Evolución del Latín y Lenguas Indoeuropeas
Evolución del Latín y Lenguas Indoeuropeas
uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd
fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx
cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq
LATÍN I
wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui
I.E.S. SANTA POLA
opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg
CURSO 2010-2011
hjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc
Israel Hurtado
vbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq
wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui
opasdfghjklzxcvbntyuiopasdfghjklzxc
vbnmqwertyuiopajklzxcvbnmqwerty
uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd
fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx
cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmr
tyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopa
sdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjkl
zxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbn
1
EL LATÍN COMO LENGUA INDOEUROPEA
Pese a que ya desde el siglo XVI se conocía y estudiaba el parentesco entre lenguas
geográficamente lejanas entre ellas, no fue hasta principios del siglo XIX, en plena
vigencia del positivismo, cuando un lingüista alemán, Franz Bopp, demostró la
relación directa entre lenguas antiguas de la India y de Europa. Bopp aplicó el
método comparativista, un método consistente en demostrar, mediante la
comparación, las correspondencias en léxico, morfología y sintaxis entre las lenguas
objeto de estudio. La aplicación sistemática de dicho método permitió postular la
existencia de una lengua común y originaria de la mayoría de lenguas, antiguas y
modernas, habladas en Europa y en el sur de Asia, por lo cual fue bautizada con el
nombre de indoeuropeo. No nos ha llegado testimonio escrito alguno, puesto que el
documento más antiguo de los que se conservan es del segundo milenio a.C. y
corresponde al hitita, lengua ya neoindoeuropea. Esta lengua común es, por lo tanto,
hipotética y su léxico está formado por las raíces que se han deducido de las palabras
que las comparten en las distintas lenguas derivadas.
Prueba de tal parentesco son las formas que han tomado algunos sinónimos
indoeuropeos de palabras comunes, tal y como podemos observar en el cuadro
siguiente:
La diáspora
Tal como acabamos de decir, los estudiosos han logrado establecer dos etapas
cronológicamente diferenciadas en la historia de las tribus que hablaron el
indoeuropeo común: la primera, como pueblo en comunidad, que podemos situar
desde su origen hasta la edad del bronce, y la segunda, como pueblo en proceso de
desmembración, que podemos datar, en su fase más importante, desde la edad del
bronce hasta la edad del hierro. No es difícil comprobar cómo vocablos vinculados al
léxico agrícola o ganadero de la cultura neolítica o de la edad del bronce, del norte o
del interior continental, tienen una raíz común, mientras que términos similares
referentes a la cultura del hierro, en el sur o en zonas marítimas, evidencian orígenes
distintos.
Esta segunda etapa es conocida bajo la denominación de diáspora, y en ella radica la
explicación de la división del indoeuropeo común en las distintas lenguas de la
2
familia indoeuropea: los pueblos colonizadores introdujeron cultura y lengua en los
territorios en donde se establecían y la lengua indoeuropea, en contacto con las
lenguas autóctonas (sustrato), las fue sustituyendo, a la par que experimentaba
cambios y modificaciones por influencia de las lenguas vecinas (adstrato) o de
lenguas introducidas en el mismo territorio posteriormente (superestrato).
3
Las únicas lenguas no indoeuropeas que existen en Europa en la actualidad son el
finés, el estonio, el húngaro y el turco, de la familia uraloaltaica; el georgiano y otras
lenguas caucásicas, y el euskera, de origen incierto.
4
de Preneste) del siglo VI a.c. De
hecho, en el Lacio coexistieron
varios dialectos latinos, hasta que el
de la ciudad hegemónica, Roma, se
impuso a los demás.
En este período –siglo v a.c.- la
península Itálica constituía un
verdadero mosaico lingüístico,
conformado tanto por lenguas
indoeuropeas (itálicas, ilirias,
célticas y griegas) como por otras
que no lo eran (etrusco, ligur y
púnico), distribuidas de la forma
siguiente: el latín se hablaba en el
Lacio; dos lenguas itálicas –el osco y
el uinbro- se hablaban en el sur y en
el nordeste de esta región,
respectivamente; el celta era la
lengua usada por los pueblos de las
llanuras continentales del norte de
Italia; una lengua del grupo ilirio –el mesapio- se hablaba en la región de la costa sur
del mar Adriático, y otra –el véneto-, en la zona del golfo de Venecia; el griego era la
lengua hablada en la Magna Grecia, denominación bajo la cual era conocido el
conglomerado de colonias griegas fundadas en las costas de la mitad oriental de
Sicilia y del sur de Italia, a partir del siglo VIII a.c.; los etruscos hablaban una lengua
no indoeuropea en los territorios noroccidentales de la península Itálica, al norte del
río Tíber, y en las costas de Córcega; el ligur, una lengua no indoeuropea de la que
apenas queda documentación, se hablaba en la zona del golfo de Génova; en la costa
occidental de Sicilia y en la isla de Cerdeña –territorios colonizados por los
cartagineses- se hablaba el púnico, un dialecto del fenicio. En el interior de Sicilia se
hablaba el sículo, una lengua itálica muy poco documentada.
5
Latín clásico (de mediados del siglo I a.c. hasta el año 14 d.c.): etapa de plena
madurez de la literatura y de la lengua latinas, que se convierte en lengua de
cultura de un imperio.
Latín posclásico (del año 14 d.C. al siglo II): etapa que marca un primer
período de decadencia, pese a que todavía se crean textos literarios dentro de
la gran tradición romana.
Latín tardío (del siglo II al siglo VII): etapa de progresiva desintegración del
latín durante la cual va a desaparecer como lengua hablada, en pro de la
aparición de las lenguas romances.
Latín medieval (del siglo VII al siglo XIV): etapa durante la cual el latín deja
de hablarse y pasa a ser sólo lengua escrita.
Latín humanístico (a partir del Renacimiento). Se trata del latín escrito y
hablado por los humanistas, quienes intentan recuperar la pureza del latín
clásico abandonando el latín medieval.
6
hablado, la conciencia de una lengua de la administración y de la enseñanza o las
relaciones estrechas, constantes y necesarias entre las distintas provincias.
De hecho, llegado el ocaso del Imperio romano, en el año 476, desaparece la principal
fuerza de cohesión
lingüística del latín,
y se produce su
fragmentación al
perder la función de
lengua de
comunicación y de
unión de todo el
territorio. Las
invasiones
germánicas acaban
con el Imperio y
conmocionan
profundamente sus
estructuras:
suprimen la
administración,
separan pueblos,
crean fronteras y, por
todas partes, la
lengua recibe toda
suerte de influencias
disgregadoras. Hacia
finales del siglo VIII
o principios del IX, el latín ya aparece fragmentado en numerosos dialectos,
denominados rusticae romanae linguae (para diferenciarlos del latín culto y de las
lenguas extranjeras) que se irán transformando en las lenguas románicas o
neolatinas. Son los nuevos idiomas hablados en la Romania desde el siglo X,
continuación del latín de los antiguos romanos.
7
ACTIVIDADES
1. Colorea el mapa de las lenguas romances. No olvides poner el nombre de cada
una en el lugar correcto.
2. Evolución del nombre latino de los días a varias lenguas romances (de
lunes a viernes). El nombre del sábado viene de la palabra judía sabbath que
significa “descanso”. El nombre del domingo viene de “ óra dominicus” (día del
señor) por influencia cristiana
Al castellano: Desaparece la palabra óra: por ej. Martis óra=martes
Al valenciano: Se cambia el orden latino y se juntan las dos palabras: por ej.
Martis óra pasa a óra Martis y después a dimarts.
Al francés: Se juntan las dos palabras: por ej. Martis óra=mardi
Al gallego: Como en castellano desaparece la palabra óra: ej. Martis óra=martes
Al italiano: Como en francés se juntan las dos palabras: por ej. Martis óra=mardi
Los días en inglés y alemán (lenguas germánicas).
Asignan los días a las mismas divinidades que los latinos.
Adaptan algunas divinidades latinas a sus propios dioses
-Identifican a Marte con Tui – Dien, un antiguo dios germano de la guerra
-Identifican a Mercurio con Wedn, un antiguo dios germano
-Identifican a Júpiter con Thor – Donner, dios germano de la meteorología
-Identifican a Venus con Freia, antigua diosa germana de la belleza
Día se dice day en inglés y tag en alemán
Los días en Castellano, Valenciano y Francés
martes mercredi dijous domingo miércoles mardi divendres jueves dilluns vendredi
dimecres dissabte sábado diumenge lundi dimarts viernes jeudi dimanche lunes samedi
8
Los días en Gallego e Italiano
xoves luns sabato martes venerdí martedí venres domingo lunedí mércores mercoledí
sábado giovedí doménica
Los días en Inglés y Alemán
Tuesday Freitag Monday Sunday Montag Dienstag Wednesday Samstag Friday Thursday
Donnerstag Saturday Sonntag
3. ¿De dónde era originario el pueblo indoeuropeo? ¿En qué época se cree que
vivió formando una única comunidad?
4. ¿Qué es lo que demostró el lingüista Franz Bopp? ¿Cómo se denomina el
método empleado por Bopp? ¿En qué consiste?
5. ¿Cuáles son las etapas que podemos distinguir en la historia del pueblo
indoeuropeo?
6. ¿Qué es el latín, considerado desde el punto de vista de su origen?
7. ¿Cuál era la lengua hablada en las colonias del sur de Italia? ¿Qué otra lengua
se hablaba también en esa parte de Italia?
8. ¿Qué pueblos no indoeuropeos vivían al norte de la península Itálica?
9. ¿Qué lenguas eran habladas en las colonias de Sicilia?
10. ¿Qué aspecto importante podemos destacar relativo al proceso de asimilación
del latín por parte de los distintos territorios del Imperio?
11. ¿Qué es el latín tardío? ¿Y el latín humanístico?
12. ¿Qué se entiende por latín vulgar? ¿Por qué razón resulta tan importante
como el latín literario?
13. ¿Qué medidas tomaban los romanos a fin de romanizar un territorio
concreto? ¿De qué modo tales medidas afectaban a las lenguas autóctonas?
14. ¿Qué característica peculiar presentaba el latín vulgar hablado en todos los
rincones del Imperio?
15. ¿Qué supuso, bajo el punto de vista lingüístico, el fin del Imperio romano?
16. ¿Qué son las lenguas románicas o romances?
9
17. Relaciona correctamente las palabras de las tres columnas: la primera de ellas
corresponde a distintos grupos lingüísticos; la segunda, a lenguas antiguas y
la tercera, a lenguas modernas de la familia indoeuropea:
itálico gálico bengalí
griego antiguo búlgaro armenio moderno
céltico véneto albanés
armenio gótico catalán
ilirio avéstico neerlandés
hindi tracio letón
báltico osco macedonio
germánico sánscrito afgano
eslavo micénico irlandés
iránico prusiano griego moderno
18. Indica, Iínea por línea, cuál es la lengua o dialecto románico que no tiene
relación con los otros tres por lo que al grupo al que pertenece se refiere:
lemosín, provenzal, francés, aranés
bable, leonés, castellano, catalán occidental
sardo, friulano, italiano, dálmata
gallego, catalán oriental, aragonés, portugués
florentino: romano, rumano, veneciano
10
Vocalismo
El sistema vocálico del latín es prácticamente idéntico al del castellano: cinco
fonemas vocálicos propiamente latinos (a, e, i, o, u) y uno proveniente del griego (y).
Hay que indicar, sin embargo, que en realidad había dos subsistemas o series
paralelas de vocales largas y de vocales breves que se representaban con las mismas
letras. En los libros de lengua, la cantidad larga se indica mediante el signo (-) encima
de la vocal correspondiente, y la cantidad breve, mediante el signo (˘).
Normas específicas de pronunciación
a: siempre es abierta y central (cast. pun,): casa, fama.
e/o: siempre son medianas, más bien cerradas que abiertas (cast. perro): ego,
mos, res.
i: puede ser vocal (cast. si): sitis, finis; o semiconsonante (cast. yogur): ius,
maior.
u: puede ser vocal (cast. pus): mus, ludus; semivocal (cast. cauto): laus, causa;
o semiconsonante (cast. huerto): uir, uiuus.
v: es una grafía convencional adoptada modernamente para señalar la u
semiconsonántica: uinum, inuentum, uarius.
y: (reproducción latina de la ípsilon griega (u). Se pronuncia como la u
francesa (fr. une, tu): perystilum, pyra.
Diptongos latinos. En el período clásico, solo quedaban en latín tres diptongos
propiamente dichos:
ae (caelum, Caesar)
oe (poena, moenia)
au (taurus, aurum)
Y también, eu en algunos monosílabos (neu, heu) y en términos de origen griego
(Europa).
Consonantismo
En la época clásica, el latín tenía los quince fonemas consonánticos que aparecen en el
esquema:
11
Normas específicas de pronunciación
c/g: siempre son oclusivas velares no aspiradas (cast. cabo, gato): genius, Gigantes,
cerebrum, circus.
h: es fricativa velar sorda, que seguramente se pronunciaba a modo de aspiración
muy suave. No se pronuncia: hora, trahere.
x: representación del grupo ks. Se pronuncia como la x castellana (cast. xilófono):
exitus, examen.
z: reproducción latina de la zeta griega (ζ). Se pronuncia como el grupo tz catalán
(cat. setze): zona, zelus.
s: siempre es sorda (cast. seso): solus, rosa.
12
13
NOCIONES GENERALES DE MORFOLOGÍA
1. Flexión y derivación
Flexión.
Derivación
Palabra flexiva.
Palabra no flexiva.
3. Elementos de la palabra
Raíz.
Tema.
Desinencia/s
14
CATEGORÍAS GRAMATICALES
1. La flexión nominal
Casos. Valores.
Número.
Género.
2. La flexión verbal
Persona.
Número.
Tiempo.
15
Modo.
Aspecto.
FRASES Y TEXTOS
Análisis sintáctico y traducción de las siguientes oraciones:
16
23. Senatus orationem Ciceronis audiet.
17
51. Tu laetus mala nostra rides.
Passiva
18
922. In hostium castris multae tabulae a legatis inuentae sunt
931. Rex Darius contra Graecos amicum suum misit, sed eius exercitus a Graecis
deletus est
937. Prometheus uinctus erat a deo Ioue in monte Caucaso ferreis catenis
19
943. Maxima debetur puero reuerentia
Relatiuum
769. Verba mea et Ciceronis de quibus iam tibi scripsit in libro sunt
770. Dicunt carmen quod mihi componis tenerum atque formosum esse
773. Illa pars urbis ab hostibus tenebatur quam nostri milites iam ceperant
776. Legiones Romanae saepe in eas regiones quas hostes tenebant profectae sunt
777. Post bellum senatus plebi auxilium quod petitum erat dedit
778. Opera magna illius imperatoris in libro de quo omnes loquebantur scripta erant
779. Poetae multi, quorum nomen tempus deleuit, carmina scripserunt pulcherrima
20
780. Nidos, quos ad fluminis ripas columbae fecerant, uentus deleuit
784. Sculptor Mineruae simulacrum fecit quo templum ornauit quod Athenienses illi
deae sacrauerant
791. Milites in flumine pontes fecerunt, quorum magna pars ab hostibus capta est
Infinitivum
21
459. Comitia Pontificem Maximum eligere non poterant
462. Omnis homo bona quaerit, sed non semper inuenire potest
22
480. Legati Caesari nuntiauerunt Ariouistum cum omnibus copiis appropinquare
492. Omnes homines bona quaerunt, sed non semper ea inuenire possunt
23
Participium
24
1129. Egressi ex oppido, milites affirmauerunt se nunquam hostes necaturos
1131. Equites, dicentes pedites flumen transire non poputisse, uicos deleuerunt quos
ceperant
1135. Hostes, copias nostras uidentes, omnibus suis relictis, terga uerterunt
25
1150. Ab imperatore ipso laudata, risit
1056. His constitutis rebus, signo iam profectionis dato, Pompeius ex eo loco copias
eduxit
1057. Coniuncto exercitu, Caesar Gomphos peruenit, quod est oppidum primum
Thesaliae uenientibus ab Epiro
1061. His rebus cognitis, dux legiones equitatumque uocari atque in itinere resistere
iubet
1064. Armis populo datis, omnes ciues pollicentur se semper rem publicam
defensuros
26
1066. Spe salutis omni amissa, milites qui pugnauerant se dederunt
1067. Hac oratione pronuntiata, qui in foro aderant dixerunt consules iam a senatu in
Galliam missos esse
1072. Germani, post tergum clamore audito, armis abiectis signisque militaribus
relictis, se ex castris eiecerunt atque ibi perierunt, oppressi ui fluminis
TESEO Y EL MINOTAURO
27
filiam pulchram quoque habebat, Ariadna nomine. Ariadna, magno amore Thesei
capta, Theseum servare constituit. Itaque Theseo longum filum dedit ut certam viam
ad portam Labyrinthi invenire posset. Theseus in Labyrinthum intravit atque
Minotaurum post longam pugnam gladio occidit. Deinde auxilio fili ad portam
Labyrinthi facile per venit atque e Labyrintho evasit. Ita Athenienses obsides a
saevitia monstri liberavit. Ariadna cum Theseo e Creta, patria sua, evasit, sed
Theseus nocte in insula Naxo Ariadnam reliquit atque in patriam suam navigavit.
Mane Ariadna, e somno excitata, Theseum in litore frustra quaesivit, multisque cum
lacrimis frustra vocabat, dum capillos vestemque scindebat maesta atque magna
aegritudine afflicta. Tunc Bacchus deus in insulam Naxum venit atque Ariadnam a
solitudine ac periculis liberavit. Postquam Theseus Ariadnam in litore deseruit ad
patriam vento secundo laetus navigabat. Aegeus, Thesei pater Athenarumque rex, de
altis saxis in mare prospiciebat, nam filium suum anxius opperiebatur. Iam Theseus
patriae suae litoribus appropinquabat, cum pater Aegeus atra vela navigii conspexit.
Theseus enim non mutaverat atra vela candidis velis ut victoriam nuntiarent. Itaque
Aegeus pater mortem filii ex atro colore velorum putavit atque dolore amens sta- tim
de alto saxo in mare se proiecit. Ex eo tempore Graeci mare, ubi Aegeus mortem
invenit,"mare Aegeum" nominaverunt. Post Aegei mortem, Theseus rex Athenarum
fuit multosque per annos magna sapientia patriam suam rexit.
NIOBE
28
DÉDALO E ICARO
Daedalus, vir magni ingenii, in insula Creta exsulabat. Ibi Cretae tyrannus Daedalo
hospitium praebuit, atque Daedalus magnum Labyrinthum tyranno aedificavit. Sed
postea tyrannus Daedalum cum filio in Labyrintho inclusit. Tunc Daedalus alas
pinnis et cera fecit et umeris aptavit. Deinde cum filio evolavit. Puer alas in caelo
agita bat, sed alarum cera liquescit et miser puer in undas cadit. Interea Daedalus in
Italiam venit et in pulchro templo alas deis dedicavit.
ORFEO Y EURIDICE
Orpheus poeta feras etiam cantu suo domabat atque magna saxa lyrae suavitate
movebat. Eurydicam, pulchram feminam, in matrimonio habebat multumque
amabat. Orpheus beatus erat, sed vipera Eurydicam in prato mordet suoque veneno
propere necat. Eurydica in Inferos, mortuorum magna regna, descendit. Orpheus in
Inferos venit atque inter mortuorum umbras quaerebat Eurydicam suam. Postremo
etiam Proserpinam, Inferorum deam regnamque, suis verbis canoris movit.
Proserpina dea Eurydicam Orpheo reddit. Iam Orpheus Eurydicam ex Inferis in
terras secum ducebat laetusque erat. Orpheus ad Inferos respicere non debebat, sed,
magna cura motus, ad Inferos respexit. Tunc Eurydica in Inferos rursus descendit
atque in Inferis perpetuo mansit.
EL RAPTO DE PROSERPINA
Interea Ceres, cum filiam suam frustra quaereret, tandem taedas ignibus, qui ex
Aetnae vertice erumpunt, inflam mavit omnesque terras maesta peragravit. Noctu
flammiferas taedas gerebat; cum sol cetera sidera fugaverat, suam filiam rursus
quaerebat. Tandem Iuppiter, Cereris precibus fatigatus,fratri Plutoni iussit ut
Proserpinam ex Inferos dimitteret. Risit Inferorum rex, at Iovis mandatis paruit.
Statim Proserpinam ad se vocavit ac sic hortatus est: "i, Proserpina, ad matrem. Noli
29
maerere. Tibi inter inmortales bonus vir ero. Ego Iovis frater sum. Huc cum rursus
veneris, omnibus imperabis."
ORIGENES DE ROMA
Per decem annos Graeci cum Troianis pugnaverunt quia Paris, filius Troianorum
regis, rapuerat Helenam, uxorem Menelai, rex Spartanorum. Graeci Troiam saepe
oppugnaverant, sed oppidum expugnare non potuerant. Graeci magnum equum
ligneum fecerunt. Multi viri armati intus latebant. Equus ante portas Troiae
collocatus est, sicut donum deae Minervae. Graeci autem deponere arma
simulaverunt atque in insulam Tenedum, proximam Troiae, navigaverunt.
Iam tota urbs flagrabat. Iuppiter pium Aeneam monuit: Salutem quaere, fuge, et
Penates Troiae in alienas terras porta. Aeneas imperio Iovis paruit et suos deosque
Penates in naves imposuit.
Venti ad insulam Delum naves gesserunt, ubi deus Apollo semper cultus erat pie.
Aeneas enim consulere potuit deum. Aeneas tremens hanc vocem Apollinis audivit:
Navigate in Italiam ibique novas sedes quaerite. Multos labores vobis Iuno imponet,
sed Venus, mater tua, numquam vos deseret. Troiani, ita confirmati, rursus mare
petierunt. Post longos errores pervenerunt in Italiam. Prima castra in Latio posita
sunt. Ibi regnabat Latinus et incolebant Latini.
Aeneas et Troiani praedam ex agris latinis capiebant. Latinus rex cum armatis
concurrit. Instructae erant acies. Priusquam signa proelii darent, Latinus Aeneam
vocavit ad conloquium. Latinus Aeneam rogavit: unde venitis?, cur domo
30
discessistis?, cur Latium quaesivistis? Aeneas Latinum non celavit originem divinam
atque fugam ex Troia incensa.
3. At, totis fere a fronte et ab sinistra parte nudatis castris, cum in dextro cornu legio
XII, et non magno interuallo ab ea septima constitisset omnes Neruii conferto agmine
ad eum locum contendunt.
4. Caesar, cum hostes in nostris castris uersari uidisset, omni equitatu ad utramque
partem munitionum disposito, proelium committi iubet.
5. Vbi prima impedimenta nostri exercitus ab hostibus qui in siluis adbiti latebant
uisa sunt, subito omnibus copiis prouolauerunt impetumque in nostro equites
fecerunt.
31
7. Caesar, etsi uidebat fore idem quod superioribus diebus acciderat, tamen legiones
in acie pro castris constituit. Commisso proelio, diutius nostrorum militum impetum
hostes ferre non potuerunt ac terga uerterunt.
8. Eodem die legati, ab hostibus missi, ad Caesarem de pace uenerunt. His Caesar
numerum obsidum quem ante imperauerat duplicauit eosque in continentem adduci
iussit.
10. Hoc facto, duabus legionibus in castris relictis, quas proxime conscripserat,
reliquas legiones pro castris constituit: deinde uidit ab hostibus legiones premi.
11. Cum celeriter nostri arma cepissent atque Hispanis equitibus emissis, equestri
proelio superiores fuissent, hostes ab oppugnatione suos reduxerunt.
12. Tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut, ea nocte, cum Volusenus cum
equitatu ad castra uenisset, fidem non faceret Caesarem adesse cum incolumi
exercitu.
32
Flexión de los nombres
Temas en -ole
Temas e n -a
rosa, -ae f.
singular plural
~orn. rosa rosae
voc. rosa rosae
AC. rosam rosas
Gen. rosae rosarum
Dat. rosae IOS~S
Ab. rosa rosis
- FLEXIÓN DE LOS NOMBRES
ops, opis f.
singular plural singular plural
~ e m a en
s consonante no oclusiva
cadauer, -eris n.
singular plural singular plural
Nom. cadaver cadavera Nom. flos flores
Voc. cadaver cadavera Voc. flos flores
Ac. cadaver cadavera Ac. florem flores
Gen. cadaveris cadaverum Gen. floris florum
Dat. cadaveri cadaveribus Dat. flori floribus
Ab. cadavere cadaveribus Ab. flore floribus
Temas e n -i
Temas e n -u
Temas e n -e
singular plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. altus alta altum alti altae alta
Voc. alte alta altum alti altae alta
Ac. altum altam altum altos altas alta
Gen. alti altae alti altorum altarum altorum
Dat. alto altae alto altis altis altis
Ab. alto alta alto altis altis altis
niger, -gra,-grum
.. . . .. .. -
singular plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. niger nigra nigrum nigri nigrae nigra
Voc. niger nigra nigrum nigri nigrae nigra
Ac. nigrum nigram nigrum nigros nigras nigra
Gen. nigri nigrae nigri nigrorum nigrarum nigrorum
Dat. nigro nigrae nigro nigris nigris nigris
Ab. nigro nigra nigro nigris nigris nigris
miser, - a , -um
. . ...
singular plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. miser misera miserum miseri miserae misera
Voc. miser misera miserum miseri miserae misera
Ac. miserum miseram miserum miseros miseras misera
Gen. miseri miserae miseri miserorum miserarum miserorum
Dat. misero miserae misero miseris miseris miseris
Ab. misero misera misero miseris miseris miseris
Temas en -i
fortis, -e
singular plural
masc./fem. neutro masc./fem. neutro
N. V. fortis forte fortes fortia
Ac . fortem forte fortes fortia
Gen. fortis fortis fortium fortium
Dat. forti forti fortibus fortibus
Ab. forti forti fortibus fortibus
prudens, -ntis
.- ... ..- -
singular plui-al
masc./fem. neutro masc./fem. neutro
N.V. prudens prudens prudentes prudentia
Ac. prudentem prudens prudentes prudentia
Gen. prudentis prudentis prudentium prudentium
Dat. prudenti prudenti prudentibus prudentibus
Ab. prudenti (-e) prudenti prudentibus prudentibus
Temas en consonante
uetus, -eris
singular plural
masc./fem. neutro masc./fem. neutro
N.V. vetus vetus veteres vetera
Ac. veterem vetus veteres vetera
Gen. veteris veteris veterum veterum
Dat. veteri veteri veteribus veteribus
Ab. vetere vetere veteribus veteribus
Pronombres demostrativos
Hic, haec, hoc
-
sihguiar plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. hic haec hoc hi hae haec
voc. - -
Ac. hunc hanc hoc hos has haec
Gen. huius huius huius horum harum horum
Dat. huic huic huic his his his
Ab. hoc hac hoc his his his
Pronombres anafóricos
is,ea, id .
ni-------.--.^
, ----F...-. --. . ...* --=. ; -.--... , .-, -..-=- .-.-* ;
; . ..- --
singular plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. is ea id ei eae ea
voc. - - - -
Ac. eum eam id eos eas ea
Gen. eius eius eius eorum earum eorum
Dat. ei ei ei eis eis eis
Ab. eo ea eo eis eis eis
F L E S I ~ NDE LOS PRONOMBRES
singular plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. ipse ipsa ipsum ipsi ipsae ipsa
voc.
Ac. ipsum ipsam ipsum ipsos ipsas ipsa
Gen. ipsius ipsius ipsius ipsorum ipsarum ipsorum
Dat. ipsi ipsi ipsi ipsis ipsis ipsis
Ab. ipso ipsa ipso ipsis ipsis ipsis
Pronombre relativo
qui, quae, quod
-
. sing&ar plural
masculino femenino neutro masculino femenino neutro
Nom. qui quae quod qui quae quae
voc.
Ac. quem quam quod quos quas quae
Gen. cuius cuius cuius quorum quarum quorum
Dat. cui cui cui quibus quibus quibus
Ab. qu0 qua qu0 quibus quibus quibus
Pronombre interrogativolindefinido
quis, quid
masc./fem. neutro
Nom. quis quid
voc.
Ac. quem quid
Gen. cuius cuius
Dat. cui cui
Ab. que qu0
APÉNDICE GRAMATICAL
eram essem
.
eras esses
E -
2 erat esset
eramus essemus
: z
a. eratis essetis
erant essent
l 1 l Xl
ero -urum
eris esto fut -uram esse fut -ura esse
erit
erimus
2 eritis estote
erunt sunto
fueram fuissem
L
a fueras fuisses
W
n fuerat fuisset
I
fueramus fuissemus
fueratis fuissetis
3
a fuerant fuissent
m
fuero
o fueris
K
3 fuerit
F
2 fuerimus
fueritis
fuerint
- CONJUGACIÓNDE LOS VERBOS
UI
para habe duc(e) audi
W
V)
parate habete ducite audite
n
5
K
W
n parato habeto ducito audito
z parato habeto ducito audito
3
l-
paratote habetote ducitote auditote
paranto habento ducunto audiunto
Tiempos personales del tema en perfecto (perfectum)
Voz activa
- paraveras
paraverat
habueras
habuerat
duxeras
duxerat
audiveras
audiverat
- 2
3
paraveramus habueramus duxeramus audiveramus
5:
3
paraveratic habueratis duxeratis audiveratis
J
n paraverant habuerant duxerant audiverant
z paraverimus
paraveritis
habuerimus
habueritis
duxerimus
duxeritis
audiverimus
audiveritis
paraverint habuerint duxerint audiverint
W
parare habere ducere audire
. E
0
2
B
P: paramini habemini ducimini audimini
P
2
w
& o parator habetor ducitor auditor
E . 5 parator habetor ducitor auditor
LL
parantor habentor ducuntor audiuntor
Tiempos personales del tema de perfecto (perfectum)
Voz pasiva
NOTA: Por simples razones de presentación, hemos conjugado las formas de los tiempos del tema de perfecto con las for-
mas masculinas de los participios de los verbos de los modelos, pero hay que tener presente que el participio tiene seis formas
(dos nominativos, singular y plural, para cada uno de los tres géneros) a fin de poder concertar correctamente con su sujeto.
'">
.,-O -
CONJUGACIÓN DE LOS VERBOS
Irmas no personales
Infinitivos
1.a conj. 2." conj. 3." conj. 4." conj.
FLi i unu
paratum iri habitum ir¡ ductum ir¡ auditum ir¡
Pasivo
parandum esse habendum esse ducendum esse audiendum esse
Participios
1 .a conj. 2." conj. 3."conj. 4." conj.
..
PRESENTE Activo parans, -ntis habens, -ntis ducens, -ntis audiens, -ntis
PERFECTO-Pasivo paratus, -a, -um habitus, -a, -um ductus, -a, -um auditus, -a, -um
e'JTURO- .: Activo paraturus, -a, -um habiturus, -a, -um ducturus, -a, -um auditurus, -a, -um
Supino
1."conj. 2." conj. 3." conj. 4." conj.
Ac. paratum habitum ductum auditum
Gerundio
1 ."conj. 2." conj. 3." conj. 4." conj.
C. (ad) parandum (ad) habendum (ad) ducendum (ad) audiendurn
Gerundivo
."
1 conj. 2." conj. 3." conj. 4." conj.
parandus, -a, -um habendus, -a, -um ducendus, -a, -um audiendus, -a, -um
-
Sintaxis de los casos
CASOS FUNCIONES
1 Sintaxis oracional
c
cadaver -eris n .: cadávei..
carmen -inis n .: poeina, canción.
caro carnis f.: carne.
carpentum -i 11 .: cal-ro.
dido.
cervix -icis f.: nuca, cuello.
cervus -i 177 .: ciervo.
cado cecidi casum 3 tr.:caer. carpo -psi -ptum 3 tr..: coger. ceteri -ae -a:el resto, los demás.
caecus -a -um:ciego. carrus -i r i l . : carro. charta -ae f.: papiro, escrito.
caedes -is f.: inatanza. carnicería. Carthaginiensis -e:cartaginés. chorus -i 171 .: c01.0.
b ,)- ,-1
o
I
I
cibus -i 171.: alimento. collis -is m .: collado, colina, altura. complures -plura:n~uchos,nuine-
Cicero -onis m .: Cicerón. colloco 1tr.:colocar. rosos.
cinis -eris 177.:ceniza. colloquium -ii 17 .: conversación. compluvium -ii 17 .: coinpluvio,
cippus -i m.: menhir. colloquor, -1ocutus surn 3 dep. compono -posui -positum 3 tr.:
circa prep.: alrededor, cerca de. inlr.:conversar, hablar. reunir, componei; arreglar.
circiter ciclu.: aproximadamente. collum -i 11.: cuello. comprehendo -prehendi -pre-
circulus -i m.: círculo. colo colui cultum 3 tr..: cultivar, h e n s u m 3 tr.: cogei; apoderai-
circum prep.: alrededor. a lino y cuidar, habitar, venerar. se de.
otro lado. colonia -ae f : :colonia. comprimo -pressi -pressum 3 Ir-.:
circumdo -dedi -datum 1 tr.: po- colonus -i m.: colono. comprimir. apretar, cerrar, estre-
ner alrededor, rodear. color -oris m.:coloi: char.
circumeo -ii -itum irr. iutr-.: ir columba -ae f'.:paloma. concedo -cessi -cessum 3 tr..: reti-
alrededor; rodear. hacer la ronda. columna -ae f.: colun~na. rarse, conceder.
circumsto -steti - 1 tr.: rodea? coma -ae f.: cabellera. concha -ae f.: concha.
cercar. comedo -edi -esum 3 Ir.:comer. concilium -ii 1 7 . : reunión, asanl-
circumvenio -veni -ventum 4 tr.: comes -itis m.:conlpaiiero. blea.
rodear, envolver. comicus -a -um:cómico. concito 1 tr.:agitar, excitar.
circus -i m .: círculo, circo. comitatus -us nz.:acoinpai-iainien- conclave -is n .: habitación.
cisterna -ae f.: cisterna. to, comitiva, séquito, grupo. concordia -ae r.: concorclia,
cito adu.: rápidamente. comiter adu.: amablemente, benig- acuerdo.
civilis -e:civil. namente. concubina -ae f.: concubilla.
civis -is nt.: ciudadano. comitia -orum rr. pl. :comicios. concurro -curri -cursum 3 intr:
civitas -atis f.: ciudad, ciudadanía. comitialis -e:comicial. acudir. atacar.
clades -is f.: desastre, derrota. comitor 1 dcp. ti'.:acompai-iar. concutio -cussi -cussum 3 ti..:agi-
clam adu.: a escondidas de, furtiva- commeatus -us m.: aprovisiona- tar, sacudir, conmover, turbar.
mente. miento, víveres. condemno 1 tr.:condenar.
clamo 1 tr.:gritar, d a r voces. commemoro 1 tr.:recordar. condicio -onis f.: condición, estado.
clamor -oris m.: griterío, grito. commendo 1 tr.:encargar. conditor -oris n7 .: fundador.
clarus -a -um: claro, conocido, fj- commercium -ii n.: comercio, ne- condo -didi -ditum 3 tr.:f~indar.
moso. gocio. conduco -duxi -ductum 3 ti,.:reu-
classis -is f : :armada, flota. commilito -onis 171.:compañero de nir.
claudo clausi clausum 3 tr.: armas. confero conferre contuli colla-
cerrar. comminus aclu.: de cerca, cuerpo n t u m irr. tr.: llevar, dirigirse a ,
clavis -is f.: llave. cuerpo. comparar.
clavus -i m.: clavo. committo -misi -missum 3 Ir.: conficio -feci- f e c t u m3 tr.: hacer,
clemens -ntis:clemente, indulgente. erilpezar, enfrentar, cometer, en- terminar;pas.: estar abatido.
cliens -entis 172.:cliente. tablar (combate). confido, -fisus sum 3 selnidep.
clipeus -ei m.: escudo. commodus -a -um: conveniente, irztl-.:confiai-.
Cnaeus -i nz.: Gneo. cómodo. confiteor, -fessus sum 2 dep.:
codex -icis m.: libro. communico 1tr.: compartir, inez- confesar, declarar.
coepi coeptum 3 def.: empezar. clar. confodio -fodi -fossum3 tr.: atra-
coeiceo -ercui -ercitum 2 tr.:con- communio 4 fr.: fortificar. coiis- vesai; traspasar.
tener, encerrar, reprimir. truir. confundo - f u d i- f u s u m3 tr.: mez-
cogito 1 tr.: pensar. communis -e:comúil, ordinario. clar, confundir.
cognitus -a -um:conocido. comoedia -ae f.: cori~edia. congredior, -gressus surn 3 dep.
cognomen -inis rz.: sobrenombre, comparo 1 tr.:preparar, con~parar. iizlr.:encontrarse.
apodo, nombre. compello -puli -pulsum 3 tr.:jun- congressus -us 171 .: encuentro.
cognosco -gnovi -gnitum 3 tr.: tal; reunir, obligar. forzai: conicio -ieci -iectum 3 tr.:arrojar.
conocer, reconocer. comperio -peri -pertum 4 tr.:des- coniugium -i 17 : inatrimonio.
cogo coegi coactum 3 tr. reunir, cubrir. coniungo -iunxi -iunctum 3 tr.:
obligar. complector, -plexus s u m 3 dep. unir.
cohors -0rti.s f.: cohorte. tr.:abrazar. coniuratio -onis f.: conspiración.
collega -ae m.: compañero, colega. compleo -plevi -pletum 2 tr.: coniux-ugisn~. y f.: inarido, mujer.
collegium -ii 12.: colegio. llenar. conor 1dep. Ir.: inteiltai:
0.7 ,
.,,h
onscius -a -um:conocedor. copia -ae f.: abundancia; pl.: tro- cupiditas -atis f.:deseo, pasión.
conscribo -scripsi -scriptum 3 pas, riquezas. cupidus -a -um: deseoso, ansioso,
tr.: alistar. coquo coxi coctum 3 tr.: cocer, ávido.
consensus -us r77,.: acuerdo, con- cocinar. cupio -ivi -itum 3 Ir..:desear.
senso. cor cordis n .: corazón. cur adu.: ¿por qué?
consentio -sensi -sensum 4 it~tt..: coram p7,ep.:en presencia de. cura -ae f : : cuidado, atención.
estar de acuerdo. cornu -us 12.: cuerno, ilanco. curia -ae f.: curia.
consequoi-, -secutus sum 3 dep. corona -ae f.: corona. curo 1tr.: cuidar, preocuparse.
Ir-.: seguir, coiiseguir, alcanzar. coi-pus-oris n .: cuerpo. curro cucurri cursum 3 itztt..:
conservo 1tr..: salvaguardar. corvus -i 112.: cuervo. correr.
consilium -i /L.: consejo, decisión. corylus -i f.: avellano. curruca -ae f.: carroza.
consisto constiti - 3 ir~tt,.:dete- cotidie adu.: cada día. currus -US tn.:carro.
nerse. cras c~du.: inafiaiia. cursor -oris tn.: corredor, mensa-
conspectus -us n i . : vista, mirada. crassus -a -um: grasiento, gordo, jero.
conspicio -spexi -spectum 3 tr.: grueso. cursus -US 172.: curso, carrera,
mirar. crastinus -a -um: del día de ma- rumbo.
conspicuus -a -um: visible, ilota- liana. curvus -a -um: curvo, encorvado,
ble. creber -bra -brum:frecuente. torcido.
constans -ntis: constante. credo -didi -ditum 3 Ir.: creer. custodia -ae f.: guarda, guardia,
constantia -ae f.:constancia. creo 1ti..: crear, proclucii~,nombrar. protección.
constituo -ui -utum 3 tr..: estable- crepido -inis rrz.: margen, borde custodio 4 tr.: guardar, vigilar, pro-
cer, decidir. (del caiiiino, de la calle). teger.
consto -stiti - 1iilti..:constar. cresco crevi cretum 3 iiiti..:crecer. custos -odis rn.: guarda, protector.
consuetudo -inis j:: costuinbi-e. crimen -inis 12.: acusación, incul- Cybele -is f.: Cibeles.
consul -is m.: cóiisul. pación.
consularis -e:consular. crinis -is in.: cabello, cabellera.
consulatus -us rn.: consulado. ciudelis -e: cruel, iiihuinano.
consulo -sului -sultum 3 tr..: con- crudelitas -atis f.: crueldad. ?!!
sultar, deliberar, decidir. crudus -a -um:crudo, sangrante. damno 1tr-.: condenar.
contendo -tendi -tentum 3 ii~tr.: cruentus -a -um: ensangrentado, damnum -i /L.: clalio, perjuicio.
disputar, luchai., dirigirse a . sanguinario. d e pr-ep.:de, desde, referente a .
contentus -a -um:coiitento. cruor -oris 7 1 .: sangre (derramada). dea -ae j.:diosa.
conticeo -ticui -2 irztr.:callar. crus cruris 11.: pierna. debeo 2 tl-.: deber, estar obligado.
continens -ntis f.: continente. crux crucis f:: cruz. debilis -e: débil.
continenter adu.:continuamente. cubiculum -i i?.: dormitorio, al- decedo -cessi -cessum 3 iiztr..:
contineo -tinui -tentum 2 tr..: con- coba. inarcharse, alejarse, retirarse.
tener, mantener. cubile -is rz.: cama, lecho, guarida, decem pr-orz.ii~decl.: diez.
contio -onis f.:asamblea. inoracla. decerno -crevi -cretum 3 tr.:deci-
contra pr.ep.:eilfrente de, contra. cubo -ui -itum 1iiztr.:estar echado dir, fijar, decretar.
contrarius -a -um: contrario, o tendido, dorinir. decet decuit -2 irnpers.:ser apro-
opuesto. culina -ae f.: cocina. piado, convenir, ser conveniente.
controversia -ae f:: discusión. culpa -ae f::culpa. decimus -a -um: décimo.
contubernium -ii 12.:contubernio. culter -tri 112.: cuchillo. decipio -cepi -ceptum 3 tr-.: enga-
convenio -veni -ventum 4 tr..: reu- cultus -us 112.: cultivo, cuidado, cul- fiar, clefi~auclar.
nirse, llegar a un acuerdo. tura. declaro 1tr.: declarar.
conventus -us in.: asamblea, co- cum prep.: con. decorus -a -um: decoroso, conve-
inuilidad. cum coizj.: puesto que, cuando, niente.
converto -verti -versum 3 tr.:vol- aunque. decrepitus -a -um: decrépito.
ver, d a r una vuelta, dirigir, tra- cunctor 1dep. intr-.:vacilar, dudar, decumanus -i rn.: clecun~ailo.
ducir. titubear. decurro -curri -cursum 3 ~ i l t i . . :
conviva -ae 111. 3 7 f.: convidado, cunctus -a -um: todo entero. bajar corriendo.
comensal. cuneus -i 171.: sector (de uila gra- decus -oris 12.:adorno, gloria.
convivium -ii 11 .: ágape, banquete. dería). deditio -onis J:: rendición, capitu-
convoco 1ti..: coilvocar. cuniculus -i trr.: coilejo, túilel. lacióil.
'j?!I
d e d o -didi - d i t u m 3 tt..: entregar, d e u s -i tn.: dios, divinidad. d i s s u a d e o -cuasi - s u a s u m 2 tr.:
i.eildirse. deversorium-ii t i . : posada, iilesóil. disuadir, desaconsejar.
d e d u c o -duxi - d u c t u m 3 tt-.:sacai; d e v i n c o -vici - v i c t u m 3 tt..:vencer: d i s t r i b u o -bui - b u t u m 3 tt..:distri-
liacer bajar, guiar. someter. buir, repartir.
d e f e c t i o -onis f.: deserción, trai- d e x t e r -a -um:derecho. d i u adi:.:largo tieiiipo, tiempo ha.
ción. Diana -ae f.: Diana. diutiiis adu.: inás tieinpo, n~Asrato.
d e f e r o -tuli -1atum irt,.: llevar, d i c o d i x i d i c t u m 3 tt..: decir, afir- divei.sus -a - u m :diverso, opuesto.
bajar. mar. d i v e s -itis:rico, opulento.
d e f i c i o - f e c i - f e c t u m 3 tr.: sepa- d i c o 1 tr.: dedicar, consagrar. d i v i d o -visi - v i s u m 3 tr.: dividir.
rarse, faltar, abandonar. dictator-oris 172.: clictadoi: d i v i n u s -a -um:divino.
deicio -ieci - i e c t u m 3 tr.: echar, dictatura -ae f.: dictadura. divitiae - a r u m f: pl.: riquezas.
expulsar. d i c t u m -i tz.:proverbio, sentencia. d i v u m -i t z . : aire libre, cielo.
d e i n c e p s adu.: a continuación. d i e s -ei I ~ Z y. f.: día. d i v u s -a - u m :divino.
d e i n d e adv.:después. luego. d i f f i c i l i s-e:difícil. d o d e d i d a t u m 1 tr.: dar, conceder.
deleo -evi - e t u m 2 h..:destruir. d i f f i c u l t a s-atis f.:dificultad. d o c e o docui d o c t u m 2 fr.: inos-
delibero 1 tt,.:deliberar. d i f f i d o , - f i s u s s u m 3 setnidep. trar, ensellar.
delicatus -a -um:delicado. itztt..: desconfiar, desesperar. docilis -e:dócil. flexible.
deligo -1egi -1ectum 3 tr-.:elegir. d i g i t u s -i rn .: dedo. d o c t u s -a -um:sabio, instruido.
d e m i t t o -misi - m i s s u m 3 tr.:bajar. dignitas -atis f:: dignidad. doleo 2 itztr.: doler. tener dolor,
d e m u m udc.: precisaniente, por d i y u s -a - u m :digno. laiilentar.
fin, por último, en una palabra. diligens -ntis: cumplidor, diligen- d o l i u m -ii 11 .: tinaja, barril, cuba.
d e n a r i u s -ii rn.:denario (inonecla). te, cuicladoso. dolor -oris nz .: dolor, padecimiento.
d e n i q u e udu.: finalmente, por fin, diligentia -ae f.:diligencia. aten- d o l u s -i nz.: engaño, fraude.
en suina. ciOil. d o m e s t i c u s -a - u m : doméstico, de
d e n s - n t i s nz.:diente. diligo -1exi -1ectum: amar, consi- la casa.
d e n s u s -a -um:denso, espeso. derar. d o m i c i l i u m -ii tz.: doiliicilio, mo-
depello -puli - p u l s u m 3 tr-.:recha- d i m i c o 1 intr.: coinbatir. rada.
zar, alejar. d i m i d i u s -a -um:medio. d o m i n a t i o -onis f : : poder absolul;~.
d e p o n o -posui - p o s i t u m 3 ti-.: d i m i t t o -misi - m i s s u m 3 tr.: d o m i n u s -i nz.:señor, dueño.
depositar, renunciar. enviar, dejar escapar. d o m u s - u s f.: casa.
d e s c e n d o -scendi - s c e n s u m 3 dirigo -rexi - r e c t u m 3 tr.: dirigir. d o n e c cotzj.: mientras, hasta que.
Ititr.: bajar. d i r u s -a -um: siniestro, d e mal d o n o 1tr..:otorgar, ofrecer, regalar.
describo -scripsi - s c r i p t u m 3 ti*.: agüero. d o n u m -i tz.: regalo, ofrenda.
describir, rcdactar, trazar. discedo -cessi -cessum 3 itzli..:ale- d o r s u m -i 12 .: dorso, espalda, lomo.
d e s e r o - s e m i - s e r t u m 3 ti..: dejar: jarse. separarse, abandonar. d o r m i o 4 itztr.:dorinii..
abandonar. disciplina -ae f.: disciplina. d r a c h m a -ae f.: dracina (~iloneda).
d e s i d e r i u m -i n.:deseo. discipula -ae f.: discípula, alumna. d i u i d a -ae ni .:druida.
desidero 1tt..: desear. discipulus -i tn .: discípulo. alumno. d u b i t o 1tr.: dudar.
desidia -ae f.: pereza, desidia. disco didici -3 h.:aprender. d u b i u m -ii n .: duda.
d e s i g n o 1tr.: designar, trazar. discordia -ae f : :discordia. d u b i u s -a - u m : dudoso, incierto,
d e s i n o -sii - s i t u m 3 intr.: dejar de, d i s c r i m e n -inis tz .: situación cri- indeciso.
renunciar. cesar. tica. d u c o d u x i d u c t u m 3 tr.: conducir,
desisto -stiti - s t i t u m 3 itztt..:desis- d i s e r t u s -a -um:diestro. elocuente. llevar hacia.
tir, renunciar, abstenerse. dispergo -persi - p e r s u m 3 ti..:dis- dulcis -e:dulce, agradable.
d e s u m d e e s s e d e f u i irt.. itztr.: persar, esparcir. desplegar. d u m cotV.:niientsas. todavía. hasta
faltai-. displiceo -plicui -plicitum 2 intr: que.
d e s u p e r aclu.: de arriba abajo. desagradar. d u o -ae -o pr.: dos.
d e t e g o -texi - t e c t u m 3 tt,.: descu- d i s p o n o -posui - p o s i t u m 3 ttv.:dis- d u p l e x -icis:doble.
brir. poner, distrib~iir, ordenar. d u r u s -a -um:duro, riguroso.
d e t i n e o -tinui -tentum 2 tr.: de- d i s p u t o 1 tr.: disputar. discutir, d u u m v i r -i m .:duunviro.
tener. exponer. d u x d u c i s nz.: caudillo. guía, jefe.
d e t r a h o -traxi - t r a c t u m 3 ti..: d i s s e n t i o -sensi - s e n s u m 4 itltr.:
sacar: arrancar. disentir. estar en d e s a c ~ ~ e r d o .
d e t r i m e n t u m -i tt.: daño, perjuicio. dissimilis -e:diferente.
:;3u
m equitatus -us m .: caballería. llevar a término, llevar a cabo, exi-
-3 equus -i in .: caballo. g1r.
e =ex. ergo conj.: pues. exiguus -a -um:pequeiio, reducido,
ebur -O& 17 .: marfil. erigo -rexi -rectum 3 Lr.: poner de escaso.
ecce iiztei:~.: ;he aquí! pie, erigir, levantar. existimo 1ti..: considerar, juzgar.
edico -dixi -dictum 3 ti,.:anunciar. eripio -ripui -reptum 3 tr..: arre- exitium -ii iz.: destrucción, ruina.
edictum -i ti.: edicto. bata~ exitus -us in.:salida.
edo edidi editum 3 tis.:hacer salir, e r r o 1intr.: errar. exordium -ii it.: principio, origen.
d a r salida. divulga? publicar. el-1-01.-oris nz.:error, expeditio -onis f.: expedición.
edo edi esum 3 ti..: coiner. erudio 4 ti..: iiistruii,, educar. expello -puli -pulsum 3 ( l . . : expul-
edoceo -docui -doctum 2 ti..:ense- eruditus -a -um: sabio, erudito, sar.
ñ a r a fondo. docto. experimentum -i 12.: prueba, en-
educo 1tr.: educar, criar. erumpo -rupi -ruptum 3 i~ztr.: sayo.
educo -duxi -ductum 3 ti..: sacar, hacer salir con \~iolencia. experioi; -pertus sum 4 dep. tr.:
hacer salir. essedarius -ii r 7 2 . : solclado concluc- probar, experiinentar.
effectus -us 171.: ejecución, resul- to1- de un carro d e guerra. expleo -plevi -pletum 2 fr.: Ileiiai-,
tado. essedum -i 12.: carro de dos 1-uedas. coiiipletai:
effero eferre extuli elatum ir. esurio 4 inti..: tener hambre. explico 1ti..: desplegar.
ti..: llevar fuera, llevarse. et corG.:y, taiilbién, hasta. explorator -oris nz.: explorador.
efficio -feci -fectum 3 tis.:llevar a etenim coi~j.:en efecto. expugnatio -onis 6: asalto.
cabo, ejeculai; terininar. etiam coizj.: taiiibiéii, incluso. expugno 1ti..: asaltar.
effigies -ei f.: imagen, retrato, efi- Euboea -ae f.: Eubea. exquisitus -a -um:exquisito.
gie. etsi cor1.j.:aunque. exsilium -ii 1 2 . : destiei-ro.
effugio -fugi - 3 itzti..: huir, es- Europa -ae f.: Europa. exspectatio -onis f:: espera, deseo.
capar. evado -vasi -vasum 3 h t r . : esca- exspecto 1tr.: esperar.
effundo -fudi -fusum 3 tr.: verter. parse. exstinguo -stinxi -stinctum 3 fr.:
egeo egui -2 irstr.: carecer. eurus -i 1n.:euro. apagar, extinguir, borrar.
egestas -atis f.: pobreza, escascz, ex pwp.: de, desde. exsto -stiti - 1~iiti..: quedar.
privacióil. excedo -cessi -cessum 3 intr.: irse, exstruo -struxi -structum 3 tr.:
ego pi-012.: yo. abandonar, salir. levantar, coiisti-uir.
egredioi; egressus sum 3 dep. excidium -ii rl,.: destrucción. exterior -ius:exterior.
iizti..: salir. excipio -cepi -ceptum 3 ti..: reci- extra prep.: fuera de.
egregius -a -um:excelente. bir, recoger, sostener. extremus -a -um: extremo, el 61-
eicio -ieci -iectum 3 ti-.:expulsar. excito 1ti,.: poner en nioviiiiiento, timo, el que está al fin, la parte
elegans -ntis: elegante. despertar. final de.
elegantia -ae f.:elegancia. excludo -clusi -clusum 3 ti..: dejar exuo -ui -utum 3 ti..: sacar, quitar,
elephantus -i nz.: elefante. afuera, rechazar, impedir. despoja]., desnudar.
eligo -1egi -1ectum 3 h..:elegir. excubiae -arum f: pl.: guardia,
eloquentia -ae f.:elocuencia. centinela.
eminens-ntis:elevado, prominente. excursio -onis f.: salida, viaje,
emineo -ui -2 iriti..: sobresalir. iilcursióil.
emitto -misi -missum 3 ti..: hacer excutio -cussi -cussum 3 ti..: sacu- fabella -ae f : : historieta, piececilla
salir, ecliar fuera, dejar escapar. dir, hacer caer. d e teatro.
emo emi emptum 3 ti..: comprar. exedra -ae f.: salón. faber -bri m.: artesano, obrero.
Emporiae -arum f: pl.: Ainpurias. exemplum -i i7 .: ejemplo. fabrico 1tr.: hacer, fabricar.
enim coi~j.:en efecto, cierto, de exeo exire exii exitum ii.1.. ii7tr.: fabula -ae f.: fábula, cuento, pieza
hecho. salir. teatral.
ensis -is rn.:espada, macliete. exerceo 2 tr.: ejercer, practicar. facies-ei f.:cara, rostro, fisonoinía.
eo adu.: hacia allí. hacia allá. exercitatio -onis f : : ejercicio. facilis -e: f5icil.
eodem adv.: hacia el inisiilo lugar. exercitus -us rn .: ejército. facinus -oris 11 .: acción, criinen.
epistula -ae f.:carta. exhibe0 2 ti..:presentar, mostrar. facio feci factum 3 tr.: hacer.
eques -itis 171 .:jinete, caballero. exhaurio -hausi -haustum 4 ti-.: factio -onis f.: facción, grupo, par-
equidem aclv.: ciertarnei-ite, sin vaciar, apurar, agotar. tido.
duda alguna. exigo -egi -actum 3 ti..: expulsar, factum -i 12.: hecho, acción, acto.
;::1
U
facultas -atis f.: posibilidad, dispo- ficus -us f.: higuera, higo. formosus -a -um: bello, hern~oso.
nibilidad. fidelis -e: fiel, leal, sincero. fornax -acis f.: horno.
fagus -i f.: haya. fides -ei f.: fidelidad, lealtad, con- fornix -icis m .: arco, bóveda.
fallacia -ae f:: engaño. fianza, buena Se. fortasse adu.: acaso, quizá.
fallax -acis:engañador, pérficlo. fidus -a -um: fiel, seguro, lcal. forte ndv.:por casualidad.
fallo fefelli falsum 3 tr..: engañar. figo fixi fixum 3 tr..: clavar, fijar, fortis -e:fuerte. robusto, enérgico.
famulus -i m.: esclavo, criado. hundir, atravesar. fortitudo -inis f.: fortaleza, ener-
falso ndu.:falsamente, sin razón. figura -ae f.: figura, imagen. gía, valor.
falsus -a -um: falso. filia -ae f.:hija. fortuna -ae f.: fortuna, suerte.
falx falcis f.: hoz. filius-ii ni.: hijo. fortunatus -a -um: afortiinado,
fama -ae f.: fama, rumor, tradición. fingo finxi fictum 3 tr.: modelar, feliz.
fames -is f.: hambre. crear. formar, fingir. forum -i ri.: foro.
familia -ae f.: familia. finio 4 tr.: delin-iitai-,acabar. fossa -ae f.: foso, excavación, trin-
familiaris -e: familiar, íntirtio. finis -is m. y f'.:límite, téi-mino, fin, chera.
far farris iz.: trigo. fina1idad;pl.:fronteras. foveo fovi fotum 2 tr.: calentar,
farina -ae f.: harina. finitimus -a -um:vecino, liiiiítrofe, abrigar, proteger.
fas 17. indecl.:perinitido (porlosdio- contiguo. fi-agilis -e: frágil, quebradizo.
ses). fio, fieri, factus sum ir).. irilr..: fragilitas -atis f.:fragilidad.
fascia -ae f.: ropa interior. ser hecho, hacerse, suceder. acon- fragor -oris tn .: ruido, estruendo.
fascis -is m : haz;pl.:haces. tecer. frango fregi fractum 3 ti,.: rom-
fastigium -ii IL.: techo de doble pen- firmitas -atis f.: solidez, firmeza. per, quebrar.
diente. firmus -a -um: sólido, resistente. frater -tris 112.: hermano.
fastus -a -um: fasto (día). flagitium -i n.: infamia, crimen, fi-aternus -a -um: fraterno, frater-
fateor, fassus sum 2 dep. tr.: con- vergüenza, escándalo. nal.
fesar. flagito 1tr.: exigir. fraus fraudis f.: engaño, fraude,
fatigo 1tr.: agotar, fatigar. flagro 1 irztr.: ardei-, quemar. error.
fatum -i n .: fatalidad, destino, hado. flamen -inis in.: flainen (sacer- fraxinus -i f.: fresno.
fauces -ium f: pb.: garganta, paso dote). fremo -ui -itum 3 intr.:proclucir u n
angosto, desfiladero. flamma -ae f.: llartla, fuego. ruido sordo, resonar.
faveo favi fautum 2 intr.: ser fa- flavus -a -um:amarillo, rubio. frenum -i 12.: freno, brida.
vorable, f.avorecer. flecto flexi flectum tr.:doblar. frequens -ntis: nuineroso, concu-
favonius -ii 111.: favonio, céfiro. fleo -evi -etum 2 tr.: llorar. rrido.
favor -oris nz.: favor. flo 1 intr.: soplar. frequentia -ae f::afluencia, abun-
felicitas -atis f.: felicidad, suerte. floreo -ui -2 irltr.: florecer. dancia.
felis -is m.: gato. flos floris m.: flor. frequento 1tr.: frecuentar.
felix -icis: feliz, dichoso. fluctus -us m.: ola, oleada, oleaje. fretum -i rz .:estrecho.
femina -ae f.:m ~ i j e r . fluidus -a -um: flnido. frigidarium -i 71 .:frigidario.
femur -oris rz.: muslo. flumen -inis 11.: río. frigidus -a -um:frío, fresco.
fenestra -ae f.: ventana. fluo fluxi fluctum 3 irztr.: fluir. frigus -oris 11.: frío, fresco.
fera -ae f.: ficra. fluvius -ii rvr.: río. frons -ndis f.: fronda, follaje.
fere adu.: casi, poco m á s o menos. fodio fodi fossum 3 tr-.: cavar, frons -ntis f'.:la frcnte.
fero ferre tuli latum irr. tr-: lle- atravesar. fructus -us m .: fruto, ganancia.
var, soportar, propalar. foederatus -a -um: confederado, frugalitas -atis f.: inoderación.
ferocitas -atis f.: ferocidad. aliado. fruges -um f: pb.: productos, frutos.
ferox -cis: feroz, impetuoso. foedus -a -um: feo, repugnante. frumentum -i 12.: grano, trigo.
ferreus -a -um: de hierro. foedus -eris rz..: tratado, pacto, fruor, fi-uitus sum 3 dep. irztr.:
ferrum -i rt..: hierro. alianza. usar. gozar.
ferus -a -um: salvaje, feroz, fiero. fons fontis f.: fuente, inanantial. frustra adr..: e n vano, inútilmente.
ferveo ferbui -2 intr.: hervir. for, fatus sum 1dep. inti..: hablar, fuga -ae f.: hiiida.
fessus -a -um: cansado, fatigado. decir. fugax -acis:fiigitivo, fugaz.
festino 1 intr. y tr.: apresurarse: forma -ae f.: forma, configuración. fugio fugi -3 irztr.: huir.
acelerar. formica -ae f.: hormiga. fugitivus -a -um: f'iigitivo.
fetialis -is 117 .: fecial (sacerdote). formido -inis f'.: terror, iniedo, fugo 1tr..: poneren fuga, ahuyentar,
fibula -ae f.: broche, hebilla, grapa. temor, espanto. rechazar.
k>-
.,<,Lj
\IOC.G3ULARIO LAT~w- CASTELLANO
ilgeo fulsi - 2 intr.: brillar, res- generosus -a -um:generoso, noble. Hadriaticum -i n.: el Adriático.
plandecer. genius -ii nz.: genio. Hannibal -is tn.:Aníbal.
fulgor -oris m.: resplandor, brillo. gens-ntis J:: linaje,familia, pueblo, haruspex -icis 172.: arúspice, adi-
fulgur -uris n.: relámpago, rayo. raza. vino.
fulmen -inis n.: rayo, centella. genu -us n.: rodilla. hasta -ae f.: lanza.
fumus -i m.: h u n ~ o . genus -eris n.: género, linaje, estir- haud adu.: no.
funda -ae f.: honda. pe, tipo, clase. haurio hausi haustum 4 tr.: sa-
funditor -oris nz.: hondero. Germania -ae f:: Gerinania. car, extraer, apurar, consumir.
fundo fudi fusum 3 tr.: derramar, Germanus -a -um:germánico. Helvetii -orum 777. p l . : los helve-
verter, diseminar, esparcir, dis- gero gessi gestum 3 tr.: llevar, cios.
persar. llevar encima, hacer, llevar a cabo, herba -ae f.:hierba.
funebris -e:fúnebre. portarse bien. Hercules -is m.: Hércules.
fungor, functus sum 3 dep. intr.: gestus -us tn.: gesto, ademán. hereditas -atis f.: herericia.
cuinplir. gigno genui genitum 3 tr.: crear, heres -edis tn.: heredero.
fungus -i m.: Iiongo. engendrar. heri udu.:ayer.
cuerda.
funis -is tr~..: glacies -ei f::hielo. heus interj.: jeh!, ¡hola!
funus -eris n..:funeral. gladiator -oris nz.:gladiador. hiberna -orum n.: cuarteles de
fur furis m.: ladrón. gladius -ii nz.: espada. invierilo.
furca -ae f.:horca. glans -ndis f.: bellota. Hiberus -i m.: el Ebro.
furia -ae f.: furia. gloria -ae f.: gloria, fama. hic haec hoc pron.: este.
furor -oris m.: furor, locura, delirio. glorior 1dep. intr.: vanagloriarse. hic adu.: aquí.
furtivus -a -um: furtivo, oculto. gloriosus -a -um: glorioso, fanfa- hiemo 1intr.: pasar el in\iierno.
'
peregrinor 1dep. irrtr.: viajar. perterreo 2 tr: aterrar, llenar de plaustrum -i 11.:carro grande.
peregrinus -a -um: extranjero, espanto. plebeius -a -um: plebeyo.
forastero, no ci~idadano. pertinacia -ae f.:terquedad, obsti- plebs plebis f.:plebe.
perennis -e: duradero, inalterable. nación. plenus -a -um: lleno, repleto.
pereo perire perii peritum irr. pertinax -a&: terco, obstiilado. plerique pleraeque pleraque:
irztr.. nlorir, ir a la ruina. pertineo -tinui-2 irrtr..:extender- el iilayor número de, la iilayor
perficio -feci -fectum 3 tr.: terini- se, pertenecer. parte de.
nar, hacer. perturbo 1 tr.: perturbar, alterar, plerumque adu.:generalmente.
perfidia -ae f.: perfidia, mala le. confundir. pluit pluit irnpers.: llover.
perfidus -a -um:pérfido. pervenio -veni -ventum 4 ir~tr*.: plumbum -i 11.: ploino.
pergo perrexi perrectum 3 tr..: llegar. Pluto -onis nz.: Plutón.
dirigirse. proseguir hasta el fin, perverto -verti -versum 3 tr.: pluvia -ae f.: lluvia.
con t i m a r . re\iol\rei; trastornar, arruinar. poculum -i 11.:copa.
perhibeo 2 tr.: presentar, propor- pervius -a -um:accesible. podium -ii !L.: podio.
cionar, contar, decir. pes pedis rn .:pie. poema -atis ri.:poeina.
periclitor 1dep. intr-.:poner a prue- petasus -i n7 .: petaso. poena -ae f.:pena, casligo.
ba, experimentar, estar en peli- peto -tivi -titum 3 fr.: buscar, poeta -ae rn.: poeta.
gro. pedir, dirigirse, atacar. poetica -ae f : : poesía.
periculosus -a -um: peligroso. Petreius -i nr.: Petreyo. polio 4 tr.: pulir.
periculum -i 11.:riesgo, peligro. petulans -ntis: insolente. polliceor, pollicitus sum 2 dep.
peristylum -i 11 .: peristilo. petulantia -ae f.:insolencia. tr..: prometer.
peritia -ae f : pericia, talento. philosophia -ae f.: filosofia. pompa -ae f.:séquito, coii-iitiva.
peritus -a -um: entendido, conoce- philosophus -i 172.:filósofo. Pompeiani -orum 177. pl.: los pom-
dor, hábil, experto. pictor -oris rn.: pintor. peyanos.
permaneo -mansi -mansum 2 pietas -atis f.: piedad. Pompeii -orum f.: Poinpeya.
irrtr..: permanecer, durar, quedar- piger -gra -grum: perezoso, indo- Pompeius -ii rrr.: Poinpeyo.
se, perdurar. lente. pondo ndu.: de peso.
permitto -misi -missum 3 tr.: piget -uit-2 irn.l~ers.: dar asco,dis- pondus -eris rt.: peso.
dejar, hacer llegar, confiar, per- gustar. pon0 posui positum 3 tr.: colo-
mitir. pigritia -ae f.: pereza, desgana. car, disponer, poner.
permoveo -movi -motum 2 tr.: pila -ae f.: pelota. pons-ntis m.: puente.
conmover, iinpresionar, enlocio- pileus -i rn.: píleo (gorra). pontifex -icis rn .: pontífice.
nar. pilum -i 11.: lanza, \~enablo. popularis -is rn.: compatriota.
permulti -ae -a: inuchísimos. pilus -i rn.:pelo, cabello. populo 1tr.: devastar, asolar.
pernicies -ei f.: ruina, calamidad, pingo pinxi pictum 3 tr-.:pintar. populus -i nz.: pueblo.
perdición. pinus -i f.: pino. populus -i f : : Alamo.
peroro 1tr,.:terminar un discurso. pirata -ae rn,.: pirata. porcus -i rn.: puerco, cerdo.
perpauci -ae -a: muy pocos, muy pirus -i f : :peral. porro adu.:adelante.
poca gente. piscator -oris Irt.: pescador. porta -ae f:: puerta.
perpetuo adu.: continuamente. piscatorium -i 11.:pescadería. porticus -us f.: pórtico.
perpetuus -a -um: perpetuo, per- piscina -ae f.: piscina, estanque. porto 1tr..:llevar.
manente, eterno. piscis -is m.:pez, pescado. portus -us m.: puerto.
persequor, persecutus sum 3 dep. piscor 1dep. tr.: pescar. posco poposci -3 tr..: pedir.
tr.: perseguir. pius -a -um:piadoso. possideo -sedi -sessum 2 tr.: po-
persolvo -solvi -solutum 3 tr..: placenta -ae f.: torta, galleta, pas- seer, apoderarse de.
pagar. tel. possum posse potui irr: tr-.:poder.
persona -ae f.: personaje, máscara placeo 2 irztr.: deleitar, agradar. post prep.: después de, detrás de.
de actor. placidus -a -um:plácido, tranquilo. postea adu.: luego, después, en
perspicio -spexi -spectum 3 tr..: placo 1tr..: aplacar. seguida.
ver claramente, examinar. plaga -ae f.: golpe, herida. posterus -a -um: siguiente.
perspicuus -a -um: transparente, planities -ei f::llanura, explanada. postquam conj.: clespués que, lue-
evidente, ob17io. planus -a -um:plano, llano, liso. go que.
persuade0 -suasi -suasum 2 tr.: plaudo plausi plausum 3 fr.: postremo adu.: finalmente, en
persuadir, convencer. aplaudir, aprobar. resunien.
::11
postridie aclu.:al día siguiente. pi-aesentia -ae f.: presencia. pro pi-ep.:delante de, en defensa de,
postscaenium -i 11.: posceiiio; pl.: praesertim adu.: sobre todo. en lugar de.
bastidores. praesidium -ii ?L.:guarnición, probitas -atis f.:honradez.
postulo 1ti-.: pedir. guardia. protección. probo 1ti-.: probar, aprobar.
potens -ntis: poderoso. praestans -ntis: elniriente. probrum -i 12.: infamia, vergüenza.
potentia -ae f.: poder. praesto adu.: pronto a , presto. probus -a -um: lionrado, ínt.egro,
potestas -atis f.: potestad, poder praesto -stiti -statum 1iilti..: dis- bueno.
administrativo, facultad. tinguirse, sobresalir; iii2pei.s.:ser procedo -cessi -cessum 3 ii~tr.:
potio -onis f.: bebida, brebaje, preferible ser mejor. adelantar, avanzar, progresar.
poción. praesum praeesse praefui irr. proconsul -is i7z .: procónsul.
potior 4dep. intr.: apoderarse de. iirti..:presidir; estar delante de, al procul adu.:lejos, a lolejos, delejos.
potior -ius: me,jor, preferible. frente de. procumbo -cubui -cubitum 3
poto 1ti,.: beber. praetei. prep.: además de: fuera de. iizti..: postrarseoinclinarse, ecliar-
prae prep.: delante de. praeterea adu.: además. s e sobre el suelo.
praebeo 2 ti..: mostrar, presentar, praetereo -ire -ii -itum irr. iizli-.: procurro -curri -cursum 3 iizti-.:
proporcionar, dar. pasar por el lado. avanzai.corrienc10, ir corriendo.
praecedo -cessi -cessum 3 iizti..: praetor -oris in.: pretor. prodeo prodire prodii proditum
precedei; ir delante. praetorium -ii 12.:pretorio. iri.. iiztr.: acudil; avanzar, salir.
praeceptor -oris ln .: maestro. praetorius -a -um: pretoriano. prodigium -ii 12.: prodigio.
praeceptum -i i i .: precepto, orden. praetura -ae f.:pretura. proditio -onis f.:traición.
praecipio -cepi -ceptum 3 ti..: praevenio -veni -ventum 4 ti..: proditor -oris nz.: traidor.
iiiandar, aconsejar, enseiiai-. ponerse delante, prevenir. prodo -didi -ditum 3 tr.: d a r a
praecipito 1tr.: precipitar. prandeo prandi pransum 2 ti..: conocer, entregar a traición, trai-
praecipuus -a -um: principal. alinorzar. cionar, relatar.
praeclarus-a -um:muy claro, muy prandium -ii ?L.: almuerzo. produco -duxi -ductum 3 tr.:
fanioso. pratum -i 12.:prado. hacer avanzar. producir.
praeda-ae f.: botín, presa. pravus -a -um: perverso, depra- proelium -ii i c . : combate.
praedico -dixi -dictum 3 ti-.:pre- vado. profanus -i ~ 7 2 . :profano, sacrílego.
decir. precor 1clep. ti..: rogar, suplicar. profectio -onis f.:marcha, partida.
praeditus -a -um: dotado, provisto. prehendo -endi -ensum 3 tr.: profecto adu.: ciertamente, con
praedium -ii i i .: finca, propiedad. coge]., agarrar, atrapar. seguridad.
praedo -onis m.: ladrón, pirata. premo pressi pressum 3 ti..: profero proferre protuli prola-
praefectus -i in.: prefecto, jefe. apretar. tumiv. tr.:presentar. a p l a z q sacar.
praefero praeferre praetuli pretiosus -a -um: precioso, caro. proficiscor, profectus sum3dep.
praelatum iri.. tl-.:preferir. pretium -ii iz.: precio, valor. iiiti*.:pai-tir. marcharse, salir.
praeficio -feci -fectum 3 ti-.: prex precis f.: ruego, súplica, profiteor, professus sum 2 ciep.
encargar, poner al frente de. plegaria. ti-.:declarai-. confesar, reconocei-.
praemitto -misi -missum 3 tr.: pridie adu.: el día antes. progredioi-, progressus sum 3
enviar delante, enviar previa- primipilus-i in.:priinercenturión? dep.: avanzar, progresar.
mente. primipilo. prohibe0 2 tr.: apartar. obstaculi-
praemium-ii ? L . :preinio. primum c~cli).: primeramente. zar, impedir, prohibii:
praenomen -inis n.: nombre pro- primo adu.: en primer lugar. proicio -ieci -iectum 3 tr.: arrojar,
pio. primus -a -um: primero. echar lejos de sí.
praeparo 1ti*.:disponer, preparar. princeps -cipis in.: jefe: pl.: las proinde adu.: por consiguiente.
praepono -posui -positum 3 ti-.: personalidades. proles -is f : :prole. descendencia.
colocar delante. principium -ii 12.:principio. promitto -misi -missum 3 tr.: pro-
praerumpo -rupi -ruptum 3 ti..: prior prius: primero (entre dos). meter, garantizar.
romper. priscus -a -um:antiguo. promoveo -movi -motum 2 tr.:
praeruptus -a -um: escarpado, pristinus -a -um: antiguo, primi- hacer avanzar. promover.
abrupto. tivo. promptus -a -um: dispuesto, deci-
praesagium -ii n.: predicción, prius ndu.: antes. dido.
oráculo. priusquam coizj.: antes que. an- prope pi'ep.: cerca de.
praesens -ntis: presente, en per- tes de. propere cidc.: apresuradamente,
sona. privatus -a -um: particular. con presteza.
::-ti:
\~OCAEULAI<IOL K ~ I N- CASTELLANO