La conjugación vasca

©Euskultura – de Sampaïo
La conjugación vasca se caracteriza por los dos sistemas que co-existen : lo de la conjugación perifrástica, y lo de la conjugación
sintética.

La conjugación perifrástica se emplea para la gran mayoría de los verbos. Se hace juntando una de las tres formas que puede tomar el
verbo, y un verbo auxiliar. Es este mismo verbo auxiliar que se conjuga realmente mientras que el verbo de sentido presenta solamente
el aspecto. Los verbos simples se encuentran en los diccionarios con sus forma de participio que se puede terminar en « -i », « -n » o
« -tu » (ikusi, esan, hartu – NB : el « -tu » se cambia en « -du » detrás de una « l » => galdu). Esta forma verbal segida por un verbo
auxiliar permite realizar las formas del pasado.

El participio del verbo puede también declinarse y su genitivo locativo, o su genitivo posesivo en el País Vasco Francés, (ikusi =>
ikusiko / hartu => hartuko / esan => esango. NB : trás una « n », el « -ko » se cambia en « -go ») segido de un verbo auxiliar permite
realizar las formas del futuro.

El presente de los verbos se realiza quitando la terminación del participio y añadiendo el sufijo « -ten » o « -tzen » (ikus-i => ikus-ten /
har-tu => har-tzen / esa-n => esa-ten).

Con respecto a los auxiliares, existen 4 : dos para las formas del indicativo (IZAN para los verbos intransitivos / UKAN para los
verbos transitivos) y dos otros para las formas del subjuntivo, del potencial y del imperativo (EDIN para los verbos intransitivos /
EZAN para los verbos transitivos).

Ejemplos : etorri (venir) => etorri naiz (he venido) ikusi (ver) => ikusi dut (lo he visto)
etortzen naiz (vengo) ikusten dut (lo veo)
etorriko naiz (vendré) ikusiko dut (lo veré)

Junto a esos verbos « simples », existen otros verbos (muy pocos) dichos sintéticos. Estos verbos, a lo contrario, no necesitan verbo
auxiliar ya que se conjugan ellos mismos. Los verbos auxiliares pertenecen a esta categoría, y se encuentran otros tales como EDUKI
(tener), ERABILI (utilizar), EKARRI (llevar), EGON (estar), JOAN (ir), ETORRI (venir)… Además, la conjugación de estos verbos
no es completa y solamente unas formas existen.
La conjugación está presentada aquí según la gramática vasca, es decir dividida de la manera siguiente :

i) NOR verbo intransitivo con sujeto

ii) NOR-NORI verbo intransitivo con sujeto y complemento de atribución
iii) NOR-NORK verbo transitivo con sujeto y complemento de objeto directo
iv) NOR-NORI-NORK verbo transitivo con sujeto, complemento de objeto directo, y complemento de atribución

Se presenta primero la conjugación de los verbos auxiliares. Los verbos sintéticos más frequentes están presentados en la secunda
parte.

Léxico : Orain presente

Lehen pasado
Baldintzakoak conditionales
Baldintza conditional (causa)
Ondorioa conditional (consecuencia)

(*) En las formas del pasado y de los condicionales de los NOR-NORK y NOR-NORI-NORK, cuando el NOR es una
tercera persona, el NORK se pone ante el radical en lugar del NOR. Lo que se señala entre paréntesis corresponde a la tercera persona
del plural.

dut (d- = NOR / -t = NORK) pero nuen (n- = NORK / NOR = tercera persona del singular)
nituen (n- = NORK / NOR = tercera persona del plural)
 INDIKATIBOA

NOR-NORI NOR-NORK NOR-NORI-NORK

NOR
NOR NORI NOR Passé NOR NORK (*) NOR NORI NORK NORK NORI NORK Passé
naiz natzai t* nau t di(zki) t* t
haiz hazai k/n* hau k/n di(zki) k/n* k/n
ORAIN

da zai o du / di(zki) o /
gara gatzaizki gu gaitu gu di(zki) gu gu
zara zatzaizki zu zaitu zu di(zki) zu zu
zarete zatzaizki zue te zaitu zue di(zki) zue zue
dira zaizki e ditu zte di(zki) e te
nintzen nintzai da n nindu dan n(it)uen ni(zki) da n
hintzen hintzai a/na n hindu an/nan h(it)uen hi(zki) a/na n
LEHEN

zen zitzai o n (*) (e)n z(it)uen zi(zki) o n

ginen gintzaizki gu n gintu gun gen(it)uen geni(zki) gu n
zinen zintzaizki zu n zintu zun zen(it)uen zeni(zki) zu n
zineten zintzaizki zue te n zintuzte zuen zen(it)uzten zeni(zki) zue te n
ziren zitzaizki e n (*) ten z(it)uen zi(zki) e te n
banintz banintzai t* banindu t ban(it)u bani(zki) t*
BALDINTZA

bahintz bahintzai k/n* bahindu k/n bah(it)u bahi(zki) k/n*

balitz balitzai o (*) / bal(it)u bali(zki) /
bagina bagintzaizki gu bagintu gu bagen(it)u bageni(zki) gu
bazina bazintzaizki zu bazintu zu bazen(it)u bazeni(zki) zu
bazineten bazintzaizki zue te bazintuzte zue bazen(it)uzte bazeni(zki) zue te
balira balitzaizki e (*) te bal(it)uzte bali(zki) te te
BALDINTZAKOAK

nintzateke nintzai dake ninduke t n(it)uke ni(zki) dake

hintzateke hintzai ake/nake hinduke k/n h(it)uke hi(zki) ake/nake
ORAIN

litzateke litzai oke (*) / l(it)uke li(zki) oke

ginateke gintzaizki guke gintuzke gu gen(it)uzke geni(zki) guke
zinateke zintzaizki zuke zintuzke zu zen(it)uzke zeni(zki) zuke
ONDORIOA

zinatekete zintzaizki zueke te zintuzkete zue zen(it)uzkete zeni(zki) zueke te

lirateke litzaizki eke (*) te l(it)uzkete li(zki) eke te
nintzatekeen nintzai dake en ninduke dan n(it)ukeen ni(zki) dake en
hintzatekeen hintzai ake/nake en hinduke an/nan h(it)ukeen hi(zki) ake/nake en
LEHEN

zatekeen zitzai oke en (*) (e)n l(it)ukeen zi(zki) oke en

ginatekeen gintzaizki guke en gintuzke gun gen(it)uzkeen geni(zki) guke en
zinatekeen zintzaizki zuke en zintuzke zun zen(it)uzkeen zeni(zki) zuke en
zinateketen zintzaizki zueke te n zintuzkete zuen zen(it)uzketen zeni(zki) zueke te n
ziratekeen zitzaizki eke en (*) ten l(it)uzketen zi(zki) eke te n
 POTENTZIALA

NOR-NORI NOR-NORK NOR-NORI-NORK

NOR
NOR NORI NOR Passé NOR NORK (*) NOR NORI NORK NORK NORI NORK Passé
naiteke naki dake nazake t dieza(zki) dake t
haiteke haki ake/nake hazake k/n dieza(zki) ake/nake k/n
ORAIN

daiteke daki oko dezake / dieza(zki) (i)oke /

gaitezke gakizki guke gaitzake gu dieza(zki) guke gu
zaitezke zakizki zuke zaitzake zu dieza(zki) zuke zu
zaitezkete zakizki zueke te zaitzakete zue dieza(zki) zueke zue
daitezke dakizki eke ditzake te dieza(zki) (i)eke te
nintekeen nenki dake en nintzake dan n(e/it)zakeen nieza(zki) dake en
hintekeen henki ake/nake en hintzake an/nan h(e/it)zakeen hieza(zki) ake/nake en
LEHEN

zitekeen zeki oke en (*) (e)n z(e/it)zakeen zieza(zki) (i)oke en

gintezkeen genkizki guke en gintzake gun gen(e/it)zakeen genieza(zki) guke en
zintezkeen zenkizki zuke en zintzake zun zen(e/it)zakeen zenieza(zki) zuke en
zintezketen zenkizki zueke te n zintzakete zuen zen(e/it)zaketen zenieza(zki) zueke te n
zitezkeen zekizki eke en (*) ten z(e/it)zaketen zieza(zki) (i)eke te n
ninteke nenki dake nintzake t n(e/it)zake nieza(zki) dake
HIPOTETIKOA

hinteke henki ake/nake hintzake k/n h(e/it)zake hieza(zki) ake/nake

liteke leki oke (*) / l(e/it)zake lieza(zki) (i)oke
gintezke genkizki guke gintzake gu g(e/it)nezake genieza(zki) guke
zintezke zenkizki zuke zintzake zu z(e/it)nezake zenieza(zki) zuke
zintezkete zenkizki zueke te zintzakete zue z(e/it)nezakete zenieza(zki) zueke te
litezke lekizki eke (*) te l(e/it)zakete lieza(zki) (i)eke te
 SUBJUNTIBOA

NOR-NORI NOR-NORK NOR-NORI-NORK

NOR
NOR NORI NOR Passé NOR NORK (*) NOR NORI NORK NORK NORI NORK Passé
nadin naki da n naza dan dieza(zki) da dan
hadin haki a/na n haza an/nan dieza(zki) ka/na an/nan
ORAIN

dadin daki o n deza n dieza(zki) (i)o n

gaitezen gakizki gu n gaitza gun dieza(zki) gu gun
zaitezen zakizki zu n zaitza zun dieza(zki) zu zun
zaitezten zakizki zue te n zaitzate zuen dieza(zki) zue zuen
daitezen dakizki e n ditza ten dieza(zki) (i)e ten
nendin nenkizki da n nintza dan n(e/it)zan nieza(zki) da n
hendin henkizki a/na n hintza an/nan h(e/it)zan hieza(zki) ka/na n
LEHEN

zedin zekizki o n (*) n z(e/it)zan zieza(zki) (i)o n

ginitezen genkizki gu n gintza gun gen(e/it)zan genieza(zki) gu n
zintezen zenkizki zu n zintza zun zen(e/it)zan zenieza(zki) zu n
zinitezten zenkizki zue te n zintzata zuen zen(e/it)zaten zenieza(zki) zue te n
zitezen zekizki e n (*) ten z(e/it)zaten zieza(zki) (i)e te n

INPERATIBOA

NOR-NORI NOR-NORK NOR-NORI-NORK

NOR
NOR NORI NOR NOR NORK NOR NORI NORK
t* naza (b)ieza(zki) t*
hadi haki k/n k/n (b)ieza(zki) k/n* k/n
bedi beki o (b)eza / (b)ieza(zki) (i)o /
gu gaitza (b)ieza(zki) gu
zaitez zakizki zu zu (b)ieza(zki) zu zu
zaitezte zakizki zue te zue (b)ieza(zki) zue zue
bitez bekizki e (b)itza te (b)ieza(zki) (i)e te
 CONJUGACIÓN SINTÉTICA - NOR
EGON ETORRI JOAN IBILI ETZAN
nago nator noa nabil natza
hago hator hoa habil hatza

ORAIN
dago dator doa dabil datza
gaude gatoz goaz gabiltza gautza
zaude zatoz zoaz zabiltza zautza
zaudete zatozte zoazte zabiltzate zautzate
daude datozte doaz dabiltza dautza
nengoen nentorren nindoan nenbilen nentzan
hengoen hentorren hindoan henbilen hentzan

LEHEN
zegoen zetorren zihoan zebilen zetzan
geunden gentozen gindoazen genbiltzan geuntzan
zeunden zentozen zindoazen zenbiltzan zeuntzan
zeundeten zentozten zindoazten zenbiltzaten zeuntzaten
zeuden zetozen zihoazen zebiltzan zeutzan
banengo banentor banindoa banenbil banentza
BALDINTZA

bahengo bahentor bahindoa bahenbil bahentza

balego baletor balihoa balebil baletza
bageunde bagentoz bagindoaz bagenbiltza bageuntza
bazeunde bazentoz bazindoaz bazenbiltza bazeuntza
bazeudeten bazentozte bazindoazte bazenbiltzate bazeuntzate
bazeude baletoz balihoaz balebiltza balzeutza
BALDINTZAKOAK

nengoke nentorke nindoake nenbilke nentzake

hengoke hentorke hindoake henbilke hentzake
ORAIN

legoke letorke lihoake lebilke letzake

geundeke gentozke gindoazke genbilzke geuntzake
zeundeke zentozke zindoazke zenbilzke zeuntzake
ONDORIOA

zeundekete zentozkete zindoazkete zenbilzkete zeuntzakete

leudeke letozke lihoazke lebilzke leutzake
nengokeen nentorkeen nindoakeen nenbilkeen nentzakeen
hengokeen hentorkeen hindoakeen henbilkeen hentzakeen
LEHEN

zegokeen zetorkeen zihoakeen zebilkeen zetzakeen

geundekeen gentozkeen gindoazkeen genbilzkeen geuntzakeen
zeundeke zentozkeen zindoazkeen zenbilzkeen zeuntzakeen
zeundeketen zentozketen zindoazketen zenbilzketen zeuntzaketen
zeudekeen zetozkeen zihoazkeen zebilzkeen zeutzakeen
INPERATIBOA

hago hator hoa habil hatza

bego betor bihoa bebil betza

zaude zatoz zoaz zabiltza zautza

zaudete zatozte zoazte zabiltzate zautzate
beude betoz bihoaz bebiltza beutza
 CONJUGACIÓN SINTÉTICA – NOR-NORI
JARRAIKI ATXEKI
NOR NORI NOR Passé NOR NORI NOR Passé
narrai t* natxeki t*
harrai k/n* hatxeki k/n*

ORAIN
darrai o datxeki o
garraizki gu gatxezki gu
zarraizki zu zatxezki zu
zarraizki zue te zatxezki zue te
darraizki e datxezki e
nerrai da n nentxeki da n
herrai a/na n hentxeki a/na n
LEHEN

zerrai o n zetxeki o n
generraizki gu n gentxezki gu n
zenerraizki zu n zentxezki zu n
zenerraizki zue te n zentxezki zue te n
zerraizki e n zetxezki e n
banerrai t* banentxeki t*
BALDINTZA

baherrai k/n* bahentxeki k/n*

balerrai o baletxeki o
bagenerraizki gu bagentxezki gu
bazenerraizki zu bazentxezki zu
bazenerraizki zue te bazentxezki zue te
balerraizki e baletxezki e
BALDINTZAKOAK

nerrai dake nentxeki dake

herrai ake/nake hentxeki ake/nake
ORAIN

lerrai oke letxeki oke

generraizki guke gentxezki guke
zenerraizki zuke zentxezki zuke
ONDORIOA

zenerraizki zueke te zentxezki zueke te

lerraizki eke letxezki eke
nerrai dake en nentxeki dake en
herrai ake/nake en hentxeki ake/nake en
LEHEN

zerrai oke en zetxeki oke en

generraizki guke en gentxezki guke en
zenerraizki zuke en zentxezki zuke en
zenerraizki zueke te n zentxezki zueke te n
zerraizki eke en zetxezki eke en
t* t*
INPERATIBOA

herrai k/n hatxeki k/n

berrai o betxeki o
gu gu
zenerraizki zu zatxezki zu
zenerraizki zue te zatxezki zue te
berraizki e betxezki e
 CONJUGACIÓN SINTÉTICA – NOR-NORK
EKARRI ERAMAN ERABILI
Singulara Plurala Singulara Plurala Singulara Plurala
dakart dakart daramat daramatzat darabilt darabiltzat
dakark/dakarna dakark/dakarna daramak/daraman daramatzak/daramatzan darabilk/darabilna darabiltzsk/darabiltzan

ORAIN
dakar dakar darama daramatza darabil darabiltza
dakargu dakargu daramagu daramatzagu darabilgu darabiltzagu
dakarzu dakarzu daramazu daramatzazu darabilzu darabiltzazu
dakarzue dakarzue daramazue daramatzazue darabilzue darabiltzazue
dakarte dakarte daramate daramatzate darabilte darabiltzate
nekarren nekartzan neraman neramatzan nerabilen nerabiltzan
hekarren hekartzan heraman heramatzan herabilen herabiltzan
LEHEN

zekarren zekartzan zeraman zeramatzan zerabilen zerabiltzan

genekarren genekartzan generaman generamatzan generabilen generabiltzan
zenekarren zenekartzan zeneraman zeneramatzan zenerabilen zenerabiltzan
zenekarten zenekartzaten zeneramaten zeneramatzaten zenerabilten zenerabiltzaten
zekarten zekartzaten zeramaten zeramatzaten zerabilten zerabiltzaten
banekar banekartza banerama baneramatza banerabil banerabiltza
BALDINTZA

bahekar bahekartza baherama baheramatza baherabil baherabiltza

balekar balekartza balerama baleramatza balerabil balerabiltza
bagenekar bagenekartza bagenerama bageneramatza bagenerabil bagenerabiltza
bazenekar bazenekartza bazenerama bazeneramatza bazenerabil bazenerabiltza
bazenekarte bazenekartzate bazeneramate bazeneramatzate bazenerabilte bazenerabiltzate
balekarte balekartzate baleramate baleramatzate balerabilte balerabiltzate
BALDINTZAKOAK

nekarke nekarzke neramake neramazke nerabilke nerabilzke

hekarke hekarzke heramake heramazke herabilke herabilzke
ORAIN

lekarke lekarzke leramake leramazke lerabilke lerabilzke

genekarke genekarzke generamake generamazke generabilke generabilzke
zenekarke zenekarzke zeneramake zeneramazke zenerabilke zenerabilzke
ONDORIOA

zenekarkete zenekarzkete zeneramakete zeneramazkete zenerabilkete zenerabilzkete

lekarkete lekarzkete leramakete leramazkete lerabilkete lerabilzkete
nekarkeen nekarzkeen neramakeen neramazkeen nerabilkeen nerabilzkeen
hekarkeen hekarzkeen heramakeen heramazkeen herabilkeen herabilzkeen
LEHEN

zekarkeen zekarzkeen zeramakeen zeramazkeen zerabilkeen zerabilzkeen

genekarkeen genekarzkeen generamakeen generamazkeen generabilkeen generabilzkeen
zenekarkeen zenekarzkeen zeneramakeen zeneramazkeen zenerabilkeen zenerabilzkeen
zenekarketen zenekarzketen zeneramaketen zeneramazketen zenerabilketen zenerabilzketen
zekarketen zekarzketen zeramaketen zeramazketen zerabilketen zerabilzketen
INPERATIBOA

ekark/ekarna ekartzak/ekartzan eramak/eraman eramatzak/eramatzan erabilk/erabilna erabiltzak/erabiltzan

bekar bekartza berama beramatza berabil berabiltza

ekarzu ekartzazu eramazu eramatzazu erabilzu erabiltzazu

ekarzue ekartzazue eramazue eramatzazue erabilzue erabiltzazue
bekarte bekartzate beramate beramatzate berabilte berabiltzate

NOR = tercera persona del singular o del plural

 EDUKI JAKIN
Singulara Plurala Singulara Plurala
daukat dauzkat dakit dakizkit
daukak/daukan dauzkak/dauzkan dakik/dakin dakizkik/dakizkin

ORAIN
dauka dauzka daki dakizki
daukagu dauzkagu dakigu dakizkigu
daukazu dauzkazu dakizu dakizkizu
daukazue dauzkazue dakizue dakizkizue
daukate dauzkate dakite dakizkite
neukan neuzkan nekien nekizkien
heukan heuzkan hekien hekizkien

LEHEN
zeukan zeuzkan zekien zekizkien
geneukan geneuzkan genekien genekizkien
zeneukan zeneuzkan zenekien zenekizkien
zeneukaten zeneuzkaten zenekieten zenekizkieten
zeukaten zeuzkaten zekieten zekizkieten
baneuka baneuzka baneki banekizki

BALDINTZA
baheuka baheuzka baheki bahekizki
baleuka baleuzka baleki balekizki
bageneuka bageneuzka bageneki bagenekizki
bazeneuka bazeneuzka bazeneki bazenekizki
bazeneukate bazeneuzkate bazenekite bazenekizkite
baleukate baleuzkate balekite balekizkite
BALDINTZAKOAK

neukake neuzkake nekike nekizke

ORAIN heukake heuzkake hekike hekizke
leukake leuzkake lekike lekizke
geneukake geneuzkake genekike genekizke
zeneukake zeneuzkake zenekike zenekizke
ONDORIOA

zeneukakete zeneuzkakete zenekikete zenekizkete

leukakete leukazkete lekikete lekizkete
neukakeen neukazkeen nekikeen nekizkeen
heukakeen heukazkeen hekikeen hekizkeen
LEHEN

zeukakeen zeukazkeen zekikeen zekizkeen

geneukakeen geneuzkakeen genekikeen genekizkeen
zeneukakeen zeneuzkakeen zenekikeen zenekizkeen
zeneukaketen zeneuzkaketen zenekiketen zenekizketen
zeukaketen zeuzkaketen zekiketen zekizketen
INPERATIBOA

eukak/eukan euzkak/euzkan ekik/ekin ekizkik/ekizkin

beuka beuzka beki bekizki

eukazu euzkazu ekizu ekizkizu

eukazue euzkazue ekizue ekizkizue
beukate beuzkate bekite bekizkite

NOR = tercera persona del singular o del plural