallpanchakusqay- ¿Imakunatam rurananchik?
´
kuqa manama yanqapaqchu karqa” nispa. 3 Cheqap cristianokunaqa kawsanan-
2 ¿Imanasqataq Aaronqa willaqmasinku-
chikkama Diospa munaynintaqa ru-
napiwan chay sasa kaqta rurarqaku? Je- rananchikpaqmi hapinchik. Chaypaq-
˜
sucristo noqanchikta salvawananchik- qa puntatam Diosmanta Willanapaq Ya-
˜
paq wanusqanta agradecekuspanku Dios- chachiq Escuelapi discurso qonapaq
man qokuykusqaku hinaspa munasqan- qellqachikuna, sapa punchawpas Biblia-
1 Wakin sutikunaqa huk sutikunapa rantinpim kach- ta leena, Diosmanta willakuqpas lloqsina
kan.
´ chaymanta bautizakunapaqpas kallpan-
2 Jehova Diospa testigonkunapa rurasqan. ˜
chakunam. Diosta serviypi nawparisqan-
1. ¿Imataq pasanman kasqa huk predicadorta chikman hinam apostol Pablopa nisqan-
willakusqan sitiopi? tam yuyarinanchik, paymi nirqa: “Chay-
2. a) ¿Imanasqataq cristianokunaqa Diosman
qokunku servinankupaq? b) ¿Ima tapukuyku- 3. Willay imakunatam rurana Diospa munay-
namantam qatiqninpi yachasunchik? ninta ruranapaq.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 21

 ´
taqa sonqoykipiya allinta takyachiy, chay- mana imata suyaspa astawan servinan-
napim llapallanku qawanqaku imaynam chikpaq kallpanchakuspanchikqa aswan
˜ ´
aswan-aswan nawpaqman risqaykita” nis- kusisqacha kasunchik.
˜
pa (1 Timoteo 4:15). Chay nawparisqan- 5 Diospa munasqanman hina kawsa-

chikqa manam alabakunanchikpaqchu nanchikpaqa allintam tanteakunan-

˜ ´
aswanqa manana kikinchikpaq ruraspa chik imam rurananchikta. Allinma kan-
Diospa munasqanta rurasqanchikta
˜ qa- man allillamanta achkata manukuyman-
wachinanchikpaqmi. Nawparisqanchik- ta cuidakuyqa, mana chayqa kay pachapi
˜ ˜
wanqa qawachinchik Diosna noqanchik- kaqkunaqa sasachawanchikmanmi Dios-
pi nanachikusqanta. Chaymantapas ma- ta servinanchikta manukusqanchik sasa
nam pipas neganmanchu Diosqa aswan pagana kaptin. Bibliaqa anyawanchik-
allinta kawsachiwasqanchikmanta (Sal- ˜
mi: “Prestaq runanataqmi munaychakun
mo 32:8). prest akuqninpi” nispa (Proverbios
4 Ichaqa iskayrayaspaqa otaq kikinchik-
22:7). Allinkunata rurananchikpaqa Jeho-
ma n t a l l u mpay t a pre oc u p a k u s pa - ´
˜ va Diospim hapipakunanchikqa hinas-
qa Diosta servisqanchikpi nawpari- pa imamantapas llalliriqtaqa paytam
nanchiktam harkawanchikman (Eclesias- servinanchikqa. Guoming sutiyoq waw-
tes 11:4). Chaymi Diostapas chaynataq qepa rurasqanta qawasunchik. Payqa is-
runamasinchiktapas kusikuspa servinan- kay paninwan mamanpiwanmi yachan-
chikpaqa, puntatam ima hukmanyachi- ku arriendomanta achka qollqeta pagana
wasqanchikta atipananchik. Erik sutiyoq llaqtapi chaynallataqmi llamkay tariypas
wawqenchikmi tanteakuchkarqa huklaw sasam. Wakin kutikunapiqa mana llapan-
nacionniyoq rimaqkunapa congregacion- ku llamkayta tariptinkupas yanapanakus-
pi yanapananpaq. Sapa kutim tapukuq: tinmi mana llumpayta sasachakuspa kaw-
“¿Allinchu paykunawan kasaq? ¿Agra- sarqaku kapuqnillankuta allinta servichi-
doypaqchu wawqe-panikunaqa kanqaku? kuspanku. Guomingqa ninmi: “Wakin
˜
¿Agradonkupaqchu noqapas kasaq?” nis- kutikunapiqa nadalla qollqeyku kaptin-
pa. Yuyarintaqmi: “Chaymantam cuen- pas, hinallam Diostaqa astawan serviypi
tata qokurqani kikillaypaq preocupaku- kallpanchakurqaniku chaynallataqmi
naymantaqa wawqe-panikunapi astawan mamaykutapas allinta cuidarqaniku. Ma-
piensanayta. Hinaptinmi tantearurqani ´
maykuqa manama apukunapa kaqnin-
chaykunamanta preocupakunaymantaqa ˜
kuta manakuqchu Diosta servisqaykuta
wakinkunata tukuy ima atisqaypi yana- saqenaykuta mana munaspan, chaytam
panaypaq kallpanchakunayta. Yanapawa- paytaqa anchata agradecekuniku” nispa.
˜
nanpaqmi Diosman manakurqani hinap- (2 Corintios 12:14; Hebreos 13:5.)
tin tanteasqayman hina rurarqani. Chay 6 Kay pachapa kaqninkunapi, negocio-
rurasqayqa alli-allinpunim karqa. Chay
congregacionpi servispaymi anchata ku- 5. ¿Imanasqataq allinta tanteakunanchik
sikuni” nispa (Romanos 4:20). Chayna- Diospa munasqanman hina kawsayta munas-
miki, Diosta chaynataq runamasinchikta paqa? Willay hukpa rurasqanmanta.
6. ¿Pipa rurasqanmi qawachiwanchik Diospa
4. ¿Imaynatam atipachwan yanqakunamanta munasqanman hina kawsananchikpaq imam
preocupakuyta? rurana kasqanta?

22 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

pipas otaq ima ruraypipas afanasqa kas- kinchikpa kallpanchikwan mana ruray
paqa anchatachiki kallpanchakunanchik atisqanchikta reqsipakuspanchikqa, qa-
kanqa Diospa munasqanman hina kaw- wachikunchikmi allinta tanteakuq kas-
´
sananchikpaq. Manama qonqayllamanta- qanchikta hinaspa astawanraqmi Jehová
qa chayna rurayta atisunchu, chaymi is- Diostaqa hatunchanchik (1 Pedro 4:11).
´ ´ ´
kay kimsa kutita pantaruspaqa manama Cheqaptama Jehova Diosqa munayninta
mana ruray atina kasqanpaqchu hapina. rurananchikpaq kallpanchawananchikta
Koichi sutiyoq wawqenchikmi sasacha- prometewanchik, ichaqa manapunim ru-
kuchkarqa: kusikuyllapi tiemponta usu- ˜
raq tukunanchikchu paypa mana mana-
chispan. Mozo kayninpi Bibliata estudias- wasqanchiktaqa (2 Corintios 4:7). Diosta
panpas videopi pukllanapaq vicioman mana pisipaspa hinalla servinanchikpaq-
achka watata qokuykusqa. Hinaptinmi qa yachaywanmi imatapas rurananchik.
huk punchaw tapukuykurqa: “¿Imapi- 8 Asia lawpi intipa qespimunan lawnin-
˜
taq rikukuni? 30 watay maspinam kach- manta Ji Hye sutiyoq paninchikqa iskay
kani ichaqa manam imatapas allintaqa watam llumpayta sasachachiq llamkay-
ruraniraqchu” nispa. Chaymanta Koichi- wan Diosta astawan servinanpaq kallpan-
qa kaqmantam Bibliata estudiayta qallay- chakurqa. Nillanmi: “Anchatam kallpan-
kurqa hinaspa congregacionpi wawqe-pa- ´
chakuq karqani Jehova Diosta servinay-
ninkunawan yanapachikurqapas. Allin- paqpas chaynataq llamkaynipipas, icha-
yananpaqa unaytam kallpanchakurqa, qa sapa punchawmi pichqa horasllatam
chaywanpas manam atipachikurqachu. ˜
˜ punuq kani. Tiempopa risqanman hina
Diosman sapa kutilla manakuspan chay- ˜
hukmanyasqallanam rikurirurqani. Pisipa-
nataq wawqe-panikuna kuyakuywan ya- ruspaymi Diosta servinaypaq mana kall-
napaptinku vicioman qokusqanta atipar- ˜ ´
˜ paypas karqanachu chaymi Jehova Diosta
qa (Lucas 11:9). Kunannataqmi Koichi- ˜
servispayqa manana kusikuq kani” nis-
qa kusisqam kachkan congregacionninpi ´
pa. Jehova Diosta ‘tukuy sonqonwan, tu-
siervo ministerial nisqan hina servispan. kuy vidanwan, tukuy yuyayninwan hi-
naspa tukuy kallpanwan’ servinanpaq-
Cabalta ruraq kaytayá mi paninchikqa llamkayninmanta lloq-
yachasunchik sikuspan hukta menosta llamkananpaq
´
7 Jehova Diosta servinanchikpaqqa tu- maskakurqa (Marcos 12:30). Payqa nin-
kuy imatapas rurananchikmi. Munay- taqmi: “Aylluymi achka qollqeta gananay-
ninta cabalta rurananchikpaqqa ma- ˜
´ paq hikutawaq karqa, noqam ichaqa Dios-
nama mana munastinqa ruranachu ni- ta chaynataq munaynintapas puntata mas-
taq qellapakunanchikpaschu (Hebreos 6: kaypim kallpanchakurqani. Hinallaraq-
´
11, 12). Chayna kaptinpas Jehova Dios- mi mantienekunaypaq chaynataq sumaq
qa manam munanchu payta servispan- pachatapas rantikunaypaq qollqeta gana-
chik pisiparunanchikta, hukmanyaru- ´ ˜
kuni. ¡Ima allinma miskita punuyqa! Ku-
nanchikta nitaq kusikuyninchik menos-
yarunantapas. Diospa munayninta ki- 8. ¿Imaynataq huk paninchikqa kachkar-
´
qa Jehova Diostawan kay pachata serviyta
7. ¿Imanasqataq Diospa munayninta rura- munaspan, hinaspa imakunata rurarqa allin-
˜
nanchikpaqqa allin tanteakuq kananchik? na kananpaq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 23

 ˜
nanqa kusisqallanam Diostapas servini hi- chikta chaynataq congregacionpi wawqe-
naspa aswan allinraqmi paywanqa kach- paninchikkunatapas yanapaytaqa atich-
kani. Chaynam kakuni kay pachapa ku- wanmi (Galatas 6:10). Aswanraqpas ruras-
˜
sikuyninkunallata chaynataq kuyayllapaq qanchikqa paykunata winaypaqpas yana-
˜
kaqninkunata manana qawa-qawaptiymi” panmanmi (Eclesiastes 11:1, 6). Congre-
nispa. (Eclesiastes 4:6; Mateo 6:24, 28-30.) gacionpi ancianokuna chaynataq siervo
9 Manama´ llapanchikchu Diostaqa pre- ministerial kaqkunapas kallpanchakus-
cursor hina servichwan. Machuyaspa, on- pankuqa wawqe-panikunata yanapanku-
˜
qospa otaq imawanpas sasachakuspa Dios- puni iniyninkupi. Takyanankupaq, chay-
´ na kaptinmi Diosta servisqanchikqa ya-
ta tumpa menosllata servispaykiqa amaya
´ panqa. Bibliaqa kallpanchawanchikmi
chaywanqa hukmanyaychu. Jehova Dios-
˜
qa allinpaqmi hapin tukuy sonqoykiman- ‘Senorpa rurayninpi’ aswanta llamkaptin-
ta kallpanchakuspayki servisqaykita (Lucas chikqa rurasqanchikqa “manam yanqa-
´ paqchu kanqa” nispa (1 Corintios 15:58).
21:2, 3). Chaymantapas amaya yanqapa-
qa hapisunchikchu predicacionman lloq-
sispanchik runamasinchikta yanapasqan- Diospa munayninta
˜ ˜ munayninchikta hinayá
chikta maskina rurasqanchik noqanchik-
ta asllata hina rikchakuwaptinchikpas. hapisunchik
´ Cheqap cristianokunaqa kawsaytam
Piensarisunchikya, icharaqpas huk rato 11

predicachkarqanchik hinaptinqa manam munanchik chaymi Diosta hatunchas-

pipas willakusqanchikta uyariyta munan- pam kawsakunchik (1 Corintios 10:31).
man. Ichaqa predicasqanchik qepatapas Diospa Munaychakusqanmanta allin no-
otaq qepa punchawkunatapas runakuna- ticiata willakuypi chaynataq Jesus-
qa punkun mana kichaqkunapas hinallam pa kamachisqanta kasukunankupaq ru-
rimanqaku watukusqanchikmanta. Mana- namasinchikta yachachiypipas afanakus-
´ ´
ma llapallankuchu allin noticia willakus- panchikqa, astawanraqcha Diosta servi-
qanchikta uyariwasunchikchu wakinmi nanchikpaq rurana kanqa (Mateo 24:14;
ichaqa (Mateo 13:19-23). Wakin runakuna- 28:19, 20). Congregacionninchikpi yana-
´ ˜ pananchikmantaqa predicaqkuna mana
cha qepa tiempotana Diosmanta yachayta
munanmanku vidankupi imapas pasarup- achka kasqan sitiokunapi otaq huk-
tin otaq kay pacha imayna kasqantapas qa- law llaqtachakunaman rispapas yanapay-
˜ ta atichwanmi. Soltero kaq ancianoku-
warispa. Imaynana kaptinpas predicacion-
pi kallpanchakuspanchikqa Diospa mu- napas chaynataq siervo ministerial kaq-
naynintam rurachkanchik. Astawanraqpas kunapas Sapaqchasqa Kaqkunapi Dios-
“Diospa llamkaqmasinmi” kanchik (1 Co- ta Servinankupaq Wawqekunata Preparaq
rintios 3:9). Escuelaman riyta atinmanku chaymanta
10 Chaymantapas llapanchikmi ayllun- allin qespisqa wawqekuna mana kasqan
congregacionkunapi yanapakunmanku
9. ¿Imaynatam runamansinchikta predica- nacionninkupipas otaq huklaw nacionpi-
cionman lloqsisqanchikwan yanapanchik-
man? 11. Congregacionninchikpi servinanchik-
10. ¿Imatam congregacionpi llapallanchik ru- mantapas, ¿imakunam ruranapaq kanman
rayta atichwan? Diosta astawan servinanchikpaq?

24 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ´
pas. Jehova Diosta astawan serviypi kall- wasikunata kaqmanta hatarichiypi wa-
panchakuq casarasqa wawqe-panikuna- kin runakuna yanapaypi kallpanchakus-
pas Bibliamanta Astawan Yachanapaq Ga- ´
qankuqa nadallam karqa. Jehova Dios-
laad nisqa sutiyoq Escuelaman riyta atin- pa testigonkunam ichaqa pichqa waranqa
manku chaymanta predicadorkuna hina kimsa pachaq tumpa masnin wasikuna-
servinmanku. Chaymantapas tukuy son- ta chaynataq achka Salonkunatapas alli-
qonkuwan kikinkumanta yanapakuqku- charqaniku otaq kaqmanta hatarichirqa-
nataqa qayachinmanku Betel wasipi, Sa- niku. Runakunaqa kayta qawaspankum
lonkunata hatarichiypi otaq allichaypipas Diosmanta willakuptiyku uyariyta mu-
yanapanankupaq. narqaku” nispa.
12 ¿Imaynata hina Diosta astawan ser- 14 ¿Imanasqataq mana kallpanchakun-
´
vinaykipaq qamqa akllakunki? Jehova kich u precursor hina Diost a asta-
Diosman qokusqa serviqnin hina, sapa wan servispa munayninta ruranayki-
´
kutillaya paypa chaynataq llaqtanpa ya- paq? Chayta ruraspaqa achka bendi-
napakuyninta maskay. Diospa ‘chuya es- cionkunatam chaskikunki. Chayta rura-
piritunpas’ yanapasunkim allin ruraq ka- naykipaq kunan mana atispaykiqa, icha
naykipaq (Nehemias 9:20). Diosta ser- yapapaq arreglokunata ruraruwaqpas. Ne-
˜ ´ ˜
vispa imapas rurasqanchikqa huktana hemias hinaya manakuy, paymi Dios-
rurananchikpaqmi yanapawanchik, chay- pa munayninta rurananpaq nirqa: “Rue-
manta imapas yachasqanchikqa chayna- ˜ ´
gakuykim Senorllay, [...] Kay sirvien-
taq yachaywan tukuy imata ruraq ka- teki imapas rurasqay allin lloqsinan-
nanchikpaq huk sitiopi yachasqanchikqa ´
paqya yanapaykuway” nispa (Nehemias
huklawpipas yanapawanchikmi.
13 Yachasunchikya´ Salonkunata hatari- 14. ¿Imatam rurawaq Diosta precursor hina
serviyta munaspaqa?
chiypi llamkaq wawqenchik Dennis war-
min Jennymanta. Estados Unidos nacion-
pi sur lawninta Katrina nisqa sutichasqa ¿Imaniwaqtaq?
sinchi wayra-para llaqtata purmarachis- ´
qan qepatam paykunaqa yanapana kaq- ˙ ¿Imaynatam Jehova Diosqa
kunata yanapanankupaqmi rirqaku. Den-
hapin kallpanchakuspa
servisqanchikta?
nisqa ninmi: “Salonkuna hatarichiypi ya-
napasqaykupi yachasqaykuwanmi waw- ˙ ¿Imaynatam Diosta chaynataq
qe-paniykunata yanaparqaniku, chaymi runamasinchiktapas servinan-
anchata kusichiwaqku. Wawqe-panin- chikpaq allin arreglota rurayqa
chikkunapa kuyapayakuyninmi kusi- hinaspa allinta tanteakuypas
kuymanta waqachiwarqaku. Purmasqa yanapawanchikman?
˙ ¿Imakuna rurananchikpaqmi
12, 13. a) ¿Imataq yanapasunkiman Diosta Diosta servispa rurananchikpaq
astawan servinaykipaq imam ruranaykita ak- kanman?
llakunaykipaq? b) Willakuy Diosta servispa
wawqe-paninchikkunapa huk sitiopi yachas- ˙ ¿Imata ruraspam allinpaq
qankuqa imaynatam yanaparqa huklawpipas kawsakuchwan?
allinta yanapanankupaq.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 25

 ˜
1:11). Chaymanta ‘manakuqkunata Uya- kuy sonqonkuwan chaynataq kusisqapas
˜
riykuq’ Diospi hapipakuy, chaymantana- wawqe-panikunapa servisqankuta. Chay
˜ ´
taq manakusqaykiman hina ruray (Salmo sumaq willakuykunata leespaykicha pien-
65:2). Ama qonqakuychu: astawan ser- ´ ˜
sanki: “¡Chaynatama noqallaypas kawsa-
vinaykipaq kallpanchakusqaykita Jehová kuyta munani!” nispa.
Diosqa bendecinanpaqqa, kikikim pun- 16 Qallariyllapi Aaron sutiyoq wawqen-

tataqa kallpanchakunayki. Hinaptin as- chikmanta willasqanchikmi nin: “Afri-

tawan Diosta servinaykipaq tanteakurus- ca lawpiqa allinpaq kawsakuyta munas-
´
paykiqa amaya imawanpas harkachikuy- panku llaqtan-llaqtanta illaq ach-
chu. Tiempopa risqanman hina allin ya- ka mozo-sipaskunatam reqsirqani, yaqa
chayniyoq kanki, chaywanmi astawanraq llapallankum ichaqa mana chaynatachu
kusikunki. ˜
kawsakurqaku. Noqaykum ichaqa Jeho-
´
va Diospa munasqanman hina Munay-
Allinpaq kawsakuy chakusqanmanta allin noticiata predicaq
15¿Imaynataq kawaq Diospa munas- ˜
´ kaspayku sumaqllatana chaynataq ku-
qanman hina kawsaspaqa? Jehova Dios- ´ ˜
sisqapas kawsakuq kaniku. Chayma no-
ta unay watata serviq wawqe-paniku- qaykuqa niymanku ima chaskiqmantapas
nawan rimariy, astawanqa achka wata- aswan kusisqaqa imapas qoqmi” nispa
ta Diosta astawan serviqkunawan. ¡Ima (Hechos 20:35).
´
sumaqma chaynataq allinraqpas payku- 17 Qamqa, ¿imayna kawsakuytataq mu-
napa rurasqankuqa! (Proverbios 10:22.)
´ ´ nanki? Diosta astawan servinaykipaq
Willasunkikucha Jehova Diosqa imayna-
mana kallpanchakuptikiqa tukuy imay-
tam yanapaykusqanmanta hinaspa imay- ˜
mana ruraykunapina afanakuyta qallay-
nam ancha sasachakuypipas mana imata-
pas pisichipuspan astawanraq masta kuwaq. ¿Imapaqtaq tiempoykita usu-
qosqanmanta (Filipenses 4:11-13). 1955 chiwaq Satanaspa pachanpi yanqaku-
watamanta 1962 watakama La Atalaya nata haypaypi kallpanchakuspa? Chaylla
˜
nisqa sutiyoq revistapim Diosman sonqo “llumpa-llumpay nakariy” qallaykuptin-
wawqe-panikunamanta willakuqta qell- qa kay pachapi tukuy imayoq kaypas
qakurqa, chaytaqa “Siguiendo tras mi chaynataq ancha reqsisqa kaypas yan-
´ ´
proposito en la vida” (Allinpaq kawsa- qapaqmi kanqa. Chaypiqa Jehova Dios-
kuspay) nispam sutichasqa karqa. Chay wan allin kayninchikmi aswan allinqa
´
tiempomanta qepataqa achkataraqmi kanqa. Hinaptinqa ¡maynataraqcha kusi-
´
wawqe-paninchikkunamanta willakuy- kusunchik Jehova Diostawan runamasin-
kunata qellqakurqa. Chay llapallan willa- chikta servisqanchikmanta hinaspa Dios-
kuykunapim cuentata qokunchik Biblia- pa munasqanman hina kawsasqanchik-
pi Hechos libropi willasqanman hina tu- mantapas! (Mateo 24:21; Apocalipsis 7:
14, 15.)
15. a) ¿Imaynatam yanapawanchik unay wa-
tata Diosta servisqanku wawqe-panikunaman- 16. ¿Imatam cristianoqa ruranman astawan
ta willakuykuna? b) Wawqe-panikunamanta kusikuspa allinpaq kawsananpaq?
willakuykuna qellqakusqanmanta hukta qam- 17. ¿Imanasqataq Diospa munasqanman hina
ta kallpanchasusqaykimanta willay. kawsananchik?

26 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ‘TOQLLA CHURAQMANTA’
CUIDAKUSUNCHIK
´
“Pakasqa toqllamantam [Jehova Diosqa] libraykusunki.”
(SALMO 91:3.)

R UNAKUNAMANTA aswan yachayni-

˜
yoq chaynataq sacrellana enemigo-
wanmi cristianokunaqa atipanakunchik.
reqsiwananchikpaqmi sapakamata qawa-
wanchik. Puntataqa imayna kasqanchik-
ta chaynataq imakunata rurasqanchikta-
Salmo 91:3 nisqanpim ‘toqlla churaqwan’ ˜
pas qawanmi, chaymantanam mana
tupanaykachin. ¿Pitaq payqa kanman? 1 musyayllata pantachikuykunata chura-
de junio de 1883 watapaq hina kay revista- wanchik presocharuwaspanchik mu-
˜ ˜
pi willakurqana pim payqa kasqanta. Sata- naynintana rurananchikpaq (2 Timoteo
naspunim kay atiysapa enemigonchikqa. 2:26). Paywan toqllarachikuspaqa Jeho-
Pawaq animalkunata toqllaq hinam Dia- ´
va Diostam qepancharuchwan hinaspa
´
bloqa Jehova Diospa serviqninkunata en- puchukaruchwanmi. Chaymi kay ‘toq-
˜
ganaspa huchallichiytam munan. lla churaqmanta’ cuidakunanchikpaqqa
˜
2 Nawpapiqa pawaq animalkunata ha-
imam rurasqanta reqsinanchik.
piqku imaymanapaqpas. Wakin kuti- 3 Chaymantapas Salmos librota qellqaq-
˜
kunapiqa hapiqku sumaqllatana takis- mi Satanastaqa tupanaykachin malta leon-
qankuta uyarinankupaq otaq sumaq co- wan chaynataq cobra nisqanku culebra-
lorchayoq kaptin uywanankupaq, wa- wanpas, chaymi yanapawanchik imayna
˜
kin kutikunapinataq mikunankupaq otaq ruraq kasqanta yachananchikpaq (Salmo
˜
ofrendapi kananankupaqpas. Ichaqa qa- 91:13). Wakin kutikunapiqa leon hinam
wan-qawanlla chaynataq pawaruqlla kap- Satanasqa runapa leyninkunawan otaq qa-
tinku sasa hapinam karqa, chaymi Bi- ´
tikachaspapas Jehova Diospa serviqninku-
bliapa willasqanman hina toqlla chu- ˜
nata nakarichin (Salmo 94:20). Kaynata
raqkunapas sapakama pawaq animal- ˜ ´
nakarispankucha wakin cristianokunaqa
kunapa tukuy ima rurasqankuta allinta ´
Jehova Diospa llaqtamanta ayqekunman-
qawaqku chayman hina toqllata chura- ˜
ku, ichaqa chaynata nakarispankum Dios-
nankupaq. Hinaptinmi Bibliapi Sata- pa serviqninkunaqa astawanmi hukllawa-
nasta toqlla churaqwan tupanaykachis- kunku. ¿Imanichwantaq cobra nisqanku
panqa yanapawanchikmi rurasqanta as- culebrapa rurasqanman hina mana mus-
wan allinta reqsinanchikpaq. Diabloqa yayllata huchallichiwaptinchikqa?
1. ¿Pitaq kanman ‘toqlla churaq’, hinaspa ˜
3, 4. ¿Imaynatam Satanaspa nakarichiwas-
imanasqataq paymanta cuidakuna? qanchikqa rikchakun leonpa rurasqanman,
2. ¿Imanasqataq Satanastaqa toqlla churaq- hinaspa imaynatam cobra nisqanku culebrapa
man tupanachinchik? rurasqanmanpas rikchakun?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 27

 4Uchkunmanta venenoyoq culebra ka- chaynataq Diospa cheqnisqantapas ru-
chukunanpaq hinam Diabloqa runakuna- rachkan (2 Corintios 7:1). ¿Imaynatam
˜
mantapas aswan sacrellana kaspanmi qon- toqllarachikun? Mana allin ruraqkuna-
˜ ´
qayllamanta enganawanchik. Chaynata wanpascha juntanakururqa hinaptin ma-
´
ruraspam Jehova Diospa serviqninkuna- nachiki paymanta burlakunankuta mu-
˜
manta wakiqninta enganarun Diospa mu- narqachu. Chaynaqa mozo-sipaskuna
˜ ´ ˜
nayninta manana ruraspanku paypa mu- amaya enganachikuychikchu ‘toqlla chu-
˜ ´
naynintana ruranankupaq. Cheqaptama raqwan’. Toqllarachikuyta chaynataq pre-
chayna
˜ ruraqkunaqa mana allin kachkan- sochasqa hina munayninta rurayta mana
ku. Noqanchikqa allinninchikpaqmiki ya- munaspaykichikqa wak chikachallanpi-
˜ ´
chanchik Satanasqa pantachikuqllana kas- pas cuidakuychikya. Bibliapa consejas-
qanta (2 Corintios 2:11). Hinaptinqa ya- qanman hina amapuni qonqakuychik-
´
chasunchikya chay ‘toqlla churaqpa’ tawa chu mana allin amistadkunamanta ayqe-
toqllankunamanta. kuyta (1 Corintios 15:33).
7 Diosta serviq taytakunaqa Bibliapa
Runamasinchikta nisqanman hina familiankuta mantie-
manchakuymanta toqlla neytaqa allinpaqmi hapinku (1 Timo-
5 Runakuna kuyasqa kayta munasqan- teo 5:8). Satanasmi ichaqa chay ruras-
kutam ‘toqlla churaqqa’ yachan. Cris- qankupi astawan afanakunankuta mu-
˜
tianokunapas chaynallam, chaymi pay- nan, wakin kutikunapinataqmi chayta
˜
kunapas preocupakunku runamasinkuna rurarun. Wakin cristianokunaqa hununa-
allinpaq hapinankuta. Chayta yachaspan- kuykunaman faltakunku llamkayninku-
mi Diabloqa chayna munasqankumanta pi patronninku astawanraq llamkananku-
˜
hapikuspan hukmanyarachiyta chaynataq paq niptinku. Otaq iniqmasinkunawan
toqllaruytapas munan. Chaynananpaqmi Diosta yupaychanankupaq distrito nisqa
cristianokunataqa ‘runamasinmanta asambleaman kimsantin punchawta ri-
˜
manchachin’ (Proverbios 29:25). Chaymi nankupaq permisota manakuytapas man-
Diospa serviqnin runamasinta mancha- chakunku. Ichaqa, chaywan mana toq-
´ llarachikunaykipaqqa “Tayta Diosllapi-
kuspan Jehova Diospa cheqnisqanta ru-
´
raptinqa otaq munasqanta mana ruraptin- ya conf iakuy” (Proverbios 3:5, 6).
˜ Chaymantapas Diosta servispa mana
pas ‘toqlla churaqwan’ toqllarachikunnam
´
(Ezequiel 33:8; Santiago 4:17). hukmanyananchikpaqqa Jehova Dios-
6 Piensarisunchikya´ escuelapi estudiaq- pa serviqninkuna kasqanchikta chay-
masinkuna hikutasqanpi warma ci- nataq cuidawananchikpaq prometewas-
garrota pitasqanta. Escuelanman rinan- qanchiktapas yuyarinanchikmi. Tayta-
paq wasinmanta lloqsispanqa manachá mamakuna, ¿confiakunkichikchu Jeho-
´
cigarrota pitananta piensarqachu. Chay- va Diosqa munayninta ruraptikichikqa
´ qamkunatawan familiaykichiktapas ya-
na kaptinpas chaypima onqochiq kaqta
napasunaykichikta? ¿Icha Diablopa mu-
5. ¿Imanasqataq ‘runamasinchikta mancha-
kuyqa’ ancha allin toqlla kanman? 7. ¿Imatam Satanasqa ruran wakin taytakuna
˜
6. ¿Imataq qawachin imaynatam mozoqa Diosta servisqankupi manana afanakunanku-
‘toqlla churaqwan’ toqllarachikunanta? paq?

28 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

nayninta ruranaykichikpaqchu toqlla- Ichaqa achkam kay consejota mana qa-
kuchkaq hina runamasikichikta mancha- tikuspanku ‘toqlla churaqwan’ toqllara-
˜ chikunku. ¿Hatun tukuspankuchu tukuy
kunkichik? Diosman manakuspa kay ta-
pukuykunapi yuyaymananaykichikpaq- imayoq kanankupaq˜ afanakuyta allin-
˜
mi kallpanchamuykiku. paq hapinku? ¿Noqanchiknataq? ¿Tukuy
imayoq kayta munaspachu Diosta yupay-
Qollqella kuyaypa toqllan chayninchikta yanqapaq hapinchik? (Ha-
8 Chaymantapas Satanaspa huk kaqnin geo 1:2-8.) Llakikunapaqmi ichaqa qoll-
toqllanqa qollqella kuyaymi. Kay pa- qemanta sasachakuspanku wakinkunaqa
chapi negociantekunaqa as tiempollapi Diosta servisqankuta qepancharunku tu-
negociokunata ruraspa apuyarunapaqmi kuy imayoq kayninkumanta hapipakus-
kallpanchan. Wakin kutikunapiqa, chay- panku. ¡Chayna qollqella kuyaymi ‘toqlla
˜ churaqta’ kusichin!
na piensaywan enganachikuspam con-
gregacionpi wakin wawqe-panikunaqa
pitapas consejanmanmi kaynata: “Llam- Mana allin kaqkunawan
´ kusikuymanta toqllan
kapakuypuniya. Tukuy imayoq karuspay-
˜ 10 Chaymantapas ‘toqlla churaqqa’ ru-
kiqa mananam llamkaymanta afanakun-
kichu hinaspa kusisqapas kawsakunki. nakunata pantachin concienciankupi
Hinaptin munaspaykiqa Diostaqa precur- imam allin kaqta hinaspa imam mana
sor hinam serviwaq” nispa. Kayna mana allin kaqmanta yachasqankuta yanqa-
˜ charuspa. Sodoma chaynataq Gomorra
allintam wakin wawqe-panikunaqa iniq-
masinkuta consejanmanku llamkachis- nisqanku llaqtakunapi runakunapa ru-
panku servichikunankupaq. Ichaqa ya- rasqankuman hinam kunan tiempopi-
´ pas kusikunapaq tukuy ima rurasqan-
chaywanya chayna consejasqanta qa-
wasunchik. ¿Manachu kayna piensay- kupi qawakun. Televisionpi noticiakuna
qa Jesuspa rikchanachisqanpi hina willakuqkunapas chaynataq allin revista-
˜
“mana yuyayniyoq” apu runaqa piensar- kunapi wakin willakuyninkupipas dana-
qa? (Lucas 12:16-21.) nakuyta allinpaq hapinku hinaspa hu-
9 Satanaspa kay mana allin pachaqa ru- chapakuytapas kusikunapaq hinata qa-
˜ wachinku. Astawanraqpas kusikunapaq
nakunatam enganan tukuy imayoq kay- ˜
ta munanankupaq. Chaynata munapa- kaqkunamanta achkallanam runakuna-
yaymi allillamanta cristianopa sonqonpi pa ‘allin kaqtapas hinaspa mana allin
hatallikunman hinaptin Diospa palaba- kaqtapas reqsinankupaq’ entiendeq kas-
˜ ˜ qankuta yanqacharachinmi (Hebreos
ranqa manana ‘yanapanqanachu’ (Mar-
cos 4:19). Bibliaqa kallpanchawanchikmi 5:14). Amam ichaqa qonqakusunchu
´
pachanchikpas mikunanchikpas kaptin Jehova Diosqa willakuq Isaiaswan an-
contentakunanchikpaq (1 Timoteo 6:8). yachisqanta: “¡Ay, imaynaraq kankichik
mana allinta allinmi niqkuna! ¡Ay, imay-
8. ¿Imaynatam Satanasqa qollqella kuyaywan naraq kankichik allin kaqta mana allin-
toqllan? mi niqkuna!” nispa (Isaias 5:20). Hinap-
9. ¿Imanasqataq tukuy imayoq kayta munas-
panku wakin cristianokunaqa toqllarachikun- 10. ¿Imata yachanankupaqmi Diosta serviq-
manku? ninkuna allinta qawakunanku?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 29

tinqa, ¿yaqachu ‘toqlla churaqqa’ kusiku- mi televisionpi novelakuna qawakuna-
˜
napaq kayna mana allin kaqkunawan no- paq kanpas. Hinaptin qarikunapas, war-
qanchiktapas inturuwanchik? Diosta ser- mikunapas hinaspa achka mozo-si-
viqninkunam kaykunata imayna qawas- paskunapas sapa kutillam yachapayan-
qanchikta yachananchikpaq allintam qa- ku chaynataq sonqonkupipas hatallinku
wakunanchik (2 Corintios 13:5). chay novelakunapi qawasqankuta. Cris-
˜
11 Yaqa iskay chunka pichqayoq wata tianokunam ichaqa manam enganaku-
˜ ´
nawpaqtaraqmi La Atalaya nisqa revis- nanchikchu. Mana allinma kanman chay
tapim kuyakuyllawan anyarqa televi- novelakuna qawayqa allin kasqanman-
sionpi novelakunata qawaymanta.1 An- ta piensayqa chaypi qawasqanchikmanta-
cha reqsisqa novelakuna mana musyay- pas cheqap kawsayqa aswan mana allin-
llata intusqanmanta willaspam chay re- raq kaptin. Chaynaqa, ¿ima nispanmá
˜
vista nin: “Imatanapas rurasqankutaqa cristianoqa kusikuyta akllakunman wa-
kuyanakunankupaq kaptinsi allinpaq ha- sinman mana haykapipas pusananpaq ru-
pinku. Piensarinapaq, soltera sipasmi wik- nakunawanqa?
sayakuruspan amiganta nin: ‘Victortaqa 13 “Allin yuyayniyoq confianza sirvien-
´ ˜
kuyanima. Imananchu. [...] ¡Imatana ru- te” kayna anyasqanta kasukusqankum
raspaypas paymanta wiksayakuspaymi an- achka cristianokunapa allinninpaq kar-
chata kusikuni!’ nispa. Rimachkaptin uya- qa (Mateo 24:45-47). Bibliapa nisqan-
rinallapaq sumaq taki waqaptinmi hucha- man hina clarota consejasqanta lees-
pakusqantapas allinpaq hina qawachin. qanku qepataqa leeqkunamanta wakinmi
Novela qawaqpas Victortaqa allinpaq- La Atalaya revistata qellqaqkunamanmi
mi hapin. Sipastapas llakipayanmi. No- qellqarqaku imaynata yanapaykusqan-
˜
velata qawaq warmi juicionpina kaspan- manta willakunankupaq. Huk warmin
mi nirqa: ‘Allinpaqmi hapinchik rurasqan- nirqa: “Chunka kimsayoq wata televi-
tapas. Admirakunapaqmi chaykunamanta sionpi novelakunata qawakuqmi kar-
imayna piensasqanchikqa. Huchapakuyqa ˜
qani. Piensarqanim hununakuyniykuna-
mana allin kasqantam yachanchik. [...] man chaynataq wakin kutipi Diosman-
Cuentatam qokurqani ichaqa chay hucha- ˜
ta willakuq lloqsispayqa iniyniypi
pakuq runakunata sonqoypi allinpaq ha- ´
allin kanaypaq. Ichaqa manama chayna-
pisqaymanta’ nispa”. chu karqa. Novelakunapi qawasqay-
12 Chay willakuykuna qellqakusqan-
man hinam piensayta qallarirqani: qo-
mantapacha televisionpi kayna mana sayki tratasuptikiqa otaq mana wayllu-
allin qawanapaq kaqkunaqa runakunapa ´
˜ suptikiqa allinma kanman waqllikuptiki-
qawasqallannam rikurirun. Astawanraq- qa; paymi huchayoqqa. ‘Allin’ kasqanta
mi achka llaqtakunapiqa tuta-punchaw- ´
piensaspaymi waqllikuspay Jehova Dios-
´
1 La Atalaya del 15 de mayo de 1983, pags. 3-7. pa chaynataq qosaypa contranpim hu-
challikurqani” nispa. Kay warmiqa con-
11. ¿Imaynatam La Atalaya nisqa revistaqa
televisionpi novelakunata qawaymanta an- 13, 14. Televisionpi novelakuna qawayman-
yarqa? ta anyaq yachachikuykunata leeqkunamanta,
´
12. ¿Imanasqama televisionpi novelakunata ¿imatam nirqaku wakinqa imayna yanapay-
qawaymanta anyayqa allinpuniraq kanman? kusqanmanta?

30 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007

 ˜
gregacionmanta qarqorachikurqa, icha- imaynatana Diosta serviptinpas chay-
qa qepa tiempota huchanmanta reqsipa- wanqa toqllarachikunmanmi. ¿Imayna-
kuruspan wanakururqa hinaptin congre- ta? Wawqe-panikunapura atipanakuspan-
gacionpi kaqmanta chaskirurqaku. Tele- ´
ku Jehova Diospa llaqtan hawkalla chay-
visionpi novelakuna qawaymanta anyaq nataq huk sonqolla kaspa allinlla kasqan-
yachachikuykunam paytaqa kallpanchar- kuta yanqachaspanku (Salmo 133:1-3).
´
qa Jehova Diospa cheqnisqanwan mana 16 Allpantinpi punta kaq guerrapim Sa-

kusikunanpaq (Amos 5:14, 15). ´

tanasqa Jehova Diospa kay allpapi llaq-
14 Hukpa cartanmi nirqa: “Chay yacha- ˜
tanpa contranpi churapakuspam naka-
chikuykunata leespaymi cuentata qokur- richirqa chinkarachiyta munaspa. Icha-
˜ ´ ´
qani manana tukuy sonqoywan Jehova qa manama atirurqachu (Apocalipsis
Diosta kuyasqayta chaymi waqakurqani. ˜
11:7-13). Chaymantanam ichaqa Dios-
Chaymantam Diosta orakuspay promete- pa llaqtanta mana musyayllata rakinara-
˜
kurqani chaykunata manana qawanay- chiyta munan. Chaynaqa wawqe-paniku-
paq” nispa. Chay yachachikuykunaman- nawan atipanakuspanchik rakinakuspan-
˜
ta agradecekuspannam novelakunata qa- chikqa ‘toqlla churaqpa’ munasqanman
wakuq paninchikqa reqsipakururqa kay- hinam rurachkachwan. Mana munas-
nata nistin: “Tapukurqani [...] kaykunaqa tinpas kikinchikta chaynataq congrega-
´
Jehova Dioswan allin kasqayta yanqacha- cionpi chuya espiritupa yanapawanan-
´
runanmantaqa. ¿Imaynama ‘paykuna- chiktapas michakuchkachwanmi. Chay-
pa’ [novelakunapi runakunapa] amistad- na kaptinqa maynataraqchiki Satanasqa
´ ´
nin kaspay Jehova Diospa amistadninpas kusikunman, payqa yachanma congrega-
kayman?” nispa. Iskay chunka pichqayoq cionpi hawkalla chaynataq huk sonqolla
˜
wata nawpaqtaraq televisionpi novelaku- kayninchik mana allin kaptinqa predica-
nata qawayqa runakunata pantachiptin- ´
´ cionpas mana allincha kanqa (Efesios 4:
qa, ¿imaynama kunanqa kanman? (2 Ti- 27, 30-32).
´
moteo 3:13.) Chaynaqa amaya yanqa- 17 Hinaptinqa, ¿imatam rurachwan
paqqa hapisunchu Satanasqa mana allin ˜
˜ iniqmasinchikwan atipanakuspaqa? Ma-
kusirikuykunawan toqllasqanta, maskina ´ ˜
nama huklla mant achu i niqmasin -
televisionpi novelakuna kaptinpas, video- chikkunawanqa sasachakunchik. Icha-
kunawan mana allinta pukllaykuna kap- ˜ ˜
qa imamantanapas iniqmasinchikku-
tinpas, huchapakuymanta qawanapaq ta- ´
˜ nawan atipanakuspaqa, manama chulla
kikuna kaptinpas otaq imaynana kaptin- kutillapas Bibliapiqa niwanchikchu chay-
pas. ta mana allichananchikpaqqa (Mateo 5:
23, 24; 18:15-17). Diospa Palabranpi ya-
Wawqe-panikunawan chachikuykunaqa kikin Diospa nisqan-
atipanakuymanta toqllan mi, chaymi allinpuni. Hinaptinqa Bi-
´
15Jehova Diospa llaqtanta rakinara-
chinanpaqmi Satanasqa wawqe-paniku- 16. ¿Imaynatam Satanasqa mana musyaylla-
napura atipanakuyta servichikun. Pipas ta huk sonqolla kasqanchikta rakinarachiyta
munan?
15. ¿Imaynatam Diabloqa wakinkunata pre- 17. ¿Imatam rurananchik piwanpas atipana-
sochan? kuspaqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 31

bliapi yachachikuykunataqa kasukusun- “Chaynatam rurasunkichik hanaq pacha-
´
chikya, kaykunata kasukuyqa imapaqpas pi kaq Taytaypas tukuy sonqoykichik-
allinpunim. wan runamasikichikta mana pampachap-
18 Jehova´ Diosqa manam ‘hucha pam- tikichikqa” nispa (Mateo 18:21-35). Kay
pachaykuqllachu’, aswanqa ‘payllam rikchanachiypi yuyaymanaspa piensa-
´ ˜ ´
pampachaykuwanchikqa’ (Salmo 86:5; sunchikya hayka kutitana Jehova Dios-
´ qa huchanchikkunata pampachawasqan-
130:4). Jehova Diospa kuyasqan churin-
´
kuna kasqanchikta qawachikunanchik- chikta. Chaycha kallpanchawasunchik
paq paymanmi rikchakunanchikqa (Efe- wawqe-paninchikkunawan imamantapas
sios 5:1). Llapallanchikmi huchasapa atipanakusqanchikta allichananchikpaq
´ (Salmo 19:14).
kanchik hinaptinmi Jehova Diospa fa-
vorninta maskananchik. Chaymi pita-
pas pampachayta mana atisqanchik- “Alto-altopi kaqpa
manta cuentata qokuspanchik hinap- pakaykusqanmi” hawkalla
´ kasun
tinqa anchataya cuidakusunchik. Jesuspa
rikchanachisqanpi debeqnin sirviente- ˜
19Sasallana tiempokunapim kawsan-
masinta mana pampachaq sirviente hi- ´
chik. Jehova Diosqa kuyakuywan mana
nam kachwan. Patronnin chayta yacha- ˜
amparawaptinchikqa, nach Satanasqa lla-
ruspanmi carcelpi hinarachirqa, paytamá pallanchikta qalayta chinkarachiwan-
patronninqa achka-achkata debesqan- ˜
chikmanna karqa. Chaymi ‘toqlla churaq-
tam pampacharurqa. Chay rikchanachis- wan’ mana toqllarachikunanchikpaqqa
qantam Jesusqa tukurqa kaynata nistin: “Alto-altopi kaqpa pakaykusqanmi” ka-
´ nanchik, chaypiqa amparakusunchik ‘Tu-
18. ¿Imaynatam Jehova Diospa rurasqanqa
yanapawanchik wawqe-paninchikkunawan kuy Atiyniyoqpa llantuykusqanpi’ (Sal-
atipanakusqanchikta allichananchikpaq? mo 91:1).
20 Chaynaqa Jehova´ Diospa leyninku-

nata chaynataq kamachikuyninkunata-

¿Yuyarichkankichu pas amparawananchikpaq hinatam hapi-
kaykunamanta? ´
sunchik, amaya rurananchikta harkawa-
nanchikpaqchu. Runakunamantapas
˙ ¿Imanasqataq mana allinchu ˜
‘runamasin manchakuqqa’? aswan sacrellana enemigowanmi llapa-
llanchik atipanakunchik. Chaymi Jehová
˙ ¿Imaynatam Diabloqa qollqella Dios mana yanapaptinqa manam pipas
kuyaypa toqllanta servichikun? toqllankunamanta lluptiytaqa atinman-
˙ ¿Imaynatam Satanasqa mana chu (Salmo 124:7, 8). Chaynaqa Jehová
´ ˜
allin kusikuykunawan wakin Diostaya manakusunchik yanapawanan-
cristianokunata toqllarun? chikpaq ‘toqlla churaqwan’ mana toqlla-
rachikunanchikpaq (Mateo 6:13).
˙ ¿Imatam Diabloqa ruran huk
sonqolla kasqanchikta rakinara- ˜
19, 20. ¿Imaynatam kay sasallana tiempoku-
chinanpaq? ´
napi Jehova Diospa ‘pakaykusqanta’ chayna-
taq ‘llantuykusqantapas’ qawananchikqa?

32 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE OCTUBRE DE 2007 w 07-QUA 10/1

34567
1 D E N OV I E M B R E D E 2 0 0 7

Conciencianchikta uyarisunchik

Conciencianchikta kasukusunchik

´
Jehova Diospa Palabranqa
cumplikunpunim

“Diospa sonqonpi kaqkunatapas”

Yachanapaq reqsisunchik
 ´
LLAQTA CUIDAQ 6
JEHOVA D IOSPA MUNAYCHAKUSQANMANTA WILLAKUSPA
November 1, 2007 Sapa kutim rurakun yaqa: 28.578.000 Vol. 128, No. 6

´
LLAQTA CUIDAQ REVISTAQA allpantinpi Tukuy Munaychakuq Jehova Diosta hatunchanapaqmi RURASQA KACHKAN.
Kay pachapi tukuy ima pasasqanqa Bibliapa willakuyninkuna imayna cumplikusqanmanta qawachin. Llapallan
˜
llaqtakunata kallpanchan allin noticiakunawan imaynam Diospa Munaychakusqanqa runamasin nakarichiqkunata chaylla
puchukachinanmanta hinaspa Allpatapas paraisoman tikrananmanta willaspa. Runakunatapas yanapan Diospa churasqan Rey
˜ ˜
hina Jesucristo kamachikamusqanpi ininankupaq chaymanta chaqchusqan yawarnin runakunata winay kawsayta
´
haypanankupaq yanapasqanpipas. Llaqta Cuidaq revistataqa, 1879 watamantapunim Jehova Diospa testigonkunaqa kunankama
hinalla rurachkanku, kay revistaqa manam sayapakunchu runakunapa imaymana gobiernay munasqankumanqa. Yachachisqanqa
Bibliapa nisqanman hinam.

¿Munawaqchu astawanraq yachayta otaq wasikipi gratislla Bi-

´
bliamanta yachachisunaykitapas? Jehova Diospa testigonkuna-
KAY REVISTAPI pa nacionnikipi cuentallikuq hatun wasin maymi kasqanmanyá
qellqamuy:
Alemania: Niederselters, Am Steinfels, D-65618 Selters. Argentina:
3 Conciencianchikta uyarisunchik Casilla de Correo 83 (Suc. 27B), 1427 Buenos Aires. Bolivia: Casilla
´
6397, Santa Cruz. Canada: Box 4100, Halton Hills (Georgetown),
Ontario L7G 4Y4. Chile: Casilla 267, Puente Alto. Colombia: Apar-
10 Conciencianchikta kasukusunchik ´
tado Postal 85058, Bogota 8, D.C. Costa Rica: Apartado 187-3006,
Barreal, Heredia. Dominicana, Rep.: Apartado 1742, Santo Domin-
´ go. Ecuador: Casilla 09-01-1334, Guayaquil. El Salvador: Aparta-
18 Jehova Diospa Palabranqa cumplikunpunim ˜
do Postal 401, San Salvador. Espana: Apartado 132, 28850 Torrejon
´
´
de Ardoz (Madrid). Estados Unidos de America: Wallkill, NY 12589.
Guatemala: Apartado postal 711, 01901 Guatemala. Honduras:
25 “Diospa sonqonpi kaqkunatapas” Yachanapaq ´
Apartado 147, Tegucigalpa. Mexico: Apartado Postal 896, 06002
´ ´
reqsisunchik Mexico, D. F. Nicaragua: Apartado 3587, Managua. Panama: Apar-
´
tado 0819-07567, Panama. Paraguay: Casilla de Correo 482, 1209
´ ´
Asuncion. Peru: Apartado 18-1055, Lima 18. Puerto Rico 00970:
P.O. Box 3980, Guaynabo. Suiza: P.O. Box 225, 3602 Thun. Uruguay:
LLAQTA CUIDAQTA ESTUDIANAPAQ Casilla 17030, 12500 Montevideo. Venezuela: Apartado 20.364, Ca-
racas, DC 1020A.
26 DE NOVIEMBRE–2 DE DICIEMBRE:
KUNANMI RURAKAMUN 161 RIMAYKUNAPI. KILLAPI ISKAY KU-
Conciencianchikta uyarisunchik ´ ´ ´ ´ ´
TITA: afrikaans, albanes,* aleman,*26 amarico, arabe, armenio, be-
´ ´
3 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 79, 85. col, bengalı, bulgaro, cebuano,* checo,*2 chichewa,* chino, chi-
´ ´
no simplificado,* cibemba,* cingales, coreano* 26 (tambien en
´ ˜
3-9 DE DICIEMBRE: braille), croata,* danes,*6 efik,* eslovaco,* esloveno, espanol* 268
´ ´ ´ ´
(tambien en braille), estonio, ewe, finlandes,*68 fiyiano, frances* 26
Conciencianchikta kasukusunchik ´
(tambien en braille), ga, georgiano,* griego,* gun, hebreo, hi-
´ ´
10 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 1, 5. ligaynon, holandes,*6 hungaro,*26 igbo,* ilocano,* indonesio, in-
´ ´ ´ ´
gles*68 (tambien en braille), italiano,*26 japones* 26 (tambien en
10-16 DE DICIEMBRE: braille), kiniaruanda, kirundi, lingala, lituano, luvale, macedonio,
´ ´ ´
´ malayalam, malgache,* maltes, myanmar, noruego,*6 pangasinan,
Jehova Diospa Palabranqa cumplikunpunim ´ ´ ´
panjabı, polaco,*26 portugues* 268 (tambien en braille), raroton-
´
18 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 21, 80. gues, rumano,* ruso,*268 samareno-leyte, samoano, sepedi, ser-
bio, sesoto, shona,* silozi, sranangtongo, suajili,* sueco,*6 tagalo,*
˜
tai, tamil, telugu, tigrina, tok pisin, tongano, tshiluba, tsonga, tsua-
17-23 DE DICIEMBRE: na, turco, twi, ucraniano,* vietnamita, xhosa, yoruba,* zulu*
´
“Diospa sonqonpi kaqkunatapas” Yachanapaq ˜ ´ ´
SAPA KILLANATAQ: armenio occidental, azerı, azerı (alfabeto cirı-
´
reqsisunchik ´ ´
lico), baule, bislama, camboyano, chitonga, chuukes, criollo de las
25 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 30, 50. Seychelles, criollo haitiano, criollo mauriciano, gilbertense, groen-
´ ´ ´
landes, guaranı, gujarati, hausa, hindi, hiri motu, islandes, isoko,
´
kannada, kaonde, kazajo, kikongo, kiluba, kirguıs, kongo, kosraea-
˜
no, kwanyama/ndonga, lengua de senas colombiana,5 lengua de
Allpantinpi Bibliamanta yachachiypi yanapananpaqmi Llaqta Cuidaq revistataqa rurakun qoy ˜ ˜
senas mexicana,5 lenguaje de senas americano,5 lenguaje de se-
munaqkunapa kapuqninkumanta munasqankuman hina qosqankuwan. ˜ ˜ ´ ´ ´
nas brasileno,5 leton, luganda, lunda, maratı, marshales, maya,
Kaypi Bibliapa textonkunaqa horqosqam kachkan Biblia Ayacuchana Chuya Qellqa, nisqanmanta; ´ ´
´ mizo, more, nepales, niueano, oseto, otetela, palauano, papiamen-
hinaspa maypipas NM niq tarikuptinqa horqosqam kachkan Traduccion del Nuevo Mundo ´ ´
de las Santas Escrituras (con referencias) castellanopi, nisqanmanta. to de Curazao, persa, pidgin de las is. Salomon, ponapes, san-
´ ´
go, tahitiano, tartaro, tiv, tsotsil, tumbuka, tuvaluano, umbundu,
La Atalaya es publicada quincenalmente por Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; ´ ´
M. H. Larson, presidente; G. F. Simonis, secretario tesorero; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY
urdu, uruund, uzbeko, vendal, wallisiano, yapes, zande, zapoteco
´ del Istmo
11201-2483 y en Colombia por la Iglesia Cristiana de los Testigos de Jehova,
´
Apartado Postal 85058, Bogota 8, D.C., Colombia. * Estudianapaq kaqkunaqa hatun letrawan rurasqapas kachkan.
´ ´ 2 Kachkantaqmi casetepipas.
Cambios de direccion postal: Deben llegarnos treinta dıas antes de la fecha de su mudanza.
´ ´ ´
Envıenos su direccion anterior y la nueva (si es posible, la envoltura con su direccion anterior). 6 Kachkantaqmi CD nisqapipas.
˘ 2007 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. 8 Kachkantaqmi CD-ROM(formato MP3) nisqapipas.
Todos los derechos reservados. Impreso en Colombia 3 Kachkantaqmi video nisqapipas
Monthly QUECHUA (AYACUCHO) 5 Kachkantaqmi DVD nisqapipas
 CONCIENCIANCHIKTA
UYARISUNCHIK
“Diospa kamachikuyninkunata mana yachachkaspankupas wakin
mana judio kaqkunam allinta ruranku concienciankupa nisqanta
kasukuspanku.” (ROMANOS 2:14.)

I SKAY CHUNKA watayoq mozom

illananpaq trenta suyachkarqa.
˜ ˜
Qonqaymanta wanuymana hapirup-
kay kaq Hatun Guerra kaptin, pay-
kunam mana reqsisqanku runaku-
nata pakarqaku. Chaymantapas,
tinmi, wichiykurqa trenpa pasanan- runamasin kuyasqankutam qawa-
man. Chayta qawaykuspanmi huk chirqaku apostol Pablopa tiempon-
tayta iskay warmachankunata saqey- pipas, paywan hinaspa 275 runaku-
kuspan yanapaykunanpaq pawaykur- na Sicilia llaqtapa hichpanpi Mal-
qa. Tren pasananpa chawpinpi kaq ta sutiyoq islaman chayaykuch-
uchkuman aysaykuspanmi, mozo- ˜
kaptinkuna, risqanku buque lamar
pa qawanman chutakuykurqa tren qochaman chinkaykuptin. Islapa pa-
˜
mana wanurachinanpaq. Achka ru- tanman chayaruptinkum chaypi ya-
nakunam chay rurasqanmanta req- chaq runakuna mana reqsichkaspan-
sisqa runa kananpaq hapinmanku kupas yanaparqaku ‘kuyakuyllawan-
karqa, paymi ichaqa mana chaynata- ˜
na atiendespanku’ (Hechos 27:27–
chu piensarqa, chaymi nirqa: “Chay- ˜
28:2). Chaynataq nawpa tiempopi-
tam rurana karqa. Rurarqaniqa runa- pas, Israel nacionniyoq sipascha ru-
masiyta kuyaspaymi, manam alaba- namasinta kuyapayarqa Aram na-
wanankupaqchu nitaq reqsisqa runa ´
cionpi preso kachkaspa. Manacha vi-
kanaypaqchu”, nispa. danta peligropi churarqachu, ichaqa
2 Ichapas reqsinchik runamasinta cheqaptam interesakurqa patronnin
˜ allinyananpaq (2 Reyes 5:1-4). Ama-
salvananrayku yaqalla wanuy tari-
ruq runata. Chaytam achka runa- taq qonqasunchu Samaria lawman-
kuna rurarqaku enteron pachapi is- ta allin ruraq runata, kay rikcha-
nachiywan Jesuspa yachachisqanmi
1, 2. a) ¿Imaynakunatam achka runaku- ˜
na qawachirqaku runamasinku kuyas-
waranqantin watakunana lliw runa-
qankuta? b) Hukkunapi interesakuy- kunata yanapan. Samaria lawman-
manta, ¿ima ejemplokunatam Bibliapi ta runaqa anchatam kallpanchakur-
˜
tarinchik? qa wanuypa patanpi kaq judio runata
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 3
yanapaykunanpaq, mana yanapay munayninku, runakunapa celulanpi
munaq Sacerdotemantawan Leviy kikillanpaq munaq gen nisqa kaptin-
casta runamantaqa (Lucas 10:29-37). ˜
qa”. Hukpinataq kaynata nirqa: “Wa-
3 Cheqaptama´ “sasallana”
˜ ˜
tiempo- kin runakunam wanunku huk ru-
pi kawsanchik chaynataq achka ru- nakunarayku, mana ayllunku kach-
nakunapas “mana llakipayakuqku- kaspankupas [...]. Kayna kasqanmi
na” hinaspa “allin kaqkunapa con- mana explicakuyta atikunchu, mo-
tranpi” kanku (2 Timoteo 3:1-3). nomantam rikurimurqanchik nisqan
Chaywanpas, ¿manachu kuyaspa ya- yachachikuykunawan”.
napasqankuta qawarqanchik otaq
˜ “Conciencianchikpa
noqanchikpas chaskirqanchik? Sapa-
kutim runakunaqa yanapanakunku niwasqanchik”
kikinkupa munasqankuta qepaman 5 Collins sutiyoq doctormi runaku-
churananku kaptinpas. Chayraykum napa yanapakuy munasqankuman-
runamasinchikta kuyaspa yanapay- ta nin: “Conciencianchikmi tanqa-
taqa sutichanku “allin runa kaymi”, wanchik mana imatapas chaskispa
nispa. hukkunata yanapananchikpaq”, nis-
4 Kayna yanapanakuy munayqa, ki- pa.1 Concienciamanta doctorpa ri-
kinchikpa munasqanchikta qepa- masqanmi yuyarichiwanchik apos-
man churana kaptinpas, sutillam qa- tol Pablopa kayna nisqanta: “Dios-
wakun lliw runakunapi hinaspa llaq- pa kamachikuyninkunata mana
takunapipas. Kayna kasqanchikmi, yachachkaspankupas wakin mana ju-
monomantam rikurimun runaku- dio kaqkunam allinta ruranku con-
naqa otaq “kallpasapa kaqkunallam cienciankupa nisqanta kasukuspan-
kawsanku” nispa yachachisqankupa ku. Kikillankupimiki leyqa kachkan.
contranpim churakun. Genoma hu- Imapas rurasqankuwanmi qawachi-
mano (ADN) nisqapa mapanta rura- kunku sonqonkupiqa Diospa leynin
nanpaq encargasqa, Francis S. Collins qellqasqa kasqanta. Conciencian wi-
sutiyoq doctormi nirqa: “Monoman- llaptintaqmi huchayoq otaq mana
tam rikurimurqanchik niqkunatam 1 Chaynallataqmi, hanaq pachapi imaymana kaqku-
anchata sasachan runakuna yanapa- namanta estudiaq hinaspa Harvard Universidadpi ya-
chachiq Owen Gingerich sutiyoq profesorpas qellqar-
nakuy munayniyoq kasqanku. [...] qa: “Animalkunamanta yachaspaqa, manam yachaysapa
Mana entiendey atinam imanas- runakunaqa [...] yachayninkupiqa kutichiyta atinkuchu
imanasqam runakunapi yanapanakuy munay kasqan-
qam runakunapi kan yanapanakuy manta. Ichapas mana kutichiyta atinkuchu, huk yacha-
chikuypi tarikusqanrayku, animalkunamantaqa runa-
kunam unanchasqa kachkanku concienciayoq hinaspa
3, 4. Monomantam rikurimurqanchik huk sumaq kayniyoqkunapas”, nispa.
nisqan yachachikuymanta, ¿imatam qa-
wachiwanchik runakunapa yanapanakus- 5. ¿Ima ruraymi runakunapi sapakuti qa-
qanku? Explicay. wakun?

4 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

huchayoq kasqantapas pensamien- chin allinkunata ruray munasqan-
ton qawachin” (Romanos 2:14, 15). chik. Piensariy kaypi. Warmachaku-
6 Roma nacionpi cristianokuna- nam qatinaslla suyachkanku way-
man qellqasqanpim apostol Pablo llunkakuypi pukllanankupaq. Icha-
nirqa lliw runakuna Diosman cuen- qa huknin warmacham mana su-
tata qonankumanta, ‘kay pachapa y a spa n punt a m a n c hur a kur u n
qallarisqanmantapuni’ Diospa kas- hinaptinmi paykuna ninku: “¡Suya-
´
qan chaynataq sumaq kayninkuna- ya, manam allinchu chayqa!”, nis-
˜
pas sutilla tukuy ima rurasqankuna- pa. Kunannataq tapukusun: “¿Ima-
pi qawakusqanrayku (Romanos 1:18- nasqataq warmachakunapas cheqap-
´ tapuni munanku imapas allin ruras-
20; Salmo 19:1-4). Arı, achka runaku-
nam Unanchawaqninchikta qepan- qa kananta?”. Kayna nisqankuwanmi
chanku hinaspa millakuypaq kaqku- qawachinku allin ruray munasqan-
nata ruranku. Diosmi ichaqa munan, kuta. Yachamusqanchikman hinam
allin ruraq kasqanmanta runakuna Pablo qellqarqa: “Diospa kamachi-
yachanankuta, munantaqmi runaku- kuyninkunata mana yachachkaspan-
napas mana allin rurasqankuman- kupas wakin mana judio kaqkunam
ta wanakunankuta (Romanos 1:22– allinta ruranku concienciankupa nis-
2:6). Judiokunaqa atinmankum kar- qanta kasukuspanku”, nispa. Manam
qa Diospa kamachisqankunata kasu- nirqachu “wakillanpim” nispaqa,
´
kuytaqa, Jehova Dios Moisesnintaka- imaynam wakin kutillapi rurach-
ma Kamachikuyninkunata paykuna- kanmankupas hina. Payqa nichkar-
man qosqanrayku. ‘Diospa palabran- qam yaqa llapanpi allin ruray mu-
manta’ mana yachaq runakunapas nasqankumanta. Chaynaqa achka ru-
Unanchaq Dios kasqantam reqsinan- nakunam Diospa kamachisqanman
ku karqa (Romanos 2:8-13; 3:2). hina “allinta ruranku conciencian-
7 Huk razonmi kan Diosninchik- kupa nisqanta kasukuspanku”.
˜
pi ininanchikpaq hinaspa kasuku- 8 Kayna allin ruray munayqa ach-

nanchikpaqpas, paymi unancha- ka nacionkunapim rikukun. Cam-

warqanchik allin kaqkunata chay- bridge sutiyoq universidadpi profe-
nataq mana allin kaqkunata req- sorpas nirqam Babiloniapi, Egipto-
sinanchikpaq otaq concienciayoqta. pi, Greciapi hinaspa Australiapi
Concienciayoq kasqanchiktam qawa- ´
chaynataq America law nacionku-
napipas runakunaqa “manam mu-
6. ¿Imanasqam lliw runakuna Diosman ˜
cuentata qosun? narqakuchu nakarichisqa kayta, runa
˜ ˜
7, 8. ¿Llapallan runakunachu allin ru- wanuchiyta, enganayta, llullakuyta
rayta munanku, hinaspa imatam kaywan hinaspa [...] kamachikuykunapas kar-
yachanchik? qam yuyaqkunata, warmachakunata
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 5
chaynataq mana kallpayoqkunata mana respetaspan mana allinta rura-
kuyakuywan qawanankupaq”. Chay- rurqa. Hinaptinmi ‘chay rurasqan-
mantapas Collins sutiyoq doctormi manta conciencian acusarqa’ (1 Sa-
qellqarqa: “Llapallan runakunam ya- muel 24:1-5; Salmo 32:3, 5). Chay-
chanku imam allin hinaspa mana nataqmi conciencianchik wakinpiqa
˜
allin ruray kasqanta”, nispa. ¿Mana- noqanchiktapas acusawanchik. Ima-
chu kayqa yuyarichiwanchik Roma- tapas mana allinta ruraruspanchik-
nos 2:14 nisqanta? qa manam hawkachu tarikunchik
hinaspa preocupakunchikmi. Chay-
¿Imaynatam yanapawanchik mi runakunaqa conciencian llum-
conciencianchik? ˜
payllatana acusaptin mana pagasqan-
Bibliapa nisqanman hinaqa, con-
9
ku impuestotapas paganku, chayna-
ciencianchikqa imakuna rurasqan- taq qosankuman otaq warminkuman
chik allin otaq mana allin kasqanta willakunku hukwan pierdekusqan-
musyachiwaqninchikmi otaq niwaq- kumantapas (Hebreos 13:4). Ichaqa
ninchikmi. Pablopas conciencian- conciencianpa nisqanman hina ru-
mantam kaynata nirqa: ‘Chuya es- raspam, hawka chaynataq kusisqa ta-
˜
piritu noqawan kaptinmi concien- rikunku.
ciaywan nisqaykichik’, nispa (Roma- 11 Kunankama yachasqanchikman-

nos 9:1). Conciencianchikqa ichapas ta, icha pipas ninman: “Conciencian-

puntamantaraq niwasunchik ima- chikpa niwasqanchikman hina ima-
pas ruray munasqanchik allin otaq ˜ ´
tapas rurayqa allinnam”, nispa. Arı,
mana allin kasqanta. Chaymi con- allinmi conciencianchikta kasukuy-
ciencianchikqa yanapawasun ima- qa, ichaqa yachananchikmi concien-
pas rurananchikkunamanta tantea- cianchikqa mana allintapas allinta
napaq hinaspa qawachiwasun rura- hinam willawanchikman. Hinaptin-
ruspa imayna tarikunanchikmanta- qa ‘espiritunchikqa’ [“conciencian-
pas. chikqa”, NM] pantarachiwanchik-
10 Yaqa llapanpim conciencianchik- manmi (2 Corintios 4:16). Ejem-
˜
qa imatapas ruraruptinchikna ni- plota qawasun. Bibliam willawanchik
wasunchik. Ejemplopaq, Saul qa- imaynam “Diospa ancha favoreces-
tikachasqanrayku David lluptis- qan” hinaspa ‘Diospa atiyninwan
panmi, Diospa churasqan rey Saulta huntasqa’ Estebanta, wakin judioku-
na presocharuspanku Jerusalen llaq-
9. ¿Imataq concienciaqa, hinaspa imay-
natam yanapawanchikman imatapas ma- 11. ¿Imanasqam mana allinchu kanman:
naraq rurachkaptinchik? “Conciencianchikpa niwasqanchikman
˜
10. ¿Imaynatam conciencianchik yana- hina imatapas rurayqa allinnam” nispa
pawanchik? piensayqa? Ejemplota churaspa rimariy.

6 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

tamanta horqorurqaku rumikuna- 13 Huklaw llaqtapi yachaspaqa
˜ chaypi imayna rimasqankuta yacha-
wan chamqaspa wanuchinankupaq.
˜ ˜
Chaypim wanuchiqkunawan kus- ruspam paykuna hinana rimayta qa-
ka tarikurqa Saulo, paymi “allinpaq llaykuchwan (Mateo 26:73). Chayna-
˜ llataqmi maypipas huk costumbre-
hapirqa Esteban wanuchisqankuta”,
tiempopa risqanman hinam payqa yoq runakunawan hukllawakuyqa,
˜ runakunapa concienciantam tikrara-
apostol Pablo karqa. Esteban wanu-
´ chinman. Chaynam pasarqa Asiria
chiq judiokunaqa creerqakucha allin
rurasqankuta chaymi conciencian- nacionniyoq runakunata. Kay llaq-
˜
kupas mana imaniraqtapas llakichir- tam ancha reqsisqa karqa peleaqllana
´ kasqankuwan, kaymi qawakun dibu-
qachu. Chaynacha Saulotapas pasar-
˜ jasqa achka rumikunapi presokuna-
qa, chaymi “Jesucristoman iniqku- ˜ ˜
˜ ta wanuchinankupaq imayna naka-
nata wanuchinanpaq amenazarqa”.
Kaymi qawachin conciencian mana richisqanku (Nahum 2:11, 12; 3:1).
allin kasqanta (Hechos 6:8; 7:57–8:1; Bibliam willawanchik Jonaspa tiem-
9:1). ponpi, Asiria nacionpi Ninive llaqta-
12 Saulomanta rimaspa, ¿imanasqa- yoq runakuna “mana yuyayniyoq”
´
taq conciencian mana allin karqa? kasqankumanta. Manama atirqaku-
Puntataqa, chaypi kaq runakunawan chu tanteayta Diospaq imam allin
llumpay amistad rurasqanraykum. otaq mana allin kasqanta. ¡Mayna-
´
Kayta entiendenapaqmi kaynata tu- tacha Ninive llaqtayoq runakunapa
pachichwan. Wakinpiqa telefono- conciencianta hukmanyachirqa war-
wan rimaspam churinta pantan- macha kasqankumantapacha! (Jonas
chik taytanwan. Ichapas churinpa 3:4, 5; 4:11.) Kunanpas chaynataq-
voznin taytanpa hina kaptin chay- mi, runakunapa imayna kasqankum
˜ conciencianchikta hukmanyarachin-
nataq winasqanman hina taytan-
pa kaqlla rimaynin kaptinpas. Chay- man.
nataqmi Saulopas mana allintachu Conciencianchikta imayna
˜
rurarqa, Senor Jesucristota cheqniq yachachinamanta
hinaspa yachachisqankunapa con- ´
14Jehova Diosmi concienciayoqta
tranpi kaq judiokunawan hukllawa- Adantawan Evata unancharqa, chay-
kusqanrayku (Juan 11:47-50; 18:14; mi llapallan runakuna conciencia-
Hechos 5:27, 28, 33). Qawasqanchik- yoq kanchik. Genesis 1:27 niwanchik
man hinam, Saulopa conciencianqa
mana allinchu karqa amistadninku- 13. ¿Imaynatam runakunapa imayna
narayku. kasqanku conciencianchikta hukmanya-
chinman?
12. ¿Imataq conciencianchikta mana 14. ¿Imatam concienciamanta Genesis 1:
˜
allintana rikurirachinman? 27 yachachiwanchikman?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 7

 ´
Diosman rikchakuq unanchasqa kas- qa manama Diospa rimasqantaqa
´ ˜
qanchikmanta. Manama noqanchik- uyarirqanchikchu, ichaqa palabranta
qa Dios hina cuerpoyoqchu kanchik, leespam yachachwan imayna pien-
˜ ´
payqa espiritum noqanchikmi icha- sasqanta, chaynapim Jehova Dios
qa aychayoq hinaspa tulluyoq kan- hina sientesunchik hinaspa rurasun-
chik. Aswanqa Diosman rikchakuq- chikpas.
qa kanchik, paypa sumaq kayninku- 16 Chaynatapunim Joseypas rurar-
˜
na noqanchikpi kasqanrayku, huk- qa Potifar sutiyoq runapa wasinpi ta-
ninmi vidanchikpi allin kawsanapaq ˜
rikuspa. Chay runapa warmin punu-
conciencianchik. Sumaq kayniyoq- nankupaq hikutaptinqa, manaraqmi
kunata Dios unanchawasqanchikray- chay tiempopiqa Bibliapa mayqan li-
kum, conciencianchik allin kaspa ya- bronpas qellqasqaraqchu karqa nitaq
napawananchikpaq, Unanchaqnin- Chunka Kamachikuykunapas. Chay-
chikta allinta reqsinanchik hinaspa na kaptinpas Joseyqa kaynatam nir-
asuykunanchikpas. qa: “¿Imaynataq kay mana allinta ru-
15 Bibliam niwanchik Jehova´ Dios
raspayqa Diospa contranpiqa hucha-
lliw runakunapa Taytan kasqanta llikuyman?”, nispa (Genesis 39:9).
(Isaias 64:8). Chaynaqa tukuy sonqo- Chaynataqa nirqa manam ayllun-
wan payta serviqkuna, hanaq pacha- kuna kusichinanpaqchu, paykuna-
pi otaq kay Pacha paraiso kaptin kaw- qa karupiraqmi yacharqaku. Aswan-
sakuy suyaqkunapas, Diostaqa nich- qa Diosta kusichiyta munaspanmi,
wanmi Taytayku nispa (Mateo 6:9). yacharqataqmi Diospa qawasqan-
Chaymi llapallanchik munanan- ˜
man hinaqa: warmi-qari punuyqa ca-
chik payman astawan asuykuyta hi- ˜
sarakuspa “huk runa hinallana” kaq-
naspa kamachikuyninkunamanta ya- kunallapaq kasqanta. Chaymantapas
chaytapas (Santiago 4:8). Ichaqa ach- ´
yacharqacha kamachikuq Abimelec
ka runakunam mana munankuchu runapa llaqtanman abuelan Rebe-
chay rurayta. Paykunaqa rikchakun- ca riptin ima pasasqanmantapas.
kum judiokunaman, chaymi payku- Rebeca casada kasqanta kay kama-
namanta Jesus kaynata nirqa: “Qam- chikuq yacharuspanmi, entienderur-
kunaqa manam haykapipas uyarir- qa llaqtanpi runakuna paywan mana
qankichikchu Taytapa rimasqantaqa, ˜
pununankuta, mana kasukuspa Re-
manataqmi rikurqankichikchu rik- ˜
becawan punuqqa huchallikunman-
chaynintapas. Sonqoykichikpiqa ma- mi karqa hinaspa llaqtapas culpayoq-
nam paypa palabranpas˜ kanchu”,
nispa (Juan 5:37, 38). Noqanchik- 16. Joseymanta Bibliapa willawasqan-
chik, ¿imaynatam yanapawanchik con-
15. ¿Imaynatam yanapawasun Dios Tay- ciencianchikta yachachinapaq hinaspa
tanchikta reqsiyninchik? nisqankunata kasukunapaqpas?

8 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

mi kanman karqa. Hinaptinmi Jeho- qankupas. Ichapas conciencianchik-
´
va Dios bendecirqa, chaymi qawa- qa mana allintachu otaq pantas-
chirqa hukwan pierdekuy mana allin qata niwarqanchik, hinaspa ya-
kasqanta. Kaykunamanta yachasqan- chasqanchik sitiopi rurasqanku-
´ ´
mi, Joseypa conciencianta yanapar- man hina. Arı, manama atichwan-
˜
qa chaynapi mana huchapakunan- chu nawpaq tiempota cambiaytaqa,
paq (Genesis 2:24; 12:17-19; 20:1-18; ichaqa atichwanmi allin amistadku-
26:7-14). na akllayta chaynataq conciencian-
17 Kunanqa achka yanapakuyku- chikta yanapananpaq allin kaqkuna-
˜ tapas. Chaypaqqa allinpunim kan-
nam noqanchikpaqqa kachkan. Bi-
˜
bliam kapuwanchik Diospa imay- man achka watana tukuy sonqowan
´
na piensasqantawan sientesqanta Jehova Diosta qatipakuypi kallpan-
yachananchikpaq hinaspa imakuna chakuq cristianokunawan hukllawa-
allin otaq mana allin kasqanman- kuyqa. Kayta ruranapaqqa allinmi
˜
tapas yachananchikpaq. Bibliaman- kanman hununakuykunaman riy-
˜
ta astawan yachaspaqa, asuykusun- ninchik hinaspa manaraq hununa-
mi Diosninchikman hinaspa imayna kuy qallarichkaptin chaynataq tu-
kasqantapas qatipakusunmi. Chay- kuruptinpas paykunawan rimaynin-
napim conciencianchikpa niwasqan- chikqa. Chaymantapas qawasunmi
˜
chik astawan rikchakunqa Dios Tay- iniqmasinchikkunapa imayna ruras-
tanchikpa piensasqanman hinaspa qankuta chaynataq cuentatam qo-
munasqanmanpas (Efesios 5:1-5). kusun imayna piensasqankumanta-
18 Kunanqa, ¿imatam nichwan con- pas. Paykunaqa anchatam kasukun-
ciencianchikta allinpaq otaq mana ku Bibliamanta yachasqankuta hi-
allinpaq kallpanchaq runakunaman- naspa concienciankupa nisqantapas,
´ chaykunam Diospa imayna piensas-
ta? Yaqapascha musyanchik, may-
pi yachasqanchik conciencianchik- qanta hinaspa imayna rurasqanta-
ta imayna kananpaq cambiarus- pas qawachin. Kay yanapakuykuna-
qa nt a , a s wa n r a q ay l lu nc h i kp a ta allinta servichikuptinchikqa, con-
imayna piensasqanku hinaspa ruras- ciencianchikmi kanqa Bibliapa nis-
qanman hina, chaynapim Diosman
17. ¿Imanasqam nichwan Joseypa tiem- rikchakuq kasqanchikta allinta qa-
ponmantaqa Diosta qatipakunapaq ku- wachisunchik. Chaynaqa kallpan-
nan tiempopi achka yanapakuykuna kas-
qanmanta? chakunanchikmi Taytanchik Jeho-
˜ ´
18. Nawpaqpi imayna conciencianchik
va Diospa kamachikuyninkunaman
kasqanmanta mana piensaspa, ¿imatam hina conciencianchik kananpaq,
rurachwan conciencianchikpi astawan chaymantapas wawqe-paninchikku-
confianapaq? na pa a llin r ur a sqankuma nt a m
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 9
yachananchik. Kaykunata ruraspa- lla kasqanmanta, chaynataq imayna-
qa, ¿imatam tarisunchik? Concien- tam sapa punchaw conciencianchik-
cianchikmi aswan confianapaq kan- ta allinta kasukunamantapas (He-
qa chaynapim astawan kasukusun- breos 6:11, 12).
chik (Isaias 30:21).
19 Chayna kaptinpas wakin cristia-
¿Imatam yacharunchik?
nokunapaqqa sasam sapa punchaw
kawsayninkupi concienciankuta ka- ˙ ¿Imanasqam llapallan runakuna
concienciayoq kanku, otaq mus-
sukuyninkuqa. Qatiqnin yachachi-
yanku imam allin hinaspa mana
kuypim qawasunchik sasachakuy- allin kasqantapas?
kuna kaptin imayna atipanaman-
ta. Estudiaspanchikmi astawan ya- ˙ ¿Imanasqataq mana allinchu
chasunchik conciencianchik imayna kanman conciencianchikpa
niwasqallanchikta kasukuyqa?
kasqanmanta, hinaspa cristianoku-
napa conciencianku mana chayna- ˙ ¿Imakunata ruraspam concien-
cianchikta aswan allin kananpaq
19. Concienciamanta, ¿imakuna yachay- yanapachwan?
mi allinpuni kanman?

CONCIENCIANCHIKTA
KASUKUSUNCHIK
“Chuya sonqokunapaqqa allinta piensasqankuraykum˜ tukuy
imapas allinlla. Huchawan qanrachasqa mana iniqkunam
ichaqa tukuy imatapas huchallapaq hapinku.” (TITO 1:15.)

A POSTOL Pablo kimsa kutikama-

˜
na misionero hina illaruptin-
mi kamachikuqkuna presocharurqa-
kasqanmanta lloqsiruspan? Tiempo
pasasqanman hinam Titowan kuska
Creta islapi cristianokunaman watu-
ku. Hinaspam Roma nacionman apa- ˜
kurqa, chaymantanataqmi Titoman
rurqaku, chaypim iskay wata preso- kaynata qellqarqa: “Yachasqaykipi
chasqa karqa. ¿Imatam rurarqa preso hinapas Creta lawpim qamtaqa saqe-
1. ¿Reqsirqachu apostol Pablo Creta llaq- murqayki mana ruray tukusqa kaq-
tapi congregacionkunata? kunata tukunaykipaq hinaspa [...]
10 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007
ancianokunata churanaykipaq”, nis- Qanrachasqa concienciayoq
pa (Tito 1:5). Pablopa qellqasqanta kaqkuna
allinta cumplinanpaqqa, Creta llaq- 3 Qawarisun imamanta rimaspan-
tapi wakin cristianokunapa concien- mi apostol Pablo concienciaman-
ciankuta hukmanyachiq sasacha- ta rimarqa. Paymi nirqa: “Chu-
kuytam Titoqa allichanan karqa. ya sonqokunapaqqa allinta piensas-
2 Puntatam Pabloqa Titota nirqa qankuraykum tukuy imapas allin-
qarikuna congregacionpi ancia- lla. Huchawan qanrachasqa mana
˜
no kanankupaq imakunawan cum- iniqkunam ichaqa tukuy imata-
plinankumanta. Hinaspam willarqa- pas huchallapaq hapinku, chayna-
´ taqa hapinku piensasqankupas hi-
taq, “achkama kachkanku mana ka-
sukuq, yanqa rimaq hinaspa panta- naspa concienciankupas qanrachas-
chikuq runakunaqa”, paykunam qa kasqanraykum. Paykunam nin-
“mana yachachinankuta yachachis- ku: ‘Cheqaptam Diosta reqsiniku’
˜ nispa, rurasqankuwanmi ichaqa qa-
panku achka familiakunatana chaq-
warunku”, nispa. Chayraykum Tito wachikuchkanku mana chayna kas-
yapa-yapamanta correginan karqa qankuta”, nispa. Chay tiempopi wa-
˜
(Tito 1:10-14; 1 Timoteo 4:7). Apos- kin runakuna ‘inisqankupi takya-
tol Pablom nirqa chay runakuna- nankupaqqa’ cambianankum karqa
pa “piensasqankupas hinaspa con- (Tito 1:13, 15, 16). Paykunaqa llum-
cienciankupas qanrachasqa” kasqan- paytam sasachakuchkarqaku mana
manta. Imaynam huk suma-sumaq allin kaqkumanta allin kaqta reqsi-
˜ nankupaq. Kayna sasachakuy kap-
pachapas mana allinnachu kan-
˜ tinmi conciencianku hukmanyasqa
man huk pacha tiniruptin, chay-
nam conciencianku karqa (Tito 1: kachkarqa.
4 Diospa llaqtanta dirigiq Cuerpo
15). Paykunamanta wakinqa icha-
pas judiokuna karqaku, chaymi Pa- Gobernante nisqam, chunka wata
˜ ˜
bloqa nirqa senalasqa kayman otaq masna tantearurqaku Diosta servi-
˜ ˜
circuncisionman hapipakusqankuta. napaqqa manana senalasqa kananku-
Kunan tiempo congregacionkuna- manta, chaynatam llapallan congrega-
cionkunamanpas willarqaku (Hechos
pi chay yachachikuyman hapipakuq-
˜ 15:1, 2, 19-29). Ichaqa Creta llaqtapiqa
kuna manana kaptinpas, conciencia-
mantaqa yachachwanraqmi apostol 3. Titoman qellqasqan cartapi, ¿imatataq
Pablopa Titoman qellqasqanta estu- Pablo nirqa concienciamanta?
diaspa. 4, 5. ¿Ima sasachakuykunataq karqa
congregacionkunapi wakin cristianoku-
2. ¿Ima sasachakuytam Tito allichanan napaq, hinaspa imaynatam hukmanya-
karqa Creta islapi? chichkarqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 11

 ˜
karqaraqmi senalasqa kayman hapi- kupas rurasqankuwanqa mana chayna
pakuqkuna, chaynapim Cuerpo Go- kasqantam qawachirqaku (Tito 1:16).
bernante nisqapa contranpi kachkar-
qaku “mana yachachinankuta yacha- Chuya sonqoyoqkunapaqqa
chispanku” (Tito 1:10, 11). Ichapas tukuy imapas chuyam
pantay piensaykunawan, ima miku- 6 ¿Imaynatam yanapawanchik apos-
namanta chaynataq imayna rurana- tol Pablopa Titoman qellqasqan? Ku-
mantapas Diospa punta Leyninman nan qawasunchik imatawanmi chay-
hina rurachkarqaku. Ichapas Dios- manta nirqa: “Chuya sonqokunapaq-
pa Leyninmanpas yaparqaku kikin- qa allinta piensasqankuraykum tukuy
kupa piensasqankuta, Jesuspa tiem- imapas allinlla. Huchawan qanrachas-
ponpi runakuna hina, chaymantapas ˜
´ qa mana iniqkunam ichaqa tukuy
yaqapascha judiokunapa religionnin- imatapas huchallapaq hapinku, chay-
kupa pantay yachachisqankuman ha- nataqa hapinku piensasqankupas hi-
pipakurqaku chaynataq runakunapa naspa concienciankupas qanrachasqa
kamachikuyninkunamanpas (Marcos kasqanraykum”, nispa (Tito 1:15). Ma-
7:2, 3, 5, 15; 1 Timoteo 4:3). ´
nama chaywanqa nirqachu allin kaw-
5 Kayna mana allin piensasqankum sakuq cristianokunapaqqa llapallan
˜
yuyayninkutawan allin ruray munas- ruraykunam allinllana nispanchu.
qankuta yanqacharurqa, otaq con- ¿Imanasqataq yachanchik mana chay-
˜ na kasqanta? Pabloqa wakin cartan-
cienciankutam mana allintana rikuri-
˜
rachirqa. Chayna kasqanmantam Pa- kunapiqa willarqanam huchapakuq-
blo kaynata nirqa: “Huchawan qanra- kuna, taytacha-mamacha yupaychaq-
˜ kuna, layqakuna hinaspa kaykuna-
chasqa mana iniqkunam ichaqa tukuy
imatapas huchallapaq hapinku”, nis- man rikchakuq ruraqkuna “Diospa
pa. Yachasqanchikman hinam, con- munaychakusqanman” mana yayku-
ciencianku mana allin kasqanrayku nankumanta (Galatas 5:19-21). Hinap-
mana yanaparqachu ima rurananku- tinqa, apostol Pabloqa rimachkarqam,
paqpas nitaq tanteanankupaqpas. As- espiritualpi chaynataq vidankupi allin
˜ kawsakuq runakunamanta hinaspa
wanraqmi paykunaqa iniqmasinku-
pa ima tanteakusqankutapas juzgarqa- mana allin kawsaq runakunamanta-
ku, chaytaqa sapa cristianom tantea- pas.
7 Chaynaqa, cristianopaqqa hatun
kunanku karqa, manapas paykunapa
piensasqankuman hinachu. Chayna-
6. ¿Imayna runakunamantam apostol
pim Creta llaqtayoqkuna allin kaq- Pablo rimarqa?
˜
kunata mana allinpaqna qawachkar- 7. Hebreos 13:4 nisqanman hina, ¿ima
qaku (Romanos 14:17; Colosenses 2: ruraytaq mana allinchu kanman, hinaspa
16). Diostaqa reqsinikum nichkaspan- ima tapukuymi kanman?

12 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

 ´
pantaymi kanman Bibliapi qellqas- pim por·nei·a nisqata sutichanku,
qa kaqkunallata kasukunanpaq pien- Diospa qawasqanman hina mana-
sasqanqa. Qawasunchik ejemplopaq raq kasarakuspa qari kayninwan otaq
Bibliapa kay nisqanta: “Casado vi- warmi kayninwan llapallan mana
´
daqa llapallanpa respetasqanya ka- allin ruraykunata otaq millakuy-
´ ˜
chun, respetasqataqya kachun punu- paq kaq ruraykunatapas. Hinaptinqa
nankupas. Hukwan tupakuruqkuna- enteron pachapi achka mozo-sipas-
tawan huchapakuqkunataqa Diosmi kuna chay millakuypaq ruraymanta
juzganqa” (Hebreos 13:4). Kay tex- uyariptinkupas otaq allinpaq qawap-
topa nisqanman hina hukwan pier- tinkupas, kay rurayqa huchapakuy-
dekuy mana allin kasqanmanta en- mi. Imayna piensanapaq hinaspa ru-
tiendenapaqqa, manam cristiano- ranapaqpas, cheqap cristianokunaqa
raqchu kananchik otaq Bibliamanta- ˜
´ manam enganachikunchikchu ‘yan-
raqchu yachananchik. Sutillama kay qa rimaq hinaspa pantachikuq runa-
texto hinaspa huk textokunapas kunapa’ nisqankuwanqa (Tito 1:10).
qawachiwanchik casado kachkaspa Aswanmi Bibliapa sumaq yachachis-
hukwan pierdekuy mana allin kas- qanta kasukunchik. Kay millakuy-
qanta. Hinaptinqa, ¿imatam nich- paq rurayta allinta hina qawanaman-
wan iskay manaraq kasarasqa kaqku- taqa, yachanchikmi Bibliapa nisqan-
˜
na punuspanku qari kayninwan otaq man hina chay millakuypaq rurayqa
warmi kayninwan simintakama hu- ´
huchapakuymi otaq por·nei·a nis-
challikusqankumanta? Achka mozo- qa ruraymi, chayraykum kallpancha-
sipaskunam piensanku chay rurayqa kunchik chay ruraykunawan con-
allin kasqanta, paykunam ninku ma-
˜ ciencianchik mana qanrachakunan-
nam warmi-qariwan hina punuychu
paq (Hechos 21:25; 1 Corintios 6:18;
nispa. Ichaqa, ¿chuya ruraychu kan-
Efesios 5:3).1
man cristianopaq qari kayninwan
otaq warmi kayninwan simintakama Concienciapas,
huchallikuy? imayna tanteaypas
8 Hebreos 13:4 hinaspa 1 Corintios
manam chaynallachu
6:9 nisqanmi sutillata qawachin huk- Ichaqa, ¿ima ninantaq kanman:
9
wan pierdekuytawan huchapakuy- “Chuya sonqokunapaqqa allin-
´
ta Jehova Dios cheqnisqanta. ¿Ima-
taq huchapakuyqa? Griego rimay- 1 Casarasqa kaqkunapaqmi, 1983 watapi 15 de julio
La Atalaya revistapa, 30-31 paginankunapi allin yacha-
chikuykuna kachkan.
8. Chay millakuypaq ruraymanta, ¿ima-
nasqam mana chaynallachu cristiano- 9. Bibliapa nisqanman hina concien-
kunapa piensasqanku huk runakunapa cianchik kaspanqa, ¿imaynatam yanapa-
piensasqankuwan? wasun? Explicay.

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 13

ta piensasqankuraykum tukuy ima- kachkanku, qosanpas munachkan-
pas allinlla”, nispa Pablopa qellqas- taq warmin paywan rinanta. ¿Ima
qan? “Chuya” kaqkunamanta Pablo ninqataq warmita conciencian?
rimasqanwanqa nichkanmi pien- ¿Rinqachu icha manachu? Piensari-
sayninkupi hinaspa conciencianku- sun imatam ruranmanku iskay cris-
pi Diospa Palabranman hina kaw- tianakuna.
saq cristianokunamantam. Kay cris- 11 Loida paninchikmi yuyaymanan

tianokunam yachanku Bibliaqa “hatu-hatun Babilonia” otaq llapa-

manam willanchu Diospa llapa- llan pantasqa religionmanta Biblia-
llan cheqnisqan kaqkunataqa, chay- pa kamachisqanman hina lloqsina-
mi wakinkunapa concienciankupaq manta (Apocalipsis 18:2, 4). Punta-
imakunapas allin kanman wakinku- taqa paypas chay iglesiapim karqa,
˜
napaqnataq mana allinchu. Hukku- chaymi yachan casarakuy kach-
nata juzganankumantaqa, yachan- kaptin takinankupaq, rezananku-
kum Diospa mana cheqnisqan kaq- paq otaq imatapas iglesiapi rura-
kunaqa ‘allin’ kasqanmanta. Chay- nankupaq llapallan chaypi kaqkuna-
naqa imakunamantapas Biblia mana ta invitanankuta. Diospa contranpi
sutillata niptinqa, manam suyanku- imatapas rurananpaq hikutasqa kay-
chu llapallan cristianokuna paykuna ta mana munaspanmi, payqa tantea-
hina piensanankutaqa. Ejemploku- run mana rinanpaq chaynapi cos-
nata qawasunchik. tumbrenkunawan mana chapuku-
10 Achka ayllukunapim warmillan
nanpaq. Loidaqa qosantam respetan
otaq qosallan Diosta servinku (1 Pe- hinaspa kasukuytam munan Biblia-
dro 3:1; 4:3). Chayna kasqanmi ima pa nisqanman hina uman kasqan-
ruraykunapipas sasachan, ayllun- rayku; ichaqa manam munanchu
˜
kupa wanukusqanman otaq casa- Bibliapa yachachisqanpa contran-
rakusqanman riptinku. Piensari- pi imatapas rurayta (Hechos 5:29).
sun kaypi, huk paninchikpa qosan- Chaymi sumaqllata rimapayan, mu-
mi mana cristianochu. Qosanpa huk ˜
naspaykiqa riwaqmi, noqam icha-
kaqnin ayllunmi pantaq religion- qa mana atiymanchu nispa. Icha-
pa iglesianpi casarakunqa. (Otaq pas ninman, rispayqa mana allin
huk kaqnin ayllun, ichapas tay- costumbrekuna rurasqankuta mana
˜
tan otaq maman wanukunman hi- ruraspaymi runapa qayllanpi pen-
naptin iglesiapi misachinqaku.) qayman churaruykiman nispa, chay-
Iskayninkum rinankupaq invitasqa
11. ¿Imatam huk cristiana tantearunman
10. ¿Ima sasachakuymi kanman ayllun- iglesiapi casarakuyman invitasqa kaspan,
˜
pa wanukusqanman otaq casarakusqan- hinaspa imayna piensasqantaq chayna
man riptin? tanteananpaq yanapanman?

14 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

 ´
naqa sapallan riytacha qosan mu- 13 Qawasqanchikman hinam, cris-
nanqa. Loidam tantearusqanwan tianokunaqa manam chaynalla-
hawkalla conciencianpi tarikun. tachu imatapas tanteanku. ¿Con-
12 Rut sutiyoq paninchikpas chay- cienciankuchu mana allin kachkan-
na sasachakuypim tarikun. Paypas man otaq manachu imapas qokun
qosantam respetan, hinaspa tantea- imayna tanteasqanku? Manam chay-
runtaq Diosman sonqo kananpaq nachu. ˜Loidapa rurasqanpi pien-
chaynataq kasukuytapas munan Bi- sasun. Nawpaq iglesianpi imakuna-
bliawan yachachisqa conciencian- pas rurasqanpi hinaspa takisqanpi
ta. Loida hina yuyaymanaruspan- piensaspanmi, Loidaqa cuentata qo-
mi, Rut sutiyoq cristianaqa Jehová kun chayman rispanqa sasachakuy-
˜ pi pay tarikunanmanta. Chay-
Diosta manakun hinaspam qawan
2002 watapi 15 de mayo La Ata- mantapas mana rinanpaq ichapas
laya revistapi “Pregunta de los lec- conciencianta yanapan sapakama
tores” nisqanta. Yuyarinmi hebreo religionniyoq kasqankumanta sa-
kastamanta kimsa mozokunapa ru- sachakuykuna pasasqanku. Chaymi
rasqankuta, paykunam kamachikuy- seguro kachkan tanteasqan paypaq
ta kasukuspanku Babilonia llaqta- allin kasqanmanta.
pa taytachanku yupaychana sitio- 14 Hinaptinqa, ¿Rut pantarunchu

man rirqaku, ichaqa Dios kasukuy- tanteasqanpi? Chaytaqa manam

ninkupim qaqa hina takyarqaku, mayqanninchikpas ninchikmanchu.
manataqmi rurasqankupipas chapu- Manam pipas juzgananchu nitaq
kurqakuchu (Daniel 3:15-18). Chay- mana allintaqa rimananchu, igle-
mi, Rutqa conciencianta kasukuspan siaman rispan paykunapa rurasqan-
tantearun qosanwan kuska rinan- kunapi mana chapukuptinqa. Ama-
paq, ichaqa iglesiapi ima rurasqan- ´
ya qonqasunchu Pablopa nisqan-
kuta mana rurananpaqpas. Sumaq- ta ima mikunapaq otaq mana mi-
llatam qosanta rimapayan, concien- kunapaq sapakama tanteanamanta,
cianman hina imakuna rurananta paymi nirqa: “Chaynaqa tukuy ima-
chaynataq mana ruranantapas. Rut- ´
pas mikuqqa amaya penqachunchu
qa munanmi qosan entiendenan- wakinkunata, aychata mana mikuq-
ta pantasqa religionwan cheqap reli- ´
pas amataqya juzgachunchu tukuy
gion mana kaqlla kasqanta (Hechos ˜
ima mikuqtaqa [...]. Senorninchikmi
24:16).
13. ¿Imanasqataq mana llumpayta pre-
12. ¿Imatam pipas tantearunman iglesia- ocupakunanchikchu iskay cristianokuna
pi casarakuyman invitasqa kaspan, hinas- mana chaynallata imatapas tanteaptinku?
pa imayna piensasqantaq chayna tantea- 14. ¿Imatataq mana qonqananchikchu
nanpaq yanapanman? sapakama tanteakuymanta?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 15

sirvientenkunataqa juzganqa allin chisqa concienciaqa manam hukku-
otaq mana allin kasqanmantapas. nataqa hukmanyachinanchu.
˜ Jesus-
Paymi sirvientenkunataqa atiynin- ˜
mi nirqa: “Noqapi iniq kay taksacha-
wa n a l l i n t a say a c h i n q a ” , n i s - kunamanta hukninta pipas huchalli-
pa (Romanos 14:3, 4). Chaymi che- ´
chiqpaqqa allincha kanman molino
qap cristianokunaqa mana pitapas rumita kunkanman wataruptin-
kallpanchananchu allin yachachisqa ku lamar qochaman wischusqa kay-
conciencianpa nisqanta mana kasu- nin”, nispa (Mateo 18:6). Chayna-
kunanpaqqa, chayta ruraspaqa con- qa, runamasinta urmarachinanman-
´
cienciankupa nisqantacha mana ta mana cuidakuq cristianoqa, Creta
uyarichichkanmanchu ichapas allin llaqtapi wakin cristianokunapa hi-
kaqta willachkanman salvakunan- nam conciencian qanrachasqa kan-
paq. man.
15 Yapamanta yuyarisun Loidapa
16 Cristianoqa hinallam tiempopa
hinaspa Rutpa tanteasqankumanta. ˜
risqanman hina espiritualpi wina-
Iskayninkum piensananku imayna- nan, chaynallataqmi conciencian-
tam hukkunata tarichinman chay- pa nisqanta uyariyninpas chaynataq
na rurasqanku. Apostol Pablom kasukuyninpas aswan allin kanan.
niwanchik ‘wawqe-paninchikta Huk ejemplotawan qawasunchik.
ama hukmanyachinapaq nitaq hu- Marcosmi chayllaraq saqerurqa tay-
chaman urmaykachinapaqpas’ (Ro-
manos 14:13). Loidaqa yachanpas- 16. Tiempopa risqanman hina, ¿imaku-
´ nam cristianopaq aswan allin kanan?
cha congregacionninpi otaq ayllunpi
chaynakuna pasakusqanrayku llum-
pay sasachakuy kasqanmanta. Hi-
naspa, entiendentaqmi ima ruras- ¿Imaynatam kutichichwan?
qanpas wawankunapa allinninpaq ˙ ¿Imanasqam Creta llaqtapi wakin
otaq mana allinninpaq kanantapas. cristianokunapa conciencianku
Chaynallataqmi Rutpas yachan pa- qanrachasqa karqa?
saq tiempopi hukkunapa chayna ru-
rasqanku, congregacionpi hinaspa ˙ ¿Imanasqataq iskay cristianoku-
napa conciencianku alli yacha-
llaqtapi runakunatapas mana huk- chisqa kachkaptinpas mana chay-
manyachisqanmanta. Iskaynin pa- nallatachu imatapas
ninchikkunam yachananku —chay- tanteanmanku?
˜
nataq noqanchikpas— allin yacha-
˙ Tiempopa pasasqanman hina,
15. ¿Imanasqam hukkunapa concien- ¿imayna concienciayoqtaq
ciankupi chaynataq ima nisqankupipas kananchik?
piensananchik?

16 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

 ˜
tacha-mamacha yupaychayta, yawar nawpaqpi allin kasqanta piensas-
servichikuyta hinaspa Diospa mana pan televisionpi qawasqankuna-
˜
munasqan ruraykunatapas (Hechos ta manana qawananpaq. Hinaptin-
21:25). Bautizakurusqanraykum qa conciencianmi allinyarun (Salmo
˜ 37:31).
conciencian manana chaykuna ru-
˜
rananta saqennachu. Chaymantapas 18 Yaqa llapallan congregacionku-

allintapunim kasukun, Diospa cheq- napim tarinchik cristianokunapa es-

nisqankunaman pisillapipas rikcha- ˜
piritualpi winasqanku mana kaq-
kuqkunata mana rurananpaq. Icha- lla kasqanta. Ejemplopaq, chaylla-
qa manam entiendeyta atinchu ima- raq bautizasqa kaqkunapa concien-
nasqam paypaq allin kaqkuna huk- cian ichapas hukkunapiqa imatapas
kunapaq mana allin kasqanmanta, mana musyachinchu, hukkunapi-
˜
ejemplopaq televisionpi wakin qa- nataq chaylla musyarachinqa. Kay
wasqankuna. wawqe-paninchikkunaqa concien-
´
17 Tiempopa risqanman hinam ciantam Jehova Diospa nisqan-
Marcos astawan Diosmanta yachan man hina allinyachinanku, hinaspa
hinaspa astawan asuykunpas (Colo- conciencianku kasukuytapas yacha-
´
senses 1:9, 10). Chayraykum con- nanku, chaypaqqa cheqaptama ne-
ciencian aswan allin yachachisqa cesitanku tiempotawan yanapakuy-
tarikun. Chaynataqmi conciencian- ta (Efesios 4:14, 15). Kusikunapaqmi
pa nisqanta kasukunanpaq kallpan- congregacionkunapi kan achka waw-
chasqa kachkan, hinaspa Bibliapa qe-paninchikkuna ancha yachay-
˜
nisqanman hina allinta tanteanan- niyoq hinaspa unay tiempona Bi-
paqpas. Chaymi, “Diospa cheqnis- bliapa nisqanman hina kawsaqkuna,
qankunaman pisillapipas rikchakuq- chaynataq concienciankupas Diospa
˜ munasqanman hina kachkan. ¡May-
kunata” nawpaqpi mana rurayta mu-
naspanpas, kunanqa yacharunmi na kusikunapaqmi “chuya” waw-
chay ruraykunamanta wakinqa Dios- qe-paninchikkunawan hinaspa Je-
pa contranpi mana kasqanta. Con- suspa agradonpaq kaqkunata ‘allin-
ciencianta Diospa yachachisqanman paq’ qawaqkunawan kuska kaynin-
´
hina kasukunanpaq allinyarachip- chikqa! (Efesios 5:10.) Llapanchikya
tinmi allin yachachisqa conciencian- kallpanchakusun espiritualpi poqos-
˜ ˜ ˜ qa hinaspa allin concienciayoq ka-
qa manana nawpaqpi hinanachu.
Chaymi Marcos kunanqa tantearun nanchikpaq, kayqa kanan cheqap ya-
chasqanchikman chaynataq Diosta
17. Tiempopa pasasqan hinaspa Dios- yupaychasqanchikman hinam (Tito
manta astawan yachay tarisqan, ¿imay- 1:1).
natam yanapanman cristianopa concien-
cianta hinaspa ima tanteasqantapas? 18. ¿Imawantaq anchata kusikuchwan?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 17

 ´
JEHOVA
DIOSPA PALABRANQA
CUMPLIKUNPUNIM
“Tayta Diospa tukuy allin prometesqankunaqa cumpliku[rqa].
Chaykunamantaqa manam chullapas yanqaqa karqachu.”
(JOSUEY 23:14.)

M OISESTA yanapaq chaynataq

sasachakuykunapi valeroso
hinaspa yachaywan tropakunata ka-
tam muyuriqninkupi enemigonku-
wan peleasqankumanta unay wata-
˜
kunana Tayta Dios samaykachirqa,
˜
machiq kaspanpas Diosman sonqo Josueymi ancha yuyaqna kachkas-
´ pan qayachimurqa Israel casta llapa-
runam karqa. Paytam Jehova Dios-
qa akllarqa Israel nacionpa uma- llan runakunata, ancianonkunata,
lliqnin kaspa mana imapa kasqan jefenkunata, juezninkunata chayna-
chunniqpi purisqankumanta tukuy taq kamachikuqkunatapas, payku-
imapa kasqan allpaman pusanan- natam nirqa: ‘Unay watayoq ma-
˜
paq. Paypa sutinmi karqa Josuey. chunam kani’ ” nispa (Josuey 23:
˜ ˜ 1, 2).
Wanunanpaqna kachkaptinmi kay 3 Josueyqa yaqa 110 watanpinam˜
ancha respetasqa qariqa Israel na-
kachkarqa hinaspa Diospa llaq-
cionpi ancianokunaman sonqon-
tanpa mana qonqay atina admira-
kumantapuni kallpanchakunanku-
´ kuypaq tiempopim kawsarqa. Pay-
paq rimarirqa. Chay rimasqanma ´
qa Jehova Diospa milagronkuna ru-
uyariqninkunata kallpancharqa, rasqanta chaynataq promesankuna
˜
noqanchiktapas chaynallataqmi. cumplisqantam qawarqa. Chaymi
2 Piensarisunchikya´ chaypi pasas-
mana iskayrayaspam nirqa: “Chay-
qanmanta. Bibliapim willawanchik ´
naqa yachaychikya tukuy sonqoy-
kaynata: “Israelpa mirayninkuna- kichikwan chaynataq tukuy viday-
1. ¿Pitaq Josueyqa karqa, hinaspa ima-
kichikwan yupaychasqanchik Tayta
˜ ˜ Diospa tukuy allin prometesqanku-
tam rurarqa wanunanpaqna kachkaspan?
2, 3. ¿Imaynataq Israel nacionqa kach- naqa cumplikusqanta. Chaykuna-
karqa ancianokunaman Josuey rimaptin, mantaqa manam chullapas yanqa-
hinaspa imatataq nirqa? qa karqachu” nispa (Josuey 23:14).
18 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007
 ´
4 Jehova Diospa, ¿imata prome- kasqan hatun sumaq allpaman pay-
tesqankunataq Josuey kawsanan- kunata pusasaq” nispa (Exodo 3:8).
´
kama cumplikurqa? Qatiqninpim ¡Maynataraqcha Moisesqa kusikur-
´
kimsamanta yachasunchik. Punta- qa Jehova Diospa prometesqanman
taqa Diosmi Israel casta runakunata hina cumplisqanta qawaspan! Is-
sirviente kasqankumanta libranan- raelpa mirayninkunata rey Faraon
mi karqa, chaymanta amparanan- mana kachariyta munaptinmi, Moi-
˜ sesqa willarqa Nilo sutiyoq mayupa
mi karqa, chaymantanataq miku-
chispan cuidananmi karqa. Chay- yakunta Diosqa yawaryarachinanta.
´ ´
nallatam Jehova Diosqa kay tiem- Hinaptin Jehova Diospa nisqanqa
popi llaqtanmanpas prometerqa, chaynam karqa. Nilo mayupa yakun
˜ ˜ ˜
noqanchiknataqmi chaykuna cum- yawaryaruptinmi yakuqa mananam
plikusqanta qawachkanchik. Kay allinchu tomanapaq karqa chayna-
´ ˜
tiempopi llaqtanpaq Jehova Dios- taqmi challwakunapas wanururqa
pa rurasqanta manaraq qawachkas- (Exodo 7:14-21). Chaymantapas fa-
´ raonpa sonqon rumiyaptinmi Jeho-
pa qawasunchikya Josueypa tiem- ´
ponpi Israelpa mirayninpaq ruras- va Diosqa puntata imam ruranan-
qanmanta. ta willachispanraq isqon kutitawan
castigarqa (Exodo 8:1–12:51). Chun-
´
Llaqtanta Jehova Dios ka kaq castigom karqa Egipto na-
˜
librasqanmanta cionpi piwi churikuna wanuchiq,
5 Egipto nacionpi israelpa miray- chaypa qepallantam ichaqa faraon-
ninkuna sirviente kaspanku yana- qa Israelpa mirayninkunata pasaku-
˜ nankupaq kacharirqa, chaymi pay-
pakuynintam Diosman manakur-
qaku hinaptin payqa uyariykur- kunaqa pasakurqaku (Exodo 12:29-
qa (Exodo 2:23-25). Rupachkaq 32).
6 Chaynata libraykuspanmi Jeho-
chaprapa hichpanpi Moises kach-
´ ´
kaptinmi Jehova Diosqa niykurqa: va Diosqa Israelpa mirayninkuna-
“Chaymi uraykamuni Egipto runa- ta llaqtan kanankupaq sapaqcha-
´
kunamanta libranaypaq. Egipto na- rurqa. Chaymantapas Jehova Dios-
cionmantam tukuy imakunapapas qa hatunchakurqa tukuy ima
prometesqanta Cumpliqpuni kas-
4. ¿Imakunatam Israelpa mirayninman qanta reqsichikuspan. Hinaptin-
´
Jehova Diosqa prometerqa?
´ pas ima dioskunamantapas paylla
5, 6. ¿Imaynatam Jehova Diosqa Israel-
pa mirayninkunata Egipto nacionmanta tukuy atiyniyoq kasqantam reqsi-
librarqa, hinaspa imatam chaywanqa qa- chikurqa. Chaykunamanta leespa-
wachirqa? l l a ka l l p a n c h a k up ti n c h i kq a ,
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 19
 ´
piensarisunchikya imaynaraq kan- kururqa. Chaymi Israelpa miraynin-
man karqa chaykunata qawayqa. Jo- kuna lluptinankupaq kaqmi Egipto
´ ˜
sueyqa yacharurqam Jehova Diosqa tropakunapaqnataq puchukanan-
´ ´
‘kay pachapa altonpiqa Paylla kas- kupaq karqa. Jehova Diosma faraon-
qanta’ (Salmo 83:18). pa tropankunata puchukarachirqa,
´ chaynata ruraspam llaqtanta vence-
Llaqtanta Jehova Dios runankumanta ampararqa (Exodo
amparasqanmanta 14:19-28).
7 ¿Imanichwantaq llaqtanta am- 8 Puka lamar qochata chimparus-
parananmanta prometesqanman- ˜
pankunam Israelpa mirayninkuna-
ta? Kaymantaqa Israelpa miray- qa purirqaku ‘mana yakupa kasqan
ninkunata Egipto nacionmanta manchakuypaq hatun chunniqnin-
librananpaq chaynataq Prometes- ta, purirqakutaqmi kachukuq cule-
qa Allpaman pusananpaq prome- brakunapa kasqan chaynataq atoq-
˜
tesqanpim qawachikurqana. Yu- atoqkunapa kasqan lawninkunata-
´
yarinchikma hatun tukuq faraon- pas’ (Deuteronomio 8:15). Chun-
˜ ˜ ´
qa pinasqallana kaspan Israelpa niqpi kachkaptinkupas Jehova
mirayninpa qepanta pachak-pa- Diosqa llaqtantaqa ampararqam.
chaknintin carretankunawan tro- Hinaptin ¿imaynataq karqaku Pro-
pankunapiwan qatisqanta. Hatun metesqa Allpaman yaykuruptin-
tukuq kasqanraykum kikinpi con- ku? Canaan lawpi manchakuypaq
fiakurqa, chaynataq lamar qochapa tropakunawan peleananku kaptin-
patanpi orqokunawan Israelpa mi- ´
pas Jehova Diosqa Josueytam nirqa:
rayninkunata qaykusqankuta hina ´
“Kunanya chimpay kay Jordan Ma-
piensaspan. Diosmi ichaqa llaqtan- yuta kay runakunapiwan chaynapi
ta amparaspan yanaparqa. Chay- Israelpa mirayninkunaman qosqay
paqmi Egipto tropakuna llaqtan- allpaman yaykunaykichikpaq. Kaw-
ta mana haypananpaq rakiq puyuta sanayki punchawkamaqa manam
churarurqa. Chaypim Egipto tropa- pipas venceyta atisunkichu. Moises
kunapaq tutayaykachirqa Israelpa yanapasqayta hinam qamtapas ya-
˜
mirayninkunapaqnataqmi kancha- napasqayki. Manam saqesqaykichu
richirqa. Hinaptinmi Puka lamar nitaqmi haykapipas dejasqaykichu”
qochapa hawanta Moisesqa taw- ´
nispa (Josuey 1:2, 5). Jehova Dios-
nanta haywariptin yakunkuna raki-
8. ¿Imaynatam Diosqa Israelpa miray-
´
7. ¿Imaynatam Jehova Diosqa Israelpa ninkunata ampararqa a) chunniqpi
mirayninkunata faraonmanta chaynataq chaynataq b) Prometesqa Allpaman yay-
tropankunamantapas ampararqa? kuptinkupas?

20 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

pa chay nisqanpas cumplikurqapu- punkirqachu (Deuteronomio 8:
nim. Yaqa soqta watapim Josueyqa 3, 4). Tukuy chaykunatam Josuey-
´ ´
31 reykunata venceruspa Prometes- qa qawarqa. Jehova Diosma prome-
˜ tesqanman hina serviqninkunataqa
qa Allpata yaqa llapanta duenocha-
´ libraykurqa, ampararqa chaynataq
kurqaku (Josuey 12:7-24). Jehova
Dios mana yanapaptinqa manach mikuchirqapas.
chaytaqa ruranmankuchu karqa.
Tiemponchikpi
´ librasqanmanta
Llaqtanta Jehova Dios
mikuchispan cuidasqanmanta 11 ¿Kunan tiemponchikpiqa? 1914
´ kaq watapa octubre kaq killanpim
9 Kunanqa yachasunchikya huk
kaqnin prometesqanmantawan: 2 kaq viernes punchawnin tem-
´ pranota Biblia Estudiaqkunamanta
llaqtantam Jehova Diosqa miku-
chispan cuidanan karqa. Egipto na- cuentallikuq Charles Taze Russellmi
cionmanta librarusqan qepallatam Brooklyn nisqa sutiyoq lawpi (Nue-
˜
Diosqa prometeykurqa: “Noqam va York nisqa llaqtapi) Betel wasi-
parata hina cielomanta mikuyta pa mikunanku sitioman yaykuspan
chayachipamusqaykichik. Runaku- asirispa nirqa: “¡Llapallaykichik-
nam lloqsispanku sapa punchaw manmi rimaykuykichik!”. Chay-
˜ ˜
hununqaku chay punchawpaq ka- mantanataq manaraq tiyaykuchkas-
˜
maqllata” nispa. Prometesqan- pam kusisqallana nirqa: “Mana ju-
man hina Diosqa ‘cielomanta mi- dio runakunapa munaychakusqan
˜
kuytam’ qomurqa. “Israelpa miray- tiempo tukurunna; reyninkunapa
˜
ninkuna rikuruspankum mana ima kamachikuyninqa tukurunna” nis-
kasqanta yachaspanku ninakurqa- pa. Yapamantawan Tukuy imapi
´
ku: ‘¿Imataq kayqa?’ nispa.” Kayqa Munaychakuq Jehova Diosqa llaq-
´ ´ tanta yanapananpaq tiempo cha-
mana nisqa sutiyoq Jehova Dios- ´
pa prometesqan mikuymi karqa yaramusqa. Hinaspa chaytama ru-
(Exodo 16:4, 13-15). rarqa.
12 Pichqa wata qepallatam Jehova´
10 Tawa chunka wata chunniqpi
´ Diosqa llaqtanta librarqa “hatu-ha-
kanankukama Jehova Diosqa mi-
kuytawan yakutapas qoykuspan tun Babilonia” nisqa sutiyoq allpan-
paykunamanta cuidarqa. Chayman- 11. ¿Imataq 1914 kaq watapi Brooklyn
˜
tanataq pachankupas manam tu- nisqanku lawpa Betel wasipi pasarqa, hi-
˜
kurqachu nitaqmi chakinkupas naspa imapaqtaq tiempona karqa?
12. ¿Imamantam Diospa llaqtanqa 1919
´
9, 10. ¿Imaynatam Jehova Diosqa chun- kaq watapi librakurqaku, hinaptin ima-
niqpi llaqtanta mikuchispan cuidarqa? paqtaq karqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 21

tinpi pantasqa religionkunamanta llan nacionkunamanta, ayllukuna-
(Apocalipsis 18:2). Asllam chay wa- manta, castakunamanta hinaspa tu-
tapipuni librakusqankumanta qa- kuy rikchaq rimayniyoqkunaman-
waspanchikpas, llapallanchikmi ˜
ta.[...] Achka-achkallana kaptinkum
ichaqa qawachkanchik imapaqmi mana pipas yupayta atirqachu” nis-
´
chayqa karqa. Jehova Diosqa yu- pa (Apocalipsis 7:9). ¿Qampas chay-
paychayninta chuyancharqa chay- na mirarusqantachu qawarqanki?
manta yupaychaqnin munaqkuna- ´
¿Haykataq Jehova Diospa testigon-
˜
ta hununachirqa willakuq Isaias- kunaqa karqaku Diosmanta chaylla-
wan willachisqanman hina: “Tuku- ˜
raq yachachkaptiki? Kunannataqmi
pay tiempokunapim Tayta Diospa 6.700.000 tumpa masnin runaku-
templonpa kasqan orqoqa wakin or- ˜
nanam kachkan. Hatu-hatun Babi-
qokunamantapas altosuraq kanqa. ´
loniamanta Jehova Diosqa llaqtanta
Wakin alto moqokunamantapas as- libraspanmi allicharqa allpantinpi
wan hatunchasqam kanqa. Chay or- llaqtan kunan qawasqanchik hina
qomanmi rinqaku llapallan nacion mirananpaq.
runakunaqa” nispa (Isaias 2:2). 14 Ichaqa yapatawanmi Jehova´
13 Isaiaspa chay willakusqanpa
Dios llaqtanta libranqaraq, chay-
cumplikusqanqa ancha admiraku- wanmi Allpantinpi reqsisqa kanqa.
napaqmi karqa. 1919 kaq watapi sa- Admirakuypaq atiyninwanmi Jeho-
paqchasqa cristianokunaqa kallpan- ´
va Diosqa lliw enemigonkuna-
chakuspa allpantinpi predicayta qa- ta puchukachispan llaqtanta libran-
llaykurqaku chaymi cheqap Diospa qa mosoq pachapi kawsananku-
yupaychayninta hatuncharqa. 1930 ´
paq. Maynataraqcha kusikusunchik
watamantapacha ‘sapaq ovejakuna- mana allinkuna tukuruptin ima
pas’ rikurimuyta qallaykurqaku tiempomantapas aswan allin kaqku-
(Juan 10:16). Puntataqa achka wa- na qallariptinpas. ¡Mayna kusikuna-
ranqam karqaku, chaymantaqa pa- ´
˜ paqcha kanqa! (Apocalipsis 21:1-4.)
chak-pachak waranqantinna, ku-
˜ ˜ ´
nannataqmi wara-waranqantinnam Kay tiempopi Jehova Dios
runakunaqa Diosta yupaychach- amparasqanmanta
kanku. Apostol Juanqa revelacion- 15Qawasqanchikman hina Jo-
ninpi qawasqanpim paykunamanta sueypa tiemponpi Israelpa miray-
˜
nirqa “achkallana runakunata llapa-
14. ¿Imaynataraqmi Diosqa llaqtanta li-
´ branqa?
13. ¿Haykataq Jehova Diospa testigonku-
naqa yapakururqaku Diosmanta yachas- 15. ¿Imanasqataq kay tiempopiqa Jehová
qaykimantapacha? Diosqa llaqtanta amparananraq?

22 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

 ´
ninkunaqa Jehova Diospa ampara- tiempopi Diospa llaqtanta wakin
˜
nantam suyarqaku. ¿Hinallachu nakarichiq gobiernaqkunapa otaq
kay tiempopi Diospa llaqtanwan- Diosta serviq tukuqkunapa sutinta?
pas? Chaynamiki. Jesusqa qatiqnin- ¿Imataq paykunata pasarqa? ¿Imay-
˜
kunata anyarqana kaynata: “Hinap- nataq kunanqa kachkanku? Yaqa
˜
tinmi nakarinaykichikpaq entregas- llapallankum Moisespa chaynataq
˜
qa kaspa wanuchisqa kankichik, Josueypa tiemponpi faraonta pasas-
˜
noqaraykum llapa runakuna cheq- qanman hina pasaypaqtam chinka-
nisunkichik” nispa (Mateo 24:9). runku. Hinaspaqa, ¿imaynataq
Kunankamaqa achka nacionkuna- ˜
kachkanku Diosman sonqo wanuq-
´ ´
pim Jehova Diospa testigonkuna- kunaqa? Paykunataqa Jehova Dios-
˜
taqa llumpa-llumpayta nakarichir- mi yuyachkan, chaytam ichaqa ma-
qaku chaynataq qatikacharqakupas. nam pipas chinkarachinmanchu.
´
Jehova Diosmi ichaqa llaqtanta ya- Manam pipas neganmanchu llaq-
napachkan (Romanos 8:31). Pala- tanta amparananpaq prometesqan-
branpiqa “manam pipas, contray- ´
man hina Jehova Diosqa cumplis-
ki[chik]pi atirqachu arma ruray- qanta.
ta” nispa kallpanchawaptinchikqa, ´
qawachiwanchikmi Diospa Munay- Kay tiempopi Jehova
chakusqanmanta predicasqanchik- Dios llaqtanta mikuchispa
ta chaynataq Jesuspa qatiqninkuna cuidasqanmanta
´
kanankupaq yanapasqanchikta ma- 17 Jehova Dios llaqtanta chunniq-
˜
nam imapas harkay atisqanta (Isaias pi mikuchisqanman hinam, noqan-
54:17). chiktapas ‘allin yuyayniyoq con-
16 Cheqnichkaptinkupas Jeho- fianza sirvientewanmi’ yanapawan-
´ chik paymanta yachananchikpaq
va Diospa llaqtanqa hinallam mi-
´ (Mateo 24:45). Una-unay wata Bi-
rachkan. Jehova Diospa testigon-
kunaqa 236 nacionkunapi chayna- bliapi pakasqa hina yachachi-
taq llaqtakunapipas predicachkan- kuykunamantam yachachiwan-
chik, chaymi alayrillata qawachin chik. Chaymi Diosmanta willakuq
chinkachiwananchikpaq otaq upa- Danielman angelpa nisqan cumpli-
llachiwananchikpaq munaqkuna- kuchkan: “Ichaqa Daniel, kay wi-
´ ´
manta Jehova Diosninchik ampa- llasqaykunataqa libropiya wichqa-
˜ ´
rawasqanchikta. ¿Yuyarinkichu kay ruyna hinaspaya tukupay tiempo
chayamunankama selloykuy. Ach-
16. ¿Imakunatam qamqa qawarqanki
´
Jehova Diosqa llaqtanta amparasqan- 17. ¿Imaynata yachachiwananchikpaq-
´
manta? taq Jehova Diosqa prometerqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 23

 ˜
kallana runakunam kayman-wak- wata Diosmanta cheqapta mana ya-
man purinqaku aswan-aswan ya- ´
chaspanku hinaspa Jehova Dios qe-
chayniyoq karuyta munaspanku” panchaqkunapa yachachisqanku-
nispa (Daniel 12:4). ta cristiano tukuqkuna yanqakuna-
18 Tukupay tiempopim kawsach- ta yachachiptinkupas Diospa Pala-
kanchik chaymi Bibliapa nisqan- branpi cheqap yachachikuykunam
man hina Diosmanta cheqap ya- ichaqa chaykunata vencerurqa, hi-
chayqa aswan-aswan kachkan. ´
naptinmi kay tiempopiqa Jehova
Chaymi kay tiempopipas chuya es- Diosta serviy munaqkunata yana-
piritupa yanapasqanman hina kay panpas.
˜
Pachapi cheqap yachachikuy mas- 19 Noqanchikpas mana iskayrayas-
kaq runakunaqa cheqap Diospa pam Josueypa nisqanman hina
munayninmanta yachaytam atin- nichwan: “Yupaychasqanchik Tayta
manku. Bibliaqa ima libromanta- Diospa tukuy allin prometesqanku-
pas enteron pachapi runakuna lee- naqa cumplikusqanta. Chaykuna-
nankupaqqa kachkanmi, chayman- mantaqa manam chullapas yanqa-
tapas cheqap yachachikuyninkuna- qa karqachu” nispa (Josuey 23:14).
manta entiendechiwananchikpaq ´ ´
Cheqaptama Jehova Diosqa serviq-
Bibliamanta achka qellqakuna- ninkunata libran, amparan chay-
´ ˜
pas kanmi. ¿Que ensena realmen- nataq mikuchinpas. ¿Yachanki-
te la Biblia? 1 nisqan sutiyoq li- chu Diospa imapas prometesqanqa
broqa Bibliata estudiaspa yachanan- tiempollanpi mana cumplikusqan-
´ ´
chikpaqmi, chay libropa listantaya ta? Manacha. Diospa Palabranqa
qaway. Wakin yachachikuykuna- cheqappunim, chaymi nisqanpiqa
´
qa kaykunam “¿Cual es la verdad hapipakunchik.
´ ´
acerca de Dios?”, “¿Donde estan 20 ¿Imaynataq kasunchik hamuq
´
los muertos?”, “¿Que es el Reino
tiempopiqa? Yaqa llapanchiktam
de Dios?” chaymantapas “¿Por ´
´ Jehova Diosqa prometewanchik
que
˜ permite Dios el sufrimiento?”. Allpantinpi sumaq paraisopi kusis-
Nawpa tiempomantaraqmi kay-
kunamanta runakunaqa tapukur- qa kawsakunanchikpaq. Llaqtanpi
qaku, kunanmi ichaqa chaykuna- wakillanmi ichaqa Cristowan hanaq
˜
manta yachanmankuna. Una-unay 19. ¿Imakunatam Diospa prometesqan-
´ man hina cumplikusqanta qawarunki,
1 Jehova Diospa testigonkunapa rurasqan.
chaynaqa imaniwaqtaq cumplikusqan-
18. ¿Imanasqataq kay tiempopi Dios- manta?
manta cheqap yachayqa aswan-aswan 20. ¿Imanasqataq hamuq tiempota con-
kasqanta nichwan? fianzawan suyananchik?

24 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

pachamanta kamachikunankupaq
˜ ¿Imaniwaqtaq?
suyakuyniyoq kanku. Mayqanna su-
´
yakuyninchik kaptinpas, Dios- ˙ Jehova Diospa ¿ima prometes-
man sonqom Josuey hina kanan- qankunataq Josuey kawsananka-
maqa cumplikurqa?
chik, chay suyasqanchik tiempoqa
´ ˙ ¿Diospa ima prometesqanpa
chayamunqapunim. Jehova Diospa
˜ cumplikusqantataq qamqa
prometesqanta yuyarispaqa noqan- qawarunki?
chikpas nisunchikmi: “Chaykuna-
˙ ¿Imanasqataq Diospa palabran-
mantaqa manam chullapas yanqa- piqa confiananchik?
qa karqachu” nispa.

“DIOSPA SONQONPI
KAQKUNATAPAS”
YACHANAPAQ
REQSISUNCHIK
“Espirituqa tukuy chaykunata yachaspanmi reqsintaq Diospa
sonqonpi kaqkunatapas.” (1 CORINTIOS 2:10.)

C RISTIANOKUNAQA yaqa llapa-

llanchikmi yuyarinchik Biblia-
manta chayllaraq cheqapta yachas-
ta, imanasqam wakin runakunalla
hanaq pachaman rinankupaq su-
yakuynin kanman hinaspa imataq
panchik kusikusqanchikta. Yachan- suyakuynin kanqa Diosman son-
´ ´ qo wakin runakunapaq. Bibliata-
chikma imanasqam Jehova Dios-
´
pa sutinqa aswan allin kasqanta, qa estudiaqpascha karqanchik icha-
˜ qa kay tiempopi wakin runaku-
imanasqataq runakuna nakarisqan-
´
kuta Diosqa manaraq tukuchisqan- na hina manama kaykunamantaqa
˜
entienderqanchikchu. Noqanchik-
1. Rimariy imakunam kanman wakin ya-
chachikuykuna chayllaraq Biblia estu- qa karqanchik karullamanta yun-
˜
diaqkunata kusichiq. kata otaq montanata qawaq runa
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 25
hinam. Karullamantaqa manam qa- yachachikuykunamanta chayllaraq
wanchu imakuna chaypi kasqan- yachaspa kusikusqanchikman hina
˜ ´
ta. Chayman chayaruspan chayna- winaypaqcha kusikusunchik
taq monte ukuman yaykuruspam 3 Hinaspaqa ¿imanasqataq ‘Dios-

ichaqa mana haykapipas piensas- pa sonqonpi kaqkunamantaqa’ ya-

˜
qan kaqkunatam qawan: machu- chananchik? Iniyninchikta kallpan-
llay-machu sachakunata, tukuy rik- chanapaqqa manam creesqanchik-
chaq waytakunata, tukuy clase pu- manta yachaylla-yachananchikchu,
run animalkunata hinaspa uru- aswanqa yachananchikpunim ima-
kunata chaynataq admirakunapaq nasqataq chayna kasqanta. Cristia-
´ nokunataqa Bibliam kallpanchan
tukuy imakunatapas. Chaynallama
˜ “sonqoykichikmantapuni otaq
noqanchikpas karqanchik: Biblia-
manta yachananchikpaq yanapa- allin piensayninkuwan” kawsanan-
waptinchikqa chayllaraqmi “Dios- kupaq chaymi “yachan[qaku] Dios-
pa sonqonpi kaqkunatapas” yachas- pa munasqanta, imam allin ruray-
panchik reqsirqanchik (1 Corintios ta, imam agradonpaq kasqanta hi-
2:8-10). naspa imam allinpuni kasqanta”
2 Hinaptinqa, ¿contentakuchwan- (Romanos 12:1, 2). Chaymantapas
´ ˜
Jehova Diospa manawasqanchik-
chu Bibliamanta “pisillata ya-
ta imapaq kasqanta entiendespaqa
chaspanchik”? Bibliapiqa “Diospa
chayllapunim kasukusunchikpas.
sonqonpi kaqkunatapas” nispanqa Chaynaqa, ‘Diospa sonqonpi kaq-
Diospa yachayninmantam willach- kunamanta’ yachasqanchikqa kall-
kan, chayqa runakunapaq pakas- panchawasunchikmi mana hucha-
qa hina kachkaptinpas cristianoku- llikunanchikpaq chaynataq “allin-
namanmi ichaqa chuya espirituqa ˜
kuna ruray munaqllana kananchik-
revelarqa (1 Corintios 2:7). ¡Mana paq” (Tito 2:14).
´
tukuy atinama Diospa yachachi- 4 Hinaptinqa, Diospa sonqon-
kuyninkunamanta yachayqa! Mana pi kaqkunata yachananchikpaq-
´ ´
tukuy atina kaptinmi, Jehova Dios- qa estudiananchikma. Estudias-
pa imayna piensasqanta chaynataq paqa manam leeyllachu-leena, as-
rurasqantapas manam haykapipas wanqa entiendenapaq hinam lee-
llapallanmantaqa yachayta atisun- na yachasqanchikkunamanta chay
chu. Bibliamanta yachanapuni kaq
3. ¿Imanasqataq allinta yachananchik
2. ¿Imanasqataq Diospa Palabranmanta imapi creesqanchikta?
˜
yachaspanchikqa winaypaq kusikusun- 4. ¿Imaynatataq Bibliata allinta estu-
chik? diana?

26 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

leesqanchikpi imakunam astawan mi’ paykunaqa Serviqnin Jesus-
yachanapaq kaqpi reparaspa (2 Ti- pa yachachisqanta humillakuykus-
moteo 1:13). Leesqanchikpa ima- pa kasukuqkunam karqaku. Payku-
manta willasqantam entiendenan- ´
nama allin educacionniyoq runa-
chik. Bibliata estudiaspanchikqa kunapa qayllanpiqa warmachakuna
piensananchikmi imaynatam yana- hina karqaku (Mateo 11:25; Hechos
pawanchikman allinta kawsanan- 4:13). ‘Diosqa kuyaqninkunapaq
chikpaq chaynataq runamasinchik- alistasqanmanta’ willaspanmi apos-
ta yanapananchikpaqpas. Hinaptin ˜
tol Pabloqa iniqmasinkunata nir-
‘Bibliapi llapallan qellqasqa kaq- qa: “Tukuy chaykunatam Dios req-
kunaqa Diospa Espiritunpa qos- sichiwarqanchik Espiritunwan. Es-
qan kaspan allinmi’, chaymi ‘Jeho- pirituqa tukuy chaykunata yachas-
´
va Diospa llapa rimasqankuna- panmi reqsintaq Diospa sonqonpi
tam’ estudiananchik (2 Timoteo 3: kaqkunatapas” nispa (1 Corintios 2:
´
16, 17; Mateo 4:4). Cheqapma Bi- 9, 10).
bliata estudianapaqqa anchata kall- 6 ¿Imaynatataq Diospa espiritun-
panchakuna, chayna kaptinpas qa “tukuy chaykunata yachaspan-
kusichiwanchikmanmi. Chayman- mi reqsintaq Diospa sonqonpi kaq-
tapas ‘Diospa sonqonpi kaqkunata’ kunatapas”? Bibliamanta yacha-
´
entiendeyqa manama llumpay sasa-
chikuyninkunata sapakama cristia-
chu.
nokunaman yachachinanmantaqa,
´ ´
Jehova Diosqa llampu Jehova Diosqa chuya espiritunwan-
sonqokunamanmi yachachin mi llaqtanta nanachikun, chaymi
´ chaynintakama hukllawasqa llaq-
5 Manama pipas piensananchu
‘Diospa sonqonpi kaqkunata’ mana tanta Bibliamanta yachachin (He-
haykapipas entiendey atinanman- chos 20:28; Efesios 4:3-6). Allpan-
ta escuelapi sasachakuq otaq es- tinpim congregacionkunaqa Bi-
tudiayta mana gustaq kaptinpas. bliamanta estudianankupaq huk
Kay Pachapi Jesus kanankama, ¿pi- arreglota qatikunku, chaymi chay-
´ man hina iskay-kimsa watallapi Bi-
kunamanmi Jehova Diosqa mu-
nayninta yachachirqa? Manam ya- bliamanta yachachikuykunata yu-
´
chayniyoqkunatawan entiendeq- yarinku. Chaynatama chuya espi-
kunatachu, aswanqa ‘mana ancha rituqa congregacionpi runakunata
educacionniyoq kasqankunaman- yanapan humillakuq kayta hatalli-
5. ¿Pikunataq “Diospa sonqonpi kaqku- 6. 1 Corintios 2:10 nisqanpiqa, ¿ima-
natapas” entiendenman? mantam chaypi willakuchkan?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 27

 ˜
nankupaq hinaspa “Diospa sonqon- nataqa nawpaq tiempopi runaku-
pi kaqkunatapas” entiendenanku- namanqa Diosqa manam reqsichir-
paq (Hechos 5:32). qachu, kunanmi ichaqa akllasqan
apostolninkunaman hinaspa pay-
Imakunataq kanman ‘Diospa manta willakuqkunaman Espiritun-
sonqonpi kaqkunaqa’ takama reqsichin. Pakasqa kaqku-
7 ‘Diospa sonqonpi kaqkunataqa’ ´
´ naqa kayma: Jesucristomanta allin
manama sasa entiendena kaqpaq- noticiawanmi mana judio kaqkuna
´
chu hapinanchik. Cheqapma yaqa judiokunapa herencia chaskiqma-
lliw runakunapaqmi pakasqa hina ˜
sinna rikurirun, paykunawan huk-
kachkan. Kayqa manam Diospa ya- ˜
llana kasqankuraykum Cristo Je-
chaynin sasa tarina kaptinchu, as- suspi Diospa promesan chaskiqma-
˜ ˜
wanqa Satanaspa enganasqan kas- sinna karunku” nispa. Chayman-
´
panku Jehova Dios llaqtanwan ya- ta Pabloqa willarqataqmi “tukuy
napasqanta wischupakunku (2 Co- imapas unanchaq Diosmi qallariy-
rintios 4:3, 4). mantapuni kikillanpaq waqaycha-
8 Apostol Pabloqa Efeso congre-
kusqanta yachaykachiwarqa, pakas-
gacionman cartaspanmi 3 kaq ra- qa kaqtam kunawarqa llapallanman
kiyninpi qawachiwanchik ‘Diospa willakunaypaq” nispa (Efesios 3:
´
sonqonpi kaqkunaqa’ Jehova Dios- 5-9).
pa yaqa llapallan serviqninkuna- 9 Pabloqa willarqataqmi Diospa
pa Bibliamanta suti reqsiylla ya- ˜
munasqanqa “altokunapi [...] iniq-
chachikuykuna kasqanta, wakin- ˜ ˜
kunata hukllamanna hununasqa-
qa kanman pitaq prometesqa ta qawaspanku yachanqaku Dios-
Miray kasqanmanta, Diospa Mu- ninchikqa mana haypay atina ya-
naychakusqanpi Jesus gobiernas- chayniyoq kasqanta” nispa (Efesios
qanmanta chaynataq runakuna- ´
3:10). Jehova Diosqa llaqtanta na-
manta sapaqchasqa hanaq pacha- nachikusqanta qawaspankum an-
man rinankupaq kaqkunamanta gelkunapas Diospa yachayninman-
yachaypas. Pablom nin: “Kayku- ta aswan allintaraq yachanku. ¡May-
´
7. ¿Imanasqataq achka runakuna “Dios- nataraqma kusikunchikqa angel-
pa sonqonpi kaqkunatapas” mana en- kunapa yachay munasqankumanta
tiendenkuchu? yachaspanchik! (1 Pedro 1:10-12.)
8. Diospa sonqonpi kaqkunamantaqa,
¿imakunamantam apostol Pabloqa Efeso 9. ¿Imanasqataq anchata kusikunapaq
congregacionman cartaspan 3 kaq rakiy- kanman “Diospa sonqonpi kaqkunata-
ninpi willarqa? pas” entiendeyqa?

28 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

Chaymantapas Pabloqa kallpancha- qepataqa hanaq pachapi kaq ‘war-
˜
wanchikmi “llapallan iniqkunawan mipaqa’ manaraqmi mirayninman-
kuska [...] mayna anchoch, may- ta chullallapas Satanasta chayna-
na largoch, mayna ukuch hinaspa taq rurasqankunatapas chinkachiy
˜ atiq karqaraqchu. Chaymi willakuq
mayna hatuncha” Cristopi iniyqa
kasqanta entiendenanchikpaq (Efe- Isaiasqa “mana wachakuq” chay-
sios 3:11, 18). Chaynaqa Diospa nataq “llakisqa sonqoyoq” warmi-
sonqonpi kaqkunamanta manaraq wan tupanaykachirqa (Isaias 54:1,
yachasqanchikmanta wakillantapas 5, 6). Tiempollampim ichaqa Be-
´ len sutiyoq llaqtachapi Jesus na-
yachasunchikya.
cerqa. Chayna kaptinpas bautiza-
Diospa sonqonpi kuspan chuya espiritupa akllas-
kaqkunamanta wakin qan chaynataq Diospa sapaqchas-
yachachikuykuna ˜ ´
´ qan churin kaptinna Jehova Diosqa
10 Yachanchikma Genesis 3:15 nis- nimurqa: “Paymi kuyasqay Chu-
qanman hina Diospa hanaq pacha- riy” nispa (Mateo 3:17; Juan 3:3).
pi kaq ‘warmipa’ ‘mirayninman- Chayraqmi warmipa ‘miraynin-
ta’ sapaqchasqa kaqnin Jesus kas- manta’ sapaqchasqa kasqan rikuri-
qanta. Chayta astawanraq entiende- ˜
´ ramusqa. Chaymantanam Jesuspa
nanchikpaq tapukuchwanpascha: qatiqninkunatapas chuya espiritu-
“¿Haykapimantataq Jesusqa pro- qa akllaruspa sapaqcharurqa Dios-
metesqa Miray karqa? ¿Hanaq pa- pa churinkuna hina kanankupaq.
challapiraq kachkaspanraqchu icha ˜
Una-unayna mana wachakuq kas-
kay pachapi runa hina nacespanchu ´
pa llakikuchkaptinmi, Jehova Dios-
icha bautizakuruspanchu icha wa- pa hanaq pachapi kaq ‘warmiqa’
˜ ˜
nusqanmanta kawsarimuspan- ‘kusikuywanna qaparinman’ karqa
chu?” nispa. (Isaias 54:1; Galatas 3:29).
11 Diosqa prometerqa hanaq pa- 12 Chaymantapas Diospa sonqon-

chapi kaq llaqtanman tupanayka- p i k a q k u n a m a n t a re ve l aw a r -

chisqan ‘warmipa’ miraynin ka- qanchiktaqmi r unakunamanta
nanta hinaspa chay mirayqa cule- 144.000 runakunallata Diosqa ak-
brapa umanta chamchananta. Icha- llasqanmanta (Apocalipsis 14:
qa waranqantin waranqantin wata ´
1, 4). Jehova Diospa testigonkuna-
10, 11. Bibliapi nisqanman hina, ¿hay- 12, 13. Bibliapi ¿ima textokunataq qa-
kapimantataq Diospa hanaq pachapi kaq wachin sapaqchasqa cristianokuna kay
‘warmipa’ ‘mirayninmanta’ sapaqchasqa Pachapi kawsanankukama “allin yuyayni-
churin Jesus karqa? yoq confianza sirviente” kasqanta?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 29

qa yachanchikmi sapaqchasqa cris- hina chay punchawllapi allin yu-
tianokunaqa kay Pachapi kaw- yayniyoq confianza sirvienteman-
sanankukama “allin yuyayni- ta rimaspanmi Jesusqa yachachich-
yoq conf ianza sir viente” kas- ˜
karqa huk nacionna Israel nacion-
´
qankuta, paykunamantama Jesusqa pa rantinpi Diospa allin yuyayniyoq
imam horapi sirvientemasinkunata ˜
confianza sirvientenna kananman-
“mikuchinanpaq” churasqanman- ˜
ta. Apostol Pedronataq chayman-
ta nirqa (Mateo 24:45). Hinaptin- ta sapaqchasqa cristianokunaman
qa, ¿Bibliapi qawachichwanchu kay qellqaspanmi nirqa: “Qamkunam
nisqanchik chayna kasqanta? ¿Ma- ichaqa kankichik akllasqa runaku-
˜ ˜
nachu kaynata nispanqa iniqmasin- na [...], Diosllapaqna kawsaq nacion
kunaman yachachiq wakin cristia- hinaspa Diospa runankuna” nispa
nokunamantapas Jesusqa rimach- (1 Pedro 1:4; 2:9). Chaynaqa ‘Dios-
kanman karqa? ´
pa cheqap akllasqankunam’ Jehova
˜
13 Israel nacionmanmi Diosqa nir- Diospa sirvientenna
˜ karqaku (Gala-
qa: “Qamkunam testigoy kanki- tas 6:16). Nawpaq Israel nacion huk
chik. Akllakusqay serviqniykunam ‘sirviente’ hinalla kasqankuman hi-
kankichik” nispa (Isaias 43:10). nam, sapaqchasqa cristianokuna-
Ichaqa tiemponchikpi 33 kaq wa- pas kay Pachapi kawsanankuka-
tapi nisan sutiyoq killapa 11 kaq maqa ‘allin yuyayniyoq confianza
punchawninpim Jesusqa kay na- sirvientellam’ kanku. ¡Mayna ku-
cionta Diosqa wischupakusqan- sikunapaqmi Diospa sirvientenku-
manta willakurqa, chaymi payku- na ‘mikuchiwachkanchikman’ hina
˜ ˜
naqa manana serviqninnachu kar- yachachiwasqanchikqa!
qaku. Chaymanta Israel nacionpi
punta apaqkunaman nirqa: “Diospa Bibliata estudiayqa
munaychakusqanmanqa manam kusichiwanchikmanmi
˜ 14Bibliamanta imatapas yachas-
yaykunkichiknachu, chaymanqa
yaykunqaku paypa munasqanman qanchikmanta aswan allintaraq en-
˜ tiendespanchikqa kusikunchik-
hina kawsaqkunanam” nispa. Ru- ˜
nakunamanpas nirqataqmi: “Wasi- mi iniyninchik aswan allinta tak-
˜ yasqanta qawaspanchik. Chaymi
kichikpas chunninqana” nispa (Ma-
´ Bibliataqa leeylla-leenamantaqa es-
teo 21:43; 23:38). Chaynama Is-
´ tudiaspam kusikuchwan. Chayna-
raelpa mirayninkunaqa Jehova
´
Diospaqa manama allin yuyayni- 14. ¿Imanasqataq Bibliata leeylla-leena-
yoq confianza sirviente hinachu mantaqa estudiayqa kusichiwanchik-
´
karqaku (Isaias 29:13, 14). Chayma man?

30 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007

qa Bibliamanta qellqanchikkuna- La Atalaya nisqa sutiyoq revistapi
ta leespaqa kaynata tapukuwaq- “Preguntas de los lectores” (Leeqku-
mi: “Yachasqaymantaqa, ¿imalla- napa tapusqankumanta) nisqa wi-
´
tapas kay leesqayqa yachachiwan- llakuykunata, chayma yanapawa-
chu? ¿Bibliapi wakin textokunata sunchik wakin textokunata alli-
otaq ima yachachikuytapas kay lees- allinta entiendenanchikpaq. Chay
qaymanta astawan yachanay - willakuykunapi Bibliapa texto-
´
paq yuyariymanchu?” nispa. Lees- kunawan imayna yachachisqanpiya
qaykiman hina imamantapas asta- allinta reparasunchik. Chaynata ru-
˜
wan yachanaykipaq tapukuspayki- raspanchikmi ‘entiendeqna kasun-
˜ chik’ (Hebreos 5:14). Chaymanta-
qa, qellqaruspa qepa punchawtana
tiempochakuspayki chaymanta as- pas Biblianchikpi otaq sapaq pa-
tawan estudiay. pelchapi yachasqanchikmanta qell-
15 ¿Imakunamanta astawan estu- qaykuspaqa, estudiasqanchikqa
diaymi yanapawanchikman asta- allinninchikpaqmi kanqa chayna-
wan yachananchikpaq chaynataq taq runamasinchikkunatapas yana-
kusichiwanchikmanpas? Runaku- pasunchikmi.
napa allinninpaq Diospa contraton- Churikichikta yanapaychik
kuna rurasqanmantam aswan allin- Biblia estudiasqankuwan
ta estudiachwan. Chaymanta- kusikunankupaq
pas Jesucristomanta willamuq 16Tayta-mamakunaqa churinku-
willakuykunata otaq Bibliapi willa- tam kallpanchanmanku Diospa
kuqkunapa qellqasqanku libroku- munayninmanta astawan yachay-
namanta hukllatapas qayllasman- pi kallpanchakunankupaq. Manam
ta estudiachwanmi. Chaynallataq- haykapipas warmakunataqa hapi-
´
mi kay tiempopi Jehova Diospa tes- nankuchu Diospa sonqonpi kaq-
tigonkunapa rurasqankumanta Los kunamanta mana yachay atiqpaq.
´
testigos de Jehova, proclamado- Churinkutaqa kallpanchanmanku
res del Reino de Dios nisqa librota imamantapas allinta estudiaspan-
leespa estudiachwan.1 Kaqtawanmi ku preparakunankupaq chayman-
˜
leechwanpas nawpaq qellqakusqan ta familiapi estudiaspanku chay ya-
´
1 Jehova Diospa testigonkunapa rurasqan. chasqankumanta tapunmanku.
Familiapi estudiaspa paykunawan-
15. ¿Imakunamanta allinta estudiaymi
astawan kusichiwanchikman? Hinaptin, 16. ¿Imaynatataq tayta-mamakunaqa
¿imakunataq yanapawasun estudiasqan- churinkuta yanapanmanku Biblia estu-
chik allinnichikpaq kananpaq? diasqankuwan kusikunankupaq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007 31

 ˜ ´
mi practicanmanku imapi inisqan- 18Chaynama Bibliamanta estu-
kuta defiendenankupaq chayna- diasqanchikqa yanapawasunmi as-
´
taq yachasqanku cheqap kasqan- tawan Jehova Diosman asuykuna-
ta Bibliawan qawachinankupaqpas. paq. Diospa Palabranpunim chayna
Chaymantapas Veamos “la buena kasqanta qawachin: “Yachayniyoq
tierra” 1 nisqa sutiyoq folletowan ya- runataqa yachayninmi defienden.
napachikuspa yachachinmanku Bi- Chaynataqmi kapuqniyoqtapas
˜ qollqen defienden. Chaywanpas ya-
bliapi nawpa tiempopi llaqtaku-
na maylawpim kasqanta willas- chayniyoq kaymi aswan allinqa. Ya-
qanmanta yachanankupaq hinaspa chayninmi allinta kawsachin chay
semanapaq Bibliamanta leesqan- runataqa” nispa (Eclesiastes 7:12).
Chaynaqa ancha allinmi Diospa ya-
chikmanta willakuykunata allinta
chachikuyninkunamanta entiende-
entiedenankupaq. ´
17 Cheqaptama´ Bibliata estudia-
napaq kallpanchakuyqa. Chayma
sasa entiendena kaqkunata yacha-
nanchikpaq kallpanchakuspan- nanpaq kallpanchakuqtaqa Bibliam
˜
chikqa astawanmi iniyninchik- nin: “Tarinkitaqmi Diospa yachay-
ta takyachin. Chayna rurayqa ninta” nispa (Proverbios 2:4, 5).
˜ ´
mayna allinna kaptinpas manama
chaypaqqa tiemponchikta hapi- 18. ¿Imanasqataq allinpuni ‘Diospa son-
˜ qonpi kaqkunamanta’ estudianapaq kall-
nanchikchu hununakuykunapaq panchakuyqa?
˜
preparakunanchikmantaqa, hunu-
´ ´
nakuykunapima Jehova Diosqa ya-
chachiwanchik ‘allin yuyayniyoq ¿Imaniwaqtaq?
confianza sirviententakama’. Chay- ˙ ¿Imakunataq kanman ‘Diospa
˜
nataq astawan estudiaspaqa hunu- sonqonpi kaqkunaqa’?
nakuykunapipas allintam rimari- ˙ ¿Imanasqataq Diospa sonqonpi
˜
sunchik Aslla Hununakuspa Biblia- kaqkunamantaqa mana haykapi-
manta Estudiopi otaq Diosmanta pas llapallanmantaqa yachayta
Willanapaq Yachachiq Escuelapi se- atisunchu?
manpaq Bibliamanta leesqanchik- ˙ ¿Imanasqataq cristianokunaqa
manta discurso qosqankupipas. ‘Diospa sonqonpi kaqkunataqa’
´
yachayta atichwan?
1 Jehova Diospa testigonkunapa rurasqan.
˙ ¿Imakunatataq rurachwan ‘Dios-
17. ¿Imanasqataq Bibliata astawan estu- pa sonqonpi kaqkunamanta’ as-
diananchikpaq allinta tanteakuspa tiem- tawan yachanapaq?
ponchikta hapina?
w 07-QUA 11/1
32 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE NOVIEMBRE DE 2007
34567
1 DE DICIEMBRE DE 2007

Jesuspa qatiqnin kanankupaq

imayna yanapanamanta

Runakunata yanapaypi allin

yachachiqta qatipakusun
´
Jehova Diospa Llapallan
kamachiq kasqan hinaspa
Diospa Gobiernon
´
¿Yanapankichu Jehova Diospa
llapallan kamachiq kasqanta?
 ´
LLAQTA CUIDAQ 6
JEHOVA D IOSPA MUNAYCHAKUSQANMANTA WILLAKUSPA
December 1, 2007 Sapa kutim rurakun yaqa: 28.578.000 Vol. 128, No. 7

´
LLAQTA CUIDAQ REVISTAQA allpantinpi Tukuy Munaychakuq Jehova Diosta hatunchanapaqmi RURASQA KACHKAN.
Kay pachapi tukuy ima pasasqanqa Bibliapa willakuyninkuna imayna cumplikusqanmanta qawachin. Llapallan
˜
llaqtakunata kallpanchan allin noticiakunawan imaynam Diospa Munaychakusqanqa runamasin nakarichiqkunata chaylla
puchukachinanmanta hinaspa Allpatapas paraisoman tikrananmanta willaspa. Runakunatapas yanapan Diospa churasqan Rey
˜ ˜
hina Jesucristo kamachikamusqanpi i ninankupaq chaymanta chaqchusqan yawarnin runakunata wi nay kawsayta
´
haypanankupaq yanapasqanpipas. Llaqta Cuidaq revistataqa, 1879 watamantapunim Jehova Diospa testigonkunaqa kunankama
hinalla rurachkanku, kay revistaqa manam sayapakunchu runakunapa imaymana gobiernay munasqankumanqa. Yachachisqanqa
Bibliapa nisqanman hinam.

¿Munawaqchu astawanraq yachayta otaq wasikipi gratislla Bi-

´
bliamanta yachachisunaykitapas? Jehova Diospa testigonkuna-
KAY REVISTAPI pa nacionnikipi cuentallikuq hatun wasin maymi kasqanmanya
´
qellqamuy:
3 Jesuspa qatiqnin kanankupaq imayna Alemania: Niederselters, Am Steinfels, D-65618 Selters. Argentina:
yanapanamanta Casilla de Correo 83 (Suc. 27B), 1427 Buenos Aires. Bolivia: Casilla
´
6397, Santa Cruz. Canada: Box 4100, Halton Hills (Georgetown),
Ontario L7G 4Y4. Chile: Casilla 267, Puente Alto. Colombia: Apar-
10 Runakunata yanapaypi allin yachachiqta qatipakusun ´
tado Postal 85058, Bogota 8, D.C. Costa Rica: Apartado 187-3006,
´ Barreal, Heredia. Dominicana, Rep.: Apartado 1742, Santo Domin-
18 Jehova Diospa Llapallan kamachiq kasqan hinaspa go. Ecuador: Casilla 09-01-1334, Guayaquil. El Salvador: Aparta-
˜ ´
Diospa Gobiernon do Postal 401, San Salvador. Espana: Apartado 132, 28850 Torrejon
´
de Ardoz (Madrid). Estados Unidos de America: Wallkill, NY 12589.
´ Guatemala: Apartado postal 711, 01901 Guatemala. Honduras:
25 ¿Yanapankichu Jehova Diospa llapallan kamachiq ´
Apartado 147, Tegucigalpa. Mexico: Apartado Postal 896, 06002
kasqanta? ´ ´
Mexico, D. F. Nicaragua: Apartado 3587, Managua. Panama: Apar-
´
tado 0819-07567, Panama. Paraguay: Casilla de Correo 482, 1209
´ ´
Asuncion. Peru: Apartado 18-1055, Lima 18. Puerto Rico 00970:
LLAQTA CUIDAQTA ESTUDIANAPAQ P.O. Box 3980, Guaynabo. Suiza: P.O. Box 225, 3602 Thun. Uruguay:
Casilla 17030, 12500 Montevideo. Venezuela: Apartado 20.364, Ca-
24-30 DE DICIEMBRE: racas, DC 1020A.
Jesuspa qatiqnin kanankupaq imayna yanapanamanta KUNANMI RURAKAMUN 161 RIMAYKUNAPI. KILLAPI ISKAY KU-
´ ´ ´ ´ ´
TITA: afrikaans, albanes,* aleman,*26 amarico, arabe, armenio, be-
3 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 19, 70. ´ ´
col, bengalı, bulgaro, cebuano,* checo,*2 chichewa,* chino, chi-
´ ´
no simplificado,* cibemba,* cingales, coreano*26 (tambien en
31 DE DICIEMBRE–6 DE ENERO: ´ ˜
braille), croata,* danes,*6 efik,* eslovaco,* esloveno, espanol*268
´ ´ ´ ´
Runakunata yanapaypi allin yachachiqta qatipakusun (tambien en braille), estonio, ewe, finlandes,*68 fiyiano, frances*26
´
(tambien en braille), ga, georgiano,* griego,* gun, hebreo, hi-
10 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 67, 81. ´ ´
ligaynon, holandes,*6 hungaro,*26 igbo,* ilocano,* indonesio, in-
´ ´ ´ ´
gles*68 (tambien en braille), italiano,*26 japones*26 (tambien en
7-13 DE ENERO: braille), kiniaruanda, kirundi, lingala, lituano, luvale, macedonio,
´ ´ ´
malayalam, malgache,* maltes, myanmar, noruego,*6 pangasinan,
´
Jehova Diospa Llapallan kamachiq kasqan hinaspa ´ ´ ´
panjabı, polaco,*26 portugues*268 (tambien en braille), raroton-
Diospa Gobiernon ´
gues, rumano,* ruso,*268 samareno-leyte, samoano, sepedi, ser-
18 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 35, 63. bio, sesoto, shona,* silozi, sranangtongo, suajili,* sueco,*6 tagalo,*
˜
tai, tamil, telugu, tigrina, tok pisin, tongano, tshiluba, tsonga, tsua-
´
14-20 DE ENERO: na, turco, twi, ucraniano,* vietnamita, xhosa, yoruba,* zulu*
´ ˜ ´ ´ ´
¿Yanapankichu Jehova Diospa llapallan kamachiq kasqanta? SAPA KILLANATAQ: armenio occidental, azerı, azerı (alfabeto cirı-
´ ´
lico), baule, bislama, camboyano, chitonga, chuukes, criollo de las
25 kaq paginapi. Takinapaq takikuna: 60, 19. Seychelles, criollo haitiano, criollo mauriciano, gilbertense, groen-
´ ´ ´
landes, guaranı, gujarati, hausa, hindi, hiri motu, islandes, isoko,
´
kannada, kaonde, kazajo, kikongo, kiluba, kirguıs, kongo, kosraea-
Allpantinpi Bibliamanta yachachiypi yanapananpaqmi Llaqta Cuidaq revistataqa rurakun qoy ˜
no, kwanyama/ndonga, lengua de senas colombiana,5 lengua de
munaqkunapa kapuqninkumanta munasqankuman hina qosqankuwan. ˜ ˜
senas mexicana,5 lenguaje de senas americano,5 lenguaje de se-
˜ ˜ ´ ´ ´
Kaypi Bibliapa textonkunaqa horqosqam kachkan Biblia Ayacuchana Chuya Qellqa, nisqanmanta;
´ nas brasileno,5 leton, luganda, lunda, maratı, marshales, maya,
hinaspa maypipas NM niq tarikuptinqa horqosqam kachkan Traduccion del Nuevo Mundo ´ ´
mizo, more, nepales, niueano, oseto, otetela, palauano, papiamen-
de las Santas Escrituras (con referencias) castellanopi, nisqanmanta. ´ ´
to de Curazao, persa, pidgin de las is. Salomon, ponapes, san-
La Atalaya es publicada quincenalmente por Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; ´ ´
go, tahitiano, tartaro, tiv, tsotsil, tumbuka, tuvaluano, umbundu,
M. H. Larson, presidente; G. F. Simonis, secretario tesorero; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY ´ ´
11201-2483 y en Colombia por la Iglesia Cristiana de los Testigos de Jehova,
´ urdu, uruund, uzbeko, vendal, wallisiano, yapes, zande, zapoteco
´ del Istmo
Apartado Postal 85058, Bogota 8, D.C., Colombia.
´ ´ * Estudianapaq kaqkunaqa hatun letrawan rurasqapas kachkan.
Cambios de direccion postal: Deben llegarnos treinta dıas antes de la fecha de su mudanza.
´ ´ ´
Envıenos su direccion anterior y la nueva (si es posible, la envoltura con su direccion anterior). 2 Kachkantaqmi casetepipas.
˘ 2007 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. 6 Kachkantaqmi CD nisqapipas.
Todos los derechos reservados. Impreso en Colombia 8 Kachkantaqmi CD-ROM(formato MP3) nisqapipas.
Monthly QUECHUA (AYACUCHO) 5 Kachkantaqmi DVD nisqapipas
 JESUSPA
QATIQNIN KANANKUPAQ
IMAYNA YANAPANAMANTA
´
“Llapallan nacionpi runakunaman rispaya willamuychik
˜
qatiqniykunana kanankupaq.” (MATEO 28:19.)

´
J EHOVA DIOSPA munayninta ru- Tiempopa risqanman hinam Je-
2

ranankupaqmi serviqninkunaqa suspas qatiqninkunata kaynata ka-

kallpanchakunanku sumaq kayni- machirqa: “Llapallan nacionpi ru-
yoqkuna kanankupaq. Ejemplopaq, ´
nakunaman rispaya willamuychik
´ ˜
Abrahanwan Saram Jehova Diospa qatiqniykunana kanankupaq [...].
kamachisqanta kasukuspanku, tu- ´
Yachachimuychiky a qamkuna-
kuy imayoq Ur llaqtata saqerqaku man tukuy ima kamachisqayta ka-
hinaspam karpakunallapi kawsay- sukunankupaq”, nispa (Mateo 28:
ta yachananku karqa (Hebreos 11: ´
˜ 19, 20). Manama haykapipas ka-
8, 9, 15). Josueynataqmi israelitaku- machisqachu karqaku kayna hatun
nata Diospa Prometesqan Allpaman llamkayta ruranankupaqqa. Hinap-
yaykuchinanpaq valorchakunan kar- tinqa, runakuna Jesuspa qatiqnin
´
qa, Jehova Diospi confiakunan hi- kanankupaq, ¿ima sumaq kayni-
naspa Leymantapas allinta yacha- yoq kaspanchikmi yanapasunchik?
nan karqa (Josuey 1:7-9). Bezaleel hi- ¿Imaynatam chayta haypachwan?
naspa Aholiabmi imatapas yachay-
˜
wan allin ruraqna kachkaspankupas, Diosta tukuy sonqowan
Diospa espiritunpa yanapasqanwan- kuyasqanchikta qawachisun
mi astawanraq yacharurqaku, chay- ´
3Jehova Diostam tukuy sonqo-
mi Dios yupaychana karpa ruraypi wan kuyana runakunaman predi-
yanapakurqaku hinaspa huk ruray-
kunapipas llamkarqaku otaq contro- 2. Jesusta qatinankupaq yanapaymanta,
laqpas karqaku (Exodo 31:1-11). ¿ima tapukuykunatam kay estudiopi kuti-
chisunchik?
1. ¿Ima sumaq kayniyoq kaytam nece- 3. Runakunata Jesuspa qatiqnin kanan-
´ kupaq yanapaspanchik, ¿imatam qawa-
sitarqaku pasaq tiempopi Jehova Diospa
serviqninkuna? chisunchik?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007 3

canapaqa, hinaspa sapallan cheqap nasqanta ruraspaymi hinaspa ka-
Diosta yupaychanankupaq yanapa- machisqanta tukunaypaqmi’, nispa
napaqpas. Israelitakunapas tukuy (Juan 4:34). Chaymantapas paypim
sonqowan Dios kuyasqankutam qa- cumplikurqa salmistapa kayna nis-
´
wachiyta atinmanku karqa kama- qan: “ ‘Diosnillay, munachkanim
chikuyninkunata kasukuspa, agra- munallasqaykiman hina rurallay-
´
donpaq kaq ofrendakunata qos- ta. Diosnillay, sonqollaypim wa-
pa chaynataq takikunawan hatun- qaychani qampa yachachisqaykita.’
´
chaspankupas (Deuteronomio 10: “Dios Taytallay, achka runakuna-
12, 13; 30:19, 20; Salmo 21:13; 96: manmi willakullarqani allin ruray-
1, 2; 138:5). Cristianokunapas tu- manta. Qamqariki yachachkankim
˜
kuy sonqowan Dios kuyasqanchik- noqallayqa mana upallasqayman-
tam qawachinchik kamachikuynin- ta” (Salmo 40:8, 9; Hebreos 10:
kunata kasukuspa. Chaymantapas 7-10).
kuyasqanchiktam qawachinchik Je- 5 Bibliamanta chayllaraq yachaq

suspa qatiqnin kanankupaq runa- runakunamanta wakinqa anchatam

´
kunata yanapaspa. Chaymi Jehova Diosta kuyanku. Chaymi mana is-
Diosmanta hinaspa ima ruranan- ´
kayrayaspa Jehova Diosmanta hi-
manta runakunaman willaspaqa, naspa Gobiernonmanta rimaspan-
mana iskayrayaspam rimananchik ku achka runakunata convence-
hinaspa nisqanchikpipas qawachi- chinku Bibliata estudianankupaq
nanchikmi suyakuyninchikta an- (Juan 1:41). Chaynaqa, Diosta ku-
cha kuyasqanchikta (1 Tesalonicen- yasqanchikmi astawan kallpancha-
ses 1:5; 1 Pedro 3:15). wanchik runakunata yachachina-
˜
4 Senorninchik paq chaynapi Jesuspa qatiqnin
Jesucristoqa tukuy
´ ´
sonqonwanmi Jehova Diosta kuyar- kanankupaq. Chaynaqa hinallaya
qa, chayraykum Taytanpa ima Rura- Dios kuyasqanchikta kallpancha-
nanmanta, Gobiernonmanta chay- sun, Bibliata leespa chaynataq lees-
nataq cheqap yupaychaymantapas qanchikpi yuyaymanaspa (1 Timo-
˜ teo 4:6, 15; Apocalipsis 2:4).
kusisqallana rimarqa (Lucas 8:1;
´ ´
Juan 4:23, 24, 31). Chaymi huk ku- 6 Arı, Jehova Diosta kuyasqanray-
tipi kaynata nirqa: ‘Chaytaqa ru- kum Jesucristoqa runakunata tukuy
rachkani kachamuwaqniypa mu- sonqowan yachachirqa. Ichaqa ma-
˜
4. ¿Imanasqataq Senorninchik Jesucris- 5, 6. Runakuna Jesuspa qatiqnin kanan-
´
to kusikurqa runakunaman Jehova Dios- kupaq, ¿ima sumaq kayninchiktaq asta-
manta willaspan? wan yanapawasun?

4 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007

nam chayraykullachu Diospa Go- ninkunam karqaku (Juan 11:1, 5).
biernonmanta willaspa allinta ya- Jesusqa anchatam runakunapi inte-
naparqa. Hinaptin Jesusqa, ¿ima su- resakurqa chaymi samanan kach-
maq kayninpiwantaq runakunata kaptinpas runakunaman allin noti-
yanaparqa qatiqnin kanankupaq? ciamanta willarqa (Marcos 6:30-34).
Chaynata interesakuspa hinaspa
Runamasinchikpi
sonqomanta kuyasqanwanmi allin
cheqaptapuni interesakusun
yachachiq karqa, chaynapim runa-
7 Jesusqa runakunapim piensarqa
˜ kunata yanaparqa Diosta cheqapta
hinaspa anchallatana paykunapi in-
yupaychanankupaq.
teresakurqa. Hanaq pachapi Taytan- 9 Apostol Pablopas predicasqan
pa ruraysiq maestro hina kachkas-
˜ runakunapim anchata interesakur-
panpas, kusikurqanam runakuna-
rayku (Proverbios 8:30, 31). Chaymi qa. Ejemplopaq, Tesalonica llaqtapi
kay Pachapi kawsaspanpas runaku- cristiano kaqkunamanmi kaynata
nata llakipayarqa hinaspa hawkaya- nirqa: ‘Qamkunataqa llumpaytam
chirqa payman asuykuqkunatapas kuyarqaykiku chaymi qoyta munar-
(Mateo 11:28-30). Jesusqa Taytan hi- qaykiku [manam] Diosmanta allin
nam ancha kuyapayakuq hinaspa noticiallatachu aswanqa kikiykupa
˜
llakipayakuq karqa, chayna kasqan- vidaykutawannam, chaynataqa mu-
wanmi runakunata yanaparqa sapa- narqaniku llumpayta kuyasqayku-
llan cheqap Diosta yupaychananku- raykum’, nispa. Pablopa chayna in-
paq. Chaynataq llapallan runaku- teresakusqan hinaspa kuyasqanray-
napas uyarirqaku paykunapi hinas- kum, Tesalonica llaqtapi wakin ru-
pa imayna tarikusqankupi cheqapta nakuna ‘taytacha-mamachakunata
interesakuptin (Lucas 7:36-50; 18: qepanchakuruspa kawsaq cheqap
15-17; 19:1-10). ˜
Diostana servirqaku’ (1 Tesaloni-
8 Imatataq rurasaq winay˜ censes 1:9; 2:8). Jesus chaynataq Pa-
kawsa-
˜
naypaq nispa huk runa tapuptin- blo hina noqanchikpas hukkuna-
mi, Jesus ‘kuyakuywan qawarirqa’ pi cheqapta interesakuspaqa, kusi-
(Marcos 10:17-21). Chaymantapas ´
kuywancha qawasunchik imaynam
Bibliaqa ninmi: “Jesusqa sinchitam ˜
“winay kawsanankupaq” kaqkuna-
kuyarqa Lazarota, kuyarqataqmi pa sonqonman sumaq noticia cha-
˜ ˜
Martatapas chaynataq nanantapas”, yasqanmanta (Hechos 13:48).
paykunaqa Betania llaqtayoq qatiq-
9. Jesuspa qatiqnin kanankupaq runaku-
7, 8. ¿Imaynatam Jesusqa runakunata nata yanapaspa, ¿imaynam apostol Pablo
qawarqa? karqa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007 5

 Ancha Jesuspa lliw kamachisqanta ru-
11

kallpanchakusqanchikta nakunaman yachachinapaqqa ma-

qawachisun nam facilchu. Jesuspa qatiqnin ka-
¿Pikunataq runakunata allinta-
10 nankupaq allin yachachiqkunaqa,
puni yanapan Jesuspa qatiqnin ka- sapa semanam kallpanchakunku
nankupaq? Kikinkupa munasqan- Diosmanta yachay munaq runaku-
kuta qepaman churaspa ancha kall- naman Bibliamanta yachachinan-
panchakuq cristianokunam. Payku- kupaq. Wakinkunaqa pisi tiempo-
naqa manam kapuqniyoq kaytachu lla llamkanankupaqmi tanteanku,
puntata maskanku. Qatiqnin- chaynapi yachay munaq runaku-
kunaman Jesuspa nisqanpi hi- nata tarinankupaq. Achka waw-
nam, “mayna sasatam apu runaku- qe-paninchikkunam mana yachas-
naqa yaykunqa Diospa munaycha- qanku idiomakuna rimayta yachan-
kusqanmanqa”. Jesus chaynata nip- ku chayna rimayniyoq runakunata
˜ ˜
tinmi qatiqninkuna admirasqallana predicanankupaq. Wakinkunana-
karqaku. Chaywanpas hinallam taqmi llaqtankuta saqespanku huk-
kaynata nirqa: “Kuyasqay qariku- law llaqtakunaman otaq nacionku-
na ¡mayna-mayna sasatam qori- namanpas rinku astawan predica-
nankupaq (Mateo 9:37, 38). Kay-
qollqenkupi hapipakuq runakuna-
kunata ruranapaqqa anchatam
qa Diospa munaychakusqanman
kallpanchakuna. Ichaqa manam an-
yaykunqaku! Apu runa Diospa mu-
cha kallpanchakusqallanchikwan-
naychakusqanman yaykunanman-
chu runakunata yanapanchikman
taqa camelloch yaqapas agujapa
Jesuspa qatiqnin kanankupaq.
rinrinta usturunman”, nispa (Mar-
cos 10:23-25). Chayraykum payku- Pacienciayoq kasun, ichaqa
nata Jesus kallpancharqa kay pacha- tiempota ama usuchisunchu
pi imakunatapas mana llumpayta Chaymantapas, Jesuspa qatiq-
12

maskanankupaq, chaynapi runaku- nin kanankupaq runakunata yana-

nata yanapaptinku Jesuspa qatiq- panapaqqa pacienciayoqmi kanan-
ninkuna kanankupaq (Mateo 6:22- chik. Chaynaqa cristiano hina pre-
24, 33). Hinaptinqa, ¿imanasqataq dicasqanchikta runakuna utqaylla
Jesuspa qatiqnin kanankupaq yana- kasukunankuta munaptinchikpas,
paypi kallpanchakunanchik? achka runakunam Diosta servinan-
10, 11. ¿Imanasqam anchata kallpan- 12, 13. Jesuspa qatiqnin kanankupaq ru-
chakunanchik Jesuspa qatiqnin kananku- nakunata yanapaspa, ¿imanasqataq pa-
paq runakuna yanapaypi? cienciakunanchik?

6 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007

kupaq unay tiempopi tanteakunku, pacienciawan suyan allinta cose-
chaymi pacienciakuq kananchik ´
chananpaq. Chaynaya qamkunapas
(1 Corintios 7:29). Jesusqa pacien- ama hukmanyaspa pacienciakuy-
ciakurqam wawqen Santiago otaq ˜
chik, Senorninchikpa kutimunan-
Jacobo mana chaylla paypa qatiq- ˜
´ qa hichpallanam kachkan”, nispa
nin kaptin. Jacoboqa allintacha ya- (Santiago 5:7, 8). Santiagoqa kall-
charqa Jesuspa predicasqanmanta, ˜
´ pancharqam iniqmasinkunata ‘pa-
ichaqa imanasqacha mana tantea- ˜
cienciakunankupaq Senorninchik
kurqachu qatiqnin kananpaq (Juan kutimunankama’. Jesuspas qatiq-
7:5). Ichaqa 33 watapi, Jesuspa wa- ninkunamanmi ancha paciencia-
˜
nukusqanmanta pentecostes nis- kusqanta qawachirqa, chaymi ima
´
qa fiestakama pasaq tiempollapicha nisqantapas mana entiendeptinku
˜
Jesuspa qatiqninna karqa. Kayta- anchata pacienciakuspa sumaqllata
qa ninchik, Bibliapa nisqanman yachachirqa rikchanachiykunawan-
hina chay tiempopaq mamanwan, pas (Mateo 13:10-23; Lucas 19:11;
wawqenkunawan hinaspa apostol- ´
˜ 21:7; Hechos 1:6-8). Cheqaptama
kunawanpas orakunankupaq hunu- Jesucristopa hanaq pachapi kama-
nakusqanraykum (Hechos 1:13, 14). chisqan tiempopi kawsachkanchik.
´
Jacoboqa allintam a Diosta ser- ˜
˜ Chayna kaptinpas, hinallam noqan-
visqanpi winarurqa chaymi tiempo-
chikqa pacienciakuspa runakunata
pa risqanman hina congregacionpi
yachachinanchik, chaynapim yana-
allin punta apaq kaspan achka ru-
pasunchik Jesuspa qatiqnin kanan-
rayniyoq karqa (Hechos 15:13; 1 Co-
rintios 15:7). kupaq (Juan 14:9).
14 “Diospa munaychakusqanman-
13 Chakra llamkaqpa kawsaykuna

tarpusqanqa manam chayllachu wi- ta” pacienciakuspa yachachiptin-

˜ chikpas manam llapallan Biblia es-
nan. Chaynallataqmi yanapas-
qanchik runakunawanpas: manam tudiaqkunachu yachasqankuta son-
chayllachu Diospa Palabranta en- qomanta kasukunku (Mateo 13:18-
´ ´
tiendenku, Jehova Diosta kuyan- 23). Arı, tukuy imatam ruranchik
˜
ku hinaspa cristianopas kanku. yanapananchikpaq, ichaqa inisqan-
´ ˜
Chaynaqa pacienciakuqma kanan- kupi mana winaptinkuqa, chay es-
chik. Santiagom kaynata qellqarqa: tudiotam saqenchik hinaspam
“Wawqe-panillaykuna, [...] pacien- tiempota allinta servichikuspa Bi-
´ ˜
ciakuychikya Senorninchik kuti- 14. Biblia estudiaqkunawan paciencia-
munankama. Chakrapi llamkaqpas kuspanchikpas, ¿imatam ruranchik tiem-
tarpuy paratawan poqoy paratam pota mana usuchinapaq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007 7

 ˜
bliamanta cheqaptapuni yachay qollqetaqa hunukuychik hanaq pa-
´
munaq runakunata maskanchik chapiya”, “Diospa kaqninkunata-
(Eclesiastes 3:1, 6). Chayna kap- qa amam qonkichikchu allqokuna-
tinpas, yuyarinanchikmi imay- man”, ‘Diospa munasqan yachaq-
nam Diosmanta yachay munaqku- kunam ichaqa yachayniyoq kasqan-
namanta wakinkunaqa necesitanku kuta qawachinku rurasqankuwan’,
´
achka tiempota, chaynapi piensas- “Cesarpa kaqtaqa paymanya qoy-
˜
qankuta, imayna kasqankuta chay- chik, Diosmannataq paypa kaqta”
nataq puntapi ima churasqankuta- (Mateo 6:20; 7:6; 11:19; 22:21). Je-
pas cambianankupaq. Chaymi Je- susqa manataqmi pisillata rimas-
suspa pacienciakusqanta qatipa- pallanchu yachachirqa. Atikuptin-
kunanchik, paymi qatiqninkuna qa achkata rimaspanpas yachachir-
imayna kasqankuta cambiananku- qam, ichaqa llapallan entiendenan-
paq sasachakuptinkupas paciencia- kupaq hinam. ¿Imaynatam Jesuspa
kurqa (Marcos 9:33-37; 10:35-45). yachachisqanta qatipakuchwan?
16 Allinta entiendechispa yacha-
Allin yachachiq kananchikpaq chinapaqqa allintam preparaku-
kallpanchakusun nanchik. Mana allinta preparakus-
Jesuspa qatiqnin kanankupaq
15
pa yachachiqqa llumpaytam riman.
runakunata yanapayta munaspaqa, Lliw yachasqankunamantam ri-
´
Jehova Diostam kuyananchik, ru- man, chaymi ima yachachisqanpas
nakunapim interesakunanchik, ki- llumpay rimasqanrayku mana allin-
kinchikpa munasqanchiktam qepa- taqa entiendekunchu. Allinta pre-
man churaspam kallpanchakunan- parakuqmi ichaqa Biblia estudiaqpi
chik hinaspa pacienciakunanchik- puntata piensan, yuyaymanan ima-
pas. Chaymantapas allin yachachiq manta estudianankuta hinaspa ya-
kananchikpaqmi kallpanchaku- chachin imam yachananpaq kaq-
nanchik, chaymi allinta yacha- llata (Proverbios 15:28; 1 Corintios
chisun entiendenankupaq hina. 2:1, 2). Biblia estudiaqpa ima ya-
Ejemplopaq, Allin Yachachiq Jesu- chasqankunamantam cuentata qo-
cristopa nisqankuna facil entien- kun hinaspam chayman hina ya-
dena kasqanraykum runakuna ad- napan. Ichapas achkata yachan-
´
mirakurqaku. Yaqapascha yuyarin- man estudianankumanta, ichaqa
chik kayna nisqankunata: “Qori- mana necesitakusqanraykum chay-
˜
15, 16. ¿Imanasqam estudio qonapaq mantaqa manana rimanchu, chay-
allinta preparakuna hinaspa entiende- napim astawan yachachisqan en-
nanpaq hina yachachinapas? tiendekun.
8 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007
 17 Jesus imakunamantapas willas- napaq rikchanachiykunata rurach-
panqa yanaparqataqmi piensarinan- wan. Chaynatam yanapasunchik Bi-
kupaq. Ejemplopaq, huk kutipim ta- bliamanta qellqanchikkunapa ya-
purqa: “¿Imaninkitaq Simon? Kay chachisqanta entiendenankupaq.
pachapi reykunaqa ¿pikunamanta- 18 Bibliam niwanchik allin ‘yacha-

taq cobran impuestota? ¿Churinku- chinamanta’ (2 Timoteo 4:2; Tito

namantachu icha sapaq runakuna- 1:9). Allin yachachiyqa, manam ya-
mantachu?”, nispa (Mateo 17:25). chachisqanchikmanta yuyananpaq
Kunanpas chaynallataqmi Biblia- estudiaqta yanapayllachu. Aswanmi
manta yachachispaqa, yachachis- Biblia estudiaqtaqa yanapananchik
qanchikmanta ima piensasqanta ni- imam allin otaq mana allin, imam
wananchikpaq otaq explicawanan- cheqap otaq imam llulla hinaspa
chikpaqmi saqenanchik. Chaypaq- imam yuyayniyoq kay otaq mana
qa controlakunanchikmi, aswanraq yuyayniyoq kasqanmanta entiende-
Bibliapa cheqap yachachisqankuna- nanpaqpas. Sichu kallpanchakusun
´
manta llumpay rimay munaq kas- chayta haypanapaq hinaspa Jehova
panchikqa. Chaymantapas manataq- Diosta tukuy sonqonwan kuyanan-
´
mi Biblia estudiaqtaqa llumpay ta- paq, hinaspaqa yaqapascha entien-
pukuykunawanqa hukmanyachina- dechisun imanasqa kasukunanta.
chu, aswanqa sumaqllatam huk otaq
iskay tapuykunata hinaspa allin ya-
Tukuy sonqowan runakunata
yanapasun Jesuspa qatiqnin
17. ¿Imaynatam runakunata piensari- kanankupaq
chichwan Bibliamanta yachachisqan-
chikwan?
19 Congregacionpiqa lliw wawqe-
paninchikkunam yanapanku runa-
kunata Jesuspa qatiqnin kananku-
¿Atiwaqchu explicayta? paq. Chaymi pipas bautizakuruptin-
˙ Runakunata Jesuspa qatiqnin qa manam Bibliamanta yachachiq-
kanankupaq yanapayninchikpi, nin cristianollachu kusikun. Kaytaqa
¿imaynanpitaq sasa kanman tupachichwanmi chinkasqa warma-
´
Jehova Dios kuyasqanchikta qa-
chata maskaq runakunawan. Chu-
wachiy?
llallapas tariruptinqa llapallan runa-
˙ ¿Ima sumaq kayniyoqkuna kas-
panchiktaq yanapasunchik runa-
kunam kusikunku warmacha tayta-
kunata Jesuspa qatiqnin kanan- 18. ¿Imataq allin ‘yachachiq’ kayqa?
kupaq? 19. ¿Imanasqam nichwan llapallan cris-
˙ ¿Imataq ‘allin yachachiyqa’? tianokunam yanapanchik runakunata Je-
suspa qatiqnin kanankupaq?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007 9

 ´
mamanwan kaqllamanta tupaykup- naspa Jehova Diosta reqsinankupaq
´
tin (Lucas 15:6, 7). Arı, runakuna Je- runakuna yanapayta, ichaqa kall-
suspa qatiqnin kanankupaqqa llapa- panchakuspankupas manam atinku-
llanchikmi yanapanchik, chaynalla- ´
chu. Chayna pasasuptikiqa, Jehova
taqmi runakunata maskaypipas. Diosta astawan kuyanaykipaq kall-
˜
Chaynataq hununakunanchik Sa- panchakuy, runakunapi interesakuy,
lonman hamuyta qallariptinkupas, kikikipa munasqaykita qepaman
llapallanchikmi yanapanchik che- churaspa kallpanchakuy, pacien-
qap yupaychayta astawan kuyanan- ciakuy hinaspa allin yachachiq ka-
kupaq (1 Corintios 14:24, 25). Chay- naykipaqpas kallpanchakuy. Aswan-
mi llapallan cristianokuna kusikun- ´ ˜
qa Jehova Diosta manakuy pitapas
chik sapa wata waranqantin runaku- cheqapmanta yachachiy munasqay-
na bautizakuptinku. kita (Eclesiastes 11:1). Amataq huk-
˜
20 Iniyninkupi ´
suni kaq achka waw- manyaychu. Yuyariy, Jehova Dios-
qe-paninchikkunam anchata mu- paq tukuy rurasqaykiqa yanapanmi
nanku cheqap yupaychaymanta hi- achka runakuna Jesuspa qatiqnin ka-
20. ¿Imatam ruranayki runakunaman nankupaq hinaspa Diosninchiktapas
Bibliamanta yachachiyta munaspaqa? hatunchanmi.

RUNAKUNATA YANAPAYPI
ALLIN YACHACHIQTA
QATIPAKUSUN
´
“Sumaqtaya uyariychik.” (LUCAS 8:18.)

JpaqESUCRISTOM qawachirqa Allin

Yachachiq hinaspa Allin Yana-
kasqanta qatiqninkunata
kaynata kamachispan: “Sumaqta-
´
ya uyariychik”, nispa (Lucas 8:16-
18). Kayna kamachisqantaqa ku-
1, 2. ¿Imanasqam predicasqan runaku-
nan tiempopi llapallan cristianoku-
˜
nata Jesus imayna qawasqanmanta yacha- napas kasukunanchikmi. Noqan-
nanchik? chikpas Diospa yachachikuyninku-
10 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007
nata kasukuspanchikqa chayman kuchkanchikmi apostol Pablopa
hinam rurasunchik, hinaspapas ´
kayna nisqanta: “Allintaya kaw-
allin predicaqmi kasunchik. Ma- ˜
saychik mana iniq runakunawan,
´ ´
nama kunanqa Jesuspa nisqantaqa tiempoykichiktapas amaya usu-
uyarinchikchu, ichaqa uyarinchik- chiychikchu. Kachiwan tupachisqa
manmi Bibliata leespa, chaypim ˜ ´
hina sumaqllanaya kachun rimas-
willawanchik imakuna rurasqan- ´
qaykichikpas, yachaychikya sapa-
ta hinaspa nisqankunatapas. Ni- kamaman imaynam allin contes-
wanchiktaqmi runakunaman pre- ´
taytapas” (Colosenses 4:5, 6). Arı,
dicaspan imayna qawasqanmanta. runakuna yanapaypi Jesusta qatipa-
Chaynaqa, ¿imatam Biblia nin kay- kunapaqqa kallpanchakunanchik-
manta? mi. Chayta ruraspallam allin ya-
2 Jesucristoqa allin predicaqmi chachiq kasunchik, hinaspa necesi-
karqa hinaspa Bibliamantapas tasqankuman hina “sapakamaman
allintapunim yachachirqa (Lucas imaynam allin contestaytapas” ya-
8:1; Juan 8:28). Runakunata Jesus- chasunchik.
pa qatiqnin kanankupaq yanapa-
napaqqa predicananchikmi hinas- Jesusqa kallpancharqam
pa yachachinanchiktaqmi. Icha- uyariqninkunapas
qa, wakin wawqe-paninchikkunam rimanankupaq
allin predicaq kaspankupas ya-
4 Warmallaraq kachkaspanpas Je-
˜
chachiypi sasachakunku. Predicay- susqa yacharqanam runakuna ri-
qa runakunaman willayllam, icha- maptin uyariyta hinaspa kallpan-
qa Bibliapi cheqap yachachiyku- c h a rq a m p i e n s a s q a n k u t a r i -
nata hinaspa Diospa munasqanku- manankupaqpas. Chaymi chun-
namanta yachachinapaqqa, Biblia ka iskayniyoq watanpi kachkaptin,
estudiaqwanmi allin amistadta ru- tayta-maman tarirurqaku Jesusta
rananchik (Mateo 28:19, 20). Chay- “uyarispan hinaspa tapuspan” tem-
paqqa, Allin Yachachiq hinaspa plopi yachachiqkunawan kachkaq-
Allin Yanapaq Jesucristotam qatipa- ta (Lucas 2:46). Payqa manam tu-
kunanchik (Juan 13:13). kuy yachasqankunawan hukman-
3 Jesuspa imayna yachachisqan- yachinanpaqchu rirqa. Templo-
man hina yachachispaqa, kasu- manqa rirqa uyariqmi, wakinpiqa
tapuykunatapas rurarqam. Je-
3. ¿Imaynam kasunchik runakuna yana-
paypi Jesusta qatipakunapaq kallpancha- 4. ¿Imanasqam nichwan Jesusqa runaku-
kuspaqa? nata uyariqmi karqa nispa?

LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007 11

 ˜
susqa pitapas uyariy munaq kas- Hinaptinmi Simon Pedronataq nir-
qanwanmi Diospaq hinaspa runa- ˜
qa: —Senor ¿pimantaq riymanku?
kunapaqpas agradonpaq karqa (Lu- ˜
Qampa rimasqaykiqa
˜ winay kawsay
cas 2:52). ˜
qokuqmi. Noqaykuqa nam cree-
˜
5 Bautizakuruspan Mesias hina nikuna hinaspam yachaniku Dios-
kaspanpas, Jesusqa manam hay- manta Hamuqqa mana hucha-
kapipas runakuna uyariytaqa qon- yoq kasqaykita”, nispa (Juan 6:
´
qarqachu achka yachachinan 66-69). ¡Maynatacha Jesusqa kayna
kachkaptinpas. Achka kutipim ima nisqanwanpas kusikurqa! Chayna-
˜
rurasqanmantapas tiempota qo- taqmi, noqanchikpas kusikunchik
˜
kuspan, qatiqninkunapa ima pien- Bibliata estudiaq inisqanmanta ri-
sasqankumanta tapurqa hinaspa maptin.
ima nisqankutapas uyarirqa (Ma-
teo 16:13-15). Ejemplopaq, Lazaro Jesusqa respetarqam
˜
wanukuptinmi Martata Jesus kay- uyariqninkunata
nata nirqa: ‘Pipas kawsachkaspalla-
7Chaymantapas runakunata Je-
˜ ˜ sus allinta yanapananpaqqa: uya-
raq noqaman iniqqa manam wi-
˜ ˜ riqninkunapim interesakurqa hi-
naypaqchu wanunqa’, nispa. Chay-
˜ naspa rimaptinkupas respetarqa-
mantanataq tapurqa: “¿Creenki-
chu kayta Marta?”. Hinaspam taqmi. Yuyarisun, Sicar llaqtapi Sa-
Martapa kayna nisqanta uyarir- maria law warmiman Jacobpa yaku
´ ˜ ´ ˜ horqonan pozopa waqtanpi predi-
qa: “Arı Senorllay, noqaqa creenim,
qamqa kanki kay pachaman ha- casqanta. Jesusqa manam paylla-
muq Diospa Churin Cristom” chu rimarqa, saqerqam Samaria-
´ manta kaq warmipas rimananta.
( Juan 11:26, 27). ¡Maynatach a
˜ Allinta uyarispanmi musyarqa che-
Senorninchik Jesucristoqa kusikur-
˜ qap yupaychaymanta yachay mu-
qa Martapa chayna inisqanwan!
˜
6 Huk kutitanataq, nasqanta, chaymi Jesus nirqa che-
achka qatiq-
ninkuna Jesusta saqeruptinku pay- qap espiritupi yupaychaqkunata
qa yachayta munarqa apostolnin- Dios maskasqanmanta. Jesus allin-
kunapa ima piensasqankumanta, ta uyarispa respetasqanraykum,
chaymi nirqa: “¿Qamkunapas pa- warmiqa kallparqa Jesusmanta ve-
sakuytachu munankichik? —nispa. cinonkunaman willananpaq, chay-
mi Jesuspi ‘Samaria law runakuna
5, 6. ¿Ima ejemplokunam qawachiwan-
chik yachachisqan runakunata Jesus uya- 7. ¿Imanasqam Samariapi kaq achka ru-
˜
risqanta? nakuna Jesuspi inirqaku?

12 LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007

 ˜
achka inirqaku [...] warmipa nis- chiytam atirqa. Runakunata uya-
qanrayku’ (Juan 4:5-29, 39-42). rispanpas, yaqa llapanpim yachar-
8 Yaqa llapallanchikmi munan- qa uyariqninkuna imapi piensas-
chik piensasqanchikkunamanta ri- qankumanta hinaspa yacharqa-
mariyta. Chaynam karqaku Ate- taqmi ima niytapas (Mateo 9:4;
nas lawpi kaq runakunapas. Payku- 12:22-30; Lucas 9:46, 47). Ejem-
nam piensasqankumanta rimayta plopaq qawasun. Jesuspa kawsa-
munarqaku chaynataq mosoq ya- rimusqan qepallantam, iskay qa-
chachikuykunamanta uyariytapas. tiqninkuna richkarqaku Jerusalen-
Chayna kasqankuta yachaspanmi manta Emaus sutiyoq llaqtaman.
apostol Pablo chay llaqtapi Areopa- Lucas qellqapim kaynata nin: “Ri-
go sutiyoq sitiopi allin discursota maspa hinaspa tapunakuspa ri-
qorqa (Hechos 17:18-34). Kunanpas machkaptinkum paykunaman Je-
chaynataqmi predicaq lloqsispan- sus asuykuspan paykunawan rir-
chik runakunawan parlananchik- qa. Aswanqa manam pay kasqanta
paqqa kaynatam nichwan: “Mu- ˜
reqsirqakuchu telawan hina nawin-
naymanmi yachayta imatam pien- ku harkachisqa kasqanrayku. Jesus-
sanki [rimariy yachachiy munas- mi paykunata tapuykurqa: —¿Ima-
qaykimanta]”. Runamasinchikpa mantataq puristin tapunakuch-
rimasqantam uyarinanchik hinas- kankichik? —nispa. Chaymi llakis-
pa chay nisqanmantam rimanan- ˜
qallana sayaykurqaku. Hinaptinmi
chik otaq tapunanchikpas. Chay- Cleofas sutiyoq runa payta nirqa:
˜
mantanataq, allinmi kanman chay —Jerusalenpi llapallan runakunam
yachachikuymanta Bibliapa ima yachanku kay punchawkunapi tu-
nisqanta sumaqllata qawachiynin- kuy ima sucedekusqantaqa ¿hinap-
chik. tinchum chaypi yachachkaspayki-
Jesusqa yacharqam pas qamlla chaytaqa mana yachan-
˜
runakunawan rimay ki? —nispa. Chaymi Jesusnataq nir-
qallariytaqa qa: —¿Imataq pasakurqa? ”, nispa.
˜
9 Jesusqa imamantapas yacha- Chaymantanataq paykuna nirqa-
ku, Nazaret llaqtayoq hinaspa ya-
8. Runakuna piensasqankumanta rimay chachisqankunawan milagro ru-
munasqankuta yachaspa, ¿imaynatam rasqankunapiwan reqsisqa Jesus-
predicaspa rimayta qallarichwan? ˜
9. Cleofasta hinaspa riqmasinta manaraq
ta wanurachisqankumanta, nir-
‘Bibliamanta entiendechichkaspa’, ¿ima- qakutaqmi kawsarimusqanmanta
tam Jesus rurarqa? runakunapa rimasqankumantapas.
LL AQTA CUIDAQ ˙ 1 DE DICIEMBRE DE 2007 13
 ´
Chaymi Allin Yachachiqqa Cleofas- kusikuspanqa, munanqacha kaq-
pa chaynataq riqmasinpa nisqan- llamanta kutiptinchik rimayta.
ta uyarirqa, hinaspam ‘Bibliamanta Ichaqa ¿imatam rurananchik mana
entiend