Numero 12, Febrero 2006
Numero 12, Febrero 2006
3 S heva tt 5 76666
Anyo: 11
Numero: 112
DEL LEKTOR
K erida G uler,
Oy resivi la anvelop ke konteniya El Amaneser, me kontenti
muncho.
Atolye de Ladino en Barcelona, Espanya
A presiada K aren,
5 Mofle GROSMAN
En los tiempos de mi Papu
Al meldarlo me emosiona, puedo reir o yorar. En la sivdad de Barcelona en Espanya, mos re-
Mi mama vino a bivir kon mi kuando mi padre murio, dos
anyos despues ke me kazi i estuvo kon mosotros kaji trenta
unimos dos vezes al mez para
avlar en muestra kerida lingua, el presiado La- 7 Esti SAUL
Dale Chihuly
anyos, asta ke nos desho. dino. Meldamos tekstos en
Mi ija me deziya: "Mama. eskrive los kuentos ke mos kontava la Ladino, kantamos romansas i azemos komen-
avuela para ke no se pierdan, ansi lo tendremos rejistrado." Eya me
dize: "Eskrive lo del paliko o de akel otro." I ansi me vo esforsando
tarios... Yo esto enamorada de esta ermoza lin-
gua. Ago un esforso para ke siga biva entre mo- 8 -1 0 Elia Karmona
❤
para kompletarlo i siempre kedan palavras ke uzamos en kaza. sotros ama es muy difisil.
El diya de los
El lavoro de vosotros es para enorguyeser i toda la komu-
nidad deve estar agradesida.
Munchas grasias.
Vos kero felisitar por vuestra revista ke es ma-
raviyoza. 11 enamorados
Haberes buenos ke tengamos i el Dio ke mos
Naim GÜLERYÜZ
Esto perkurando de azer konoser El Amaneser kon mis konosidos.
Munchos Saludos
Esther ACRICHE/Buenos Aires
kudie munchos anyos.
Un abraso 14 El kanton
RAIZES
Nelly CURIEL/Barcelona
estheracriche@[Link] de las raizes
11 Febrero 2 000066
3 S hevva tt 5 76666
Anyo: 11
Numero: 112
DEL LEKTOR
K erida G uler,
Oy resivi la anvelop ke konteniya El Amaneser, me kontenti
muncho.
Atolye de Ladino en Barcelona, Espanya
A presiada K aren,
5 Mofle GROSMAN
En los tiempos de mi Papu
Al meldarlo me emosiona, puedo reir o yorar. En la sivdad de Barcelona en Espanya, mos re-
Mi mama vino a bivir kon mi kuando mi padre murio, dos
anyos despues ke me kazi i estuvo kon mosotros kaji trenta
unimos dos vezes al mez para
avlar en muestra kerida lingua, el presiado La- 7 Esti SAUL
Dale Chihuly
anyos, asta ke nos desho. dino. Meldamos tekstos en
Mi ija me deziya: "Mama. eskrive los kuentos ke mos kontava la Ladino, kantamos romansas i azemos komen-
avuela para ke no se pierdan, ansi lo tendremos rejistrado." Eya me
dize: "Eskrive lo del paliko o de akel otro." I ansi me vo esforsando
tarios... Yo esto enamorada de esta ermoza lin-
gua. Ago un esforso para ke siga biva entre mo- 8 -1 0 Elia Karmona
❤
para kompletarlo i siempre kedan palavras ke uzamos en kaza. sotros ama es muy difisil.
El diya de los
El lavoro de vosotros es para enorguyeser i toda la komu-
nidad deve estar agradesida.
Munchas grasias.
Vos kero felisitar por vuestra revista ke es ma-
raviyoza. 11 enamorados
Haberes buenos ke tengamos i el Dio ke mos
Naim GÜLERYÜZ
Esto perkurando de azer konoser El Amaneser kon mis konosidos.
Munchos Saludos
Esther ACRICHE/Buenos Aires
kudie munchos anyos.
Un abraso 14 El kanton
RAIZES
Nelly CURIEL/Barcelona
estheracriche@[Link] de las raizes
11 Febrero 2 00 0066
33 S hevaatt 576666
Anyo: 11
Numero: 112
DEL LEKTOR
K erida G uler,
Oy resivi la anvelop ke konteniya El Amaneser, me kontenti
muncho.
Atolye de Ladino en Barcelona, Espanya
A presiada K aren,
5 Mofle GROSMAN
En los tiempos de mi Papu
Al meldarlo me emosiona, puedo reir o yorar. En la sivdad de Barcelona en Espanya, mos re-
Mi mama vino a bivir kon mi kuando mi padre murio, dos
anyos despues ke me kazi i estuvo kon mosotros kaji trenta
unimos dos vezes al mez para
avlar en muestra kerida lingua, el presiado La- 7 Esti SAUL
Dale Chihuly
anyos, asta ke nos desho. dino. Meldamos tekstos en
Mi ija me deziya: "Mama. eskrive los kuentos ke mos kontava la Ladino, kantamos romansas i azemos komen-
avuela para ke no se pierdan, ansi lo tendremos rejistrado." Eya me
dize: "Eskrive lo del paliko o de akel otro." I ansi me vo esforsando
tarios... Yo esto enamorada de esta ermoza lin-
gua. Ago un esforso para ke siga biva entre mo- 8 -1 0 Elia Karmona
❤
para kompletarlo i siempre kedan palavras ke uzamos en kaza. sotros ama es muy difisil.
El diya de los
El lavoro de vosotros es para enorguyeser i toda la komu-
nidad deve estar agradesida.
Munchas grasias.
Vos kero felisitar por vuestra revista ke es ma-
raviyoza. 11 enamorados
Haberes buenos ke tengamos i el Dio ke mos
Naim GÜLERYÜZ
Esto perkurando de azer konoser El Amaneser kon mis konosidos.
Munchos Saludos
Esther ACRICHE/Buenos Aires
kudie munchos anyos.
Un abraso 14 El kanton
RAIZES
Nelly CURIEL/Barcelona
estheracriche@[Link] de las raizes
2 1 Febrero 2006 EL PONTE
“Una Gazeta”, “Un Sityo de WEB”, “Una Emisyon de Radyo” son Lugares de Enkontro - Moïse Rahmani
De syempre la prensa sefardi fue (de ande mi nona paternal era orijinarya i konosidas kon eskritores tal Silvia Anto- do un teksto eskrito en Judeo-Espan-
fruktuoza, ma despues la sangrorya de la de ande eran mis primeros lektores) i las nucci i Haim Zafrani. yol para un periodiko ke rekojiya
Shoah i la dezaparisyon de nombrozos komunidades Judias de Bruxelles, de Cape Desde katorze anyos la fotografia eskritas en linguas poko espandidas
lokutores, el Judeo-Espanyol empeso a Town i del Kongo. Mi dezeo era de krear de una sinagoga sefardi adorna la komo "el Wallon", "el Romancho", "el
dezapareser poko a poko. La mas parte una "djuderia" virtual entre los Rodeslis es- kacha de la gazeta. Latino Suis", "el Gallique".
de las komunidades sefardies avian sido parzidos sovre los sinko kontinentes. La proksima, si kere el Dyo, sera kon- Era por la primera vez ke este buró se
mortalmente feridas… los reskapados Desde el segundo numero, mi esko- sakrada a Livorno, omenaje byen mere- interesava a una lingua Judia. Adjusti-
devian todo fraguar por de muevo i la po ayego a un punto muy alto; senti alo- sido a esta sivdad i a esta komunidad. mos tambyen el "Yidish". En el korso de
manseves savia poko de su pasado. La ra el menester de ir mas aya ke Rhodes, En 1993 fui fundador del Instituto muestras diskusyones, reushimos a ob-
jenerasyon de sus paryentes, muestros el chiko Yerushalayim komo lo yama- Sefardi Evropeo, una asosyasyon sin bu- tener de este Buró, ke el Parlamento Ev-
padres i madres o muestros avuelos ke van, de rekojer la totalidad del Judaiz- to materyal ke tenia komo eskopo "la ropeo rekonoska el "Judeo-Espanyol" i el
tenian komo lingua de kada dia el Yidish prezervasyon i la transmisyon de mues- "Yidish" komo linguas Evropeas non-ter-
@g @g
@g @g
@ @g @ @ @g @
@ @g @ @ @g @
@ @g @ @ @g @
@ @g @ @ @g @
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@f( '@f
@f(Y V'@f
@ ?W@(Y ?V'@X @
@ W&(Y V')X @
@ ?W&(Y ?V')X @
@ O&(Y V')K @
@(Y? ?V'@
@0Y V4@
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@f( '@f
@f(Y V'@f
@hf ?W@(Y ?V'@X @fh
o le Djudezmo, avian sido asasinados. tra erensya etnika, mezo la eskriturya, ritoryales. Izimos esta demanda al Parla-
@hf W&(Y V')X @fh
@hf ?W&(Y ?V')X @fh
@hf O&(Y V')K @fh
@f(Y? ?V'@f
@f0Y V4@f
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fge?J5 3@L?egf
@fgeW&(Y V')Xe@gf
@fg?W&(Y ?V')X@gf
@fgW&(Y V')X@gf
@fg(Y? ?V'@gf
@fg(Y V'@gf
@fg(Y? ?V'@gf
@fg(Y V'g@f
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fge?J5 3@L?egf
@fgeW&(Y V')Xe@gf
@fg?W&(Y ?V')X@gf
@fgW&(Y V')X@gf
@fg(Y? ?V'@gf
@fg(Y V'@gf
@fg(Y? ?V'@gf
@fg(Y V'g@f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@ @
@ @
El mansevo sefarad aktual es ver- los livros, el vizual i el audio". Realizi- mento Evropeo a Bruxelles el 1 Agosto
guensozo de natura, pudiko, el no se mos tres dokumentaryos en tanto ke 1998 kon el ayudo de muestro maestro
entrega fasilmente, el no save komuni- amatores a la bushkida de komunidades Haim-Vidal Sephiha para el Judeo-Es-
kar, el desha este echo a sus paryentes, del Yemen ande personalmente me ren- panyol i de muestro amigo Nathan
los kualos syerven de medyo de trans- di en el anyo 1991, endjuntos kon dos Weinstock para el Yidish.
misyon entre las jenerasyones... una vez amigos del Crif Fansez, Sabine Roitman En 1999, por kavza de difikultades fi-
eyos mankos, ken tomara esta karga? i Roger Pinto, para demandar a las oto- nansyeras, era difisil para mi de mante-
Kuando, ay mas de kinze anyos, fun- ridades Yemenitas ke akorden la le- ner la gazeta i el edifisyo ande se topava
di la gazeta LOS MUESTROS, el primer sensya de sirkolar libremente a los el Instituto; vendimos entonses la fragua
periodiko kultural multilengue, non-poli- Judyos, aparejimos un Seder en Saraje- afin de konsakrarmos a la gazeta i al sit-
tiko i enteramente independyente, no vo, sivdad ke se topava entonses en es- yo de Web. La biblioteka del Instituto, ri-
me imajinava ke el respondia al aspero tado de gerra sivil. Ansi en 1993 eramos ka de kaji 6000 volumes fue ofresida al
de tantas personas i ke otros sigyeran dyez personas de Evropa i en 1994 un Departamento de Estudyos Judyos de la
mi egzempyo. dokumentaryo entitolado: "Rhodes, un Universidad Libre de Bruxelles. Las ovras
Por seguro uvo en el pasado otros pedaso de muestra memorya", el kual en Judeo-Espanyol i Espanyol fueron of-
djornales. En 1 9 9 0 data de la kreas- servyo de tema a un livro ke fue publika- residas al Instituto Cervantes, el kual no
@ @
@ @
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fg)X W&g@f
@fg)X? ?W&@gf
@fg)X W&@gf
@fg)X? ?W&@gf
@fgV')X W&(Y@gf
@fg?V')X ?W&(Y@gf
@fgeV')X W&(Ye@gf
@fge?N1 7@H?egf
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg)X W&g@f
@fg)X? ?W&@gf
@fg)X W&@gf
@fg)X? ?W&@gf
@fgV')X W&(Y@gf
@fg?V')X ?W&(Y@gf
@fgeV')X W&(Ye@gf
@fge?N1 7@H?egf
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@f6X W2@f
@f)X? ?W&@f
@hf I')X W&(M @fh
@hf ?V')X ?W&(Y @fh
@hf V')X W&(Y @fh
@hf ?V@)X ?W&@Y @fh
@f)X W&@f
@f) &@f
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@fg @fgh
@6X W2@
@)X? ?W&@
@ I')X W&(M @
@ ?V')X ?W&(Y @
@ V')X W&(Y @
@ ?V@)X ?W&@Y @
@f)X W&@f
@f) &@f
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@fg @fg
@ @g @ @ @g @
@ @g @ @ @g @
@ @g @ @ @g @
@ @g @ @ @g @
@g @g
@g @g
yon de "LOS MUESTROS", muestro es- do en 2000. tenia Departamento Judyo i los livros en
Moïse Rahmani en la Konferensia de Livorno
timavle konermano el "SALOM "de Es- Realizi tambyen aproksimativamente Italyano al Sentro Kultural Italyano. Estas
tambol publikava kuatro ojas en mo Sefardi, por empesar Salonika, Es- dyez entrevistas kon sefarades ke biven dos Institusyones avryeron ansi un espas-
muestra linda lingua, ma el era la ga- tambol, Izmir, los Balkanes i repetando en Beljika. Tengo aktualmente kaji syen yo konsernando el Judaizmo.
zeta de la komunidad de Turkia i "La una fraze de Henri Mechoulan de estas oras de enrejistramyento ke sirvyeron de En el anyo 2002, en kolaborasyon kon
Luz de Israel" de la famiya BUENO de maraviyozas vitrinas del mundo sefardi, baza a mis livros: "Rhodes", "Shalom el Instituto Cervantes de Bruxelles, organi-
Israel egzistia ainda... ke son: "Livorno", "Hamburg", "Vyena". Bwana, la Saga de los Judyos del Kon- zimos un Festival de Kultura Judia i asumi-
Por seguro teniamos i (grasyas al No se puedia tambyen olvidar estos go" i "los Judyos del Sol", istoryas de se- mos la partida Sefardi kompuesta de "Kon-
Dyo) tenemos syempre AK‹ YERUSHA- sentros del Judaizmo ke eran los payi- faradim de Beljika, sin olvidar "el Egzod- ferensyas", "Mezas redondas", "Konsertos".
LAYIM, muestra grande ermana Israel- zes de la Afrika del Norte, el Ayifto, la yo Olvidado de los Judyos de los Payizes Esta partida reprezentava mas de la mitad
yana de lakuala me ambezi tanto. Siriya ande los ekspulsados de Espanya Arabos", el kual konta el drama okulta- del programa total. Esta manifestasyon fue
Oy semos unos kuantos ke tenemos del anyo 1492 se avian avrigado i ande do, olvidado, raramente mensyonado de repetida dos vezes i puede ser otras vezes
una odiensa internasyonal i munchas se desveloparon, asimilandosen a las los refujyados orijinaryos des payizes mas en otros Institutos Cervantes Evropeos.
revistas komunitaryas publikan, gras- komunidades egzistyentes. arabos. (Syertas de estas entrevistas Ay de esto 13 anyos, konsyente del po-
yas a muestro lavoro, artikolos en Ju- En poko tyempo la gazeta «Los fueron echas en Judeo-Espanyol.) tensyal ke reprezenta el Internet, i konfien-
deo-Espanyol: "La Luz "de Seattle, "ke Muestros» se revelo komo un instrumen- En 1 9 9 8 el Instituto Sefardi fue te en su desvelopamyento, el Instituto Se-
Haber" de Miami, "La voix Sépharade to nesesaryo i indispensavle i devino uno interpelado por el "Buró Evropeo para fardi Evropeo desvelopo un sentro web tri-
de Montreal", "Erensia Sefaradi" de de los manaderos de esta kultura. las Linguas minoritaryas" demandan- lingual [Link]
muestro amigo Albert de Vidas en el A la okazyon de muestro kinzen ani-
Connecticut, "Lashon" de los Angeles i versaryo, izimos el bilanso de muestra
otras revistas de las Amerikas Sentral i aktividad. El rezultado es el sigyente:
Latina, Maguen de Varacas. Mas de kinyentos artikolos publikados,
Al empesijo avia pensado azer una tratando de muestro folklor komo de
chika gazeta ke iva servir de atadura entre muestra istorya, de muestra lingua komo
los desendyentes de la ‹sla de Rodhes de la deskuvyerta de komunidades des-
❚ paj. 12
LAS TRADISYONES 1 Febrero 2006 3
@f6X? ?W2@f
@f)X W&@f
@ @f @1 7@ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f6X W2@f
@f, *@f
@ W@(Y V'@X @
@ ?W&@(Y ?V'@)X @
@ W&@(Y V'@)X @
@ ?O&@(Y ?V'@)K @
@(Y V'@
@(Y? ?V'@
@(Y V'@
@f0Y? ?V4@f
@f @fhg
@f @fhg
@f @fhg
@f @fhg
@f6X W2@f
@f, *@f
@hf? W@(Y V'@X ?@fh
@hf? ?W&@(Y ?V'@)X ?@fh
@hf? W&@(Y V'@)X ?@fh
@f? ?O&@(Y ?V'@)K ?@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f0Y? ?V4@f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
EL MEZ DE SHEVAT
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@ @
@ @
3@ @5
V4@ @0Y
I4@ @0Me
?W&@(Yf
W&@(Yef
7@H?ef
@f
@f
@f
@f
@f
@f
?W&@f
W&@(Yf
?W&@f
W&@f
?W-Xf@
W&@1f
@6Ke
@6X
@1
@
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
ya frutas por memorar los tyempos (ke
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fW-X? ?W-Xf@
@f7)X W&@1f
@f)X? ?W&@f
@f)X W&@f
@f)X? ?W&@f
@fV')X W&@(Yf
@f?V')X ?W&@(Yf
@feV')X W&@(Yef
@fe?N1 7@H?ef
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
El mez de Shevat esta markado en Los arvoles, en este diya, se djuz- rael bivira en paz, kada uno "debasho
la astrolojiya Judiya komo "Mazal de gan "Kyen bivira i kyen enfloresera". de su parra i debasho de su igera".
kuvo/kuva". Esto es segun dize en las En el Talmud mos kontan por un Los Sefaradim konosen al Tu-
bendisyones (Bamidbar 24, 7): "Kor- debate entre muestros Hahamim biShevat komo "la ashure" o "la fyes-
rera aguas de sus kuvos". kuando es ke kaye el Rosh aShana ta de las frutas". La noche de esta
En Eretz-Yisrael, i en los paizes de de los arvoles i de las frutas. Al fin fyesta es selebrada kon grande aleg-
la mar Mediterranea, ayinda ay abun- se desidyo ke sera en el kinze del riya al derredor de mezas yenas de
dansya de luvyas en este mez. Aun ke Shevat (i no al primo del mez), ku- frutas buenas. Muchas de las komp-
ansi, la fyesta de Tu-biShevat en el ando la natura empesa a espertarse las de las frutas ya se olvidaron del
kinze del mez, es una fyesta ke indi- de la dormisina del invyerno. puevlo, ma kedaron ayinda las Bera-
ka el empesijo de la primavera. Aun ke ya fue nombrado en el Tal- hot sovre las frutas i la alegriya ke
Tu-biShevat en muestra tradis- mud, el Tu-biShevat komo fyesta aleg- nunka se terminara.
yon es Rosh-aShana (Prinsipyo del re empeso, parese, antes no mas de
Yehuda HATSVI /Tel Aviv
Anyo) de los arvoles. 1300 anyos. Ma es solo en el siglo XVI
hatsvi@[Link]
O
E RD
U
EK
UN
R
La s Pa r e d e s T ie n e n O r e j a s
Ay una dicha en Djudeo-Espanyol bien savida i en a la botika del Sinyor Davichonachi. Le disho la mujer
otra linguas, por egzemplo en Ebreo dizen: "La Kirot ke estava bushkando una ropa para kuzir una bluza pa-
Yesh Oznayim" – Las Paredes Tienen Orejas. ra su ija. Apunto le amostro de las ropas ke teniya en
Keridos Lektores, aki vos va kontar un relato chiko la botika. Le diziya: "Mira ropa, es de la Evropa." Lo ke
del anyo 1945: le estava amostrando, no le estava plaziendo.
En la sivdad de Bursa, en el Sentro del Merkado, El Sinyor Davichonachi era un ombre de komerso
enfrente de Koza Han ke es el merkado de las sedas, de la epoka de los Otomanos. Tanto le avlo i le rogo a
aviya una botika de dos pisos. En estas botikas vendi- la mujer, no parvino a konverserla. La mujer en "no"
yan manifaktura dos kunyados. En el primer piso, la entro, en "no" salio. Alkavo le disho: "Ariva tenemos
botika aparteniya al Sinyor Davichonachi Kohen, asi- una sigunda botika. Ke suve ariva por favor i ayi puede
gun me akodro i lo konosi bien. Ya era un ombre bien ser topara lo ke le gusta."
aedado ke no puediya kaminar unos kuantos pasos. Su La mujer empeso a suvir los eskalones. Apenas su-
oto privada era en akeya epoka una "brishka" ke lo ye- vio dos o tres eskalones, el Sinyor Davichonachi le ec-
vava a la botika i oras de tadre, tornava a su kaza kon ho un grito a su kunyado: "Yosef, enkashasela!". ^ Ilustrasyon: Roz Kohen DROHOBYCZER
la mizma "brishka". ("Brishka" es un poko mas chika ke Supito la mujer se abolto kon ravia i le disho al Sin-
ta." Disho el Sinyor Yosef Kohen. "De onde save el
un "payton", travado de un kavayo.) yor Davichonachi: "No te estas averguensando, ijo de
Djudeo-Espanyol?"
En el segundo piso de la botika, se topava su kun- un tal, ijo de un kual? Si no eras un ombre tan viejo, te
Le respondio la mujer: "Yo so Selanikliya. Mori
yado Yosef Kohen. echava afuera de tu botika!"
entre los Djudios. Mis Sinyores, akavidavos en vuestras
Un diya, el Sinyor Davichonachi, asentado a la ent- Davichonachi ya se iva murir del sar. Se le tomo la
palavras, ke las paredes tienen orejas."
rada de su botika, estava yamando a los klientes, a los boka i no pudo responder.
Notisia del eskritor: Este relato me lo konto el ijo de
"mushteris", kon boz alta, asigun oyemos siempre en El Sinyor Yosef Kohen, sintiendo los gritos,
Yosef Kohen, ke era mi amigo.
los merkados, ke gritan los vendedores para konvenser abasho para ver i preguntar lo ke pasava. La tomo
ke entren a merkar algo. Paso una mujer Turka i entro a la mujer kon buenas: "Sinyora, tengo una pregun- Avram BEHAR/Yerushalayim
@f6X
@f,
@hf?
@hf?
@hf?
@f?
@f(Y
@f(Y?
@f(Y
@f0Y?
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@fe?J5
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
@1
@
@
@
?W2@f
W&@f
7@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@
?V'@
V'@
?V4@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@f
?V'@f
V'@f
?V4@f
@f
@f
@f
@f
@fhg
@fhg
@fhg
@fhg
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
3@L?ef
@f
@f
@f
@f
?@fh
?@fh
?@fh
?@f
@
@
@
@
@
@
@
@
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@ @
@ @
3@ @5
V4@ @0Y
I4@ @0Me
@f6X?
@)X
@)X?
@)X
@
@
@
@
@f,
@f0Y
O2@
@f
@f
@f
@f
?I'@)X
V'@)X
?V'@)X
V@)X
?I'@)X
V'@)X
?V'@)X
V@)X
?W&@(Y
W&@Y
*@f
V4@f
?W&@(M
W&@(Y
?W&@
W&@
?W2@f
W&@
?W&@(Y
W&@Y
*@f
V4@f
?W&@(M
W&@(Y
?W&@f
W&@f
?W2@f
W&@f
?W&@(Yf
W&@(Yef
7@H?ef
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@fhg
@fhg
@fhg
@fhg
?W&@f
W&@(Yf
?W&@f
W&@f
?W-Xf@
W&@1f
?W&@(Yf
W&@(Yef
7@H?ef
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
?@f
?@fh
?@fh
?@fh
?W&@f
W&@(Yf
?W&@f
W&@f
?W-Xf@
W&@1f
@6Ke
@6X
@1
@
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@
@
@
@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @5 3@ @f @
@f(Y V'@f
@f0Y? ?V4@f
pude prokurarme, sovretodo uno muy emportante en nida de los primeros Judios en esta provinsia, ma de Ham Ribi Avraam Aaron Kapon
la lingua turka, parvini a la konkluzion ke muchos de algunas inskripsiones de siertas masavot del bet-ake-
los kuentos ke se transmiten de djenerasion en djene- varot, se puede konoser ke en esta sivdad tuvieron tu-
rasion son bazados sovre la verdad. Yo tuve la okazion rado Judios Sefaradim mas de 350 anyos, ke es del
tambien de estudiar dos viejos pinkasim ke se topan tiempo o poko mas despues del governamiento de Ga-
el uno en la biblioteka del kolelut i el otro en poder de zi Husref Beg todavia es muy siguro en tiempo del go-
Si. Yosef Abraham Ashkenazi parnas de la hevra ke- vernador Hadim Ali Beg (1541-5311) moraron Judi-
dosha de Sarayevo, onde topi un trezoro de pasajes os en la Bosna, sigun lo deklarare mas adelante.
enteresantes ke kor[r]esponden a algunos de los re- Entonses los Judios eran pokos en estos luga-
kontajes en kuestion. Es ansi ke me desidi komponer res i algunos tenian familyas en Saloniko, onde el- mente en la Bosna asta el anyo 1584 ke es el tiempo
un ovraje ke, en falta de uno otro kompuesto de algu- yos ritornavan al aserkamiento de las grandes fies- del governador Gazi Hasan Pasha originario de Hertze-
na persona de mas kompetensia, pueda ser publikado tas relijiozas en deshando a sus empiegados ke govina, el kual defendio a los Judios de kontinuar sus
komo "Istoria de los Judios de Bosna". kuidavan a sus entereses. negosios en deklarandoles ke si keren azer echos en es-
No es mi intension de meterme al rango de los En siertos dokumentos i en los pinkasim ke nombri- ta tier[r]a, deven establesersen kon sus familyas i resi-
selebres istorianos ni menos me siento kapable mos mas ar[r]iva, se meldan firmas i sitasiones de raba- vir las leyes i los uzos del paiz. Los Israelitas no pudien-
para esto, ma es por kumplir un dever ke otros no nim ansi ke unas alkunyas ke no egzisten mas en do resivir esta kondision i espantandosen del fanatis-
lo kumplieron, o puedeser lo kumplieron i despa- nuestros dias en esta provinsia. Ayi topamos datas de on- mo barbaro ke reynava en la masa del puevlo fueron
reseria en el korso de los anyos o bien a kavza de de vinieron siertos rabanim i tokante a los ovrajes litera- forsados de abandonar sus echos i de retravarsen de
los akontesimientos dezastruozos ke tuvieron lugar rios de algunos de elyos, sigun se deklarara mas tarde. estas partes. Sigun se vee sinyalado del bash aga Fey-
en medio de nuestros korelijionarios. Komo se vee del livro (manuskrito) ke pudi pro- zi Beg, en el dito manuskrito, una parte de Judios se
Yo dezearia ke los ke se sienten kompetentes i kurarme de la vieja biblioteka turka, los Judios ke fueron entonses para Raguza i otra parte para Ungaria.
empatronan, o se prokuraran algunos otros doku- vinieron a Sarayevo en el tiempo del governador Ha-
mentos sovre este sujeto, se siervan de mi ovraje, dim Ali Beg (958 kuenta mohamedana i 1341 del Una parte de los Judios ke se fueron a la Ungaria,
afin de komponer uno otro mas enrikesido i perte- Kristo eran 30 o 40 personas. Elyos moravan al ke entonses estava soto la podestania del govierno
nesiente a ser entitulado "Istoria de los Judios de prinsipio en los hanes de la sivdad i se okupavan en otoman, embiavan en el tiempo de las rekoltas a sus
@e?
@e?
@h?
@h?
@h?
@h?
@h?
@h?
@e?
@e?
@?e
@?e
@e?
@e?
@e?
@e?
@
@
@
@
@
@
@
@
merkar i transportar siveras a la Evropa i parte de el- empiegados, kon rekomendasiones del govierno de
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
Kontinuara...
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
Transliterado por:
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
habazeleth@[Link]
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @ @e? @e? @?e @e? @e? @
@ @ @e? @e? @?e @e? @e? @ @e? @e? @?e @e? @e? @
@ @ @h? @ @e? @e? @?e @e? @e? @
@ @ @h? @ @h? @
@ @ @h? @ @h? @
@h? @ @h? @
@h? @ @h? @
@h? @ @h? @
@ @ @h? @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @ @
@ @ @ @
@ @
@ @ @g ?@
@ @ @g ?@
@g ?@
@g ?@ @ @
@g ?@
@g ?@ @ @
@g ?@
@g ?@ @ @
@g ?@
@g ?@ @ ?@e @e? @?e ?@e ?@
@g ?@ @ ?@e @e? @?e ?@e ?@
@g ?@
@ ?@e @e? @?e ?@e ?@ @g ?@
@ ?@e @e? @?e ?@e ?@ @g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@ ?@e @e? @?e ?@e ?@
@ ?@e @e? @?e ?@e ?@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
sintimientos kalorozos.
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
akeyos tiempos…
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
Archives Israelites
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
Samuelsohn, Istanbul,
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
0 3 Julio 1 8 8 2 .
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
antiguos sivdadinos. I estamos
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@
didos ensima de la tierra. En frente ^ Ilustrasyon: Roz KOHEN DROHOBYCZER ay munchas kozas otras. Ma, komo
de esta vista ke esta trayendo triste- lo dishe i mas ariva, el lugariko ke
za, los Judios Otomanos, izieron to- ta pronto a dar a los Judios tierras mezmo eskritor unos kuantos diyas me apartiene ya lo inchi.
do posivle para pueder topar un re- anchas sin koste (sin ke pagen mo- despues, eskrive anchos detalyos Si keresh saver, yo teniya intis-
medio. Se formo komites de ayudo. neda). Eyos pueden lavorar la tier- sovre este avizo. yon de eskrivir en esta eskrita un
Los Judios poderozos izieron yama- ra komo keren, azer la agrikultura poko de los Judios antiguos de Iz-
das para ke se pueda arekojer ayu- komo dezeyan i pagar el Ashar Istanbul, 4 Agosto 1 8 8 2 . mir. Por ke mi papu despues ke
dos a estos desdichados. (dasyo) de sus produksyon despues A. Samuelsohn mos esta dando salyo de la Rusia, se aviya establi-
Sr. Breitner, Sr. Schwarz, Sr. de sinko anyos. Entremientes, unos detalyos largos ke no me abas- zado ayi. I si es por muy kurto ti-
Hamburger i Sr Gross formaron un ariento de este tiempo no van a te- ta el lugar ke me apartiene aki… Me empo el bivyo unos diyas en Iz-
komite, i a los esforsos de este ko- ner de pagar ningun dasyo. Van a va ir en saltando entre las linyas… mir. Era muy mansevo. Porke los
mite, los desdichados no kedaron estar tambien en la guadria del Go- El renomado filantropo Sir siete ijos ke le nasieron, nasieron
sin komer i sin bever un sorvo de verno Otomano. Lawrens Oliphant trusho a Istan- todos en Istanbul. Ma ya era kaza-
agua. A unos emigrantes los estab- A lo ke mos embezimos, la kon- bul dos delegados de la Rumania, do kon mi nona. Porke i mi noni-
lizaron a kazas i a unos les ayudaron sesion del Governo, ke lo estamos dos delegados de la Rusia i un de- ka era da Odesa…
para ke se puedan ir a Marsilya, a apresiando muy provechozo para legado de la Palestina. El delega- La otra nonika era de Tekirdag. I
Salonik i a Andrinopla. La famiya Ka- los Judios emigrantes, fueron to- do de la Palestina era Judio i Kon- era Sefaradita.
mondo les aparto a estos emigrantes madas por los delegados de Ruma- sul de la Inglaterra Sr. Amzalak. Gan Eden bueno ke tengan i mis
nia, los Senyores Moscou Ascher i Ma estamos embezando ke el Sir nonas i mis nonos.
6 1 Febrero 2006 ARTIKOLOS
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
@1
@
@
@
?W2@f
W&@f
7@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@
?V'@
V'@
?V4@f
@f
@f
@f
@f
@fhg
@f
@f
@f
@f
@
@
@
@
@
@
@
@
@f6X?
@f)X
@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f6X
@f,
@
@
@
@
@(Y
@(Y?
@(Y
@f0Y?
@f
@f
@f
@f
@f
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
@1
@
@
@
?W2@f
W&@f
7@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@
?V'@
V'@
?V4@f
@f
@f
@f
@f
@fhg
@f
@f
@f
@f
@
@
@
@
@
@
@
@
ni salida. Tuvo muncha difikultad a enkontrar la kaza
@f @fhg @f @fhg
@f @fhg @f @fhg
@f @fhg @f @fhg
@f6X W2@f @f6X W2@f
@f, *@f @f, *@f
@hf? W@(Y V'@X ?@fh @hf? W@(Y V'@X ?@fh
@hf? ?W&@(Y ?V'@)X ?@fh @hf? ?W&@(Y ?V'@)X ?@fh
@hf? W&@(Y V'@)X ?@fh @hf? W&@(Y V'@)X ?@fh
@f? ?O&@(Y ?V'@)K ?@f @f? ?O&@(Y ?V'@)K ?@f
@f(Y V'@f @f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f @f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f @f(Y V'@f
@f0Y? ?V4@f @f0Y? ?V4@f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@f @f @f @f
@fe?J5 3@L?ef @fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef @feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf @f?W&(Y ?V'@)Xf
de kolores a kolores. El artisto eskojo Chihuly aksentua ke el vidro es des ke solo algunos se prepararon en "La Montanya de Kristal" montada
Yerushalayim para ekspozar su arte i abundante, fasil de formar, mas duravle Seattle, en su studyo. Los elementos kon mas de 4 km de metal, es alta
resivir el Milenaryo en arrelumbrando ke munchos otros materyales i probab- kompozando sus ovras, sigun las direk- de 9.5m i se kompoza de 1500 kris-
el sentro del mundo. lemente egzistera mas largo tyempo. tivas i eskizas de Chihuly, fueron reali- tales. Para realizarlo lavoraron 30
Dale Chihuly nasyo en 1941 en Chihuly realizo sus projektos en di- zadas por diferentes fabrikas en los pa- personas de su studyo kon 20 otras
Tacoma i se enstalo en Seattle, Was- ferentes payises: en los kanales de yises komo Fransya, Finlandya, Che- ke se adjuntaron a eyos.
hington. Es uno de los mas grandes Venezia, en la Isla Nijima de Japon, koslovakya i Japon. Se transferaron a Estos vidros reflektando en el diya
en Norvejya, Meksiko i munchos otros Israel kon 12 konteyneres, 10,000 pe- el sol i en la noche briyando kon la
dasos i 42 tonas de vidro. Estos se ens- luz, me izyeron pensar a la Biblya ke
> La Torre Blu talaron kon soportes grandes de metal dize: "Sea la luz; i fue la luz."
konstruidos para montarlos. Munchas grasyas a Dale Chi-
"La Torre Blu" es formada de huly. Le dezeamos kaminos klaros
2 0 0 0 pedasos de vidro i mezura syempre.
1 3 .5 m de altor.
8 1 Febrero 2006 EL DOSYE DEL MEZ
@e?
@e?
@h?
@h?
@h?
@h?
@h?
@h?
@e?
@e?
@?e
@?e
@
@
@
@
@
@
@
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@f6X? ?W2@f
@f)X W&@f
@ @f @1 7@ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@f @f
@f @f
@f @f
@f
@f
@f
@f
@f
@f6X
@f,
@f
W2@f
*@f
@f
@f
@f
@f @ @
@
@
@
@
@(Y
@(Y?
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@
?V'@
@
@
@
@
@ @
@
@(Y V'@
@f0Y?
@f6X
@f
@f
@f
@f
?V4@f
W2@f
@fhg
@fhg
@fhg
@fhg
@
@f,
@hf?
@hf?
@hf?
@f?
@f(Y
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@f
?@fh
?@fh
?@fh
?@f @ @
@
@f(Y? ?V'@f
@f(Y
@f0Y?
@f
@f
@f
@f
V'@f
?V4@f
@f
@f
@f
@f
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@ @
@
@f @f
@
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y?
@f3(Y
@fV+Y?
@f
@f
@f
@f
?V'@f
V'@5f
?V+Yf@
@f
@f
@f
@f
@ @
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@
@f @f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@ @
@
@f @f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@ @
@
@f @f
@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f
@
@
3@
V4@
I4@
@f
@
@
@5
@0Y
@0Me
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
Elia Karmona (1 8 7 0 -1 9 3 1 )
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@ ?@e @e? ?@
@ ?@e @e? ?@
do maraviyozamente por muest- suprimiya la sansura - fondó el kultades kon los sansores al prin-
ra estimada kolaboradera Gaëlle djurnal umoristiko "El Jugueton" sipyo del siglo XX en publikando
Collin i se puede enkomendar el kual edito asta su muerte. Si- sus romansos ke eran manko
ande Institut für Romanische guro ke una gazeta komo "El Ju- vedres. Devemos abundantes
Philologie der FU Berlin, Ha- gueton" yeno de echadikas satiri- detalyos sovre su vida a su auto-
W2@
7@
@
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@fW-X?
@f7)X
@f)X?
@f)X
@f)X?
@fV')X
@f?V')X
@feV')X
@fe?N1
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
O2@
?W&@(Yf
W&@(Yef
7@H?ef
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
?W&@f
W&@(Yf
?W&@f
W&@f
?W-Xf@
W&@1f
@6Ke
@6X
@1
@
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
belschwerdter Allee 45, 14195 kas i umoristikas kontra los gevi- biografiya entitolada "Komo Nas- ➚ @
@?he
@?
@?f
@?
@?
@?
@?f
@?
@?he
@
@?g
@?
@?g
@?
@?e
@?
@?e
@?
@?g
@?
@?g
@?
@?e
@?
@?e
@?
@?g
@?
@?g
@?
@?e
@
@?
@?
@?e
@?
@?f
@?
@
@?f
@
@?
@?
@?
@?
@
@?e
@?f
@?f
@
@?
@?
@?
@?
@
@?e
@?
@?e
@?
@?e
@?
@?g
@?
@?g
@?
@?e
@?
@?e
@?
@?g
@?
@?g
@?
@?e
@
@?h
@?
@?f
@?
@?
@?
@?f
@?
@?h
@
@?g
@?
@?g
Djurnal umoristiko
@f
@f
@f
@f @? @?
@f
@fW-X? ?W-Xf@
@f
@?e @?e
@f7)X
@f)X? ?W&@f
W&@1f
@? @?
@f)X W&@f
@f)X?
@fV')X
?W&@f
W&@(Yf
@?g @?g
@f?V')X
@feV')X
?W&@(Yf
W&@(Yef @? @?
@fe?N1
@f
7@H?ef
@f @?g @?g
@f
@f
@f
@f @? @?
@f @f
@f @f @?e @?e
@f @f
@f
@f
@f
@f
@? @?
@f
@f
@f
@f @?e @?e
@f
@f6X? ?W2@f
@f
@? @?
@f)X W&@f
@f)X? ?W&@f @?g @?g
@f)X W&@f
@f?
@hf?
?I'@)X
V'@)X
?W&@(M
W&@(Y
?@f
?@fh
@? @?
@hf?
@hf?
?V'@)X
V@)X
?W&@(Y
W&@Y
?@fh
?@fh @?g @?g
@f,
@f0Y
*@f
V4@f @? @?
@f @fhg
@f @fhg @?e @?e
@f @fhg
@f6X?
@f
?W2@f
@fhg @? @?
@)X
@)X? ?W&@
W&@
@?e @?e
@)X
@ ?I'@)X ?W&@(M
W&@
@ @? @?
Berlin, fax: +49 30 838.52 rim no uvyera tenido una vida yo Elia Karmona Komo Se Eng-
@
@
V'@)X
?V'@)X ?W&@(Y
W&@(Y @
@ @?g @?g
@ V@)X W&@Y @
@f,
@f0Y
*@f
V4@f
@? @?
@f
@f
@f
@f @?g @?g
@f
@f
@f
@f @? @?
@f
@f
@f
@f @?e @?e
@f @f
@f
@ @f @
@f
@ @f @
@? @?
@
@
@f
@f
@
@
@
@
@f
@f
@
@ @?e @?e
@
@f(Y
@f @5 3@
V'@f
@f @
@? @?
@f0Y? ?V4@f
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
Israelita
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
Elia R. Karmona nasyo el 22 235. larga en la epoka de la sansura randesyo I Komo Se Izo Direktor
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
Fondado en 5 6 6 9
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
de Oktobre 1869 en la maale de El ofisyo de tipografo se lo syendo ke, asigun mos konta del Jugueton" ke se publiko a la
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
Ortaköy (Estambol). Era el mas ambezo sovre todo en la empri- Karmona en su autobiografiya: okazyon del 18en aniversaryo
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
renombrado autor de romansos meriya de David Fresko, direktor "... kuando una manyana, yevan- del "Jugueton" en 1925/26, la
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?e @?e
@? @?
@?g @?g
@? @?
@?g @?g
@ @ @ @ @
@?h ?@h
@? ?@ @? ?@ ?@
@?f ?@f ?@f ?@f
@? ?@ @? ?@ ?@
@? ?@e ?@e ?@e ?@
@? ?@ ?@ ?@ ?@
@?f ?@f ?@f ?@f
@? @? @? @? @?
@?h ?@h
@ @ @ @ @
djudeo-espanyoles en el mundo i kapo redaktor del famozo djur- do a sansurar un livro al muarif, kuala fue transliterada i analiza- Karmona muryo en el 27 de
sefaradi (se atribuyen unas sin- nal El Tyempo, onde lavorava re- me disheron ke por endelantre da por Robyn K. Loewenthal en Djunyo 1931 en Estambol.
kuenta ovras a su pendola). Su gularmente desde 1887. En no puedes eskrivir en los livros 1984. En la istorya transliterada
romanso entitolado "La Novya 1908 - el anyo de la proklamas- de romansos ni matar, ni rovar ni abasho Karmona mos relata otr’- Christine H. LOCHOW DRÜKE/Frankfurt
Aguna" fue transliterado i anota- yon de la konstitusyon turka ke amor." Ya teniya bastante difi- un epizodyo de su vida asaroza. habazeleth@[Link]
Anyo 5 6 8 5 /1 9 2 4 -1 9 2 5 en Estambol, emprimeria del Jugeton, 3 1 pp. / Korteziya de la biblioteka Ben-Zvi (Yerushalayim)
yelarsen, yo era asentado alado del se[nyor] haham. en tipografo, myentres ke yo, apenas entrava ayi, vi-
Una nochada Sin ke nunka tuvyera el koraje de mandarme a mer-
kar halva para la rubisa, sigun uzava a azerlo kon ot-
ya todo el kontraryo, makyena no aviya ke una al sis-
tem viejo. Kuando al ofisyo ke me iva embezar, yo to-
ros. El yevar i traerme a mi, al meldar, era muy kuri- pava ke era un ofisyo muy prove, kada alhad deman-
Elia KARMONA
ozo, despues ke aviya una persona ke me yevava en yana, kuando veniya el ish bashi, demandava del kal-
brasos, una otra veniya akompanyarla por no sea ke el fa un sigaro emprestado, i yo me diziya entre mi:
Keridos lektores,
mayoral se arezvalara por el kamino. - Este es el ofisyo ke me vo embezar? Ofisyo ke
Aze serka trenta anyos ke las kompozisyones de
Kuando yo tuve ocho anyos, ya saviya meldar pe- tyene aniyut kon kola?
mi flaka pendola pasan basho vuestros ojos, kuando
rasha i haftara i kada noche de shabat alado dela sin- I yo me atristava syempre, no me olvidaré de di-
kon chikas istoryas i kuando kon grandes, portanto
yora vava meldava Sholem Alehem. Ala edad de 9 zirvos ke kuando entri a la imprimeriya de parte el
ya savesh ke todas eyas son simples kompozisyones
anyos, yo entri a la eskola, ainda no konosiyan en Or- aprentisaje, el maestro me detuvo sesh mezes debal-
pasadas por la memorya del kompozador i metidas a
taköy eskola dela Aliansa i era un syerto si[nyor] Miz- des i despues me izo tres i trenta paras a la semana.
la estampa.
rahi, un ombre muy seryo ke aviya avrido ayi una es- Este ovardalik del si[nyor] maestro, me izo mas
Keryendovos eskrivirvos una chika pura istoriya
kolika. Ala edad de 11 anyos, ya me iva yo ala esko- muncho deskorajar, a te [asta] a deshar este ofisyo
verdadera, me desidi de dar a mis keridos lektores
la dela Aliansa en Ortaköy, freskamente avyerta. por bushkar un mijor.
los detalyos de una nochada de mi vida, una nocha-
A verdad dizirvos, syempre tuve kavesika blanda i Ma ya vos dishe ke yo tuve syempre kavesika
da muy asaroza ke vos ara divertir un poko mas de
kuando yo tuve mis onze anyos, yo ya aviya eskapa- blanda, en sesh mezes ke estuve, yo me aviya embe-
loke vos estan divertyendo mis chikos romansos,
do mis estudyos i mi padre me mandava a la eskola zado muy bueno a rekuzir las letras i el maestro no
syendo estaresh seguros de meldar una chika istorya
de Galata, soto la direksyon del regretado difunto me kijo deshar i me izo el presyo dela semanada a
verdadera.
si[nyor] Zol Dales. Aki empesa mi istorya, la kayida 15 groshes, i kinze, ke tomava dela Aliansa se aziyan
Esto dicho, empesimos al echo:
a la mizerya de nuestra famiya se empesava a ver, mi trenta.
Yo nasi el 16 heshvan 5630, demanyana de vyer-
difunto padre empesava a sufrir, i yo, kon mi chika Antes trenta anyos, uno ke tomava 30 groshes a
nes en Ortaköy en la kaza grande dela kyoshe de
instruksyon empesava a entender ke por bivir repoza- la semana, ya era riko, i ya le traiyan mismo novya,
Tash Merdiven, ensima la butika del vyejo Feschi
do en la vida, no tener un riziko de altas i bashas i yo me kontenti, i empesi a lavorar komo antes.
Vichen. Dizen de vyejo, ke nasido de vyernes deve
bivir un poko manko de ansya, era menester embe- Portanto, no era kontente, yo viya la mizerya ke
ser muy harif. Kale ke sea ke esto no es verdad, por-
zar un ofisyo de mano. sufriyan el kapo tipografo i el mekanista porke se to-
ke si yo nasiya muy harif, nunka iva eskojer el ofisyo
El ofisyo de mano no enrikese la mas parte ala pavan kazados, i yo me demandava entre mi:
de gazetero djudyo, sea komo sea ansina de los sye-
persona, ma no lo desha tambyen sin komer. Este - Kuando yo vo estar kazado, yo vo sufrir komo estos?
los nos asetensyeron a este ofisyo i lo estamos azyen-
djuzgamyento, yo lo aziya parte a mi difunta madre Este penseryo me entro en la kavesa komo echo
do. Rogad al Dyo ke biva munchos anyos, porke si
ke era una mujer muy meoyuda. a afitar i yo esperava la okazyon [de] abandonar es-
me patladeyo, no kreo va aver otro atavanado en la
I eya lo aprovava en vista en dizyendome, vas a ser te echo.
uma ke se va kerer azer dalkauk barato.
un djoven de muncho meoyo ma, el hovardalik no te Myentras otros sesh mezes, yo sufri en se[gu]ito
Kuando yo nasi, era muy regalado, i la rikeza de
va deshar azer riko, en todo kavzo, es una buena idea. esperando kon despasensya el arivo del [mez] ke yo
mi difunto padre a’s, no avyendo ainda desparesida
I apunto eya bushko a meterla en egzekusyon en me iva pueder desbarasar de este ofisyo, i remarkan-
enteramente, yo era engrandesido kon muncho kud-
azyendome aprenti serka la eskola dela Aliansa kon do kon tristeza la mizerya de mis kapos tipografos.
yado, la desdichada de mi difunta madre se tomava
15 groshes a la semana, i empyegandome komo ap- Una noche, mi pasensya aviya desbordado, yo [no]
muncho sar kuando bostezava demaziya, i la defun-
renti tipograf en el djurnal “El Tyempo” dirijido akel puediya mas detener a esta mizerya ke [me] aspera-
ta de mi sinyora vava se merekiyava muncho kuando
tyempo por sinyor Ilak [Izak] Karmona, un primo er- va, i yo insistiya serka mi padre [i] mi madre a tro-
me viya sarnudar mas de una vez.
mano de mi padre. karme de ofisyo. Ya vos dishe ke era regalado, i ke
Kuando yo tuve sesh anyos i ke me yevaron al mel-
Las iluzyones ke mi madre aziya en empyegando- mis djenitores ovedesiyan en lugar ke yo ovedesyera
dar, fue una grande fyesta. Aki tambyen el haham de-
me ayi, yo no las topava djustas, eya me diziya ke me [a] eyos, es por esto ke mi madre me tomo kon bu-
viya tener muncho kudyado de mi, myentras ke todos
los elevos se asentavan ensima dela tavla, al riziko de
iva a embezar a lavorar en makyenas i azerme un bu- enas i me disho:
➠
EL DOSYE DEL MEZ 1 Febrero 2006 9
- Eskoje el ofisyo ke keres, i te empyegaremos enteros i al otro diya, el kalfa ya empesava a en- da en dizyendo entre mi:
en vista. tender ke yo no era un ninyo enkantado i me me- Na un ofisyo ke avre la kavesa, oy me manda a
- Byen, dishe yo, deshadme alora pensar asta tiya delantre los djamlikes porke meldara los Eskutar, manyana me mandara en otro lugar i an-
demanyana. nombres delas drogas ke eran markados ensima si vo konoser la sivdad entera, ya no es komo ake-
Yo me travi por una parte i empesi a egzaminar los katramizes. ya imprimeriya engratinya da ke me aziya bua el
adyentro mi memorya todos los ofisyos uno por En kurtas palavras, en ocho diyas yo ya me avi- kitar la ‘a’ i meter la ‘k’. Una ora antes ke arivara
uno. ya embezado onde estava el asid borik i el karbo- la tadrada, el sinyor patron me dyo lisensya de
Kunduradji – este ofisyo no syerve porke se nato de sud, en ke katramis aviya sal ingleza, i ku- partir, yo kon las kuras, las meti adyentro de un
kyere una pacha de fyerro para el aharvando el ando un kliente veniya demandando estas kozas, kuti kon talash, no sea ke se rompyeran i me fui
martiyo en el kalsado, pozado ensima dela pyerna. el kalfa ya me dava orden ke le dyera en indikan- al ponte. Ayi, la verdad dizirvos, travi un poko de
Shastre – se kere una vista del diavlo por ir en- dome las dramas. difikultad fin topar la eskala del vapor de Eskutar,
filando i desfilando la alguja, i ala vejes, no se pu- yo tomi bilyete entri adyentro, i medya ora des-
ede azer el ofisyo. No me veniya del todo al tino pues, yo ya era en las kayes de Eskutar.
ke la moda iva prosperar tanto, ke el ofisyo de Kon el adereso en la mano, yo empesi a de-
shastre iva ser uno delos primeros, despues de al- mandar i vente puntos despues, yo ya era en la
gunos anyos. kaza de Agop efendi, era djusto 1 2 ala turka dela
Marangoz: este ofisyo tambyen no me plazyo tadre.
del todo porke aviya muncha pena. Agop Efendi apenas me vido me sonrio en di-
Tenekyedji: Kaliya espozar kon la ija de un te- ziyendome: hosh yeldin evlad. El era asentado en
nekyedji kara [para] embezar este ofisyo i kaliya su- el kortijo de su kaza azyendo akshamdjilik, el me
vir syempre al tejado por lavorar i meter la alma en izo asentar a su lado, i me forso a ke bevyera un
riziko, i yo era espantozo, me deskoraji i no kije. raki.
Fyerero – este ofisyo tambyen lo mopi [topi| Por la primera vez ke yo gosti en la vida este li-
muy afinado. I despues de bushkar i rebushkar as- kuido i me kemo muncho la alguenga. Agop efen-
ta medya noche sin durmir, topava ke el ofisyo de di keriya darme un segundo raki, ma yo refuzi en
edjzadji era el mijor. Yo puediya muy byen azerme dizyendo ke era kriatura, i le rogi de desharme por
un buen edjzadji i despues de algunos anyos, no kedar muy tadre.
kuando yo embezariya a el ofisyo i tomariya mi dip- Yo sali de ayi kaji a la una dela noche, torni a
loma, si mismo no tendriya kapital para avrir buti- Eskutar i de ayi el kamino de Kuzgundjuk, empe-
ka, puediya muy byen empyegarme al governo ko- sando a entrar en las kalejas estrechas, yo me em-
mo edjzadji onde me dariyan vestido i espada i ka- pesava a espantar i en kada paso ke dava, me pa-
^ Ilustrasyon: Roz Kohen DROHOBYCZER
minariya en la kaye kon muncho orgulyo. El dezeo resiya ke iva salir un ladron de kada kanton.
de tener este orgulyo de un militar, me vensyo en Kuando yo vine a Pasha Limani, el espanto no
vista, i yo mi desidi a azerme en vista farmasyen. Un mez se aviya pasado de mo [mi] nuevo me desho mas kontinuar, yo temblava de myedo i
Era la una a la turka dela noche kuando yo me dur- empyego, despues ke ya saviya yo azer algunos in- mirando por kuatro partes, yo enkontrava un baluk
mi, i a la manyana, en mismo momento ke me ser- guentes, yo serviya a todos los klientes en yevan- kayik byen grande, sin ninguna persona adyentro.
viyan el kafe, yo aziya parte a mi difunto padre a"s doles las kuras a kaza. - Na, una buena karyola para mi! esklami yo,
de mi firme desizyon i el me respondiya: Era una manyana de martes, yo estava empa- ninguno ay en este kayik, yo me durmire ayi, i la
- Apunto asba [asi biva] tu padre, Vafyadis ketando un kuti de polvos, kuando un kliente manyana apunto ke aklara, yo me ritorno atras a
Efendi, el farmasyen ke tyene butika en la kyoshe entro ala butika en demandandole al patron: Eskutar, tomo el vapor i me vo a Estambol.
de Sirkyedji, enfrente la kaleja dela estasyon, es - Vafyadis efendi, tengo menester de 2 kuras, Apunto yo tomi la desizyon, i entri devista al
muy amigo miyo, si yo le digo ke te tome debal- ma no tengo tyempo de esperar. kayik en remarkando ke ningun[o] me estava
des, el no me rompe hatir. Yo te yevare oy propyo. - Onde estan las reseftas? disho el. Puede ser vyendo.
Apunto mi madre me aze vistir el vestidiko de no tenesh menester de esperar. El kliente prezen- Yo me arimi en el bash i me kedi durmyendo.
shabat i djuntos kon el peder nos vamos a la far- to las reseftas, i mi amo despues de echar una Byen seguro ke ya vash a entender ke no dur-
masiya. ojada respindyo [respondyo]: mi muncho tyempo, uzado en kaza en el kavesal
Vafyadis Efendi nos izo un kalorozo resivo i ku- - Tenesh razon, para aparejar estas kuras, es de pupla i shilte de algodon, el patin del kayik me
ando mi difunto padre le izo la propozisyon de to- menester esperar al meno dos oras, ay munchos veniya muy duro i apenas eskansava myentras dos
marme por empyegado, si[nyor] Vafyadis le res- kozimyentos a azer, no puedo ni mandarvolas a oras ke yo me despertava, kreyendo komo de uzo
pondyo kon un tono muy grasyozo: kaza, porke morash en Eskutar (Üsküdar). ke ya era de diya, yo me olvidava mismo ke esta-
- Mi evharistos Kyeryon Karmona, yo vo tomar - Djustamente, yo dariya 1 0 groshes de regalo va en el kayik, i kuando yo ya me despertava i me
a tu ijo i vo bushkar a embezarle ofisyo. No ay mas si aviya alguno ke me traiya las kuras. El maestro topava ayi, yo empesava a temblar. Mi espanto
grande alegriya en la vida ke akel de ayudar a un se metyo a pensar i me demando: pujava mas muncho, kuando yo remarkava ke el
amigo. - Si savesh ir a Eskutar? kayik estava kaminando i ke uno delos remadores
Si[nyor] Vafyadis me tomo dela mano, me yevo - No se, respondi yo ma ya puedo ir ... era serka de mi, kon el kuchiyo en la mano.
adyentro i me prezento al kalfa ke me resivyo en - Es la tadre ke te vas a ir. Yo bushki a levantar la kavesa, ma el rema-
sonriendo. - No importa, dishe yo, ya tengo a mi tiya en dor pozando el kuchiyo mas serka de mi kavesa
Me akodro komo si fuera oy, la primera koza ke Kuzgundjuk, ya me vo ayi a kedar la noche. el me disho:
me dyeron a azer akel diya, fue akeya de alimpyar El kliente desho los dies groshes de hizmet - Si te meneas de tu lugar, te degoyo! I empe-
una mano de mortero. Solo en un kalejon yo iva djuntos el adereso. El amo me dio los diez si a temblar i un momento me desidava a gritar i
fregando el pedaso de pyedra, i ya puedesh djuz- groshes i el adereso i yo meldi los byervos sig- demandar ayudo, ma byen presto, me akodri ke
gar el apreto de korason ke yo resentiya. Ma la es- yentes: Agup efendi, hadji del mutpak de Yildiz, estavamos en medyo de mar i ke todos mis gritos
peransa de devenir un diya un buen farmasista, suvida de Dag Hamam enfrente del djinar. ivan a ser sin provecho, yo empesi a rogarles por-
me traiya la pasensya. Yo guadri los diez groshes i el adereso i empe- ke no me ataran, i ke me desharan en libertad.
Akel diya, yo lo pasi kon alimpyar dos morteros si a asperar kon despasyensya el arivo dela tadra-
10 1 Febrero 2006 EL DOSYE DEL MEZ
No te vamos a matar, me disho el, ma ni tu parte dela guerta, en empesando a abashar ad- se ande mi. Abasha abasho a esta fuesa.
deves menearte de tu lugar. yentro el semeteryo. Todos abasharon i yo tam- - Abashar! Yo me espanto!
- Onde mi estash yevando? byen, ovedesyendo sus ordenes, ize lo mismo i - Abasha! te esto dizyendo, un muerto no aze
- A rovar. abashi kon eyos. Kon una kayades de muerte em- nada, a la kontra, te vyene koraje!
- A rovar? Ladron me vo azer yo? Ainda so muy pesimos a kaminar en el semeteryo fin arivar de- Yo empesava a ezitar kuando subito el uno de-
chiko para este ofisyo. lantre de una tomba freska serrada. Todos se de- los bandidos, me dava una punta de pye i mi
- Por esta noche sola lo vas a azer, i despues tuvyeron ayi, ovedesyendo los ordenes de uno de echava ensima dela muerta.
te vamos a deshar. eyos ke diziya: Ya puedesh kreer el espanto miyo, ke bush-
Ya puedesh kreer el espanto miyo mesklado de Aki es, kon mis propyos ojos vide oy yo la ora ke ko yo ensima de una muerta? yo empesava a
enkanto, onde me ivan a yevar eyos? Onde ivamos la enteraron i komo era eya entera enchulyada. temblar.
a ir a rovar? .... I si mos apanyavamos? Me iva ir - Ya se ve komo la tyerra de ensima la tumba No te espantes, me gritaron de ariva, koraje!
yo en prizyon a la edad de 1 4 anyos? esta ainda freska metida. Todo es al empesar, despues ya te enkorajas!
El kayik kaminava syempre i kada vez ke - Agora se kere un remedyo para avrir la tum- Aserkate dela muerta i kitale el kolye de perla ke
los remo[o]s ivan azyendo paf .... paf ... paf ba. A ninguno mos vino al tino de traer una kaz- tyene en la garganta.
..., el korason me se iva espedesando dela ma i una pala. Yo me empesi a aserkar, sudores yeladas
misma manera. - Yo savre byen topar agora, disho uno de eyos, inchiyan mi frente i kon grande temblor, kiti el
Una ora despues, nozotros arivavamos al ke de por muy seguro ke en la kamareta del portalero se kolye dela muerta i se los di.
Tophane. El kayik akostava, los sinko remadores topa i kazma i palo. - En los dos punyos, la muerta tyene maniyas
saliyan afuera, i uno de eyos, me tomava a mi en - Ya es verdad, ma kyen es akel ke tendra el ermozas, kitaselas.
brasos i me kitava endjuntos. koraje de ir? Si el portalero ke durme kada noche Un poko mas kalmozo, yo kiti las maniyas i se
La noche era byen eskura kuando espesava- en esta kamareta se desperto, guay de nozotros. las di.
mos a kaminar, todos entravamos i riiyan, ma el - Ba, nozotros somos sinko personas, i el es - I en los dedos tyene munchos aniyos, kitase-
dezdichado de di [mi] iva yorando ke ke azer ten- @f6X?
@f)X
@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f6X
@f,
@
@
@
@
@(Y
@(Y?
@(Y
@f0Y?
@f6X
@f,
@hf?
@hf?
@hf?
@f?
@f(Y
@f(Y?
@f(Y
@f0Y?
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@fe?J5
@feW&(Y
@f?W&(Y
@fW&(Y
@f(Y?
@f(Y
@f(Y?
@f3(Y
@fV+Y?
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
@1
@
@
@
?W2@f
W&@f
7@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@
?V'@
V'@
?V4@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@f
?V'@f
V'@f
?V4@f
@f
@f
@f
@f
@fhg
@fhg
@fhg
@fhg
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
3@L?ef
V'@)Xef
?V'@)Xf
V'@)Xf
?V'@f
V'@f
?V'@f
V'@5f
?V+Yf@
@f
@f
@f
@f
?@fh
?@fh
?@fh
?@f
@f
@f
@
@
@
@
@
@
@
@
los tambyen.
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
bandidos? Me demandava entre mi. dela muerta, le kito las aniyos i los echo afuera
Kon estos penseryos, venimos kaminando asta dela fuesa en demandando:
Dolma Bagche (Dolmabahçe) i de ayi suvyendo el - Mas ay alguna koza?
Yokush dela Gazhane, mos dirijimos de parte Nis- - Le saves kitar el fostan de seda? Disho uno
han Tashi. en riendo.
- Kale ke sea, diziya uno delos bandidos, ke - Porke no? Griti yo kon koraje, apunto, yo me
este ninyo, es de los syelos ke mo lo mandaron. echi ensima dela muerta, le kiti el fostan sin del
El mos va ser de grande utilita, mos va ser muy todo emosyonarme i lo ronchi tambyen afuera de-
fasil echar la eskalera de kuedra i para en- la fuesa en dizyendo:
gancharla kon las reshas. - Mas ay alguna koza?
Yo sintiya esta konversasyon, syempre kon ka- Los mizeravles no me respondyeron, eyos toma-
yades, i eskapando de kaminar Nishan Tashi ron todo, fuyeron i me desharon solo en la fuesa.
O2@ @6Ke
W2@ @6X
7@ @1
@ @
@ @
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fW-X? ?W-Xf@
@f7)X W&@1f
@f)X? ?W&@f
@f)X W&@f
@f)X? ?W&@f
@fV')X W&@(Yf
@f?V')X ?W&@(Yf
@feV')X W&@(Yef
@fe?N1 7@H?ef
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fW-X? ?W-Xf@
@f7)X W&@1f
@f)X? ?W&@f
@f)X W&@f
@f)X? ?W&@f
@fV')X W&@(Yf
@f?V')X ?W&@(Yf
@feV')X W&@(Yef
@fe?N1 7@H?ef
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f6X? ?W2@f
@f)X W&@f
@f)X? ?W&@f
@f)X W&@f
@f? ?I'@)X ?W&@(M ?@f
@hf? V'@)X W&@(Y ?@fh
@hf? ?V'@)X ?W&@(Y ?@fh
@hf? V@)X W&@Y ?@fh
@f, *@f
@f0Y V4@f
@f @fhg
@f @fhg
@f @fhg
@f @fhg
@f6X? ?W2@f
@)X W&@
@)X? ?W&@
@)X W&@
@ ?I'@)X ?W&@(M @
@ V'@)X W&@(Y @
@ ?V'@)X ?W&@(Y @
@ V@)X W&@Y @
@f, *@f
@f0Y V4@f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @ @ @f @
@ @f @5 3@ @f @
@f(Y V'@f
@f0Y? ?V4@f
(Niflantafl›) entero, sin ke ninguno mos deman- Yo kedava ayi triste i pensativle, i esta vez
^ Ilustrasyon: Roz Kohen DROHOBYCZER
dara onde mos estamos indo, veniyamos delantre no era del muerto ke me espantava, era del por-
el kazino de Osman Bey. talero ke me iva apanyar i iva dizir ke yo era el
Mi akodro komo si fuera oy, era serka de ama- uno, iremos todos los sinko, entraremos a la ka- ladron.
neser, un salepchi echava la boz, i todos los ban- mareta vagarozamente, i si vimos ke se desperta, Yo empesi kon las unyas a bushkar a kayer
didos enkomendavan salep i me tratavan a mi una mano a kada uno lo mandamos al diavlo. To- afuera dela tumba, i kuando ya paresiya ke ya iva
tambyen, una kopa. El salep bevido, tomimos el dos eran de akodro sovre esta desizyon, i apunto apanyar el bodre dela fuesa, mi arezvalava i mi
kamino de Shishli, i medya ora despues, ya era- se dirijiyan de parte la kamareta del portalero. kaiya ensima dela muerta. Mirando ke no iva pu-
mos delantre la puerta del semeteryo grego. Yo mirava kon enkanto i diziya entre mi: Na eder salvar dela fuesa i antes ke amanesyera i ke
Aki, todos se deteniyan i empesavan a mirar una buena okazyon para fuirme. el guardyan me apanyara a mi solo por ladron,
las paredes i los fyerros dela puerta. Yo korriya de parte la pared por suvir la eska- djuzgi ke era bueno de gritar i puede ser el por-
- Subito, uno de eyos me disho: lera de kuedra, ma los miseravles ya la aviyan talero veniya presto i alkansava a ver la fuida de-
- Oglus, suvete ensima de mi ombro, yo me arankado, i yo kedava komo chara sin aza, ritor- los ladrones, apunto mi metiya a gritar:
suvi, el ombre se alargo un poko i me izo, de es- nando serka dela tumba por asperar i ver loke es- Kyemse yokmu? Kyemse yokmu!
ta manera, suvir ensima la puerta de fyerro. tos bandidos ivan a azer. Ninguno me respondiya i yo mi metiya a yorar.
- Ayi estate, me disho un otro, te vamos a Pokos puntos despues, los mizeravles ritorna- Es djustamente alos ruidos del impo de yoro,
ronchar una eskalera de kuedra, apanyala byen. van kon la pala i la kazma en la mano. ke mi mujer ke teniya alado en la kama, me des-
Ala vedrad dizirvos, lektores, kale ke sea ke el Uno de eyos me dava la pala a mi, en dizyendo: perto en dizyendo:
uzo es grande koza, en los primeros momentos ke - Yo vo kavar i tu vas a ir kitando la tyerra. - Ke estas yorando? Sonyando te estas, ayde
me suvyeron ensima dela puerta, yo me empesi a Sin ningun remedyo, yo tomi la pala en la ma- alevanta, es djugeves, tyenes ke kitar Djugeton,
espantar, ma byen presto, kuando me echaron la no i myent[r]as ke el un ladron iva kavando, yo ki- yo me despierti en riendome del esfuenyo ke
eskalera i ke la supe muy presto apanyar, yo tando la tyerra i echandola por un lado. vide i azyendo neder de kontarselo a mis keri-
apanyi koraje, i ya paresiya un ofisyal de anyos. Ya puedesh kreer la fatiga ke yo resentiya dos lektores.
- Enganchala en la puerta. ma selam! Toda la fatiga es nada, enfrente de
Apunto la enganchi, i a torno de rolo, todos loke vos vo kontar. Despues de kavar un syerto
- FI N -
los ladrones suvyeron la eskalera i se ranjaron tyempo, la fizyionomiya de una muerta, saliya
alado de mi. enmedyo.
Transliterado por: Michael HALÉVY/Hamburg
Esta operasyon echa, eyos arankaron la eska- - Eya es! esklamo el kavador, yo no me yerro.
Mihalevy@[Link]
lera por la parte dela kaye, i la metyeron por la - Chikitiko! esklamo el kavador en adresando-
EL DIYA DE LOS ENAMORADOS 1 Febrero 2006 11
El 14 de Fe br e r o - S an Vale nt in
1 4 Febrero, el diya del amor…El nombre a este diya:
diya de los enamorados. El amor… En el anyo 270 (despues de Kris-
Se eskrivyo, se avlo, se izo nombrozos to), el soverano Romano, Claudius, de-
filmos i kantes sovre este tema. Kada zeo konsentrar sus soldados a la gerra.
uno dyo una definisyon a su manera, En el reynado entero defendyo los
komo por egzempyo: el famozo kanta- matrimonyos. Ma San Valentin, kreen-
dor Espanyol, Julio Iglesias, en los do al amor, vino kontra esta defensa.
chiko orijen de mantenimyento para
versos ke eskrivyo el propyo para su En sekreto, kazo los soldados ke keri-
syertos grupos. Vitrinas arranjadas pa-
melodiya "EL AMOR" i ke disho: yan unirsen a sus novyas.
ra este diya, regalos, flores, chokola-
Claudius kondeno el ombre ke no
tas… Seguro, al lado de esto, konser-
"El amor no solo son le aviya ovedesido a ser enforkado.
tos, partis, rezervasyones de komer en
palavr as, San Valentin fue egzekutido un 1 4
"Amor es el pan de la vida, lugares romantikos ets…
Ke se dize n al at ar , de Febrero, deshando komo erensya
Amor es la kopa divina, Munchos pensan ke estamos biv-
Por un mome nt o i sin pe nsar . un diya espesyal a los enamorados.
Amor es un algo sin nombr e, yendo en un siglo de teknolojiya ande
S on e st as ot r as kozas, Es pretendido ke la vida del ombre
Ke obsesyona el ombr e, el materyalismo tomo el lugar del ro-
Ke se sye nt e n sin avlar , santo tyene una otantisita istorika.
Por una mujer …" mantismo. So ovligada de darles razon,
Al sonr e ir , al abr asar … Desde el XIV siglo, este diya se seleb-
porke ay vezes i yo penso ansi, ma no
El amor … ro komo la fyesta del amor, a lo man-
Komo se esta vyendo, ay nombro- syempre! Kero, malgrado todo, kreer
Es of r e se r sin aspe r ar …" ko en syertos paises.
zas definisyones. Puedesh eskojer la ke oy en diya, el romantismo tyene su
Ay naturalmente i otr’un aspekto
ke vos plaze, o dar vuestra definis- lugar eskojido en nombrozos koraso-
I de mizmo, otr’un grupo Latino de este diya. El 14 de Febrero, egzak-
yon. Yo digo, las desharemos de un nes. La prova es el entuzyazmo i las se-
Amerikano, "Los Paraguayos," tam- tamente komo los otros diyas espes-
lado, por la ora. Penso ke seriya mas lebrasyones de este diya espesyal.
byen muy renomados, dizen: yal, aze reir tambyen la kara del "es-
djusto i el lugar aki, de kontar en kur- naf" (botikaryo). En una manera, la
to, la estorya del Santo ke dyo su Coya DELEV‹/ Estambol
fyesta de los ke se aman es komo un
<n <m
<a <l < k/h < i/e <h <z <a < ch/dj <v <a
final final
< k/h < u/o <d <b
<y <t <j <g
<p <s <n <m final
< meza < haham < hanuma < ningun < mano
< tsion < matsa < matsava < tsom < tsibur
< korason < kulpa < kolor < tsar < rogar
‘’Una Gazeta’’, ’’Un Sityo de WEB’’, ‘’Una Emisyon de Radyo’’ son Lugares de Enkontro ❚ kontinuando de paj.2
Muestra gazeta figura en este espasyo, emisyon semanal de una ora i medya en la Cohen i enfin la persona a la kuala devo mi finansyeros. Tenemos menester de perso-
komo tambyen otras gazetas amigas. Estab- radyo Judaika de Bruxelles. La kuantidad de engajamyento, la persona ke desde anyos i nas motivadas ke tomarán poko a poko mu-
lesimos numerozas relasyones kon otros sent- odisyon de la radyo es aproksimativamente anyos se konsakra a esta lingua i por la estro lugar i ke traerán kon eyos un reflo
ros Web i avrimos espasyos konsakrados a la de 60.000 oyentes, alora ke la komunidad kuala dos katedras fueron kreadas, la una muevo, una mirada kritika i puede ser un
Diaspora (asta este dia tenemos "Rhodes", judia de Bruxelles es maksimum de 20.000 en la Sorbonne, la otra en Lisbonne: «Haim- renovelamyento. Tenemos tambyen menes-
"Ayifto" i "Kongo" i en serka pensamos tener personas. Vidal Sephiha». En lo ke me konserna, yo ter de lektores, de abonados, de publisita
"el Magreb"). En poko tyempo muestro Web Aunke estó gloryozo de esta situasyon, tomi un treno ke ya avia tomado kamino, el afin de pueder rezistir, si no, puedemos de-
ke izo simpatizantes, devino uno de los mas no es para glorifikarme ke vos konto esto to- merito les revyene. zapareser. Por seguro no es por esto ke el
vijitados de Evropa kon kaji mil i ochesyentos do si no para provar ke grasyas a muestra Vos dishe al empesijo de esta eskri- mundo se va arrestar, ma sera pekado.
vijitadores kada dia, los kualos konsultan mas gazeta i a todas las ke fueron fundadas des- ta, ke los ke devian transmeter este pat- Mis paryentes me desharon un ensen-
des 10.000 (dyezmil) pajinas avyertas. Una pues, en Fransya, Estados Unidos, Amerika rimonyo fueron desgrasyadamente asasi- yamyento: «Ninguno te demanda de eska-
grande parte de muestras gazetas figuran en del Sud, ansi ke a traves Sepharad 92, el nados. Kon mis amigos ke se topan al par un lavoro ma no deves fuir»; esto sin-
este espasyo, malorozamente no todas, man- Judaizmo Sefardi ke estava en estado de le- torno de esta meza, penso ke responde- yifika ke kale traer su pyedra al edifisyo.
kamos de tyempo i de dinero. tarjia, se esperto enfin. mos a un menester, el menester de re- Esto, eyos lo yamavan responsabilidad.
En el anyo 2000, establesimos tambyen Por seguro no semos los solos ke ovri- krear raizes i de estabilizarlas. Muestros hahamim adjustan:
listas de difuzyon destinadas a los Sefara- mos por esta lingua (i perdoname si me ol- Mi eskopo no es de ganar moneda, en es- Si tu no sos para ti, ken lo sera?
dis: "Sephardic-List 1" i en 2001 la lista vido uno de entre eyos) tenemos muestras te kavzo iva eskojer otro ofisyo. "Los Si no sos ke solo para ti, ken sos?
"Los Muestros". Aki tambyen inovimos. dos keridas Matildas, Matilda Kohen Sarano Muestros" tyene dos butos: asegurar la kon- I si no agora, kuando?
Igualmente, desde 1990, animamos i Matilda Gini de Barnatan, Klara i Elie Pe- tinuidad umana en este esforso i esto es lo Moïse Rahmani/Beljika
kon mi amiga estambullia Rivka Cohen, una rahya, el Prezidente Yitzhak Navon, Aron mas duro i en mizmo tyempo topar medyos
REKUERDOS 1 Febrero 2006 13
[Link] - 2 4 Desembre 2 0 0 5 / Mesaje No: 1 3 8 4 4
mir asta prinsipio del anyo 1900 i mucho, ma aze un mez, tuve la Turkiya. Este es nuestro pasado i
desharon Turkiya en un Vapor, bush- suerte de pasar el kabalath shabath nuestro futuro.
kando sus futuro en Argentina. Yom en el templo de Beth Israel en el Grasias a LK por konservar komo
Tov Amiras desho a su madre Simbul Karatash, i kuando el chiko Minyan lingua al judeo-espanyol. Grasias a
i a su padre Abraham i nunka mas los de 1 2 o 1 3 Jidios deziya "Shema la djente del diario Amaneser i
volvio a ver. Mi avuela materna Zafira Israel", me senti ke mis ojos se ye- Shalom. Grasias a todos i Hag Ha-
desho Izmir komo una ninya kon su navan de lagrimas i mi korason de nuka Sameah, saludosos ke esten,
alegriya. Izmir de mis abuelos, es kada anyo mijorado, i ke el Dio mos
para mi tan santa komo Yerushala- mande Paz para Israel i para todos
yim de nuestro puevlo Judio. los Jidios del mundo.
Tantas kostumbres, tantos rekuer- @e?
@e?
@h?
@h?
@h?
@h?
@h?
@h?
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@e?
@e?
@?e
@?e
@e?
@e?
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@
@ @
@ @
De korason,
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
da de muestros ansestros.
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
[Link]
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
rica@[Link]
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
> Asansör
@ @
@ @
@ @
@ @
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@ ?@e @e? @?e ?@
@ ?@e @e? @?e ?@
O
KUERD
UN RE Markiz i Nostaljiya Romantika
Antes kaji 2 mezes… Primer Alhad de Desembre de mis suenyos i el empesijo de una mueva uzansa.
2005, diya de mi aniversaryo… Me akodri de un diya Akeyos anyos, diya de Shabat, mos ivamos a la esko-
semejante, de antes (egzaktamente) 60 anyos. I tuve la fina midi. No se si entre los lektores avra algunos ke se
un fuerte dezeo de ir a bever un kafe en "Markiz". Es akodren de las famozas seansas de diya de Shabat, de las
estando asentada enfrente del pano "Le Printemps", ke 16.30. Me iva kon las amigas. De antes una noche, ya
syempre fue, en el pasado, mi favorito, ke dechidi de aziya aparejos. Tadre de vyernes, me lavava los kaveyos i,
eskrivir este teksto, yeno de sentimyento… al koste de tuyirme la kavesa, me echava kon los bigudis
En el Agosto de 1 9 9 9 , aviya meldado en un jur- noche entera! Al diya, en la klasa, kamuflava las buklas
nal ke la famoza "Patiseriya Markiz" iva avrir de aryento de una file blu, de lana, uniforma de la eskola. A
muevo sus puertas i un anunsyo demandando de la salida del sinema, el papa miyo, no dezeozo de verme meza muestra. Yo ya remarki un estado sospechozo, ma
los abituados vyejos de partajar i kontar sus rekuer- tornar sola, me asperava en la puerta del Elhamra. (Ago- no supe egzaktamente kualo. Lo ke me intrigo mas
dos. El nombre solo de "Markiz" es un simbolo de ra esto realizando su grande kudyo ). muncho, fue la dama, demandando unas kuantas vezes
nostaljiya, de ermozos suvenires, de un poko de ro- Aviya solo 2-3 sinemas ke los paryentes mos perme- a su ijo: "No vas a azer un kuti para kaza?" I finalmen-
mantismo, de personas, mas o menos olvidados, ke tiyan de ir. Eran el Melek, el Atlas i el Yeni Melek. En ve- te, el famozo kuti no se pudo azer.
kedaron en el pasado, o ke me paresiyan ansi. zes, kon mi papa, entravamos a Markiz para bever una Unos-dos diyas despues, el mansevo demando de
Paso tyempo, vyendo ke no uvo dinguna boz, dechi- chokolata kayente. Teniyamos el uzo de azer i un kuti de mi papa la permisyon de salir kon mi, ke fue natural-
di de dar un torniko por el "Tünel". Markiz estava kon- mente akordada. Yo, la verdad, estava de mas en mas
servando su kayades detras de las kortinas empolve- sospechando una koza, despues de este subito akordo.
adas. Un poko deziluzyonada, entri al Otel Richmond, En kurto, salimos unas kuantas vezes i a la fin me am-
djusto enfrente de Markiz i ke apartyene al mizmo gru- bezi el komploto (inosente) ke yo estava sospechando.
po. Me informi ke el proyekto no se anulo, ma fue re- El primer renkontro, o devo dezir "entrevista" de Enero,
metido. Frankamente, esto lo oyi fiyado. Paso kaji kuat- era aranjado. Todos, aparte de mi, estavan al koryente.
ro anyos i kon tyempo, me lo olvidi. Ma los rekuerdos, Yo nunka kije este modo de koza porke keriya kontinu-
eyos, no me los olvidi. ar mis estudyos.
El prinsipyo de los 1940…Yo, una chika de 7-8 an- I el famozo kuti de dulsurya, (ke no se izo) era
yos. Moravamos serka del Tünel i, en jeneral, muestro una parola, en sinyo de "Okey" de la parte del man-
paseo favorito era PERA. Me akodro, kuando pasava- sevo. Alora entendi la ajitasyon de la madre (mi es-
mos por " Markiz", kedava yo un poko maraviyada, de- fuegra). Aki, devo prechizar ke la vezina muestra,
lantre de la vitrina de la patiseriya. Lo ke viya, me pa- (en Ganeden este), ya se ke me keriya byen i su
resiyan ovras de arte! Kon respekto mesklada de kuryo- gatós (para los de kaza), entre kualos se topavan unos en grande dezeo, el eskopo de su vida, era de toparme
zita, perkurava a kontemplar las damas elegantes, to- forma de ratoniko, espesyalidad de Markiz, akel tyempo. un buen mazal. I a la fin reusho. Kon un puro azar-
das kon chapeos. Kon mi entendimyento de kreatura, Era karnaval kuando mi madre se eksklamava en vyen- do, mos ezpozimos en el 1 4 de Febrero, sin kono-
me imajinava ke era un lugar defendido de entrar, un do los sovredichos gatós ke le desgustavan. ser afilu la fyesta de "San Valentin – el Diya de los
paradizo de chokolata i dulsuryas! Seguro era pizma o shakas sin malisya, inosentes, Enamorados". En el 1 6 de Septembre del mizmo
Oy ya se muy byen ke asentar en "Markiz", no era del de muestra parte. Reelmente, eran diyas ermozos para anyo, mos kazimos en Zülfaris.
todo estruisyon para mis paryentes. Ma no teniyan esta mi, sin "dertes", sin ansyas. Naturalmente, mis djeni- Markiz fue syempre, unos de los lugares preferidos
uzansa en akeyos anyos. El anyo 1945, un diya de De- tores deviyan tener problemas, syendo ke eramos tres muestros. Antes unos kuantos anyos, kuando meldi ke
sembre, mi papa dechido de yevarme al sinema i tam- kreaturas. Ma, kon el egoismo i insensivilidad de la chi- se iva avrir de muevo, pensi "Va ser ideal para fyestar,
byen merkarme un regalo, porke era mi aniversaryo. Ko- kez, no los viyamos. djuntos kon los keridos, los 50. anyos de muestro ka-
mo de uzo, pasando por Markiz, kedi un poko, parese ke En el 21 de Enero 1951, estavamos asentados kon zamyento". Ma, no fue "kismet", ya se izo 55.
sospiri… Mi papa me izo una propozisyon inesperada: mis paryentes en Markiz i komo por azardo, renkontri- Komo dizen "MUNCHOS I BUENOS".
"entrar a Markiz, al lugar del sinema". AKEL D‹YA, no me mos a una vezina muestra, akompanyada de una dama
lo va olvidar, era antes 60 anyos, fue komo la realizasyon i un joven. A mi grande enkanto, mi papa los envito a la Coya DELEVI/ Estambol
REPUESTAS AL KESTYONARYO 1 Febrero 2006 15
Vos damos de muevo el kestyonaryo en kestyon un poko akurtado, a la intisyon
Unas kuantas refleksyones de los ke no tuvyeron la okazyon de meldar "El Amaneser" del mez de Novembre:
@e? @e? @?e @
@e? @e? @?e @
@h? @
@h? @
@h? @
@h? @
@h? @
@h? @
@ @
K estyonaryo
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
avuelos... muestra lingua etnika komo me plaze tanto nombrarla... esta lingua
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
ke yeva en sus palavrikas de kada dia, en sus refranes komo en sus dichas, to-
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
de los sefaradim enverso sus lingua etnika parese aver trokado. Ko-
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
yos i tambyen sus eternal vitalidad, ansi ke sus esperansa mesklada de lagrimas
@
@
@
@
@
@
@
@
lada, es un emprovesimyento del patrimonyo kultural universal? @
@
@
@
@
@
@
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@
@
Desde unos kuantos anyos, al nivel akademiko, uvo un lavo-
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
muestros antepasados.
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
te de emosyon i refleksyon.
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
Aunke ay (en las repuestas ke resivimos) multiples diferensyas de grafia, kaji to- @
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@ @
das se enkontran sovre numerozos puntos: el mizmo amor por la lingua, una syerta
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@
@
@
Ke pensash de la grafia fonetika en los tekstos eskritos?
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
animasyon.
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
devemos deshar murir, porke tiene en eya misma toda la istoria i la kultura de
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
los Sefaradis" @
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@ @
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@g ?@
@ ?@e @e? ?@
@ ?@e @e? ?@
~ Repuesta de David Counio (Salonik) ~ Para mi i para todos estos ke se estan ambezan-
do la lingua era el punto kritiko, porke ansina es mun-
Kreo ke los Sefaradis bivieron para unos 5 0 Kreo ke lo ke penso lo eskrivi a la primera cho mas fasil si konoses una otra lingua latina. Digo
anyos despues el Olokosto kaji eskondidos i kuestion. "Bravo Moshe Shaul, Bravo Rachel Bortnick, Bravo a
espantados. En mi kaza en los anyos ‘5 0 i ‘6 0 mis todos ke utilizan el modo fonetiko."
parientes avlavan entre eyos para ke mozotros los El lavoro de los profesores es totalmente
chikos no entendamos ma nunka no fazian algun diferente de esto de la djente komo mosotros. Si La lingua es UNA, ma NUNKA devemos
esforso para ambezarmos el Ladino. Para eyos era mosotros no avlaremos la lingua nada se puede deshar dezapareser los karakteristikos de kada
mas emportante ke mos ambezemos el franses o fazer. Es la utilizasion de la lingua biva en mel- lugar onde se favlava el Ladino.
el ingles i ansina no paresiamos djudios. Agora dando, eskriviendo i avlando ke puede rebivir el
semos mosotros los "chikos" de este tiempo ke Djudeo-Espanyol. Es una kuestion muy difisil, ningunos no
realizimos ke esta lingua presioza no puede i no save por siguro, ma mozotros devemos fazer
la devemos deshar murir porke tiene en eya Devemos A TODA MANERA konservar los muestro dover.
misma toda la istoria i la kultura de los Sefaradis. karakteristikos del kada lugar ke se avlo la lingua
en los Balkanes. Si no, vamos a pedrer partes
Yo kreo ke tiene posivilidades de sobrebivir
si los Sefaradis de todo el mundo amostran un
1 0 0 % de akodro. enportantes de muestro pasado.
enteres seriozo.
16 1 Febrero 2006 REPUESTAS AL KESTYONARYO
Los medios de komunikasion ekspandieron La grafia fonetika es inisialmente nesesaria Bien efektivo. En kuanto a lo ke disho una
el alkanse de la lingua i por el ya desharon ke se para deshar saver la verdadera pronunsiasion ma
persona atras... kreyo ke ay posibilidad ke la lingua
desvelope el interes en la lingua nuevamente. komo lingua akademika yo propozo la ortogrfia kas-
tenga yerros, porke ay ke konsiderar ke no estuvo en
telyana uzada en el siglo 1 5 (1 4 9 2 ). Esta grafiya
cheke akademiko por siglos. Puede ser ke yerros se
Si. reprezenta los sonidos ke la lingua konservo dezde
agan echo normas aunke los antepasados no ayan
entonses.
avlado ansi. Yo opino ke el ladino sige siendo espan-
La lingua es ambas kozas.
yol mas konservador. Tenesh razon ke fasta ke ayga
Si, es natural ke munchas linguas tienen si-
normas eskritas ay ke konservar todo aspekto de la
Estudios, reuniones, frekuente utilizasion de nonimos. Una lingua uniforme no kiere dezir ke so-
lingua. No veo porke no formar reglas a las normas
la lingua, ensenyensa. Kreyo ke el lavoro universi- lo egziste una sola palavra para alguna sola koza.
del kastelyano de 1492 i por ke no konsiderar el kas-
tario abasta el aktual interes en la lingua.
telyano aktual en kuanto a nuevas palavras / duvdas
Es posible, ma todos tienen ke fazer un gramatikas ets. en lugar de konsiderar otras linguas
Si, depende de kien lo favla i onde. esfuerso para ke munchos la ambezen i puedan
komo el inglez ke difera mas.
Abonamiento: abone@[Link]
Artikolos publikados en El Amaneser refletan las opinyones personales de sus otor, i son enteramente i solamente a su responsabilidad.
Redaktora : Karen GERSON fiARHON
La reproduksyon total o parsyal de estos artikolos es permetida kon la kondisyon de mensyonar su manadero i el nombre del otor.
Koordinadora : Güler ORGUN
Konsilyo de Redaksyon : Christine H. LOCHOW DRÜKE, Gad NASS‹, Roz KOHEN DROHOBYCZER
PARA ABONARSE ➨ posta elektronika: elamaneser@[Link]
REPUESTAS AL KESTYONARYO 1 Febrero 2006 17
~ Repuesta de Matilda Koen Sarano (Israel) ~ penso ke dinguno no tiene el derecho de empozar a ot-
ros kozas ke no pueden i no keren azer. Ay ken puede
El despertamiento de la konsensia sefaradia em- Una lingua es la baza de una kultura, porke eya eskrivir solo kon este sistema, sin el kual no eskriviria.
peso a la fin de los anyos `70, onde intelektuales, eskri- no es solo lo ke se avla, ma tiene adientro de si una kul-
tores, kantantes en varias partes del mundo empesaron tura entera en todas sus ekspresiones, ke se deven kon-
Sigun mi las diferensias de dialektos se deven
a operar en el kampo del Ladino. Kon el prinsipio de servar. konservar, porke mozotros tenemos un grande kavod
sus aktividades, el sirkolo se fue ancheando, i la kon- para el pasado i no keremos dizir a dingunos: "Mi lin-
sensia del fakto ke la lingua i su kultura se stavan des- El lavoro universitario no es sufisiente, porke en gua es djusta i la tuya, no!", koza ke provoka frustrasi-
paresiendo desperto en mas ancho publiko. Publika- la akademia se kristaliza la lingua, para estudiarla, si, on i deskontentez, i alesha las personas las una de las
siones de livros, jurnales, diskos empesaron a azer su ma no para praktikarla. Se deven organizar klubes an- otras. A parte de esto, el no konoser los varios dialek-
efeto. Despues vinieron los kongresos i los kursos (an- de se avla la lingua i se kanta, si no se puede ambezar- tos mos impidira en futuro de konoser a fondo los vari-
tes en Israel i despues en U.S.A., i agora en Turkia), ke sela, avlando de madre en ija. I naturalmente se deven os aspektos de la lingua.
"despertaron" los ke no savian de tener adientro de si enkorajar las publikasiones para el ancho publiko de
esta kultura, i ke ya deskuvrieron kon amor i nostaljia, livros, revistas i CD. El djudeo-espanyol (ladino) no se puede konser-
i despertaron el entereso de ken (sin apartener a eya) var komo lingua de kaza, porke ya no viene mas avlado
rekonosio esta kultura komo dinya de estudio i konser-
No, en la manera avsoluta! La lingua biva, la lin- en muestras kazas, a kavza del mizug galuyot (integra-
vasion. El fakto ke la Kneset de Israel voto por ley la gua verdadera es la lingua avlada, i dinguno no se de- sion de las diasporas). Ma penso ke puede ser konser-
fondasion de la Autoridad Nasionala del Ladino i su ve meter en katedra a dizir:"Esto, si, i esto, no", sovre vado komo lingua de kultura, dando munchas posibili-
Kultura kontribuyo de muncho a este renasimiento. todo a los ke la avlan de su chikez, de la kaza de sus tas de ambezarsela komo lingua avlada.
djenitores. De otra parte, variedad es sinyo de rikeza, ke
Esto es siguro. La desparision de una lingua es sierve a la ekspresion sea literaria i sea poetika.
Penso ke se esta aziendo un grande lavoro, ke se
siempre un emprovesimiento del patrimonio kultural deve kontinuar kon konstansia, sin deskorajarse por las
universal. I mas i mas kuando se trata de muestra lin-
Me parese ke la eskritura fonetika es la unika ke difikultades en el kamino, i se deve anchear kon ayu-
gua kon toda su rikeza de siglos. puede konservar el son de la lingua. A parte de esto dos morales i materiales.
~ Repuesta de Sofi Sibel Biçaçi (Estambol) ~ republika turka la fonetika turka en Turkiya. Yo
kreyo ke es mijor eskojer la fonetika de Aki Yerus-
Yo no kreo ke la atitud de los sefaradim vatchi (vendedor de legumbres i frutas) eran to- halayim para los tekstos eskritos, ma para mozot-
de kultura media sea tanto trokada. Los ke tra- dos djudios i no tenian ningun dar i a ver kon los ros ken kere ke eskriva komo kera digo yo.
tan de konservarla azyendo un buen esfuerzo turkos.
son las personas de kultura alta. Konosyendo ot- Yo me akodro en mi chikez (agora tengo 4 8 an- La lingua no es matematika. Es absurdo
ras linguas estranjeras se dieron kuenta de una yos) todos muestros vizinos eran djudios. Es muy unifikarla.
rikeza ke tenemos i ke se esta perdiendo. Las difisil konservar dos linguas al mizmo tyempo ko-
personas de kultura media no tienen una atitud mo linguas maternas. Normalmente el uno es Syertos miembros puede ser no van a estar
muy positiva verso esta lingua. A dizir la verdad mas dominante i el ke tiene suerte de bivir es el de akordo kon mi opinion ma yo penso ke el
no tienen ni aviso de este esfuerzo. Kero adjus- dominante. Mi madre avla el turko ma domina el judeo-espanyol no tiene ninguna posivilidad de
tar ke es ironiko el fakto ke la mas parte de los espanyol (por esto me ambezi). Yo avlo el espan- sovrebivir ni komo lingua ogzilarya ni komo
ke keren arebivir la lingua son los ke despresya- yol ma domina el turko (me manka la dinamika lingua de kaza en el futuro porke manka de dina-
ron esta lingua ke era konsiderada komo simbo- del judeo espanyol para transmitir). Me podesh mizmo.
lo de la klasa inferior. dar el egzemplo de Florida ande los latinoameri-
kanos dominan el ingles i el espanyol kaji al mis- El lavoro echo aktualmente lo evaluo muy
Sin duda, es un emprovesimiyento del pat- mo nivel, ma muestras kondisiones no se pare- pozitivo ma no en el eskopo de konservar la lin-
rimonyo kultural universal sen. Aya ainda el kasap i el zarzavatchi i el bak- gua, sino en el eskopo de konservar una kultu-
kal estan avlando en espanyol. ra. Porke una kultura se puede konservar aun si
Son las dos kozas no se avla su lingua. Grasias a las linguas ke se
Una lingua no puede kedar stable anyos i estudian aunke son linguas muertas i no se av-
El lavoro akademiko kontribuye a kolektar panyos porke las linguas son komo las personas, lan mas komo el latino, hitito, griego antiguo,
la kultura, esto lo konsidero komo un lavoro muy biven se trokan i se mueren. Es muy muy normal ejiptio ets... siempre los akademikos tienen la
pozitivo para la konservasyon de la kultura. Am- ke sea mesklada a byervos de otras linguas segun oportunidad de envestigar estas kulturas an-
bezar judeo espanyol en los kursos tambien es las nesesidades del dia. Si dizimos "uti" al lugar tiguas. El lavoro echo aktualmente komo kolek-
muy bien. Ma dinguno de estos no va poder tener de "plancha", i "piron" al lugar de "tenedor" seria s ion a r p rove rb ios , d ic h a s , re fra n e s p oe m a s
biva esta lingua para munchos anyos. Tratar de ke no egzistia ni uti ni piron en 1 4 9 2 i adaptimos ets... sera una referensia de muestra kultura a
ambezar i tratar de avlar el djudeo espanyol, se- los biervos del lugar ande biviamos. Tienen ke ser la proksima generasion. Ma el lavoro echo ak-
gun mi idea personal es dar un poko mas de me- absolutamente konservadas. tualmente en el eskopo de konservar muestra
lizina al hazino ke esta para murir. Kon esta me- lingua etnika lo topo komo inchir kuvos, echar a
lizina va bivir un pokitiko mas, ma no muncho. El Si komo en 1 4 9 2 no trushimos kon mozot- la mar, komo dishe ariva, un poko mas de meliz-
fakto ke mos izo avlar el judeo espanyol durante ros la fonetika latina, la grafia se puede diskutir. ina al hazino ke esta para murir. El estudiar el
5 0 0 anyos es devido a muestra vida sosyal ke te- En el tiempo de la influensia de la kultura fran- judeoespanyol en las universidades, en los kur-
niamos. Muestros padres bivian en la maalle ju- seza (Alliance) se adapto mas la fonetika franse- sos mos enrikese komo todo tipo de saviduria
dia ande el bakkal (market), el balukchi (vende- za i es por esto ke en Alexandria se uzava la fo- ma no lo topo util para la transmision de sorte
dor de pishkados), el kasap (karnisero), el zarza- netika franseza, i despues de la fondasyon de la para la konservasyon.
@f6X
@f,
@hf?
@hf?
@hf?
@f?
@f(Y
@f(Y?
@f(Y
@f0Y?
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@fe?J5
@feW&(Y
@f?W&(Y
@fW&(Y
@f(Y?
@f(Y
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
?O&@(Y
?W&@(Y
W&@(Y
W@(Y
@1
@
@
@
?W2@f
W&@f
7@
@
@
@
@f
@f
@f
@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@
?V'@
V'@
?V4@f
W2@f
*@f
V'@X
?V'@)X
V'@)X
?V'@)K
V'@f
?V'@f
V'@f
?V4@f
@f
@f
@f
@f
@fhg
@fhg
@fhg
@fhg
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
@f
3@L?ef
V'@)Xef
?V'@)Xf
V'@)Xf
?V'@f
V'@f
@f
@f
@f
@f
?@fh
?@fh
?@fh
?@f
@
@
@
@
@
@
@
@
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@fe?J5 3@L?ef
@feW&(Y V'@)Xef
@f?W&(Y ?V'@)Xf
@fW&(Y V'@)Xf
@f(Y? ?V'@f
@f(Y V'@f
@f(Y? ?V'@f
@f3(Y V'@5f
@fV+Y? ?V+Yf@
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@f @f
@ @
@ @
3@ @5
V4@ @0Y
I4@ @0Me