8 O UTUBR O YA 2 0 19

VUTALA VUA KANIUNGI

VU LI NA KU A MBULULA VUANGANA VUA YEHOVA

VILONGESA VIA:
2-29 YA DEZEMBRO, 2019
1919
MU 1919, Ndzita ya Kama (i va lukile
mu nima ya ntsimbu nguavo Ndzita ya
Mavu Ose I) ya huile. Ndzita yaco ya
CIHITA
CA MIAKA
KU NIMA
Vuputukilo vuka? Vuputukilo vua cipanga ca ku
ambulula muzimbu ua cili mu mavu ose. Muomu ci-
panga ca ku ambulula ca putukile vuino-vuino honi
mu 1919. Vunoni ntsimbu kanda cipanga caco ci
ambatele miaka 4. Ku ntsongo ya 1918 putuke, Vakua ku Lilongesa Mbimbiliya va tondekele
vifuti via likelele ku lua, kaha lia 18 ya cimo ku aluluka ca kama.
Janeiro ya 1919 va putukile cimo ciuano CIHANGULA CA CIKALU
ˆ
ci va lukile nguavo Conferencia de Paz de Vantuamena va Sociedade Torre de Vigia
Paris. Ku ciuano caco, lia 28 ya Junho ya ´
de Bıblias e Tratados, va kele na ku va hangula nka-
1919, va lingile litavasiano li va lukile la muaka. Kaha mu 1919, cihangula caco ce ku kele-
nguavo Tratado de Versalhes. Litavasiano ko lia 4 ya Janeiro. Ku ntsimbu ize, muanetu Joseph
liaco lia lengesele ndzita ya kele ha kati Franklin Rutherford, uze ua kele na ku tuamenena
vangamba va Njambi hamo na vamuanetu vakuavo
ka Alemanha na vifuti vikuavo. va vamala va ku pua 7, va va tualele mu kamenga ku
´
Mu litavasiano liaco va likuminyine ku panga mbonge ya Atlanta, Georgia, mu Estados Unidos.
˜ Ngeci kua katukile citanga. Vamuanetu va kele na
civunga ci va lukile nguavo Liga das Naçoes. Vu-
tumbe vua civunga caco vua puile ku lingisa “vifu- ku lihula nga va hangula vene vaze va kele mu ka-
ti viose vi likuate kumo na ku neha ciyulo na ku le- menga ku tualelelaho ku pua vantuamena ni va ha-
mbama mu mavu ose.” Cingi ca Malombelo a ngula vamuanetu veka.
kuasele Liga yaco. Ca ku muenako, vakua Conselho Mua kele mu kamenga, Muanetu Rutherford ua
´
Federal das Igrejas de Cristo na America, va sanga- kele na ku lisosomua ku tuala ha vati luenda luku-
lele Liga yaco nguavo ya puile “ku lisolola ca Vua- ngulukilo. Ua tantekeyele ngecize vamo vamuanetu
ngana vua Njambi ha mavu ku hitila mu pulitika.” va singaniekele ku hangula ntuamena ueka. Ngeci
Vakua Conselho yaco va muesele ngecize vali na ua sonekele mukanda kuli vaze va kele ku lihangulo
ku hakuila vakua Liga mu ku tuma civunga ca mi- ngueni nga citava va hangule muanetu Evander
ˆ
luua vavo ku Conferencia de Paz de Paris. Umo ua Joel Coward ku pua ntuamena. Muanetu Rutherford
ˆ
miluua vaco, ua handekele ngueni Conferencia ua lomboluele ngueni muomu muanetu Coward ua
yaco “ya nehele vuputukilo vueka mu ku yoya ca va- puile ua ku “konkama” ua “liano” kaha ua “kakatela
ntu ha mavu.” kuli Muangana.” Vunoni cingi ca vamuanetu va kele
Mua vusunga ha mavu ha kele vene vuputukilo na cisinganieka ceka. Cisinganieka ca ku nakuila li-
vueka, vunoni ka vua tundilile kuli vaze vakua hangulo liaco ku lutue, mu nima ya vingonde 6. Va-
ˆ
Conferencia de Paz, houe. Vua tundilile kuli Yehova. ngazi va kele na ku hakuila vamuanetu va kele mu

2 VUTALA VUA KANIUNGI

kamenga, navo va tavele cisinganieka caco. Vunoni nguavo telegrama. Omo muanetu Macmillan ua ta-
omo vamuanetu va keleko va kele na ku simutuila ha lele ha mukanda uaco uevuisisile muzimbu ua kele-
cimpande caco, vamo va putukile ku ivua matoto. ho. Va sonekeleho nguavo: “RUTHERFORD WISE
Kaha kua solokele vimo, via handekele muanetu VAN BARBER ANDERSON BULLY NA SPILL VA-
Richard Harvey Barber, ngueni via ‘vatesele cize NTUAMENA VA KATETE CILEMO KU VOSE.” Ou
citanga.’ Viuma vika? Umo muanetu ha kati ka mbu- muzimbu ua lombolokele ngecize vose vamuanetu
nga ua handekele ngueni: “Vutuhu ange kati nji va puile vakuluntu va tala via masiko, va va hangui-
ngazi, kaha ka nji tantekeya via masiko, vunoni nji le lueka naua ku pua vakuluntu. Cikuavo naua, mua-
tantekeya lisiko lia vakua lukakatela. Njambi ua to- netu Joseph Rutherford na William Van Amburgh va
nda tu pue vakua lukakatela. Kaha njila ya kama i tualelelaho ku pua vantuamena. Kaha Muanetu
tu hasa ku mueselamo lukakatela kuli Njambi, Rutherford a tualelelaho ku pua ntuamena ua
noho vene tu tualeleleho na lihangulo, vunoni tu ha- kama.
ngule lueka muanetu Rutherford ku pua ntuamena.”
—Visa. 18:25. KU PATUKA!
Umo muanetu mukuavo ua kele mu kamenga Mu ntsimbu yaco, vakua ku lilongesa Mbimbiliya
ua lizina Alexander Hugh Macmillan, a vuluka ngue- va kele na ku vundila vantu linga va sinale ha limo li-
ni lia mukuavo, muanetu Rutherford ua ku mbo- papelo mu ku vundila nguvulu linga i patule vamua-
mbuele ha mbelo ya hondo yeni mu kamenga. Kaha netu 8 va kele mu kamenga. Ku vundila vantu ka
ua mu lekela ngueni “tuhuisa livoko liove ha mba- va puile vakua ku lilongesa Mbimbiliya va hane vi-
ndza.” Kaha ua mu hele umo mukanda u va luka sinatura viavo ca tondele ku simpa ca kama. Vuno-
ni vamuanetu va hasele ku kungulula visinatura vi
tuvakana 700.000! Vunoni ntsimbu kanda va tume
visinatura viaco ku nguvulu, Muanetu Rutherford
na vaze vamuanetu vakuavo va va patuile mu kame-
nga.
Mua patukile mu kamenga, Muanetu Rutherford
ua hanene cimo cimpande kuli vamuanetu ha Mbe-
tele, ngueni: “Nji li na vusunga ngecize tu na hiti mu
vieseko evi, mu ku tu vuahesela ku vieseko via
kama vi keza ku lutue. . . . Kapandi ka mu na liha-
kelele kati ka ku tundisa lika etu vamuanoko mu
kamenga houe. . . . Vunoni cikuma-kuma mu ku
hana vukaleho vua Vusunga, kaha vose va na liha-
kelele kapandi kaco va na tambula civezikiso ca
kama.”
Cifua ci viendelelemo vimpande via ku
sompesa vamuanetu ca muesele ngecize Yehova ua
kele na ku tuamenena viuma. Lia 14 ya Maio 1919,
vakua ndzango ya ku sompesa va handekele ngua-
vo: “Ava va va na vangeya, ka va va . . . sompesele
mu vuoloke ngue mu ca pande, ngeci mukemuo
ka tu va sompesa. Vi nahuko.” Vaze vamuanetu,
va va vangeyele milonga ya kama. Ngeci mukemuo,
nga va va sompesele kaha mu nima yaco va va ko-
nekela ni ku tepulula lika ku ntsimbu ya ku kala mu
kamenga, nga milonga yaco va i sonekele ku mi-
Muanetu Rutherford ali na ku hana cimpande ku
kanda yavo ya vumbangi. Vunoni vimpande viaco va
ciuano ca muhato ku Cedar Point, Ohio, mu 1919
OUTUBRO YA 2019 3
A B

A. Joseph F. Rutherford E. Cimpande ca Muanetu Rutherford ca

mutue “Lulavelelo ku Vantu Vali mu
B. Evander J. Coward Lamba” ci na tuhuka ha lipapelo lia
C. Richard H. Barber mizimbu, ku Los Angeles, California
C D D. Alexander H. Macmillan

vi vatuileko lika, ka va sompesele na umo uahi. Nge- ku Lilongesa Mbimbiliya ni? Mu ku kumbulula eci ci-
ci Ngazi Rutherford ka va mu niekele mpoko yeni hula, Muanetu Rutherford ua hanguile ku linga cimo
ya ku pua ngazi. Ua tualeleho ku hakuila vangamba cimpande. Kaha vamuanetu va likuminyine ku lania
va Yehova ku Ndzango ya Kama ya mu Estados Uni- vantu. Muanetu Macmillan ngueni: “Tua likuminyine
dos. Kaha mu nima ya ku patuka mu kamenga, ua nguetu nga na umo uahi a ka soloka ku cimpande
hakuilile vangamba va Yehova vintsimbu via vingi. caco, kaha tu tantekeya ngecize nkuma cili vene ci-
panga ca ku ambulula cinahu.”
VA LIHAKELELE KAPANDI KA KU AMBULULA
Cimpande caco va hanguile ku ci hana lia 4 ya
Muanetu Macmillan ua vulukile ngueni: “Ka tua Maio ya 1919. Ha litangua liaco Muanetu Rutherford
tavele ku kosa mu kali, nevi vi tu linga viahi, mu ku ua vavalele cikuma, vunoni kasi vene ua hanene
lavelela lika Muangana a ku tu tuale muilu, houe. Vu- cimpande. Mutue ua cimpande caco ua puile “Lula-
noni tua pandele ku lingako mumo, linga tu hase ku velelo ku Vantu Vali mu Lamba.” Kaha ca hitilile mu
nongonona cika mpundu ca puile cizango ca Mua- mbonge ya Los Angeles, ku California. Kua soloke-
ngana.” le vantu 3.500, kaha vavengi va va vundilile va hilu-
Vunoni ka ca tavele vamuanetu va ka ke ku vindzivo, muomu kua sulile cikuma-kuma. Vu-
sokolole lueka cikota cetu na ku tualelelaho vipanga tuhu ngoco, lia mukuavo, kuezile naua vantu 1.500
ngue muze mua laza houe. Omo lia vika? Muomu mu ku halakana ku cimpande caco. Eci ca kumbu-
omo vaze vamuanetu 8 va kele mu kamenga, vitasu luile cihula ca vamuanetu: kasi kua kele vantu va
via ku makina a ku tuhuila mikanda va vi nongesele. hakele seho ku muzimbu ua cili!
Mu va tantekeyele evi, vamuanetu va vuile ku mitima Mu nima yaco, viuma vi va lingile vamuanetu,
vui, kaha vamo va kele na ku singanieka nga vize via via puile luvula lua cipanga ca ku ambulula ci ve ku
solokele via puile citantekeyeso ca ku muesa ngeci- linga Vakaleho va Yehova na ka lelo.
ze cipanga ca ku ambulula cinahu.
Vuno kasi kua kele vantu va muesele seho ku mu- VA LIVIUKISILILE VIA KU KOLA CA KU LUTUE
zimbu ua Vuangana u va kele na ku ambulula Vakua Mu Vutala vua Kaniungi vua 1 ya Agosto ya 1919,

4 VUTALA VUA KANIUNGI

 G

F. Vamuanetu va nemana ku likalu lia

mikanda Idade de Ouro ku Brooklyn,
Nova Yorke
G. Cifuiko ca helu Idade de Ouro ya
katete ya tuhukile lia 1 ya Outubro
F ya 1919

mua tuhukile mutambi ua muesele ngecize ku vupu- Kaha va kaniamesele vakua ku lilongesa Mbi-
tukilo vua ngonde ya Setembro, ku Cedar Point, mbiliya vose ku ambulula na ntuima, mu ku pa-
Ohio, ku ka kala ciuano ca muhato. Kaha umo mu- ngesa mukanda ua uha. Kaha mukanda ua kele na
kua ku lilongesa Mbimbiliya ua ku Missouri ua lizi- vimamuna ku tuala ha vati va hasa ku linga cipa-
na Clarence Beaty a vuluka ngueni: “Vose va tonde- nga caco ua handekele nguao: “Uose ua ku mbati-
le kuyako.” Kua solokele vamuanetu va ku pua za na pandele ku vuluka ha ku vezika ca kala naco,
6.000. Mua vusunga ka va lavelele nguavo ku keza ca ku pangela hamo na vamuaneye mu ku linga vio-
se vi va hasa mu cipanga ca ku ambulula.” Kaha ci-
vantu va ku lana ngecize.” Mu ku vuezelela ku ndzo-
ngi va tavele cilanio caco. Mu Dezembro vaze va-
lela ya litangua liaco, va mbatizileko vantu va ku tu-
kua ku ambulula va ntuima va hasele ku uana vantu
vakana 200 mu Cisali ca Erie. va tuvakana 50.000, va lisonekesele linga va pue na
Lia 5 ya Setembro ya 1919, litangua lia mu citanu ku tambula uze mukanda ua uha.
lia ciuano ca muhato, muanetu Rutherford ua hane- Ku ntsongo ya 1919, vangamba va Yehova va liviu-
ne cimpande ca kele na mutue nguauo “Muzimbu kisilile na ku kaniama. Ku vueza hali evi, vupolofeto
Kuli Vakuetu mu tua Pangela.” Mu cimpande caco vua vuingi ku tuala ha matangua a ku kotokela vua
ua tuhuile mukanda ua uha u va lukile nguavo A Ida- lipuisilemo. Kaha ceseko ca vantu va Njambi ci va
de de Ouro. Vutumbe vua mukanda uaco vua puile tumbula ku Malakiya 3:1-4, ca huile. Kaha va patu-
“ku ambulula mizimbu ya iha ya viuma via kama vie kile ku vundungo vua cimueso, ku “Mbambilone ya
ku lingika ha mavu. Na ku pangesa Mbimbiliya mu kama,” omo Yesu ua hanguile “mukuamanda ua cili
ku lombolola omo lia vika viuma viaco vie ku solo- mukua mana.” (Ku-So. 18:2, 4; Mat. 24:45) Tunde
ka.” muaka uaco, vakua ku lilongesa mbimbiliya va liviu-
kisilile mua cili ku linga nkala cipanga ca va hanene
 Mukanda A Idade de Ouro va putukile ku u sana nguavo Yehova.
Consolation (mu Ngangela ku Lembezieka) mu 1937. Kaha 1946
va u lukile honi nguavo Awake! (mu Ngangela, Vingilenu!, tunde  Talenu Vutala vua 15 ya Julho ya 2013, mafo 10-12, 21-23; na
mu 2019). vua Março 2016, mafo 29-31.

OUTUBRO YA 2019 5
VIHISO VIA NJAMBI
Vuno vie ku Iza ku Vantu ca ku Hona ku va Lungula Ni?
MUKUA KU VINGILA vimpuendza nga a mona muesele lutsilielo. Ngeci “livazi liezile, kaha lia va
mpuendza ya kama ili na ku iza, ue ku linga nongesele vose.” (Mat. 24:39; VaHe. 11:7) Mu ce-
cose mu ku lungula vantu. Muomu ua haka seho zile ku nonga, ka va hasele ku lihola malambi
ku miono yavo kaha ue ku tonda ku va lungula nguavo Njambi ka va lunguile houe.
ntsimbu mpuendza kanda i putuke. Ha vintsimbu vikuavo, Yehova ua lunguile vantu
Na vuno vene, mu ntsimbu ino Yehova ali na ku mu kua lisupile lika ntsimbu ya indende ku ku-iza
lungula vantu vose ngecize kuli na ku iza “mpue- ca “mpuendza” ya cihiso ceni. Vutuhu ngoco, ua
ndza” ya vusonde vua kama ku tuvakana vimpue- lingile cose linga vaze va yezilile mpuendza yaco,
ndza viose vi va hasa ku tu lekesa vakua ku vingila va kale na ntsimbu ya ku puamo ya ku lingako
vimpuendza. Vati Yehova ali na ku lingamo? Vuno mumo. Ca ku muenako, Yehova ua tumine Mose-
ali na ku hana vantu ntsimbu ya ku puamo mu ku sa na Alone va ka lungule Falao na vantu veni via
ononoka vilungula vieni ni? Vikumbululo tu vi ku-iza ca cipupu 7 ce ku pihisile viuma via vingi.
uana mu ku hilula vilungula via hele vantu ku Cipupu caco ca puile niondzi ya civue. Mu ku li-
nima. nga niondzi yaco ye ku nokele lia mukuavo, halu-
mo tu hasa ku lihula nguetu, ‘Vuno Njambi ua va
NJAMBI UA HELE VILUNGULA NA hele ntsimbu ya ku puamo ya ku tonda kua ku va-
NTSIMBU YA KU PUAMO
ndela ni? Mbimbiliya ya kumbulula nguayo: “Uze
Ku ntsimbu ya ku nima, Yehova ua lunguile va- ua kele na vuoma vua lizi lia Yehova ha kati ka va-
ntu ku “vimpuendza” via ku liseza-seza ni nguetu ngamba va Falao ua tinisile vangamba veni na vi-
vihiso vie ku hanene kuli vakua lisino. (Visi. 10:25; muna veni mu zindzivo: kaha uze ka halakanene
Yele. 30:23) Mu nkala cihiso, Yehova ua lunguile ku lizi lia Yehova ua sile vangamba veni na vimu-
vantu tele kua lisupu ntsimbu ya kama na ku va na veni ku musenge.” (Ezu. 9:18-21) Ngue mu tua
leka vi va pandele ku linga mangana kati va no- limuena, Yehova ua hanene cilungula na ntsimbu
nge. (2 Vam. 17:12-15; Neh. 9:29, 30) Kaha naua ya ku puamo, ngeci vose vaze va kele na vukatui-
linga a kuase vantu va aluluke, ua kele na ku tuma si va hasele ku liohiela ku civue.
vangamba veni linga va ka ambulule ku-iza ca vi- Falao na vangamba veni va va lunguile naua
hiso vieni, na ku va muesa ngecize ka va pandele via ku-iza ca cipupu 10. Vunoni va muesele vuhe-
ku kala na malanga.—Amose 3:7. ve na ku sembulula cilungula. (Ezu. 4:22, 23)
Umo ua vangamba va pangesele Yehova mu ku Ngeci vana vavo va ndala vose va tsile. Ku nonga
lungula vantu ua puile Noa. Mu miaka ya yingi, ca vaze vanike ce ku vuisa vusiua vua kama! (Ezu.
Noa ua lunguile vantu vakua vukenia na vupa- 11:4-10; 12:29) Muomu va kele na ntsimbu ya ku
ngala, via ku iza ca Livazi. (Njen. 6:9-13, 17) Ua ononoka cilungula caco! Vati tua tantekeyamo?
va lekele naua vi va pandele ku linga mangana va Eci cilungula caco Mosesa ua ci hele naua kuli
kovoke. Noa ua lihakelele kapandi ka kama ka ku vaIsaleli, kaha navo ua va lekele vati va hasa ku
ambulula, ngeci ua tsimanene mu ku pua “mukua ohiela vandala vavo. (Ezu. 12:21-28) Vangahi vo-
ku ambulula vuviuke.”—2 Pet. 2:5. nonokele ku vilungula via Mosesa? Citava vantu 3
Vutuhu Noa ua lingile cose mu ku lungula ˜
milhoes vononokele kaha va hasele ku tuhuka mu
vantu, vunoni va sembuluile vilungula viaco. Ka va Ingito na muono. Ca puile “civunga ca vantu veka

6 VUTALA VUA KANIUNGI

na veka,” vamo vaIsaleli, vakuavo kati vaIsaleli Kuliya na vupolofeto vuaco, Yehova ali na
kaha na vamo Vakua Ingito.—Ezu. 12:38. ku mamuna vantu va mu pangele na ku mu ono-
Ngue mu i na muesa eyi mizimbu, Yehova noka. Ua tonda ngecize vantu va ku ononoka va
ua lingile cose linga vantu va kale na ntsimbu ya kale na muono ua cili mu ntsimbu ino vene na ku
ku puamo ya ku ononoka ku vilungula vieni. lavelela vivezikiso vikuavo mu mavu a aha. (2 Pet.
(Ndeu. 32:4) Vika honi Yehova ua kele na ku lingi- 3:13) Linga a kuase vantu ku tsiliela mu vikula-
lamo? Kapostolo Petulu ua vi lomboluele ngueni, heso vieni, Yehova ue ku va hana umo muzimbu u
kovola miono yavo. Muzimbu uaco ua pua ‘mu-
Yehova “ka hianga ngecize umosi a ka nonge, vu-
zimbu ua cili ua Vuangana,’ uze ua tumbuile
noni ngecize vose va hete ku ku-aluluka.” (2 Pet.
Yesu ngueni va ka u “ambulula ku vifuti viose”
3:9) Cili vene, Yehova ua hakele seho ku vantu.
linga u ka pue “vukaleho vua kuli vakua vifuti vio-
Ua tondele va aluluke na ku ononoka masiko eni se.” (Mat. 24:14) Ngeci Njambi ua viukisa vakua
ntsimbu kanda cihiso ci hete.—Isaya 48:17, 18; ku mu lemesa mu vusunga va ambulule ovu “vu-
Loma 2:4. kaleho,” ni nguetu muzimbu ueni, kaha vali na
CILUNGULA CI VA PANDE KU ku u ambulula mu vifuti vi tuvakana 240. Cili
ONONOKA VANTU LELO LINO vene, Yehova a tonda vantu vose vakua mitima
ya cili vononoke cilungula ceni linga va kovoke ku
Na lelo lino, vantu vose va na pande ku kala na
“mpuendza” ya cihiso ceni ca vuviuke ku lutue.
vukatuisi vua ku ononoka cilungula ca vuasi- —Zef. 1:14, 15; 2:2, 3.
vuasi, cali na ku hitisa Yehova mu mavu ose.
Ngeci mukemuo, cihula ca seho kati ku tonda
Omo Yesu ua kele ha mavu, ua lunguile vantu ku tantekeya nga Yehova ue ku lungula vantu na
ngueni vakua mavu tangua va ka nonga mu ntsi- ntsimbu ya ku puamo houe. Muomu tua limuena
mbu ya “lamba ya kama.” (Mat. 24:21) Ku tuala nguetu ue ku lingamo ntsimbu yose. Vunoni cihu-
ha cihiso caco, Yesu ua tumbuile vumo vupolofe- la ca seho ya kama eci: Vuno vantu va kononoka
to vua lomboluele viuma vi va ka mona na ku li- ku vilungula via Njambi omo ku ci li ntsimbu ni?
hita navio vandongesi veni mu ntsimbu yaco. Mu Ngeci mukemuo, etu vakua ku ambulula muzimbu
vupolofeto vuaco Yesu ua tandangele viuma via ua Njambi tu tualelenuho ku lihakela kapandi ka
kama vi tue ku mona matangua ano.—Mat. 24:3- ku lungula vantu vose va tu hasa, linga va kovoke
12; Luka 21:10-13. ku ku nonga.

Vantu va tondeka
ku va lungula ngecize
“mpuendza” ya ka neha
Njambi i li na ku suena!
CILONGESA
40

Tualelenuho ku Fuitangana
Kuno ku Ntsongo ya
“Matangua a ku Kotokela”
MUASO 58
Tondenu Vaze va Lema “Likolesienu, puenu vakua lukakatela, lisalienu ntsimbu yose na
Ciyulo vipanga via Muangana.”—1 KOL. 15:58.

VI TU LILONGESAMO NGA MUA semukile ha nima ya muaka ua 1914, cilekesa ngecize

Mu cilongesa cino tu ka mua putukile ku yoya ku matangua a ku kotokela. (2 Tim. 3:1)
nongonona ngecize, vuo- Yesu ua polofetele viuma vi ka soloka ku matangua ano a ku ko-
vuno tu kevua mutambi u tokela. Viuma viaco via pua vindzita, ndzala, misongo ya ku lita-
va ka linga vamiangana va mbuisa, mandunduma a mavu kueka na kueka, ku likulisa ca
ha mavu nguavo “Kua holo vupi na ku luisa ca vangamba va Yehova. (Mat. 24:3, 7-9, 12;
tu novoka!” eci ci ka pua ci Luka 21:10-12) Kaha tue ku mona naua vantu va vifua via hande-
tantekeyeso ngecize lamba kele Paulu. (Talenu cikasa “Cifua ca Vantu Lelo Lino.”) Etu Va-
ya kama vuovuno i putuka. kaleho va Yehova, tuli na vusunga vuose ngecize tuli na ku yoye-
Ntsimbu tu lavelela muta- la ku tsongo ya “matangua a ku kotokela.”—Mika 4:1.
mbi uaco, Yehova ua tonda 2 Mu ku linga mua hiti miaka ya ingi tunde mu muaka ua 1914,
tu linge vika? Cino cilonge- mua vusunga tuli na ku yoyela ku ntsongo ya “matangua a ku ko-
sa ci tu kuasa ku uana ci- tokela.” Mu ku linga ku kotoka cili mu hiehi-hiehi, ca pua ca seho
kumbululo ceci cihula. ku tantekeya vikumbulula via vimo vihula via seho: Viuma vika
vi ka soloka ku ntsongo ya “matangua a ku kotokela”? Ntsimbu
tua lavelela viuma viaco, Yehova a tonda tu linge vika?
VIUMA VIKA VI KA SOLOKA KU NTSONGO YA
“MATANGUA A KU KOTOKELA”?
3 Tandenu 1 Tesalonika 5:1-3. Paulu ua handeka via ‘litangua
lia Yehova.’ Mu visoneka evi, ‘litangua lia Yehova’ lika putuka na
ku nongesa ca “Mbambilone ya Kama,” ni nguetu civunga ca ma-
lombelo ose a makuli na ku lengela ha Alemangendo. (Ku-So. 16:
1. Vusunga vuka vu tu lingisa ku tava ngecize tuli na ku yoyela ku “matangua
a ku kotokela”?
2. Vikumbululo via vihula vika tua lavelela?
3. Kuliya na vupolofeto vua ku 1 Tesalonika 5:1-3, mutambi uka va ka linga
vakua vifuti?

8
14, 16; 17:5) Vunoni ntsimbu kanda litangua li 6 Ka tua pandele lika ku tona, vunoni tua pa-
hete, vakua vifuti va ka tambeka nguavo “kua nde naua ku kuasa vakuetu linga navo va hindu-
holo tu novoka!” Vamiangana va mavu vintsi- ke na ku va longesa vika Mbimbiliya ya handeka
mbu vimo ve ku handeka nguavo kua holo nga ku tuala ha viuma vi ka soloka ku lutue. Tu vu-
hali cimo ciyulo ha kati ka vifuti.1 Vutuhu ngo- lukenu ngecize, ha nima ya ku putuka ca lamba
co, ou mutambi ua “kua holo tu novoka” u ka ya kama, ka ku ka kala naua ntsimbu linga va ka
pua ua ku lifuila. Omo lia vika? Muomu evi mu hangule ku pangela Yehova. Ngeci mukemuo ci-
vi ka soloka vantu va ka singanieka nguavo va- panga cetu ca ku ambulula ca tondeka ku ci li-
miangana va ha mavu va na hasa ku alulula ano nga mu vuasi-vuasi!1
mavu ku pua cihela ca cili ca ku yoyela. Vunoni
“ku nonga ca vuasi-vuasi” ci keza omo “lamba TUALENU MANA KU CIPANGA
ya kama” i ka putuka.—Mat. 24:21. CA KU AMBULULA
4 Tua tantekeya vimo ku tuala ha ku tambeka 7 Mu ku linga ku na lisupu kantsimbu ka ka-
ca mezi “kua holo tu novoka.” Vunoni kuli vimo ndende linga “litangua” lia Yehova’ li putuke,
ka tu tantekeya. Ka tu tantekeya vati vi ka putu- Yehova ua lavelela ngecize tu tuale mana ku ci-
ka ni vati va ka hana mutambi uaco. Kaha ka tu panga ca ku ambulula. Tu vose tua pande ku li-
tantekeya naua nga u ka pua mutambi umo ni sala “ntsimbu yose na vipanga via Muangana.”
ya yingi. Vunoni muose-omuo mu vi ka lipuisi- (1 Kol. 15:58) Yesu ua handekele vika tua pande
lamo, ka tua pandele ku ka singanieka nguetu ku linga. Omo ua handekele ku tuala ha vika via
vamiangana va mavu va ka hasa ku neha ciyulo lomboloka viuma vie ku solokele ku matangua a
na ku lembama. Muomu Mbimbiliya ya tu lu-
1 Talenu cimpande “Vihiso via Njambi—Vuno vie ku Iza ku Vantu
ngula laza via ku soloka ca mutambi uaco. U ka ca ku Hona ku va Lungula Ni?” mu Vutala vuno.
pua citantekeyeso ca ku putuka ca ‘litangua lia
Yehova’! 6. Vika tua pande ku linga mu ku kuasa vakuetu, kaha
5 Tandenu 1 Tesalonika 5:4-6. Cimamuna omo lia vika?
7. Vika Yehova ua lavelela kuli yetu mu ntsimbu ino?
ca Paulu ca muesa vika mpundu tua pande ku li-
nga tu liviukisile via ku iza ca ‘litangua lia Yeho-
va.’ Ka tua pandele ku kala mu tulo ngue mu ve
ku linga vamo. Tua pande ku tona na ku tualele-
laho ku vingila. Ca ku muenako tua pande ku Cifua ca Vantu
zangama linga kati tu lihake mu via pulitika. Lelo Lino
Muomu nga tu lihakamo kaha tu ka pua “vakua
mavu.” (Yoa. 15:19) Tua tantekeya ngecize Vua- “Vakua ku lema zimbongo, vakua ku liyaka, va-
ngana vua Njambi lika vukevuo vu ka neha ciyu- kua ku lihalesa, vakua ku sahula, vakua lisino
lo mu mavu ose. ku visemi vavo, ka ve ku santsela, ka ve ku
˜
lela, cilemo ca cisemua cahiko, ka ci tava ku
1 Ca ku muenako, mu saiti ya vakua Naçoes Unidas va soneka va kanda, vakua ku tuaha, ka ve ku lipokuesa,
nguavo “vutumbe vuavo ku neha ciyulo na ku lembama mu
mavu ose.” vakua ku kaluua, ka va leme ngozi, vakua vu-
ngungu, vakua vuhuke, vakua ku futunuka,
4. (a) Viuma vika ka tu tantekeya ku tuala ha mutambi vakua ku lema ku viukilila via ha mavu, na
“kua holo tu novoka”? (b) Vunoni vika tua tantekeya ku
tuala ha mutambi uaco? Njambi intsa ka va leme; va kakatela cifua ca
5. Vati 1 Tesalonika 5:4-6 u hasa ku tu kuasa ku liviukisi- ku lemesa Njambi, vunoni va na viana vuka-
la via ‘litangua lia Yehova’? ma vuaco.”—2 Tim. 3:1-5.
 MUTAMBI KUA
HOLO TU
NOVOKA!

Kati mu tavese kuonga ca

vamiangana va ha mavu
omo va ka linga mutambi
ua “kua holo tu novoka”
(talenu vinanga 3-6)

ku kotokela, ua vuezeleko naua ngueni: “Na zi- hova Njambi na Yesu? (Yoa. 17:3) Ka tu tante-
mpande ezi zia cili mu na pande ku zi ambulula keya mpundu nga ntsimbu ingahi i na lisupuko.
ha katete ku miyati yose.” (Mako 13:4, 8, 10; Tu tantekeya lika ngecize, noho ha i ka putuki-
Mat. 24:14) Aci singaniekenu: Ntsimbu yose i la lamba ya kama, vose vali na cizango ca ku ka
mue kuya mu ku ambulula, muli na ku puisamo tambula “muono ka ue ku hua ua ya-ye” citava
ovu vupolofeto vu ya handeka Mbimbiliya. va ka tava ku va ambuluila. (Vili. 13:48) Vati
8 Vika tu handeka ku tuala ha ku livuezelela tua pande ku kuasa vantu omo ku ci li ntsimbu?
ca cipanga ca ku ambulula? Muaka ku muaka, 10 Lukungulukilo lua Yehova, lue ku tu hana

vantu va vengi ve ku tava muzimbu ua cili ua viose vi tondeka linga tu longese vantu vusu-
Vuangana. Ca ku muenako, aci singaniekenu ha nga. Ca ku muenako, mu ku kunguluka ca mu
ku livuezelela ca vakua ku ambulula kuno ku kati ka simano ve ku tu longesa mua ku ambu-
matangua a ku kotokela. Mu 1914 vakua ku luila. Muomu mu ku kunguluka tue ku lilongesa
ambulula va puile 5.155 mu vifuti vi heta 43. Vu- vati tu ka linga vungendzi vua katete, vua ku
noni lelo lino, vakua ku ambulula va na hete hilukila na vati tu hasa ku endesa cilongesa
˜ mu vifuti vi heta 240! Ambe ngo-
ku 8,5 milhoes ca Mbimbiliya. Kaha naua lukungulukilo lua tu
co cipanga cetu kasi ci li na ku tualelelaho. Nge- hana vikuata via mu cikasa cetu ca vikuata vi
ci mukemuo tua pande ku tualelelaho ku ambu- tue ku longesa navio. Vi kuata viaco vie ku tu
luila vantu muzimbu ua cili ua Vuangana vua kuasa . . .
Njambi muomu vukevuo lika vu ka manusula vi- ˙ ku putuka ku simutuila na vantu,
soti via vantu vose.—Visa. 145:11-13. ˙ ku sangumuna mpuila yavo,
9 Tu ka tualelaho ku ambulula noho Yehova
˙ ku vuisa vantu cizango ca ku lilongesa vusunga,
a ka handeka ngueni ku nahu. Kaha ntsimbu
˙ ku endesa cilongesa ca Mbimbiliya, kaha
ingahi ya lisupilako linga vantu va tantekeye Ye-
˙ na ku lania vantu linga va kovele mu saiti yetu na
8. Vati cipanga ca ku ambulula muzimbu ua cili ua Vua- ku ya ku viuano vietu.
ngana ci li na ku livuezelela?
9. Omo lia vika tua pande ku tualelelaho ku ambulula 10. Vukuasi vuka vue ku tu hana Yehova mu ku longesa
muzimbu ua cili? vantu vusunga?

10 VUTALA VUA KANIUNGI

Vunoni ka ci tondeka ku kala lika nevi vikuata. Kaha vilongesa viaco via lombolola naua vati
Tua pande ku vi pangesa.1 Ca ku muenako, nga Yehova a ka . . .
tua simutuila na muntu na muesa cizango, cita- ˙ fumisako tuyando na ku-tsa,
va tu mu sezele tratadu ni mukanda, muomu ku ˙ sangula vatsi
lingamo ci ka tu puila ca casi ku ka hilukila neni
˙ tundisako mavuangana a vantu na ku hingisamo
ntsimbu ikuavo. Ca pua kapandi ketu ngonde
vuangana vua Njambi.
ku ngonde ku tuala mana ku ku ambulula muzi-
13 Vuno vilongesa via Mbimbiliya via mu
mbu ua cili.
11 Kaha njila ikuavo ye ku pangeselamoYeho- Internete via hingi mu cihela ku lilongesa
va linga vantu va lilongese vusunga, ya pua ku Mbimbiliya na muntu mpundu ha ndzivo ni?
´
hitila mu Curso da Bıblia On-line mu jw.org ˙ Houe. Muomu cipanga ca ku puisa vantu va-
´ ˜ ndongesi Yesu ua ci hanene mpundu kuli yetu.
Kovelenu mu (ENSINOS BIBLICOS ˛ LIÇOES
ON-LINE.) Omo lia vika va tumbika evi vilo- Vutumbe vua vilongesa via Mbimbiliya via mu
ngesa ku hitila mu internete? Muomu ngonde internete vua pua ku sangumuna cizango ca
ku ngonde vantu va vengi mu mavu ose ve ku vantu ku via Mbimbiliya. Nga va lema vilonge-
kovela mu internete linga va lilongese Mbi- sa viaco halumo va ka tonda ku lilongesa Mbi-
mbiliya. Vilongesa via mu saiti yetu vi hasa ku mbiliya. Ngeci ku ntsongo ya nkala cilongesa,
kuasa vantu ku lilongesa vusunga ku tuala hali mukua ku tanda ve ku lania a vundile mulongi-
Njambi. Cikuavo naua, halumo mu hasa ku si- si a ku lilongese neni Mbimbiliya. Nkala lita-
mutuila na muntu ke ku tava ku lilongesa Mbi- ngua mu mavu ose vantu va tuvakana 230 ve
mbiliya ha ndzivo yeni, citava mu mu lekese ku lomba ku lilongesa Mbimbiliya ku hitila sai-
evi vilongesa viaco via mu internete ni ku mu ti yetu! Ngeci mukemuo ca tondeka cikuma
tuma link i mu tuala ha vilongesa viaco.2 muntu ku muntu ku mu longesa Mbimbiliya ha
´
12 Mu Curso da Bıblia On-line mua kala vimpa- lika lieni!
´
nde: “A Bıblia e seu Autor”, “Os principais perso-
´ ´ LIHAKELENU KAPANDI KA KU PUISA
nagens da Bıblia” na “A mensagem da Bıblia sobre VANTU VANDONGESI
um futuro melhor”. Mu kati ka vimpande viaco, 14 Tandenu Mateo 28:19, 20. Mu ku ende-
mua kala vilongesa ngeci mua . . .
sa cilongesa, tua pande ku linga cose tu puise
˙ Vati Mbimbiliya i hasa ku kuasa muntu,
vantu vandongesi . . . , “na ku va longesa ku niu-
˙ Yehova, Yesu na tungelo va pua veya? nga viuma viose [via tu sikile Yesu].” Tua pande
˙ Omo lia vika Njambi ua tangele vantu? naua ku va kuasa linga vevuisise seho ya kala
˙ Omo lia vika vupi na tuyando via lana ngeci? ha ku hangula ku pangela Yehova na ku ha-
kuila Vuangana vueni. Eci ci lomboloka ngeci-
1 Nga mu tonda ku tantekeya vikuavo ku tuala ha vati tua pa-
nde ku pangesa vikuata via mu Vikuata Vietu via ku Longesa ze tua pande ku sambeya cizango cavo ca ku
Navio, talenu Cilongesa “Puenu na ku Longesa Vusunga” mu niunga viose vi va lilongesa, na ku lihana kuli
Vutala vua Kaniungi vua Outubro ya 2018.
Yehova va tu mbatize. Ku lingamo va ka ovoka
2 Evi vilongesa via Mbimbiliya ku hitila mu internete vili mu mali-
ˆ
mi a Ingles na Putu, vunoni tangua vi ka livuezelela malimi ku litangua lia Yehova.—1Pe 3:21.
akuavo.
13. Vuno vilongesa via Mbimbiliya ku hitila mu internete
11. Omo lia vika va tumbika vilongesa via Mbimbiliya ku via hingi mu ku lilongesa na vantu Mbimbiliya ni? Lombo-
hitila mu internete? lolenu.
12. Vika muntu a hasa ku lilongesa ku hitila mu Curso da 14. Kuliya na lisiko lia Yesu ku Mateo 28:19, 20 tua pa-
´
Bıblia On-line? nde ku lihakela kapandi ka ku linga vika? Kaha omo lika?

OUTUBRO YA 2019 11
 nguluka ntsimbu yose na ku linga vimo vipa-
nga via mu vulombelo vuaco. Ni halumo ua
kele na ku hana vimbongo mu ku kuasa vimo
vipanga via mu vulombelo. Vunoni ha nima ya
ku lilongesa Mbimbiliya halumo a tonda ku
pua mukua ku ambulula, kaha ntsimbu kanda,
na pande ku likela vilika na vilinga via mu vu-
lombelo vua makuli. Kaha vikuavo naua via na
pande ku linga, ku soneka umo mukanda ua ku
seza vulombelo vuaco ni vilinga vieni via pa-
nde ku muesa ngecize ka tondo naua ku kala
na umo mutamba ua Mbimbilone ya Kama.1
17 Vakua Kilistu va pande naua ku linga cose

mangana vipanga viavo ka via likuatele na

Mu tue ku ambulula, tue ku muesa ngecize Vuangana vua
Mbambilone ya kama. (2 Kol 6:14-17) Ca ku
Njambi vukevuo lika vu hasa ku neha ciyulo na ku muenako, Mukua Kilistu ka pandele ku lihaka
lembama ha mavu mu vipanga via vakua vulombelo. Kaha cikua-
(Talenu vinanga 7-9) vo naua nga Mukua Kilistu ua pangela ku imo
impreza, ka pandele ku tava ku linga vimo vi-
15Ngue mu tua lilongesa, ku nonga ca ano panga ku imo ndzivo ku ve ku lingila vimo vie
mavu a Satana ci li mu hiehi-hiehi. Ngeci muke- ku sambeya ku lemesa ca makuli. Ambe vene
muo, ka tua pandele ku vihisa ntsimbu yetu mu nga umo Mukua Kilistu ue ku linga mingoso
ku endesa vilongesa via vantu vaze ka va tondo yeni, ka pandele ku tonda vipanga via likuata
ku alulula muono uavo linga va pangele Yehova. na Mbambilone ya Kama. Omo lia vika tua pa-
(1 Kol. 9:26) Cipanga cetu ca vuasi-vuasi! Ntsi- nde ku pua va ku kolesa nga tu hita mu vieseko
mbu kanda litangua lia Yehova li hete, Ku ci li ngeci muevi? Muomu vilinga vi ve ku sambeya
vantu va vengi kanda va ci ivue via muzimbu ua vakua vulombelo vua makuli ka vie ku ya Nja-
Vuangana. mbi ku mutima, ngeci mukemuo ka tue ku
tonda ku likuatasiana mu vilinga viaco.—Isa.
VIANENU VULOMBELO VUA MAKULI 52:11.2
16 Tandenu Ku-Solola 18:2, 4, 5, 8. Evi vi-
1 Mu ku pua vakua Kilistu ka tue ku lihaka mu vivunga via vakue-
nimbu via muesa vika Yehova ua lavelela ku ndze na vahumbe vize vie ku likuatasana mu vilika na vilinga via
vangamba veni. Vakua Kilistu va vusunga vose vulombelo vua makuli. Ca ku muenako, ngeci mua ku lihaka mu
˜ ˜
va pande ku muesa ngecize ka ve ku likuata- civunga ci va luka nguavo ACM (Associaçao Crista de Moços),
talenu “Perguntas dos Leitores” mu Sentinela ya 15 de julho de
sana cipue ka vundende ku Mbambilone ya 1979. Ni vene ku lihaka mu civunga cikuavo ci va luka nguavo
˜ ˜
Kama. Ca ku muenako, ntsimbu kanda muntu ACF (Associaçao Crista Feminina). Muomu vutumbe vuevi vivu-
nga vuapua ku sambeia vilinga na vilika via malombelo a ma-
a lilongese vusunga halumo ua kele mu vumo kuli.
vulombelo vua makuli. Kaha ua kele na ku ku- 2 Linga tu ivuisise vuino vika Mbimbiliya ya handeka ku tuala ha
vipanga via likuata na via vulombelo vua makuli, talenu “Per-
15. Ka tua pandele ku vihisa ntsimbu yetu mu ku linga guntas dos Leitores”, mu A Sentinela de 15 de Abril de 1999.
vika, kaha omo lia vika?
16. Kuliya na Ku-Solola 18:2, 4, 5, 8 vika Vakua Kilistu va 17. Vipanga vika na pande ku viana Mukua Kilistu, kaha
vusunga va pande ku linga? (Talenu ha litota.) omo lia vika?

12 VUTALA VUA KANIUNGI

 18 Imo miaka ku nima, umo mukuluntu mu ci- tambi “kua holo tu novoka.” Vunoni Yehova ua
kungulukilo ua pua kalupindelo kaha ue ku liso- tu longesa laza ngecize vamiangana va hamavu
ngela viuma vieni na ku lilandesela ikeye ivene, ka va ka hasa ku neha ciyulo na ku lembama.
va mu laniene kuli umo mukua impreza, a ka li- Vika tua pande ku linga ntsimbu kanda u putu-
nge cimo cipanga ca vukalupindelo ku imo te- ke mutambi uaco kaha na ku nonga ca vuasi-
mbele mu mbonge. Vunoni ou mukua impreza vuasi? Yehova a tonda tu tuale mana mu cipa-
ua tantekeyele ngecize uze muanetu vintsimbu nga cetu ca ku ambulula na ku puisa vantu
viose ue ku viana ku pangela ku malombelo eka. vandongesi. Kaha naua tua pande ku viana mu
Vunoni mu ku linga uze muntu uaco ua kaleke- vutuntu vulombelo vua makuli. Vi na ambate-
yele cikuma, ua ile vene kuli muanetu. Vunoni sela kumo na ku viana viuma viose via likuata
muanetu kasi ua kakatelele ku vitume via mu na Mbambilone ya Kama ngeci mua ku tava
Mbimbiliya kaha ua vianene cipanga caco. Mu cimo cipanga cayo.
simano ya hateleko, ha lipapelo lia mizimbu va 20 Kuli viuma vikuavo vi ka soloka ku ntsongo
lekeseleho kalupindelo ueka ali na ku haka ci- ya “matangua a ku kotokela.” Kaha kuli viuma
landakano ku imo tembele. Nga muanetu ua vikuavo naua via tonda Yehova linga tu vi linge.
tavele vize vipanga viaco, mua vusunga vene Viuma vika? Kaha vika tua pande ku linga? Na
cikupulo ca muanetu nga va ci muesele ku mu- vati tua pande ku livuahesela omo lia viuma vi
zimbu. Aci singaniekenu vati evi vie ku vihisi- ka soloka ku lutue? Tu ka lilongesa vio mu cilo-
le vusamba vueni na va muanetu mu cikungu- ngesa ci na hatako.
lukilo. Kaha cikuma-kuma vusamba vueni na
Yehova!


VIKA TU HASA KU LILONGESA VI LI HA CIKUPULO Lifo 10: Vantu vali mu kandzivo ka

19Mbimbiliya ya polofetele laza ngecize vuo- ku nuina kafe, kaha ha televizau ha soloka muzimbu ku
vuno vu lipuisamo vupolofeto ku tuala ha mu- tuala ha mutambi ua “Kua Holo tu Novoka!” kaha muzi-
mbu uaco u na va tungumuna. Vamo vampuevo na
18. Vati umo muanetu ua tavesele Mbimbiliya i mu tua- yala Vakaleho va Yehova va na kala mu lihia, kaha va cili
menene ha ku hangula cipanga? na ku huimisako na ku hitisako vimo mu kanua navo vali
19-20. (a) Viuma vika tua lilongesa? (b) Kaha vika naua mu kandzivo kaco, vunoni muzimbu uaco ka ua va tu-
tu ka lilongesa? ngumuine.

VIKA MUA LILONGESA KU TUALA HA . . .

˛ Mutambi “kua holo tu ˛ ku ambulula muzimbu ˛ seho ya kala ya ku tunda

novoka”? ua Vuangana na ku puisa ku vulombelo vua makuli?
vantu vandongesi?

MUASO 71
Tu Masualale va Yehova
CILONGESA
41

Kakatelenu ku
Lutsilielo Luenu
mu “Lamba ya Kama”
MUASO 129 “A ci lemienu Yehova, enu vakua ku lela veni: Yehova a niunga
Tu ka Tualelelaho ku Kolesa vakua vucili.”—VISA. 31:23.

VI TU LILONGESAMO ACI SINGANIEKENU, vamiangana va ha mavu va manesa ku li-

Tua tantekeya ngecize, nga mutambi ua “kua holo tu novoka.” Mu nima yaco va singa-
vuovuno tu ka hita mu nieka vene nguavo va na hasa ku neha ciyulo na ku lembama ha
“lamba ya kama.” Mu ku mavu. Muomu vutumbe vuavo ku tu lingisa ku singanieka nge-
pua vangamba va Yehova cize va na hasa ku neha ciyulo. Vunoni, vamiangana vaco ka vesi
vika vi ka tu solokela? Ye- na ndzili ku tuala ha viuma vi ka soloka ku lutue! Omo lia vika?
hova ua tonda tu linge Muomu kuliya na vupolofeto vua mu Mbimbiliya, “ku-nonga ca
vika? Kaha vifua vika tua vuasi-vuasi ci keza kuli vakevo, . . . na hamosi hahi ha va kovo-
pande ku kala navio vuo- kela.”—1 Tes. 5:3.
vuno linga tu tualeleho ku 2 Mu cilongesa cino tu kumbulula evi vihula: (1) Vika vi ka so-
muesa lutsilielo? Cino cilo-
loka mu ntsimbu ya “Lamba ya Kama”? (2) Vika Yehova a ka la-
ngesa ci ku kumbulula evi
vihula.
velela kuli yetu mu ntsimbu ya Lamba ya Kama? Kaha (3) Vati tu
hasa ku liviukisila lelo lino linga tu ka tualeleleho ku pua vakua
vuviuke?—Mat. 24:21.
VIKA VI KA SOLOKA MU NTSIMBU
YA “LAMBA YA KAMA”?
3 Tandenu Ku-Solola 17:5, 15-18. “Mbambilone ya Kama” va
ka i nongesa! Ngeci mu tua lilongesa vuovuno, ku ntsimbu yaco
vamiangana va ha mavu ka va ka kala na ndzili ya ku lingako
mumo ku tuala ha viuma vika soloka. Omo lia vika? Muomu
1-2. (a) Mutambi u ka va ka linga vamiangana va ha mavu? (b) Vihula vika tu
kumbulula?
3. Kuliya na Ku-Solola. 17:5, 15-18, vati Njambi a ka nongesa “Mbambilone ya
kama”?

14
“Njambi [a ka haka] mu mitima yavo ku li- ku luisa Mbambilone ya kama. Va ka ha-
nga [cizango] ca mutima ueni.” Ku li- ndeka nguavo vakua malombelo ve ku ta-
nga cizango ca mutima ueni ca lomboloka nganesa ciyulo na ku lembama ha mavu,
vika? Ca lomboloka ku nonga ca vose ve na ku lihaka cikuma mu via pulitika. Ni
ku litumbula nguavo Vakua Kilistu na vi- vene va ka handeka nguavo vakua malo-
fua viose via ku lemesa.1 Njambi a ka haka mbelo ve ku li lundikila vupite vuose. (Ku-
visinganieka vieni mu mutima ua “kasitu So. 18:3, 7) Omo Mbambilone ya kama va
uze ua ku tila ngengu” ua “zimbinga liku- ka i nongesa, ka ci ka lomboloka ngecize
mi.” Ou “Kasitu” uaco uemanena vakua
˜ Unidas, kaha zimbinga likumi zie- vose va kala mu malombelo a makuli va ka
Naçoes
va nongesa houe. Vunoni, halumo vamia-
manena mavuangana ose a ha mavu. (Ku-
So. 17:3, 11-13; 18:8) Kaha omo vamianga ngana va mavu va ka viana ku pua naua
va ka luisa vakua malombelo a makuli, ta- mutamba ua vivunga via malombelo. Mu
ntekeyenu ngecize lamba ya kama vuovu- nima ya ku nonga ca malombelo ose a ma-
no i putuka. Mua vusunga eyi i ka pua ntsi- kuli, vaze va puile vakua malombelo aco
mbu ya ikalu muomu i ka kuata ku vantu va ka nongonona ngecize vakuluntu va
vose ha mavu. malombelo ka va hasele ku puisamo viose
4 Mua vusunga ka tu tantekeya vika vi va kulahesele.
mpundu vi ka lingisa vamiangana va mavu 5 Mbimbiliya ka ya handekele nga ku no-

nga ca Mbambilone ya Kama ci ka ambata

1 MEZI A VA LOMBOLOLA: Vakua Kilistu va makuli va
pua vantu vose vaze ve ku litumbula nguavo vakua ku ntsimbu ingahi, vunoni tu tantekeya lika
kava Yesu, vunoni ka ve ku ononoka Yehova na ku mu le- nguetu ka ci ka ambata ntsimbu ya kama.
mesa mu njila ize ya mu pande.
(Ku-So. 18:10, 21) Muomu Yehova ua
4. (a) Vika halumo vi ka lingisa vamiangana ku
luisa malombelo ose a makuli? (b) Vika halumo va 5. Vika Yehova ua kulahesa ku tuala ku ntsimbu ya
ka linga vaze va kele mu malombelo aco? lamba ya kama, kaha omo lia vika?

Ka tua pande ku likela ku

likungulula na limo litangua
liahi, ambe mu vintsimbu
via ku kaluua
(Talenu cinanga 7)
kulahesa ku ka ‘kehesa matangua’ a lamba ya 8 Mu ntsimbu ya lamba ya kama, halumo mu-
kama linga a kovole “ava va va na hanguile,” zimbu u tue ku ambulula u ka aluluka. Mu ntsi-
hamo na vulombelo vua vusunga. (Mako 13: mbu ino tue ku ambulula muzimbu ua Vuanga-
19, 20) Vunoni ku fuma ku lamba ya kama ku na vua Njambi na ku lihakela kapandi ka ku
tuala ku ntsongo ya Alemangendo, vika Yehova puisa vantu vandongesi. Vunoni mu ntsimbu ya
a ka lavelela ku li yetu? lamba ya kama muzimbu uetu u ka pua ua ndzi-
li cikuma. Ngeci Mbimbiliya ya u setekesa na
TUALELENUHO KU HAKUILA KU mema a civue. (Ku-So. 16:21) Halumo muzi-
LEMESA CA VUSUNGA
mbu uaco u ka pua ku nonga ca mavu a Satana.
6 Mu cilongesa ci na hiti tua lilongesele ngeci- Vunoni omo ntsimbu yaco i ka heta, tu ka ta-
ze, Yehova ua tonda vangamba veni va viane ntekeya mpundu cifua ca muzimbu uaco kaha
vilika na vilinga viose via likuata na Mbambilo- na vati tu ka u ambuluilamo. Vuno tu ka ambu-
ne ya Kama. Vunoni ku viana vilika na vilinga lula ngue mu tue ku ambuluilamo lelo ni? Ni ku
viaco kati cikeco lika ci tondeka houe. Tua pa- ka kala vinjila vieka via ku ambuluilamo? Tu
nde naua ku lihakela kapandi ka ku tualelelaho lavelelenu tu ka mone vati vi kenda. Vunoni
ku hakuila ku lemesa ca vusunga—ku lemesa muose-omo mu vi ka fuilamo, ci moneka nge-
Yehova. Vati tu hasa ku lingamo? Tu ci hilulenu cize tu ka kala na civezikiso ca ku ambulula
ha vinjila vivali, vi hasa ku tu kuasa ku vi pui- muzimbu ua ku sompesa ca Yehova!—Ezek. 2:
samo. 3-5.
7 Ca ku livanga, tua pande ku hakuila na ku si- 9 Mua vusunga muzimbu u tu ka ambulula, u

mpa cose masiko a Yehova ku tuala ku via cili. ka vuisa vantu matoto. Kaha omo liaco va ka li-
Kaha na ku viana visinganieka na vilinga via nga cose mu ku tu luisa linga tu likele mu vu-
vakua mavu. Ca ku muenako, ka tue ku hakuila tuntu ku ambulula. Vunoni, ngue mu tue ku
nkala cifua ca vupangala ngeci mua vulo vua va- tondeka vukuasi vua Yehova mu ntsimbu ino li-
ntu va vilio vimo, na vifua vikuavo via vundeyi. nga tu ambulule, na ku ntsimbu yaco kasi tu ka
(Mat. 19:4, 5; Loma 1:26, 27) Ca mu civali, tua tondeka vukuasi vueni.—Mika 3:8.
pande ku tualelelaho ku lemesa Yehova hamo na LIVIUKISILENU VUA LUMO NTSIMBU
vamuanetu mu lutsilielo. Tua pande ku lingamo KANDA VA TU LUISE
ntsimbu yose, ambe mu Ndzivo ya Vuangana, 10 Tandenu Luka 21:25-28. Mu ntsimbu ya
mu ndzivo ya umo muanetu ni vene mu vusue- lamba ya kama, vantu va ka-tsa cintsima omo
ke. Viose-ovio vi soloka vi soloke ngano, vuno- lia ci fua ci vika solokelamo viuma, muomu vio-
ni na limo litangua liahi tu ka likela ku lemesa se vi va tsilielele nguavo vi na vuaha, vi ka putu-
Yehova. Cili vene “kati tu likele ku likunguluila ka ku nonga. Muomu va ka kala mu “kalua na
hamo,” muomu “litangua lize li li na ku suena kayando,” mua vusunga va kevua liova lia ku zi-
ku hiehi.”—Tandenu VaHevelu 10:24, 25. mbalesa miono yavo, muomu i ka pua ntsimbu

6. Ku viana vulombelo vua makuli ca ambatesela kumo 8. Ku aluluka cika ci ka kalako ku tuala ha muzimbu u tue
na vika? ku ambulula lelo?
7. (a) Vati tua pande ku hakuila na ku simpa cose mpo- 9. Vati vantu va ka muenamo muzimbu uetu, kaha vusu-
ko ya Yehova ku tuala ku via cili? (b) Vati VaHevelu 10: nga vuka tua pande ku kala navuo?
24, 25 ya tsindika ha seho ya ku li kunguluila hamo 10. Kuliya na vupolofeto vua ku Luka 21:25-28, vati va ka
cikuma-kuma ku matangua ano a ku kotokela? livua cingi ca vantu mu ntsimbu ya lamba ya kama?

16 VUTALA VUA KANIUNGI

ya ku zuzuisa cikuma mu miono ya vantu. (Zef. 12 “Mukuamanda ua cili mukua mana” ue ku
1:14, 15) Mu ntsimbu yaco, halumo muono u ka tu viukisila linga tu tualeleho ku pua vakua
kaluua cikuma ambe vene kuli vangamba va Ye- vuoloke na mu lamba ya kama. (Mat. 24:45)
hova. Mu ku linga ka tua puile vakua mavu, ci Kaha ue ku lingamo mu vinjila via ku liseza-
moneka vene ngecize tu ka hita mu lamba. Ha- seza, ca ku muenako: Viuano via muhato via
lumo ka tu ka kala vene na viuma vi tu ka to- muaka ua 2016 ku tuala 2018, via tsindikile ha
ndeka. vimo vifua vi tua pande ku kala navio tu vose,
11 Ha ntsimbu yaco, vakua malombelo a va ka linga tu ka ovoke ku litangua lia Yehova. Tu ci
nongesa va kevua matoto mu ku mona ngecize li vuluisenu vifua viaco.
Vakaleho va Yehova lika vali na ku tualelelaho TUALELENUHO KU PUA VAKUA VUOLOKE,
ku lemesa. Ku talamo vene, ku ka kala lingua- VAKUA NTSINTSA NA VAKUA KU SIMPA
vo lika lisanduoka mu mizimbu na mu vi inte- 13 Vuoloke: Ciuano ca muhato ca 2016 ca kele
rnete. Kaha vakua mavu na muangana uavo na mutue “Continue Leal a Jeova!” ´ Kaha ku
Satana va ka tu zinda muomu yetu lika tu ka li- ciuano caco tua lilongesele ngecize, linga tu
supaho mu nima ya ku nonga ca malombelo pue vakua vuoloke kuli Yehova tua pande ku
ose a makuli. Mu va ka mona ngecize ka va pui- kala na vusamba vua cili neni. Va tu vuluisile
silemo vutumbe vuavo vua ku nongesa malo- naua ngecize, tua pande ku suena mu hiehi na
mbelo ose ha mavu, kaha va ka tu tengulukila. Yehova ku hitila mu civundilo kaha na ku lilo-
Ha ntsimbu yaco vakua vifuti va keza mu ku tu ngesa Mbimbiliya mu ku lova. Muomu ku linga-
luisa, vakevo va ka pua Ngonge ya Mangonge.1 mo ci ka tu hana ndzili ya ku tualelelaho ku
Va ka likungulula mu ku iza na ku luisa vantu vula visoti via kama vi keza ku lutue. Mu ku li-
va Yehova. (Ezek. 38:2, 14-16) Ci vuisa liova nga mavu a Satana a li na kuya ku ku nonga, tua
ku singanieka ha viuma vi ka soloka mu Lamba pande ku lavelela ku ka hita mu visoti vi ka ese-
ya Kama muomu ka tu vi tantekeya mua cili. ka vuoloke vuetu kuli Yehova na ku Vuangana
Vunoni tu pande ku kala na vusunga nguetu: vueni. Halumo vene va ka tu tsopa. (2 Pet. 3:
ka tua pandele ku ivua liova lia lamba ya kama. 3, 4) Ngeci mukemuo, linga tu ka tualeleho
Omo lia vika? Muomu Yehova a ka tu hana vi- ku pua vakua vuviuke mu lamba ya kama, tua
tume vie ku ovola. (Visa. 34:19) Tu ka hasa ku pande ku kaniamesa vusamba vuetu na Yehova
‘ka andula mitue’ muomu tu ka mona ngecize lelo lino.
kuovoka cetu “cili na ku suena mu hiehi.”2 14 Lelo lino vakua Civunga ca Vantuamena va

kala na cipanga ca kama ca ku niunga vanga-

1 MEZI A VA LOMBOLOLA: Lizi Ngonge ya Mangonge (ni ngue-
tu Ngonge) liemanena vivunga via vakua vifuti va ka luisa va- mba va Yehova. Vunoni ntsimbu kanda lamba
ngamba va Njambi mu Lamba ya Kama. ya kama i putuke vose Vakua Kilistu va ku vua-
2 Nga mu tonda ku tantekeya mizimbu ikuavo ku tuala ha viuma vesa va kaya muilu linga va ka lipandakane
vi ka lingisa kuiza ca ndzita ya kama ya Alemangendo, talenu li-
´
vulu O Reino de Deus ja Governa!, mu kapitulu 21. Kaha ku tua-
la ha muzimbu ua Ngonge ya Mangonge na vati Yehova a ka niu-
12. Mu njila ika “mukuamanda ua cili mukua mana” ue ku
nga vangamba veni
˜
mu Alemangendo, talenu livulu A Adoraçao tu viukisila ku viuma vi ka soloka ku lutue?
´ ´ 13. Vika vi hasa ku tu kuasa ku pua vakua vuviuke kuli
Pura de Jeova E Restaurada!, kapitulu 17 na 18.
Yehova? Kaha omo lia vika tua pande ku lingamo vuo-
11. (a) Mu nima ya ku nongesa malombelo a makuli omo vuno?
lia vika vantu na vamiangana va ka luisa Vakaleho va Ye- 14. Ku aluluka cika ci ka soloka kuli vakua Civunga ca Va-
hova? (b) Omo lia vika ka tua pandele ku ivua liova lia la- ntuamena ha mavu? (b) Omo lia vika tu ka tondeka ku
mba ya kama? pua vakua vuviuke?

OUTUBRO YA 2019 17
 Liviukisilenu vuovuno linga mu
ka ovoke ku “lamba ya kama
(Talenu vinanga 13-16)
15 Ntsintsa: Ciuano ca muhato ca 2017 ca
kele na mutue “Nao ˜ Desista!”. Ciuano caco ca
tu kaniamesele cikuma na ku tu hana ndzili li-
nga tu hase ku vula nkala visoti. Kaha tua lilo-
ngesele naua ngecize ka tua pandele ku pua
lika vakua lukakatela nga tuli vuino houe. Vu-
noni lukakatela luetu lua pande ku hitukila
hali Yehova. (Loma 12:12) Kaha ka tua pande-
le ku suva via kulahesele Yesu ngueni: “Ou a ka
kolesa na ha ku kotoka a kovoka.” (Mat. 24:13)
Eci cikulaheso ca muesa ngecize tua pande ku
tualelelaho ku kolesa ambe nga tu hita mu vi-
soti. Muomu nga mu ntsimbu ino tu tualelela-
Mu va ka Fua
ho ku kolesa mu visoti, mua vusunga tu ka pua
Vantu ku Lutue va ku kaniama ambe mu i ka putuka lamba ya
Va ka pua vakua ku lema vakuavo, vakua ku lema kama.
vupite vua mu lutsilielo, vakua ku konkama, va- 16 Ku simpa: Ciuano ca muhato ca 2018 ca

kua ku likehesa, vakua ku sangaziala Njambi, va- kele na mutue “Tenha Coragem!”. Mua vusunga
kua kasingimiko ku visemi, vakua ku santsela, ciuano caco ca tu vuluisile ngecize ku simpa
vakua lukakatela, vakua ku lema vusoko vuavo,
ka ca hitukilile ha vutongue vuetu. Ngeci mu
vakua ku litavasiana, vakua ku sangala vakuavo,
vakua ku lipokuesa, vakua ku votsika, vakua ku
ya fua ntsintsa, ku simpa ca vusunga naco ca hi-
lema via cili, citava ku va kulahela, vakua ku tua- tukila ha ku tsiliela muli Yehova. Vati honi tu
meka vakuavo, vakua ku likehesa mu visinganie- hasa ku kaniamesa lutsilielo luetu muli Yehova?
ka, vakua ku lema Njambi ku hiana senga, va ka- Tu hasa ku lingamo mu ku tanda Mbimbiliya ku
katela ku ku lemesa Njambi mu vusunga. sua kumo na ku hilula ha vati Yehova uohielele
vangamba veni ku nima. (Visa. 68:20; 1 Pet.
2:9) Kaha omo va ka putuka ku tu luisa, mu La-
mba ya Kama ci ka tondeka ku simpa na ku
na Yesu mu ndzita ya Alemangendo. (Mat.
tsiliela mpundu muli Yehova. (Visa. 112:7, 8;
24:31; Ku-So. 2:26, 27) Ci lomboloka ngecize
VaHe. 13:6) Muomu nga tu kulahela muli Yeho-
Vakua Civunga ca Vantuamena ka va ka kala va mu ntsimbu ino, tu ka hasa ku kolesa na ku
naua ha mavu. Vunoni vakua civunga ca kama simpa cose omo Ngonge i ka putuka ku tu lui-
va ka tualelaho ku kala na mukingo, muomu va- sa.1
kuluntu va ka tualelelaho ku va niunga na ku tu
tuamenena. Ngeci mukemuo mu tu ka heta ku 1 Ciuano ca muhato ca 2019 ci li na mutue ‘Cilemo ka ce ku
Hua!’ ca tu hana vusunga ngecize Yehova a ka tualelaho ku tu
ntsimbu yaco, ci ka tondeka cikuma ku pua va- niunga na cilemo.—1 Kol. 13:8.
kua vuoloke. Kaha tu ka tondeka naua ku kua-
15. Vati tu hasa ku kaniamesa ku simpa cetu, kaha omo
sa ava vamuanetu na ku ononoka ku tuame- lia vika ca pua seho?
nena ci va ka tambula kuli Yehova. Muomu 16. Kulihi ce ku fuma simpa ca vusunga? Kaha vati tu
kuovoka cetu ci ka hitukila ha ku lingamo! hasa ku kaniamesa ku simpa cetu mu ntsimbu ino?

18 VUTALA VUA KANIUNGI

 LAVELELENU KU OVOKA CENU NA NDZOLELA tu ovola! Muomu “Yehova a niunga vakua vu-
17 Ngue mu tua lilongesele mu cilongesa ci na cili.” (Visa. 31:23) Vose vaze va lema Yehova na
hiti, cingi cetu tua kuno ku semukila ku mata- ku mu lemesa, va kevua ndzolela ya kama omo
ngua a ku kotokela. Kaha tua lavelela ku ka hita va ka mona ngecize li zina lia Yehova lia lele ku
mu lamba ya kama. Ndzita ya Alemangendo i makuli ose.—Ezek. 38:23.
19 A ci singaniekenu nga mezi a ha mukanda
ka pua cuma ca ku manusuila mu mavu ano a
Satana. Vunoni ka tua pandele ku i vua liova. ua 2 Timoteo 3:2-5 nga e ku handekele vati va-
Omo lia vika? Muomu ndzita yaco kati yetu ya ntu va ka fua mu mavu a aha ca ku hona ku va
Yehova. (Visi. 1:33; Ezek. 38:18-20; Zak. 14:3) hungumuna kuli Satana. (Talenu cikasa “Vati
Ngeci mukemuo, Yehova a ka hana mpoko kuli Vantu va ka Fua”) Muanetu George Gangas,1
Yesu, ya ka tuamenena masualale veni linga va ua puile mukua Civunga ca Vantuamena ua
ka lue ndzita yaco. Kaha Yesu, Vakua Kilistu va handekele ngueni: Mavu a ka pua lika a cili omo
ku vuavesa hamo lika na makulukazi na maku- vantu vose va ka pua vamuanetu! Vuovuno mu
lukazi a tungelo, va ka luisa Satana na vande- ka kala na civezikiso ca ku yoyela mu mavu a
mone veni, na vivunga viavo via masualale. aha. Kaha tu vose tu ka yoyelamo miaka yose.
—Ndan. 12:1; Ku-So. 6:2; 17:14. Mua vusunga i ka pua ndzolela ya kama ci-
18 Yehova ua tu kulahesa ngecize: “Citua na
kuma!
cimo cahi ca ku ku fulila ci ka vezika.” Kaha va- 1 Talenu Sentinela de 1.° de dezembro de 1994 ha cilongesa
˜
kua “civunga ca kama” ‘vaze va kovoka ku La- “Suas obras o seguirao.”

mba ya Kama’! Va ka tualelelaho ku pangela Ye- 19. Vivezikiso vika tu ka suana vuovuno?
hova. (Tandenu Ku-Solola 7:9, 13-17.) Mua
vusunga Mbimbiliya ye ku tu hana vusunga vua
ku sula ngandza ngecize, ku lutue Yehova a ka 

17. Omo lia vika ka tua pandele ku ivua liova lia ndzita ya VI LI HA VIKUPULO Lifo 15: Mu ntsimbu ya lamba ya
Alemangendo? (Talenu cikupulo ca helu lia Vutala.) kama, ka civunga ka va muanetu va na li kunguluila mu
18. (a) Vika Yehova ua tu kulahesa? (b) Vati Ku-Solola 7: musenge. Lifo 18: Civunga ca kama ca vangamba va
9, 13-17 ye ku mi kaniamesa ku tuala ha viuma vi ka so- Yehova ci ka ovoka ku lamba ya kama, kaha va ka kala
loka ku lutue? na ndzolela ya kama!

VIKA MUA LILONGEA KU TUALA HA . . .

˛ ku nonga ca “Mbambilone ˛ seho ya ku hakuila ku leme- ˛ seho ya ku kaniamesa vuo-

ya Kama”? sa ca vusunga? loke vuetu, ntsintsa na ku
simpa cetu?

MUASO 122
Puenu Vakua ku Kolesa na ku Kaniama!
CILONGESA
42

Vati Yehova a ka mi
Pangesa?
MUASO 104 “Njambi ikeye mukua ku pangela muli enu cizango
Sipilitu Santu Vuana vua na cipanga.”—Filp. 2:13.
Njambi

VI TU LILONGESAMO YEHOVA a hasa ku lipuisa viose via tonda mu ku puisamo vutu-

Mue ku livua ngecize ka mbe vueni. Ca ku muenako, Yehova ua lipuisa Mulongisi, Mukua
muesi na ku hasa ku pui- ku lembezieka, kaha na Mukua ku ambulula muzimbu ua cili.
samo via vingi mu vipanga Mua vusunga, Yehova ue ku lipuisa via vingi, evi vi tu na tanda-
via Yehova ni? Ni ku livua nga via vindende lika. (Isaya 48:17; 2 Kol. 7:6; Ngal. 3:8) Vutuhu
ngecize ka muesi naua na ngoco Yehova ue ku pangesa naua vantu linga a puisemo vutu-
seho kuli Yehova ni? Ni ha- mbe vueni. (Mat. 24:14; 28:19, 20; 2 Kol. 1:3, 4) Ngeci mukemuo,
lumo mue ku singanieka Yehova a hasa ku tu hana mangana na ngolo linga tu puisemo ci-
nguenu ka ci tondeka mu zango ceni. Viose evi, via muesa vika mpundu lia lomboloka lizi-
fuitangane cikuma mu vi- na lia Yehova, ngue mu va nongonona vakua ku lilongesa Mbi-
panga via Yehova? Mu ci- mbiliya na vutongue.
longesa cino tu simutuila 2 Mua vusunga, tu vose tua tonda Yehova a tu pangese, vunoni
ha vinjila via ku liseza-seza
vamo ka va kele na vusunga nga Yehova ali na ku va pangesa vene
via vati Yehova a hasa ku
mi hana cizango na ndzili ni kuahi. Omo lia vika? Halumo omo lia ku livua nguavo ka vesi
ya ku linga viose ovio mu na ku hasa ku puisamo via vingi omo lia vukulupe, viuma vi ve ku
ku puisamo cizango ceni. lihita navio mu muono, ni vene ku hona vutongue. Vakuavo ve ku
livua ngecize va na lingi via vingi mu cipanga ca Yehova, kaha ka
ci tondeka naua ku vuezelelako. Mu cilongesa cino tu lilongesa
vati Yehova a hasa ku pangesa nkala muntu a kati ketu mu ku pui-
samo cizango ceni. Mu nima yaco, tu ka hilula mizimbu ya mu
Mbimbiliya ya muesa vati Yehova ua hele vangamba veni, va
1. Vika a hasa ku linga Yehova linga a puisemo vutumbe vueni?
2. (a) Omo lia vika vintsimbu vimo tu hasa ku livua ngecize Yehova kesi naua
na ku tu pangesa? (b) Vika tu lilongesa mu cilongesa cino?

20
vamala na va vampuevo, ngolo na ndzili ya ku ya ku hiana cikumakuma.” Mu ku linga Yehova
puisamo cizango ceni. Mu ku manusula, tu ka ua pua cihuanga, mua vusunga a ka mi kuasa.
mona vati tu hasa ku tavesa Yehova a tu pa- (2 Kol. 4:7; Luka 11:13) Kaha Mbimbiliya ya ha-
ngese. ndeka via malungano a vati Yehova ua kuasele
vangamba veni va vamala na va vampuevo mu
VATI YEHOVA UE KU TU HANA VIA TONDEKA
MU KU PUISAMO CIZANGO CENI ku va hana cizango na ndzili ya ku vi puisamo.
Omo tu hilula ha malungano aco, singaniekenu
3 Tandenu Filipu 2:13.1 Yehova a hasa ku tu
ha vati Yehova a hasa ku mi kuasa ku linga viu-
hana cizango ca ku linga viose ovio. Mu njila ika?
ma vi va hasele ku linga ava vangamba veni.
Ca ku muenako, halumo tu hasa ku ka tantekeya
ngecize vimo vi tondeka mu cikungulukilo. Ni CIFUA CA PANGESELELEMO YEHOVA
halumo vakuluntu mu cikungulukilo va hasa ku VAMO VAMALA
tanda umo mukanda ua ku tunda ku Mbetele u 5 Yehova ua pangesele Mosesa ku pua mukua
handeka via cimo cikungulukilo ca ha mbueli ci ku patula vaIsaleli. Ha ntsimbu ika honi Yehova
tondeka vukuasi. Eci ci hasa ku tu lingisa ku li- ua pangesele Mosesa? Vuno ha ntsimbu ya livui-
hula nguetu, ‘Vika vi nji hasa ku linga nji ka kua- le Mosesa ngecize na puho, muomu na ku lilo-
seko? Ni halumo va tu hana cimo cipanga ca ci- ngesa “mana ose a vakua Ingito” ni? (Vili. 7:
kalu, kaha tu hasa ku lisosomua nga tu ka ci 22-25) Houe, Yehova ua pangesele Mosesa, mu
puisamo vuino ni kuahi. Ni halumo mu nima ya nima ya ku mu kuasa ku pua muntu ua ku like-
ku tanda cimo cinimbu mu Mbimbiliya kaha mu hesa na ku konkama. (Vili. 7:30, 34-36) Yehova
lihula nguenu: ‘Vati nji hasa ku pangesa vi nja li- ua hanene Mosesa ku simpa ca tondekele linga a
longesa mu cinimbu eci mu ku kuasa vakuetu?’ ka hase ku ka handeka na muangana ua ngolo ua
Yehova na limo litangua liahi a ka tu sindiya ku ku Ingito. (Ezu. 9:13-19) Vika tu lilongesa kuli
linga vimo. Vutuhu ngoco nga Yehova a mona Yehova ku tuala ha cifua na ntsimbu ya pange-
ngecize tuli na cizango ca ku lihakela kapandi, a selelemo Mosesa? Tua lilongesa ngecize, Yehova
ka tu hana ndzili ya ku ci puisamo. ue ku pangesa vaze va kulahela muli ikeye kaha
4 Yehova kasi a hasa ku tu hana ndzili ya ku li- ve ku lihakela kapandi ka ku muesa mihako ya
nga viose ovio via tonda. (Isaya 40:29) A hasa sipilitu.—Filp. 4:13.
ku pangesa sipilitu Santu yeni mu ku tu kuasa ku 6 Ku nima ya miaka Yehova ua pangesele Mba-
hotola vutongue vuetu. Vati a hasa ku lingamo? lezilayi linga a hane viose via tondele muangana
(Ezu. 35:30-35) A hasa ku pangesa lukunguluki- Ndaviti. Ndaviti na vantu veni va kele “mu ndza-
lo lueni mu ku tu longesa mua ku lingila vimo vi- la, na mpuila, na ku katala.” Vunoni Mbalezilayi
panga. Ngeci mukemuo, nga tangua limo mu ka na vakuavo va hakele miono yavo mu vusonde
livua ngecize ka mu tantekeya mua ku lingila linga va tondele Ndaviti na vantu veni via-ku-lia.
cimo cipanga, kati mu ka likanuuele ku vundila Vutuhu ha ntsimbu yaco, Mbalezilayi tele na ku-
vukuasi. Cikuavo naua, puenu na ku livua ku zi- lupa, ka li vuile ngecize Yehova ka mu hake-
tuka mu ku vundila Yehova ami hane “ngolo le seho. Vunoni mu ku pua mukua vuhuanga
1 Vutuhu Paulu ua sonekelele ou mukanda Vakua Kilistu va ku
ua pangesele viose via kele navio mu ku kuasa
sekulu ya ku livanga, vunoni vitume viaco via kuata na ku vanga- vakuavo. (2 Sam. 17:27-29) Vi tu lilongesaho:
mba va Yehova lelo.
5. Vika tu lilongesa kuli Yehova ku tuala ha cifua na ntsi-
3. Kuliya na Filipu 2:13, vati Yehova ue ku tu hana ciza- mbu ya pangeselelemo Mosesa mu ku patula vantu veni?
ngo ca ku linga vimo? 6. Vika tu lilongesa kuli Yehova ku cifua ca pangeselemo
4. Vati Yehova a hasa ku tu hana ndzili ya ku linga vimo? Mbalezilayi mu ku kuasa Muangana Ndaviti?

OUTUBRO YA 2019 21
Ngeci mua Mbalezilayi ambe nga tua kulupa, Ye- muanaye va mu vuililile liova, muomu ua puile
hova a hasa ku tu pangesa mu ku kuasa vamua- mukua ku luisa vangamba va Yehova. Vunoni
netu va kala mu hiehi netu ni vene va ku vifuti Mbanambasa mu ku pua mukua ngozi ua kuase-
vieka va li na ku hita mu visoti. (Visi. 3:27, 28; le Saulu, kaha ngeci Saulu ua mu santselele ci-
19:17) Vintsimbu vimo tue ku kala na vukovele- kuma. (Vili. 9:21, 26-28) Mu ntsimbu i kuavo,
lo vua ku kuasa vamuanetu. Vunoni nga ka tua vamuanetu va ku Antioka ya ku Silia va tonde-
hasele ku lingamo mu ntsimbu yaco, citava tu kele ku va kaniamesa. Mua tantekeya iya ua ile-
hane milambu mu ku kuasa cipanga mu mavu ko mu ku va kaniamesa? Vakuluntu va tumine-
ose. Nga tu lingamo, lukungulukilo lu ka kala na ko Mbanambasa! Eci ca puile cihangula ca cili.
vimbongo via ku puamo mu ku kuasa vamuane- Muomu Mbimbiliya nguayo, “kaha ua va ma-
tu mu mavu ose.—2 Kol. 8:14, 15; 9:11. muine vose, linga va kakatele kuli Muangana na
7 Ku laza Yehova ua kulahesele umo kasinakazi
cizango ca mutima.” (Vilinga 11:22-24) Na lelo
ua lizina Simione mu Yelusalema ngecize, ka ka- lino Yehova a hasa ku tu puisa ‘vana va ku le-
tsi noho na mono Mesiya. Eci cikulaheso caco ca mbezieka’ linga tu kaniamese vamuanetu. Ca ku
kanimesele Simione muomu ua vandamenene muenako, a hasa ku tu pangesa mu ku kaniame-
Mesiya miaka ya ingi. Kaha Yehova ua vezikisile sa vaze va na tsisa ka vusoko ua ha hiehi. Ni
lutsilielo na lukakatela lueni. Tangua limo sipili- vene a hasa ku tu pangesa ku ka meneka umo
tu santu ya tuamene Simione ku ya mu tembele muanetu ua vavala ni ku mu sana ku telefo-
kaha ua ka muene Yesu tele a cili kakeke. Ngeci ne. Ngeci mukemuo tavesenu Yehova linga a
mukemuo, Yehova ua huiminine Simione ku ha- mi pangese ngue mua pangesele Mbanambasa.
ndeka vupolofeto ngecize uze kakeke ikeye vene
—1 Tes. 5:14.
Kilistu. (Luka 2:25-35) Vutuhu Simione ci mo- 9 Yehova ua pangesele muanetu Vasily ku pua
neka ngue ua tsile tele Yesu kanda a putuke cipa-
mukuluntu ua cili mu cikungulukilo. Vasily ua
nga ceni ca ku ambulula, vunoni ua santselele ci-
kuma ku civezikiso ca ku mona Mesiya, kaha ku puile mukuluntu mu cikungulukilo tele ali na
lutue a ka tambula vivezikiso vikuavo via ku hia- miaka 26. Vunoni ua kele na ku livua ngecize
na evi! Simione mua ka sanguka, a ka mona vati ka hasa ku tuamenena cikungulukilo, cikuma-
ku sika ca Yesu ci ka neha vi vezikiso ku vakua vi- kuma ku kuasa vamuanetu va kele na ku hita mu
futi viose. (Njen. 22:18) Ngeci mua Simione, tua visoti. Vunoni vakuluntu va kuhia mu lutsilielo
pande ku muesa ku santsela kuli Yehova omo lia va mu kuasele, kaha mu nima yaco ua ile ku si-
ku vezika ci tua kala naco mu cipanga ceni. kola ya vakuluntu i va tumbula nguavo: Sikola ya
8 Ku sekulu ya ku livanga T.K.N., umo yala ci- Vipanga Via Vuangana. Ngeci muanetu Vasily ua
huanga ua lizina Yosefe ua lihanene kuli Yehova lihakelele kapandi ka ku pangelaho. Ca ku mue-
linga a mu pangese. (Vilinga 4:36, 37) Cimoneka nako ua sonekele mukana ua vizango via to-
ngecize ua puile mu kua vutongue vua ku le- ndele ku puisamo, kaha mua vi puisilemo, ua
mbezieka vakuavo, ngeci vapostolo va mu lukile hasele ku vula liova lia kele na ku ivua. Ngeci ua
Mbanambasa, lizi Mbanambasa lia lomboloka handekele ngueni: “Vize via kele na ku nji vui-
“muana ua ku Mamuna.” Ca ku muenako, mu sa liova, hano honi vie ku nji vuisa ndzolela ya
nima ya Saulu ku pua Mukua Kilistu, cingi ca va- kama. Kaha naua nje ku ivua ndzolela ya kama
omo Yehova ue ku nji kuasa ku uana mukanda
7. Vati Yehova ua huiminine Simione, kaha vati lungano
lueni lu hasa ku tu kaniamesa? 9. Vika mu hasa ku lilongesa ku cifua ca kuaselelemo Ye-
8. Vati Yehova ue ku tu pangesa ngue mua pangesele hova muanetu Vasily, ku pua mukuluntu ua cili mu ciku-
Mbanambasa? ngulukilo?

22 VUTALA VUA KANIUNGI

mu Mbimbiliya ua ku lembezieka nauo vamua- mbe via Yelusalema. (Neh. 2:20; 3:12) Vutuhu
netu va li na ku hita mu visoti.” Ngeci mukemuo va puile vana va muangana, ava vampuevo va li
tu tambuluisenu lungano lua muanetu Vasily. hanene na cizango cose mu ku linga cipanga
Nga tu tambuluisa lungano lueni mu ku tavesa ca cikalu. (Neh. 4:15-18) Mua vusunga ava va-
Yehova a tu pangese, mua vusunga a ka tu hana mpuevo ka va puile ngue vamiata va ku Tekoa
vutongue vua ku niunga mua cili viteli vietu mu vaze “ka va hakele zintsingo ziavo ku cipanga!”
cikungulukilo. (Neh. 3:5) Aci sanganiekenu vati va livuile vaze
vana va vampuevo va Salumu, ha ku mona nge-
CIFUA CA PANGESELELEMO YEHOVA
cize Yelusalema i nahu ku i tungulula mu mata-
VAMO VAMPUEVO
ngua 52 lika! (Neh. 6:15) Na lelo lino vandu-
10 Ntsimbu imo Ndaviti na vamala veni, va va mbuetu va vengi va kala na cizango ca ku lihana
luisile kuli Muangana Saulu kaha va tondekele ku ka kuasa mu cimo cipanga ca ku lifuila, nge-
vukuasi. Ngeci va ile kuli Navale a va kuase, ci mua ku ka tunga na ku vuahesa Vindzivo via
muomu Ndaviti na vamala veni ka va muene ci- Vuangana. Mua vusunga vutongue vua a va va-
tanga na cimo cahi ca ku lomba via ku lia kuli ndumbuetu na vuoloke, vie ku lingisa cipanga
Navale muomu Ndaviti ikeye ua niungile vimuna kuya ku lutue.
via Navale mu musenge. Vunoni Navale ka tave- 12 Tambita neni ua puile lungano lua cili. Ye-
le ku kuasa Ndaviti. Ngeci Ndaviti ua tenukile hova ua pangesele ou “mpuevo ua sulile na vipa-
na ku tonda ku tsiha Navale na vangamba veni nga via cili na vuana vua ngozi,” mu ku kuasa va-
vose. (1 Sam. 25:3-13, 22) Vunoni mpuevo ya ntuluue ni nguetu vimbundu. (Vili. 9:36) Mu ku
Navale Avingaile ua puile mpuevo ua mana, nge- linga ua puile mukua ngozi, ngeci vantu va linie-
ci mukemuo na ku simpa cose, ua ile kuli Ndavi- ngele cikuma omo ua tsile. Vunoni omo Petulu
ti kaha ua tsikamene na ku lambelela Ndaviti li- ua mu sanguile va vuile ndzolela ya kama ciku-
nga kati a tsihe Navale, muomu ku lingamo nga ma. (Vili. 9:39-41) Vika tu lilongesa kuli Tambi-
ca mu kokelele mulonga ua maninga na ku pihi- ta? Nambe nga tua pua tu vakuendze, vahumbe,
sa vusamba vueni na Yehova. Ku likehesa na vu- ni vene tusinakazi, tu vose tu hasa ku lingako
nongotima via uze mpuevo via kuatele cikuma mumo mu ku kuasa vamuanetu.—VaHe. 13:16.
ku mutima ua Ndaviti. Ngeci Ndaviti ua nongo- 13 Ndumbuetu Ruth tele a ci li kanike ku
nuene ngecize Yehova ikeye ua tumine Avingai- ambulula ceni ku ndzivo na ndzivo ca puile ca
le. (1 Sam. 25:23-28, 32-34) Avingaile ua kele na vuasi-vuasi muomu ua puile muekulu, vunoni
vifua via cili vize via ile Yehova ku mutima. Na ambe ngoco ua singaniekele ku ka pua misiona-
lelo lino vene, cingi ca vandumbuetu ve ku mue- liu. Kaha ua handekele ngueni: “Nja lemene ci-
sa vifua via cili ngeci mua liano na vunongotima, kuma ku ambulula.” Vunoni ku ambuluila mu-
kaha eci ce ku lingisa Yehova a va pangese mu ku ntu ca mu kaluuilile omo lia ku pua muekulu,
kaniamesa lutsilielo lua va vusoko vuavo na va- vutuhu ngoco mua puisile miaka 18 ua kovelele
muanetu mu cikungulukilo.—Visi. 24:3; Tito 2: mu cipanga ca vupioneiro. Kaha mu 1946 ua ka
3-5. lingile sikola ya Ngileande, mu nima yaco va mu
11 Mu nima ya imo miaka, Yehova ua pangese- tumine ku ka pangela ku Havaı´ na ku Japao. ˜
le vana va Salumu va ka kuase ku tungulula vivu- Mua vusunga Yehova ua mu pangesele mu njila
10. Vika Avingaile ua lingile, kaha vika tu hasa ku lilonge- 12. Vati Yehova a hasa ku tu pangesa ngue mua pange-
sa ku lungano lueni? sele Tambita?
11. Vika va lingile vana va Salumu, kaha veya ve ku kava 13. Vati Yehova ua pangesele ndumbuetu Ruth vutuhu
lungano luavo? ua puile muekulu? Kaha vika ua handekele?

OUTUBRO YA 2019 23
 YEHOVA A KA MI HANA
‘CIZANGO NA NGOLO
YA KU PANGA’
FILIPU 2:13

Nga mu lihana mu ku tava nkala cipanga, Yehova a

hasa ku mi puisa mukua ku ambulula ua ntuima,
mulongisi ua vutongue, mukua ku lembezieka,
mukua ku panga na vutongue, kavusamba ua ngozi,
ni nkala cuma ceka ci ka tondeka mu ku puisamo
vutumbe vueni
(Talenu vinanga 14-16)

24
ya ku komuesa mu ku ambulula muzimbu ua cili cikungulukilo. Cingi ca vikungulukilo mua kala
ku vihela viaco. Mu nima ya miaka i heta ku 80 vakuluntu va vengi ku tuvakana vakua ku kuasa
mu cipanga ca ku ambulula, ndumbuetu Ruth ua vipanga. Vuno, mu ku pua mukuendze, citava
handekele ngueni: “Yehova ue ku nji hana ndzili mu vueze ku cizango cenu ca ku kuasa cikungu-
na ku nji kuasa ku vula citanga cange ca ku pua lukilo ni? Vunoni vamo vamuanetu ve ku ha-
muekulu. Kaha njili na vusunga ngecize Yehova ndeka nguavo: Ca cili ku pua lika mukua ku
a hasa ku pangesa nkala muntu, ca kama lika nga ambulula. Vunoni nga mukemuo mu mue ku si-
muntu uaco kulahesa muli ikeye.” nganieka, vundilenu Yehova a mi kuase ku kala
na cizango ca ku pua mukua ku kuasa vipa-
TAVESENU YEHOVA A MI PANGESE nga mu cikungulukilo na ndzili ya ku vueza ku
14 Fumeko, Yehova ue ku pangesa vangamba cipanga cenu ca mi hana Yehova. (Eke 12:1)
veni mu vinjila via ku liseza-seza. Yehova a hasa Enu vakuendze tu tonda cikuma vukuasi vuenu!
ku mi puisa vika? A hasa ku puisa viose-ovio via —Tandenu 1 Timoteo 4:12, 15.
tonda nga muli na cizango ca ku lihana. (Tande- 16 Yehova a hasa ku mi puisa viose ovio via to-

nu Kolose 1:29.) Kaha, Yehova a hasa ku mi pui- nda mu ku puisamo cizango ceni. Ngeci muke-
sa naua mukua ku ambulula ua ntuima, mulo- muo vundilenu Yehova a mi kuase ku kala na ci-
ngisi ua cili, mukua vutongue mu ku lembezieka, zango ca ku ku vueza ku cipanga ceni na ndzili i
mukua vutongue ku cipanga, na kavusamba ua mu ka tondeka. Ambe nga mua pua vakundze
ngozi. Mua vusunga Yehova a hasa ku mi pange- ni vakuluntu, pangesenu ndzili yenu na viose vi
sa mu njila yose-oyo ya a tonda, mu ku puisamo mua kala navio mu ku sangaziala Yehova. (Ekel.
cizango ceni. 9:10) Kati mu tavese liova, visinganieka via ku
15 Vakuendze, vika mu hasa ku linga mu luku- pihia ku mi lingisa ku singanieka ngecize ka mu
ngulukilo lua Yehova? Lukungulukilo lua Yehova hasa ku linga na vimo viahi mu cipanga ca Yeho-
lue ku tondeka vakuendze va ndzili va pue vakua va. Mua vusunga capua ku vezika ca kama ku
ku kuasa vipanga na ku niunga viteli vikuavo mu pangesa viose vi tua kala navio mu cipanga ca
Yehova Njambi yetu ua cilemo, uze ua fuila ku
14. Kuliya na Kolose 1:29, nga tu tonda Yehova a tu pa- mu sangaziala!
ngese tua pande ku linga vika?
15. Kuliya na cimamuna ca 1 Timoteo 4:12, 15, vukuasi 16. Vukuasi vuka tua pande ku vundila kuli Yehova, kaha
vuka va pande ku vundila vakuendze kuli Yehova? omo lia vika?

VATI MU KUMBULULA?

˛ Vati Yehova ue ku tu pange- ˛ Ha vantu va va na tumbula ˛ Vizango vika va na pande

sa tu linge cizango ceni? mu cilongesa cino, lungano ku lihakela vakuendze?
lueya lu na mi yi cikuma ku
mutima, kaha omo lia vika?

MUASO 127
Nja Pande ku fua Muntu ua Cifua Cika
CILONGESA
43

Lemesenu Lika Yehova

MUASO 51
“U ka lemesa Muangana Njambi yove, Ikeye lika u ka singimika.”
Tua Lihana Kuli Njambi! —MAT. 4:10.

VI TU LILONGESAMO TUA PANDE ku lemesa lika Yehova muomu ikeye Sakatanga

Ku handeka vusunga, tu uetu. (Ku-So. 4:11) Vunoni, ha kala vumo vusonde. Vutuhu tua
vose tua lema ku pangela lema Yehova na ku mu singimika, tu hasa ku tavesa viuma vieka
Yehova. Vuno tue ku leme- vi tu tangule ku mu lema na ku lemesa lika ikeye. Ngeci mukemuo
sa lika ikeye ni? Cifua ci tu ca pua ca seho kuli yetu ku ivuisisa vati evi vi hasa ku lingika. Vu-
kumbuluilamo eci cihula, noni, ha katete tu ci talenu vika ca lombolola ku lemesa lika Ye-
ca likuata na vihangula vi hova.
tue ku linga mu muono. 2 Mu Mbimbiliya, ku lema Yehova na mutima uose ca lombolo-
Linga tu hase ku mona
nga cili vene tue ku leme- ka ku lemesa lika ikeye. Kati ku tavesa muntu ni nkala cuma ceka
sa lika Yehova, tu simutuila vi sintse mu cihela ca kala naco Yehova mu mutima uetu.—Ta-
ha viuma vivali mu cilonge- ndenu Mateo 4:10.
sa cino: vupite na vueho ni 3 Ka tua lihanene kuli Yehova ku ndzimba. Omo lia vika? Muo-

nguetu vusikameno. mu ku lihana cetu cemana ha vusunga vu tua lilongesa ku tuala

hali ikeye. Ca ku muenako, tua lilongesa viuma via lema na vize
ka lemene, kaha tua tava cifua ce ku vi muenamo. Tuevuisisa
naua vutumbe vueni ku vantu kaha tue ku vu hakuila. Mua vusu-
nga, tua vezika cikuma ku tu tava ku pua vavusamba va Yehova.
(Visa. 25:14) Ngeci mukemuo, viose vi tue ku lilongesa ku tuala
hali Sakatanga uetu Yehova vie ku tu vuisa cizango ca ku suena
mu hiehi neni.—Tia. 4:8.
1. Omo lia vika tua pande ku lemesa lika Yehova?
2. Kuliya na Mateo 4:10, vika ue ku linga muntu ua lema Yehova mu vutuntu?
3. Vika tu hasa ku handekela nguetu ka tua lihanene kuli Yehova ku ndzimba?

26
 4 Satana ikeye ali na ku sika ano mavu. Kaha pua “vakua ku lema zimbongo” kaha na viuma
ue ku a pangesa mu ku tu lingisa tu tuameke vi- vi vie ku landa vimbongo. (2 Tim. 3:2) Yesu
zango vietu na ku kaluuisa viuma linga kati tu ua tantekeyele ngecize vandongesi veni va ka
hase ku vula vuzeye vuetu. (Efe. 2:1-3; 1 Yoa. hita mu ceseko ca ku lema vimbongo. Ngeci
5:19) Omo lia vika? Vutumbe vueni ku tu lingisa ua va mamuine ngueni: “Na umo uahi a hasa
tu pue vakua mitima ivali, linga kati ku lemese ku pangela vasukulu vavali: muomu a ka zinda
lika Yehova. Tu talenu vinjila vivali via hasa ku umo na ku lema mukuavo; cipue a ka panda-
puisilamo ovu vutumbe vueni. Ya katete, ku tu ma ku umo na ku yengula mukuavo. Ka mu
lingisa tu leme vimbongo. Ya mu civali, ku tu li- hasa ku pangela Njambi na vufuko.” (Mat. 6:24)
ngisa tu hangule vueho vua ku vihia. Eci ci lekesa ngecize uose ue ku pangela Yehova
vunoni a fuitangana naua mu ku tonda vupite,
LINIUNGENU KU CIZANGO CA
KU LEMA VIMBONGO ali na ku seteka ku pangela vanjambi vavali.
Muomu ka hasa ku lemesa Yehova na mutima
5 Muntu uose ue ku semuka na cizango ca ku
uose.
kala na via-ku-lia via ku puamo, vizalo via cili 6 Vakua Kilistu va kele mu cikungulukilo ca ku
kaha na ndzivo ya cili. Vunoni tua pande ku
Laondisiya, va lihalesele nguavo: “Nji na fuku,
zangama linga kati tu putuke ku lema vimbo-
nji na mono vufuko, na vimo vi nja zela viahi.”
ngo. Cingi ca vantu mu mavu ano a Satana va
Vunoni kuli Yehova na Yesu vaze Vakua Kilistu
4. (a) Vika ue ku pangesa Satana, linga a tu puise va- va puile ‘vakua ku pihia, vakua ku vindama, va-
kua mitima ivali kuli Yehova? (b) Vika tu lilongesa mu ci- hutu, tupuputa, na vakua vuntselentsele.’ Yesu
longesa cino?
5. Omo lia vika tua pande ku zangama linga kati tu leme 6. Vika tu hasa ku lilongesa ku mezi a Yesu a lekele vakua
vimbongo? Laondisiya?

. . . NA CIFUA CI VA KELE NA KU VA MUENAMO

KULI YEHOVA NA YESU
(Talenu cinanga 6)

CIFUA CI VA KELE NA KU LIMUENAMO

VAKUA LAONDISIYA . . .
ua va mamuine kati omo lia ku pua vampite ntsimbu ize, nja kele na ku singanieka nguange
houe, vunoni muomu ku lema vupite ca kele na Yehova ua kele na ku vezikisa cipanga cange.”
ku vihisa vusamba vuavo na Yehova. (Ku-So. 3: Vuno cili vene Yehova ua kele na ku vezikisa vi-
14-17) Netu nga tu mona ngecize tuli na ku pu- panga vieni ni?
tuka ku lema vupite, tua pande ku sungamesa vi- 8 Muanetu David ua putukile ku nongono-

singanieka vietu vuasi-vuasi. (1 Tim. 6:7, 8) Nga na ngecize vipanga vieni vi li na ku tontuesa
ka tu lingimo, tu ka pua vakua mitima ivali kaha vusamba vueni na Yehova. Ivene ngueni: “Mu
Yehova ka ka tava ku lemesa cetu. Muomu ua nima ya ntsimbu, nja kele lika na ku singanieka
pua “Njambi ua lifuua.” (Ndeu. 4:24) Vati honi ha vipanga viange, cipue nga njili ku viuano ni
tu hasa ku uila mu ceseko ca ku tuameka vimbo- mu ku ambulula. Vutuhu nja kele na ku tambula
ngo mu muono? vimbongo via vingi, vunoni via kele na ku nji ko-
7 Tu hilulenu ha lungano lua muanetu David kela cisoti ca mutima kaha na visoti mu vulo.”
9 Ngeci David ua muene ngecize ua tondeke-
ua ku Estados Unidos, kaha ua pua mukuluntu
le ku hangula vuino vika a tuameka mu muo-
mu cikungulukilo. Ua handekele ngueni ua puile
no. Kaha ua handekele ngueni: “Nja lisumine ku
mukua ku fuitangana ku vipanga vieni. Ngeci va
mazo nguange noho nji alulule cifua ca muono
mu puisile mukuluntu ku vipanga, kaha naua ua
uange.” Mu nima yaco ua ka lekele mukuluntu
tsimanene mu cifuti cose omo lia vutongue vue-
ueni ngecize a mu tepulule ku ntsimbu ya vipa-
ni mu ku linga vipanga viaco. Kaha ngueni: “Ku
nga. Vika viezilemo? Va mu tundisile ha vipa-
7-9. Vika mua lilongesa ku viuma via lihitile navio muane- nga! Kaha vati ua lingile? Ivene ngueni: “Lia mu-
tu David? kuavo, nja lisonekesele ku pua pioneiro ua ku

28 VUTALA VUA KANIUNGI

 Mu tantekeya iya ue ku vuahesa vueho vu mue ku
linga ni?
(Talenu vinanga 11-14)

Mu ku vindika cilemo ca vimbongo linga kati ci

kovele mu mitima yetu. Kaha naua na ku linga
cose linga vipanga vietu kati vi londe helu lia
vusamba vuetu na Yehova. Vunoni vati mu hasa
ku tantekeya nga evi viuma vi na putuka laza ku
mi solokela? Mu ku lihula nguenu: ‘Vuno nje ku
singanieka cikuma ha cipanga cange ca ku tonda
mua ku lisukila, cipue nga njili mu ciuano ni mu
ku ambulula ni? Vuno nje ku lisosomua cikuma-
kuma na muono ua mene ni? Vuno vimbongo
na vupite vili na ku koka visoti ha kati kange
na mukua ndzivo yange ni? Vuno nji hasa ku
tava cipanga ci ve ku sembulula vantu, nga cipa-
nga caco ci nji sila ntsimbu ya ku tuameka via
mu lutsilielo ni? (1 Tim. 6:9-12) Omo mu hilula
ha vihula evi, kati mu suve ngecize Yehova ua mi
lema cikuma, kaha ua mi kulahesa ngueni: “Na
hamo hahi ha nji ka ku ecelela, cipue na hamo
kuasa.” Kaha mu nima ya ntsimbu muanetu Da- hahi ha nji ka ku sila.” Evi vikevio via lingisile
vid ua putukile vupioneiro vua ntsimbu yose, kapostolo Paulu ku soneka ngueni: “Sambuenu
kaha mpueyeni ua lipandakanene kuli ikeye mu ku cilemo ca zimbongo.”—VaHe. 13:5, 6.
cipanga caco. Vati honi ve ku uana via ku li-
suka navio? Neni na mpueyeni va uana cipa- PUENU NA KU HANGULA
VUEHO NA MANA
nga ca ku komba mu vindzivo via kama (vipre-
dio). Ava vamuanetu va hangula cipanga ci ve ku
11 Yehova ua tonda tu yoye muono ua ndzole-
sembulula vavengi. Vunoni kuli vakevo, ca seho la, kaha vueho vu hasa ku tu kuasa ku puisamo
ya kama kati cifua ca cipanga, vunoni ku tuame- vutumbe vuaco. Ngeci Mbimbiliya nguayo: “Ka
ka via Yehova. Kambongo ka ve ku tambula ka kuesi vieka ku muntu via ku hiana eci, a lie, a
nue, na ku zolela muono ueni na vize via ku
kala ku laako-laako na vimbongo via kele na ku
viuka mu vipanga vieni.” (Ekel. 2:24) Vunoni
tambula yala ha katete. Vunoni ke ku puamo mu
cingi ca vueho vuliko matangua ano ka vua pui-
ku va kuasa ku vize vie ku va kambela. Lelo lino,
le vua cili kuli yetu. Muomu vue ku sambeya
ve ku limuena ngecize nkuma cili vene Yehova
vilinga via mazilo na ku lingisa vantu va tave ni
ue ku niunga vose ve ku tuameka Vuangana.
vene va leme viuma vi ya vindika Mbimbiliya.
—Mat. 6:31-33. 12 Mu ku linga tua tonda ku lemesa lika Yeho-
10 Mua vusunga, ambe nga tua kala na vimbo-
va, ka citava tu pue na ku lia “ku mesa” ya
ngo via vingi ni kuahi, tu vose tua tondeka ku
niunga mutima uetu. Vati tu hasa ku lingamo? 11. Vati vueho vu hasa ku kuata ku muntu?
12. Kuliya na 1 Kolintu 10:21, 22, omo lia vika tua pande
10. Vati tu hasa ku niunga mutima uetu? ku hangula vueho na mana?

OUTUBRO YA 2019 29
Yehova na “ku mesa ya vandemone.” (Tandenu 15 Cingi ca vamuanetu va lema ku tala tele-
1 Kolintu 10:21, 22.) Vintsimbu via vingi, vantu vizau yetu ya mu internete, JW Broadcasting˙.
nga va lia hamo lika ca pua citantekeyeso ci Umo ndumbuetu ua lizina Marilyn ua handeke-
muesa ngecize va pua vavusamba. Ngeci muke- le ngueni: “TV JW ye ku nji kuasa ku pua muntu
muo, ku hangula vueho vua likuata na luozi, vu- ua ndzolela, kaha naua nje ku i tala na mutima
lozi, vupangala, ni masungu eka eku sambeya umo lika, ka nje ku lisosomua nguange halumo
Satana na vandemone veni, ca pua vene ku li- heza via mazilo houe. Kaha nga nji nevu vulika
kuata navo vusamba. Kaha ngue mu tua tanteke- ni vusiua nje ku tondamo cimo cimpande ni ku
ya vakevo va pua vitozi va Njambi. Ngeci muke- Lemesa ca Cimene, linga ci nji kaniamese ciku-
muo, ku hangula vueho vu ve ku teleka ni nguetu ma. Evi vie ku nji lingisa ku livua mu hiehi na Ye-
ku panga vakevo, ka ce ku tu vulumuna lika yetu hova na vamuanetu mu mavu ose. JW Broa-
vavene, vunoni ce ku tsiha naua vusamba vuetu dcasting ya alulula muono uange mu vutuntu.”
na Yehova. Nenu mue ku pangesa vuino ovu vuana vua tu
13 Tu ci setekesenu vueho na via-ku-lia, tu
hana Yehova ni? Mu ku vuezelela ku programa
mone vika tu lilongesaho. Mu tue ku lia tue ku ya JW Broadcasting ya nkala ngonde, mua kala
hangula vika tu haka mu kanua. Vunoni mu tue naua via ku halakana, vivideo kaha na miaso ya
ku vi lehula, ka tue ku hasa naua ku hangula vati cili ye ku tu kaniamesa cikuma.
via-ku-lia viaco vi panga mu muvila uetu. Ngeci 16 Ka tua pandele lika ku tuala mana ku cifua ca
mukemuo, nga tu lia via-ku-lia via cili tu ka kala
vueho vu tue ku hangula, vunoni na ku ntsimbu
na cihindu ca cili, vunoni nga tu lia ngoco, tu ka
ingahi i tue ku linga vueho vuaco. Muomu nga ka
tundisaho visoti via cihindu. Kaha evi ka vie ku
tu lingimo, tu hasa ku pihisila ntsimbu ya kama
tu solokela mu litangua lia ngongo vunoni mue
ku vueho, ku hiana ku pangela Yehova. Vuno-
ku hita ntsimbu.
14 Na vuno vene, nga tu hangula vueho, tuli na
ni vamo ce ku va kaluuila ku hangula ntsimbu
ingahi va linga vueho. Ca ku muenako, umo
ku hangula vika vi tu kovelesa mu vuongo vuetu.
ndumbuetu ua miaka 18 ua lizina Abigail, ua
Kaha mu vie ku kovela, ka tue ku hasa naua ku
handekele ngueni: “Ku tala Televizau ce ku nji
hangula vati viuma viaco vi ka kuata ku visinga-
kuasa cikuma nga nji na katala. Vunoni vintsi-
nieka ni ku mitima yetu. Vueho vua cili vu hasa
mbu vimo, nje ku nongonona ngecize nji na vihi-
ku tu kaniamesa, vunoni vueho vua ku vihia vu
hasa ku tu kokela visoti. (Tandenu Tiango 1: sa ntsimbu ya kama mu ka tala Televizau.” Kaha
14, 15.) Visoti vie ku iza mu ku hangula vueho umo muanetu ua mukuendze, Samuel, ua ha-
vua ku vihia ka vie ku soloka mu litangua lia ngo- ndekele ngueni: “Nja kele na ku tala tuvivideo
ngo, mue ku hita ntsimbu. Ngeci Mbimbiliya ya tua tundende tua tuingi mu internete. Mu nja
tu lungula nguayo: “Kati mu lionge; Njambi ka ci kele na ku putuka, nji tala kamo, kaha mu nima
tava ku mu tsopa: viose vize vie ku kuna muntu, yaco, nji tala kakuavo, nji ka linge hei, nji na
vikevio via li ka tia naua, muomu uze a kuna vihisa viola vitatu ni viuana, mu ku tala tuvivi-
ku vusitu vueni, ku vusitu a ka tia ku-nonga.” deo tuaco.”
17 Vati mu hasa ku hangula ntsimbu ya ku pua-
(Ngal. 6:7, 8) Mua vusunga, ca pua ca seho ciku-
ma ku lihakela kapandi ka ku viana vueho vuose mo ya ku linga vueho? Cinanga ca katete, ku ta-
vue ku sambeya viuma via zinda Yehova.—Visa. ntekeya ntsimbu ingahi mue ku tuala ku vueho.
97:10.
15. Vuana vuka ua tu hana Yehova?
13-14. Kuliya na Tiango 1:14, 15, omo lia vika tua pande 16-17. Omo lia vika tua pande ku hilula ntsimbu i tue ku
ku zangama ha ku hangula vueho? Hanenu cimueso. linga vueho? Vati tu hasa ku lingamo?

30 VUTALA VUA KANIUNGI

Setekenu ku soneka ntsimbu i mue ku linga vue- cilemo cange, omo mu li na ku lavelela viuma
ho mu simano. Ngeci mua ku tala Televizau, ku evi, litakamesienu linga va mi uane na ciyulo, na
kovela mu Internete na vueho vu mue ku linga citoma cahi na ha ku mi payesela hahi ku meso
mu telefone. Nga mu mona ngecize mue ku vihi- eni.” (2 Pet. 3:14) Nga tu ononoka eci cimamu-
silako ntsimbu ya yingi cikuma, setekenu ku so- na, na ku tualelelaho ku lihakela kapandi ka ku
neka imo programa. Mu programa yaco, livange- pua va ku lela mu vilinga na mu lutsilielo, kaha
nu ku hangula ntsimbu i mu pua na ku linga tu ka muesa ngecize tu vakua ku lemesa lika
viuma via seho ya kama, amba vuose mu tale via Yehova.
19 Satana na mavu eni va ka tualelelaho ku li-
ntsimbu ya ku linga vueho. Mu nima yaco vundi-
lenu kuli Yehova a mi kuase ku kava programa nga cose mu ku tanganesa linga tu hake Yehova
ku nima na ku tuameka viuma vieka. (Luka 4:13)
yaco. Nga mu lingamo, mu ka kala na ntsimbu ya
Vunoni ambe nga tu hita mu vitanga via kama,
ku lilongesa Mbimbiliya mu vulika, ku lemesa
ka tu ka tavesa cipue muntu ni viuma vieka ku
mu vusoko, ku ya ku viuano na ku ambulula.
sintsa ha cihela ca kala naco Yehova mu mutima
Nga mu linga evi, mu ka hasa ku linga vueho uetu. Tua lihakela kapandi ka ku lemesa lika Ye-
na mutima umo lika, muomu mu na tuameka hova, muomu ka kuesi ueka ua fuila ku mu le-
Yehova. mesa noho Yehova lika!
TUALELENUHO KU LEMESA LIKA YEHOVA

18 Kapostolo Petulu ua sonekele via ku nonga
ca mavu a Satana na via ku iza ca mavu a aha. VI LI HA VIKUPULO Mafo 28-29: Na limo litangua liahi
Mu nima yaco, ua handekele ngueni: “Vakua tu ka tava ku lia via-ku-lia via ku telekela mu ntsenge ya
mazilo. Na vuno vene, ka tu ka tava ku tala vueho vue ku
18-19. Vati tu hasa ku muesa ngecize tue ku lemesa lika sambeya vilinga via ku vihia ngeci mua, luozi, vulozi na
Yehova? vupangala!

VATI MU KUMBULULA?

˛ Vika ca lomboloka ku ˛ Vati cifua ci tue ku muena- ˛ Vati vueho vu hasa ku

lemesa lika Yehova? mo vimbongo ci hasa kuata ku cilemo cetu kuli
ku kuata ku cilemo cetu Yehova?
kuli Yehova?

MUASO 30
Njambi Yange, Tata na Kavusamba
 8
VVUTALA
A
VUAV KANIUNGI
Y U LI NA KU MBULULA UANGANA VUA EHOVA
VI NA TSIMANA MU JW LIBRARY
Outubro ya 2019  Vol. 140, No. 13 NGANGELA NA MU SAITI JW.ORG

MU VUTALA OVU
VIHULA VI VE KU LINGA VAKUENDZE

˜
1919—Cihita ca Miaka ku Nima 2 Porque eu sempre falo o que n ao
devo?

Vimamuna vika vi hasa ku mi kuasa ku
Vihiso via Njambi—Vuno vie ku Iza ku Vantu singanieka ntsimbu kanda mu handeke?
ca ku Hona ku va Lungula Ni? 6
Mu JW Library, kovelenu mu
˜ ´
 PUBLICAÇOES ˛ SERIES DE ARTIGOS ˛
Cilongesa 40: 2-8 ya Dezembro 8 OS JOVENS PERGUNTAM.

Tualelenuho ku Fuitangana Kuno ku Ntsongo Mu jw.org, kovelenu mu ENSINOS

´
BIBLICOS ˛ ADOLESCENTES ˛
ya “Matangua a ku Kotokela” OS JOVENS PERGUNTAM.


Cilongesa 41: 9-15 ya Dezembro 14

VUKUASI KU VUSOKO
Kakatelenu ku Lutsilielo Luenu mu “Lamba ya
´
Kama” O que eu fa ço se o meu filho est a
sofrendo bullying?

Muli vinanga viuana vi hasa ku mi kuasa
Cilongesa 42: 16-22 ya Dezembro 20
ku longesa muanenu vati mua ku lingila
Vati Yehova a ka mi Pangesa? nga muntu a mu pakesa.
 Mu JW Library, kovelenu mu
˜ ´
Cilongesa 43: 23-29 ya Dezembro 26 PUBLICAÇOES ˛ SERIES DE ARTIGOS ˛
´
AJUDA PARA AS FAMILIAS.
Lemesenu Lika Yehova
Mu jw.org, kovelenu mu ENSINOS
´ ´
BIBLICOS ˛ CASAMENTO & FAMILIA ˛
CRIAR FILHOS.

CIKUPULO CA HELU:
Yesu na masualale veni va muilu vuovuno
Uno mukanda kati ua ku landesa. Va u sonekela ku longesa vantu va ka katula ndzita ya Alemangendo na ku
Mbimbiliya mu mavu ose. Vipanga evi ve ku vi linga ku hitila mu nongesa vitozi va Njambi! (Talenu cilongesa
milambu ya vuana. Nga mu tonda ku hana mulambu, kovelenu mu
donate.jw.org. 41, cinanga 17)

Nga ka tua tumbuile Mbimbiliya yeka, tua pangesa Mbimbiliya ya

ku Lela. Hose ha va na hake NW, visoneka viaco vi na tundu mu Kovelenu mu saiti jw.org ˙, ni lingenu skani
Mbimbiliya ya New World Translation of the Holy Scriptures. eyi kondiku

s
Vutala vua Kaniungi (ISSN 0043-1087) Outubro 2019 ve ku vu tuhula kuli Va-
kua Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; L. Weaver, Jr., Pre-
w19.10-NGL

sident; G. F. Simonis, Secretary-Treasurer; 1000 Red Mills Road, Wallkill, NY

12589-3299, na kuli Vakua Watch Tower Bible and Tract Society of South Afri-
190620

ca NPC, 1 Robert Broom Drive East, Rangeview, Krugersdorp, 1739. ˘ 2019

Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in South Africa.