Atzizkiak – 01a
“-tasun”: Se emplea para formar palabras de significado abstracto:
handi − handitasun (grandeza)
eder − edertasun (hermosura)
zale − zaletasun (afición)
maite − maitasun (amor)
zintzo − zintzotasun (honradez)
askatu − askatasun (libertad)
aberats − aberastasun (riqueza)
bat − batasun (unidad)
Atzizkiak – 01b
“-ka”: Implica un significado de acción:
buelta − bueltaka (a vueltas)
presa − presaka (de prisa)
korri − korrika (corriendo)
bultza − bultzaka (a empujones)
jo − joka (pegando)
kolpe − kolpeka (a golpes)
tiro − tiroka (a tiros)
oihu − oihuka (a gritos, gritando)
keinu − keinuka (por señas)
dei − deika (llamando)
Atzizkiak – 01c
“-tsu”: forma adjetivos que significan posesión abundante de algo:
indar − indartsu (fuerte)
behar − behartsu (menesteroso)
zorion − zoriontsu (feliz)
jakin − jakintsu (sabio)
kemen − kementsu (valeroso)
ospe − ospetsu (famoso)
urte − urtetsu (añoso)
bake − baketsu (pacífico, apacible)
ile − iletsu (peludo)
balio − baliotsu (valioso)
Euskara\Beste_batzuk\01_Atzizkiak.doc - 1
Euskara\Beste_batzuk\01_Atzizkiak.doc - 2
Atzizkiak – 02a
“-garri”: Se emplea para formar adjetivos con dos significados:
Un sentido activo que indica que produce o causa algo:
poz − pozgarri (gozoso, que produce alegría)
barre − barregarri (gracioso, que da risa)
maite − maitagarri (adorable, entrañable)
zoro − zoragarri (encantador)
ikus(i) − ikusgarri (digno de verse, vistoso)
aipa(tu) − aipagarri (digno de mención)
harri(tu) − harrigarri (extraño)
apain(du) − apaingarri (adorno)
mesede − mesedegarri (provechoso, beneficioso)
kalte − kaltegarri (perjudicial)
asper(tu) − aspergarri (aburrido, fastidioso)
neke − nekagarri (fatigoso)
min − mingarri (doloroso)
nazka − nazkagarri (repugnante)
lotsa − lotsagarri (digno de vergüenza)
pena − penagarri (penoso, lamentable)
negar − negargarri (deplorable)
erruki − errukarri (digno de compasión)
beldur − beldurgarri (que da miedo, espantoso)
izu − izugarri (terrible, enorme)
ikara − ikaragarri (terrible, enorme)
susmo − susmagarri (sospechoso)
Atzizkiak – 02b
“-zale”: Genera palabras con un significado de aficionado o dedicado a algo:
arrain − arrantzale (pescador)
ardo − ardozale (aficionado al vino)
diru − diruzale (aficionado al dinero, avaro)
apustu − apustuzale (aficionado a las apuestas)
gozo − gozozale (goloso)
broma − bromazale (bromista)
mendi − mendizale (montañero)
musika − musikazale (aficionado a la música)
euskara − euskaltzale (amante del euskera)
Euskara\Beste_batzuk\02_Atzizkiak.doc - 1
Atzizkiak – 03a
“-gile”: Se emplea para formar palabras indica la persona que produce o causa algo:
lan − langile (trabajador)
sendo − sendagile (médico)
on − ongile (benefactor)
gaitz − gaizkile (malhechor)
egur − egurgile (leñador)
zapata − zapatagile (fabricante de calzado)
Atzizkiak – 03b
“-zko” (-z + -ko): Expresa la materia con que se ha hecho algo:
harri − harrizko (de piedra)
egur − egurrezko (de madera)
burdina − burdinazko (de hierro)
altzairu − altzairuzko (de acero)
zilar − zilarrezko (de plata)
urre − urrezko (de oro)
paper − paperezko (de papel)
lasto − lastozko (de paja)
adreilu − adreiluzko (de ladrillo)
zementu − zementuzko (de cemento)
hormigoi − hormigoizko (de hormigón)
Al llevar el sufijo “-ko”, se coloca antes del nombre que determina:
egurrezko mahaia mesa de madera
harrizko horma pared de piedra
altzairuzko aizkora hacha de acero
Si se quita el nombre, la “-a” “-ak” se une al primero:
egurrezko mahaia − egurrezkoa
harrizko horma − harrizkoa
altzairuzko aizkora − altzairuzkoa
Puede tener otros significados:
beharrezkoa (necesario),
egiazkoa (verdadero),
gezurrezkoa (falso),
itxurazkoa (aparente),
euskarazko eta erdarazko liburuak (libros en euskara y castellano).
Euskara\Beste_batzuk\03_Atzizkiak.doc - 1
Euskara\Beste_batzuk\03_Atzizkiak.doc - 2
Atzizkiak – 04a
“-dun”: (= duen, “que tiene”)
Se emplea para formar palabras que significan el poseedor de algo:
prakadun: persona que tiene pantalones
gonadun: persona que tiene faldas
bibotedun: persona que tiene bigote
betaurrekodun: persona que tiene gafas
dirudun: persona que tiene dinero
haurdun: mujer embarazada
hiztun (hitz + dun): hablante
euskaldun (euskara + dun): persona que sabe euskera
erdaldun (erdara + dun): persona que ignora el euskera
Atzizkiak – 04b
“-keta”: Genera palabras con un significado de acción:
konpon(du) − konponketa arreglo, componenda
garbi(tu) − garbiketa limpieza
azter(tu) − azterketa examen, análisis
leher(tu) − leherketa explosión
ikas(i) − ikasketa estudio, aprendizaje
hitz − hizketa conversación
berri − berriketa charla, parloteo
sari − sariketa concurso
erosi − erosketa compra
Atzizkiak – 04b
“-gailu / -kailu”: Se utiliza para denominar aparatos de diversas clases:
bero(tu) − berogailu estufa, calentador
hoz(tu) − hozkailu frigorífico
garbi(tu) − garbigailu lavadora
piz(tu) − pizkailu encendedor
igo − igogailu ascensor
idatz(i) − idazkailu máquina de escribir
Euskara\Beste_batzuk\04_Atzizkiak.doc - 1
Atzizkiak – 05a
“-ari / -lari / -tari”: Se emplea para formar palabras indica la persona que pactica
una actividad o profesión:
korrika − korrikalari (corredor)
pelota − pelotari
borroka − borrokalari (luchador)
gudu − gudari (soldado)
aizkora − aizkolari
denda − dendari (tendero)
bertso − bertsolari
ehiza − ehiztari (cazador)
hitz − hizlari (orador, conferenciante)
agindu − agintari (gobernante)
zuzendu − zuzendari (director)
Atzizkiak – 05b
Hay dos sufijos que se aplican a verbo transitivos para formar nombres de personas
agentes:
“-le”: Se aplica a verbos terminados en “-n” o “-i”:
irabazi − irabazle (ganador)
erosi − erosle (comprador)
ikusi − ikusle (espectador)
entzun − entzule (oyente)
idatzi − idazle (escritor)
irakurri − irakurle (lector)
egin − egile (autor)
eragin − eragile (promotor, impulsor)
“-tzaile”: Se aplica al resto de los verbos:
jarraitu − jarraitzaile (seguidor)
antolatu − antolatzaile (organizador)
asmatu − asmatzaile (acertante)
sortu − sortzaile (creador)
lagundu − laguntzaile (ayudante)
saldu − saltzaile (vendedor)
galdu − galtzaile (perdedor)
erre − erretzaile (fumador)
hil − hiltzaile (matador, asesino)
Euskara\Beste_batzuk\05_Atzizkiak.doc - 1
Atzizkiak – 06
“-alde”: Es un término muy empleado en euskara:
Puede significar “parte”, “lugar” o “lado”:
Alde honetan liburuak; En este lado, los libros;
beste aldean arropak. al otro lado, las ropas.
Jira beste aldera. Vuelve(te) para el otro lado.
Alde batetik bestera dabil. Anda de un lado para otro.
Alde horretatik pozik gaude. Por ese lado estamos contentos.
También puede significar “cercanía”, “prximidad” o “dirección hacia” en el
tiempo y en el espacio:
Tolosa aldean bizi da. Vive por la parte de Tolosa.
Etxe aldera joan behar dugu. Tenemos que ir para casa.
Zortziak aldera agertuko naiz. Apareceré hacia las ocho.
Udaberri aldean etorriko dira. Vendrán hacia la primavera.
Puede significar “distancia”, “diferencia” o “ventaja”:
Alde handia dago batetik bestera. Hay gran diferencia de uno a otro
Alde handia atera dio bigarrenari. Le ha sacado gran ventaja al segundo.
Se utiliza también para significar “a favor de ”, “en pro de ”:
Ni zure alde nago. Yo estoy a tu favor.
Gu ez gaude inoren alde. Nosotros no estamos a favor de nadie.
Unido al verbo “egin” significa “irse”, ”marcharse”, “largarse”:
Alde egin beharko dugu. Tendremos que marcharnos.
Etxetik alde egin zuen. Se marchó de casa.
Alde hemendik! ¡Largo de aquí!
Se utiliza mucho en la composición de palabras:
aurrealde parte delantera arratsalde (la) tarde
atzealde parte trasera orrialde cara de una hoja, página
ezkerralde parte izquierda sukalde cocina (sitio del fuego)
eskuinalde parte derecha itsasalde zona próxima al mar
goialde parte superior iparralde parte norte
behealde parte inferior hegoalde parte sur
Euskara\Beste_batzuk\06_Atzizkiak.doc - 1
Atzizkiak – 07
“-kería”: Al igual que “-tasun”, sirve para formar nombres abstractos.
La diferencia es que, con “-kería”, tienen un sentido negativo y se utiliza para significar
vicios o defectos:
gaizto − gaiztakeria maldad, perversidad
gehiegi − gehiegikeria exceso, abuso
indar − indarkeria abuso de fuerza, violencia
gogor − gogorkeria dureza, rigidez
asto − astakeria disparate, burrada
zerri − zerrikeria marranada
zikin − zikinkeria suciedad, porquería
maltzur − maltzurkeria astucia
harro − harrokeria orgullo, vanidad
handi − handikeria afán de grandeza
alfer − alferkeria pereza
nagi − nagikeria pereza
zabar − zabarkeria desidia, dejadez
narrats − narraskeria falta de aseo, desaliño
ergel − ergelkeria estupidez, fatuidad
txoro − txorakeria idiotez, imbecilidad
tonto − tontokeria tontería
kirten − kirtenkeria sandez
xelebre − xelebrekeria extravagancia
lelo − lelokeria pamplina
bihurri − bihurrikeria travesura
ume − umekeria chiquillada
diruzale − diruzalekeria avaricia
ardozale − ardozalekeria excesiva afición al vino
axolagabe − axolagabekeria despreocupación
lotsagabe − lotsagabekeria desvergüenza
Euskara\Beste_batzuk\07_Atzizkiak.doc - 1
Atzizkiak – 08
“-aldi”: Es una palabra que expresa una idea de tiempo pudiendo significar
“temporada”, “época”, “momento”, “turno”, “vez”, etc...
Aldi hartan ez zen telebistarik. En aquel tiempo no había televisión.
Aldi hartako oroitzapenak. Los recuerdos de aquel tiempo.
Aldi baterako joan da. Se ha marchado por una temporada.
Azken aldi honetan ez dut ikusi. Ultimamente no lo he visto.
Gaur ikusi dut lehen aldiz. Hoy lo he visto por primera vez.
Zenbat aldiz? ¿Cuántas veces?
Bi aldíz etorri da. Ha venido dos veces.
Pero, además, se emplea mucho unida a otras palabras:
ibili − ibilaldi paseo, viaje
egon − egonaldi estancia, permanencia
ikasi − ikastaldi cursillo de aprendizaje
ikusi − ikustaldi visita
jardun − jardunaldi actividad
eman − emanaldi emisión (de radio, etc.)
dei − deialdi convocatoria
estu − estualdi apuro
larri − larrialdi angustia
zoro − zoraldi locura
erori − erorialdi decaimiento, depresión
poz − pozaldi momento de alegría
opor − oporraldi temporada de vacación
uda − udaldi época del verano
bero − beroaldi acaloramiento
hitz − hitzaldi discurso, conferencia
mintzo − mintzaldi discurso, conferencia
hizketa − hizketaldi conversación
jai − jaialdi festival
dantza − dantzaldi baile
kanta − kantaldi recital de canto
zinema − zinemaldi festival de cine
hamabost − hamabostaldi quincena
omen − omenaldi homenaje
Para nombrar los tiempos gramaticales tenemos,
lehen − lehenaldi pasado
orain − orainaldi presente
gero − geroaldi futuro
Euskara\Beste_batzuk\08_Atzizkiak.doc - 1