TAKIY “ WALICHA”
WALICHA MUNAY P´ASÑACHA
URPILLAY SONQOLLAY
MAYPIRAQ KASHIANKI. (bis)
QOSQO URAYKUNAPI
URPILLAY SONQOLLAY
MANCHASQA PURISHAN. (bis)
QOSQOMAN CHAYARUSPARI
URPILLAY SONQOLLAY
IMATAS RUWANQA. (bis)
AQHA WASIKUNAPI
URPILLAY SONQOLLAY
SARATA KUTANQA (bis)
MANAN CHAYLLATARAQCHU
URPILLAY SONQOLLAY
WALICHA RUWANQA (bis)
QOSQO LLAJTAPIPUNI
URPILLAY SONQQOLLAY
MUCH´ANQA WAYLLUNTA (bis)
T' AJTAY = REMATE
SARACHA PARWAY PARWAYCHA PARWAYCHA(bis)
TRIGUCHA ERAY ERAYCHA ERAYCHA (bis)
Huayno "VALICHA"
Valicha bonita joven
paloma corazón
dónde nomás tu estarás (bis)
Cuando llegó al Cusco
paloma corazón
Con sustos camina (bis)
Una vez que ya esté en Cusco
Paloma corazón
qué nomás ella hará (bis)
En todas las chicherías
paloma corazón
Molerá el maíz.
No sólo ella hará eso
paloma corazón
lo que hará Valicha (bis)
En la ciudad del Cusco
paloma corazón
besará a su amado (bis)
Triguito para cosechar cosechar (bis)
Maícitos en plenaflor, pelna flor (bis)
Muyun-muyuntas purishani, challwaschallay
Dicen que voy andando desorientada, cariñito
Manañan tariykiñachu, challwaschallay, challwaschallay
Y ya no te vuelvo a encontrar, cariñito, cariñito
Astawansi yuyarini, challwaschallay
Dicen que me acuerdo mucho más, cariñito
Sutiykita yuyarispa, challwaschallay, challwaschallay
Al recordar tu nombre, cariñito, cariñito
- Ama waqaspalla Calandria,
- Sin tener que llorar Calandria,
- Imanasunmi chay hinaman suerte hamuqtin!
- Qué cosa podemos cuando de ese modo viene la suerte!
- Qué triste es la vida ingrato!
Kutirimuy, vueltarimuy, challwaschallay
Gira hacia atrás, voltéate, cariñito
Killa qhawareq tumpallapis, challwaschallay, challwaschallay
Al menos fingiendo mirar la luna, cariñito, cariñito
Pispischaykin, suyashayki, challwaschallay
Yo, tu patito de los ríos, te esperaré, cariñito
Munasqaikin maskashayki, challwaschallay, challwaschallay
Yo, la que amas, te buscaré, cariñito, cariñito
Así! con sentimiento Calandria, canta como tú sabes
---------
Gusturaqchus purishanki?
Quizás vas caminando contento?
Gusturaqchus purishanki?
Quizás vas caminando contento?
Mayun-mayunta purichiwaspa
Haciéndome caminar de rio en rio
Loma-lomanta purichiwaspa
Haciéndome caminar colina tras colina
Ingrato, mana munana!
Ingrato, indeseable!
--------------------------------------------
Pis-pis = pi-pis = pispis = pipis: algunas pistas con respecto a esta expresion que
no aparece en los diccionarios: :)
1) El " pispischay" es un patito tierno de los ríos, muy hermoso y fuerte. Se pierde y
reaparece en las correntadas de los ríos. Su nombre es onomatopéyico.
2) Pis: pronombre. Quién se dice que es? Quién puede ser?
Pis-pis-cha-y-ki = pispischayki: se refiere a la pertenecia y sería "tu quiensito" , tu
cosita" " tu juguetito", etc, como un objeto de pertenencia.
------------------------------------------------------------------------
SUFIJO: -S ou -SI cuando precede a una consonante.
Ya se habrán dado cuenta que este sufijo aparece en muchas frases.
Challwa-S-challay = cariñito
Sonko-S-challay = corazoncito
Si en estos dos ejemplos, solo tiene una funcion de "adornillos" que convierte la
frase mas delicada, en otras frase tiene una real funcion:
-S, -SI = dicen que..., es posible que..., al parecer, etc.
Ejemplo en esta canción:
Muyun-muyunta-S purishani = Dicen que voy andando desorientada