100% encontró este documento útil (1 voto)
583 vistas13 páginas

Pronombres y Colores en Qichwa

Este documento presenta un diálogo entre dos personas, Yenny y Dina, donde practican el uso de pronombres demostrativos como "kay", "chay" y "wak". También incluye una canción y preguntas sobre colores y partes de la ropa usando estos pronombres. Finalmente, contiene descripciones y preguntas sobre la ropa que usan diferentes personas. El resumen se compone de 3 oraciones.
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd
100% encontró este documento útil (1 voto)
583 vistas13 páginas

Pronombres y Colores en Qichwa

Este documento presenta un diálogo entre dos personas, Yenny y Dina, donde practican el uso de pronombres demostrativos como "kay", "chay" y "wak". También incluye una canción y preguntas sobre colores y partes de la ropa usando estos pronombres. Finalmente, contiene descripciones y preguntas sobre la ropa que usan diferentes personas. El resumen se compone de 3 oraciones.
Derechos de autor
© © All Rights Reserved
Nos tomamos en serio los derechos de los contenidos. Si sospechas que se trata de tu contenido, reclámalo aquí.
Formatos disponibles
Descarga como PDF, TXT o lee en línea desde Scribd

Escuela Amawta urin qichwa

07 Kaq yachana
1. Yennywan Dina allqumanta rimachkanku.

YENNY: ¿Mayqintaq allquyki?


DINA: ¿Wak hatunmi
YENNY: ¿pipataq kayqa?
DINA: kay taksaqa Turiypam.

a. Tapukukuna kutichipiwan.

¿Imataq kay?

Kayqa allqum Kayqa misim Kayqa llamam

¿Imataq chay?

Chayqa waytam Chayqa wasim Chayqa allqukunam

¿Imataq wak?

Wakqa luqum wakqa killinmi wakqa allqukunam

¿Imakuntaq kaykuna?
Escuela Amawta urin qichwa

Kaykunaqa pichqa kaykunaqa kimsa kaykunaqa iskay


allqukunam misikunam wasikunam.

b. Yachasunchik.
Pronombres demostrativos

SINGULAR
Kay éste, ésta, esto Al lado del hablante
Chay ése, ésa, eso Cerca del oyente
Wak aquél, aquélla(o) Lejos de las dos
personas

Locativo: -pi ‘en’


¿hatun yachay wasipichu kachkanki?
………………………………………………………..

Kaypi Chaypi wakpi

Aquí AhÍ Allí

Kay wayta Chay allqu


Esta flor Ese perro

Wak misi Kay wawqiykuna


aquel gato estos mis hermanos
Escuela Amawta urin qichwa

Chay alqukuna chay misikuna


ésos perros esos gatos

La partícula “chu” que se junta al adjetivo demostrativo en la oración interrogativa,


en la respuesta es sustituida por “mi”.

¿Kaychu hatun runa? ¿Este es el hombre grande?


Arí, kaymi hatun runa si, este es el hombre de grande

¿chaychu llama? .....................................................


ari, kaymi llama ……………………………………

¿Chaychu llama?
. Manam chaychu

Alboradapa takin
Ananaw

Ananáw ananáw ¡Ay! que dolor, ¡Ay! Que dolor,


Nispa niwachkanki me estás diciendo.
Ñuqallapiñam chay ñawiyki sólo en mí nomas ya están tus ojos
Escuela Amawta urin qichwa

Ananáw ananáw ¡Ay! que dolor, ¡Ay! Que dolor,


Nispa niwachkanki me estás diciendo.
Wiñaypaqchum ñuqa qawasqayki crees que para siempre te voy a ver

May runallam kakuchkanki Quien hombre crees que estás


Kaykunallapi waqanaypaq para llorar en estos lugares.

Wañuptiyqa ñakawanki Y cuando muera me maldecirás


Manam munanichu chay yachayta. No quiero afrontar eso.

11.1. Llimpikuna /Rikchaqkuna:

Ñawinchay.
Escuela Amawta urin qichwa

Fernando : Micaela. ¿Margarita waytata riqsinkichu?


Micaela : Manam. ¿Imaynataq?
Fernando : Taksallam.
Micaela : A. ¿Imay rikuqtaq?
Fernando : Margarita waytaqa yuraqmi.

¿Imay rikuqtaq yawar? ¿Imay rikuqtaq kiru? ¿Imay rikuqtaq kiru?

Yawarqa pukam Kiruqa yuraqmi Intiqa qillum

8.2. ¿Imay rikuqtaq kaykuna?


Kimsa yuraq llamakuna sayachkan Iskay yuraq allqukuna

Saraqa kullim Puyukunaqa uqim Sachakunaqa


qumirmi

 Negro intenso Chiwi


 Amarillo intenso Qilluy qilluy
 Rojo intenso Pukay pukay
Escuela Amawta urin qichwa

Muru Allqa

Chiqchi

Urqu : Animal macho.


China : Animal hembra.
Iskay china allqa llamakuna huk urqu allqa llama, huk yuraq paqu,
huk urqu allqa wikuna

1. Kay Yana muru allqu yakuta laplachkan


2. Yuraq kuchi wasita yaykuchkan
3. China kuchi chisi tuta pampapi mikuchkarqan
4. Hatun yana misi ukuchata mikuchkarqan
5. Qayna wata Putuqchi qaqapi usqu misita qawarqani
6. Yuraq wallpam kulli sarata juanpa wasinpi mikuchkarqan.
7. Yana chukcha sipastam qayna wata riqsirqani.
Escuela Amawta urin qichwa

¿Imay rikuqtaq Luisapa chumpan? ¿Imay rikuqtaq juanpa waran?


Luisapa chumpanqaPukam. Juanpa waranqa anqasmi.

¿Imay rikuqtaq kuntur? ¿Imayrikuqtaq kaykuna?


………………………………. ……………………………….

Wayta. ¿Pukachu icha yuraqchu?


Waytaqa yuraqmi.

Kay wayta. ¿Paruchu icha yanachu?


……… Ka waytaqa parum.

Kay wayta. ¿Qumirchu icha qilluchu?


Kay waytaqa qillum.
Escuela Amawta urin qichwa

a. ¿Imaynataq misikuna?

Chayqa
Kayqa taksa
Wakqa
hatun sacham
uchuy
sacham
sacham

Juanqa hatunmi Taksa allqucham Huk hatun misi, huk

uchuy

¿Imay rikuqtaq taksa allqu? ¿Mayqintaq hatun allqu?


Escuela Amawta urin qichwa

………………………………. ……………………………….

¿Chumpi allqu hatunchu icha uchuychu? ¿Puka tiyana hatunchu icha taksachu?

………………………………. ……………………………….

a. ¿Pitaq taksa? b. ¿Pitaq hatun?


b. taksaqa ………………………
c. Hatunqa……………………….
d. uchuyqa……………………………..

b. Pachachakuna:
Escuela Amawta urin qichwa

Abrigo: Anaku. Botines: Chamicha.


Almohada: Sawna. Buzo: Sayay wara.
Corbata: Parinti, Wallki. Calzón: Manchura.
Correa: Wancha. Calzoncillo: Walti, Manchilla.
Faja: Chumpi Camisa: Llutas/unku.
Falda: Wali. Camiseta: Pukllana kutun.
Bibirí: Ukuna kutun. Canillera: Sinsa.
Blusa: Munillu. Gorra: luqu, Chullu.
Brasier: Ñuñu qapichina/ñuñula. Carmín: Chukcha watu.
Bolsa con asa: Aysana. Casaca: Qansa.
Guantes: Harpa. Pañal: Mitaka.
Mandil: Harka wali. Chaleco: Wanku.
Medias: Challus. Chalina: wallqa.
Bolsillo: Tuchu. Pantalón: Wara.
Botas: Chami. Chompa: /chumpa/ Makana.
Polo: Kutun. Ropa: Pacha.
Saco: Tuysi Sandalia: Kataka, Usta.
Sombrero: Chuku, lupichu. Tanga: Nastu.
Terno: Quyturu. Vestido: Pachana.
Vincha: Chukcha hapichina. Zapatilla: / sapatu, Arkalli

Kayqa qari unkum kayqa qari waram kayqa walim


Escuela Amawta urin qichwa

¿Imay rikuqtaq kay chumpa? ¿Imay rikuqtaq unkukuna?

………………………………….. ………………………………………

¿Imay rikuqtaq Anapa taka walin? ¿Imay rikuqtaq unkun?

………………………………. …………..……………………

¿Imay rikuqtaq waranku? ¿Imay rikutaq unkunku?

…………………………….. ……………………………………..

¿Imay rikuqtaq unkunku? ¿Imay rikuqtaq kutunkuna?


Escuela Amawta urin qichwa

…………………………… ………………………………………….

¿Imay rikuqtaq warakuna? ¿Imay rikuqtaq Deliapa


chumpan?

………………………………………….
………………………………………….

¿Imay rikuqkunataq Juliapa pachan?

a. Juliapa unkunqa murum


b. Wallqanqa yuraqmi
c. Waranqa pukam
d. Lupichunqa chumpim

¿Imay rikuqkunataq Pedropa pachan?

a. Pedropa lupichunqa qarwam


b. Unkunqa qamya anqasmi
c. Waranqa anqasmi

¿Imay rikuqkunataq pachayki?

……………..…………………………………………
……………..…………………………………………
……………..…………………………………………
Escuela Amawta urin qichwa

Huk uqi chumpa rantiqmi


richkani. Huk taksa yana ……………..…………………………………………
alquchaypiwanmi ……………..…………………………………………
richkaniku. Paniympas anqas ……………..…………………………………………
watam munachkan.

También podría gustarte