UNIDAD 6
LATN 1 BACH
3 DECLINACIN. TEMA CONSONANTE: PRINCEPS, PRINCIPIS
Est formada por nombres y adjetivos de gnero masculino, femenino y neutro.
Se divide en tema en consonante (o imparislabo); tema en i (o parislabo) y tema
mixto.
El genitivo es de vital importancia para diferenciar una declinacin de otra (todas
las palabras que pertenezcan a la 3 declinacin lo harn en is), pero en esta
declinacin su importancia es mayor porque nos proporciona la raz o tema de la
palabra:
Plebs, plebis
raz plebCanis, canis
raz canPes, pedis
raz pedMare, maris
raz marHomo, hominis raz hominUrbs, urbis
raz urb-
Temas en consonante. Clasificacin
Est formada por nombres de gnero masculino, femenino y neutro. Slo hay tres adjetivos.
Labiales (b, p)
Oclusiva
Guturales (g, c)
Dentales (d, t)
desaparecen)
Lquida (l, r) Consul,ulis/ Mulier,eris
Nasal (n)
Homo,inis
Silbantes (s) Honos,oris
Plebs,plebis / Princeps,ipis
Rex,regis/ Dux,ducis
Pes,pedis/ Custos,odis
(se mantiene la labial)
(c, g + s > x)
(dentales
ante
s
(no toman -s en el nominativo)
(no toman s y cae la nasal)
(no toman s; La -s- intervoclica > -r- (rotacismo) )
NOMBRES MASCULINOS Y FEMENINOS
SINGULAR
PLURAL
-s /
Nom
-es
-s /
Voc
-es
-em
Acus
-es
-is
Gen
-um
-i
Dat
-ibus
-e
Abl
-ibus
NOMBRES NEUTROS
SINGULAR
PLURAL
-s /
Nom
-a
-s /
Voc
-a
-s /
Acus
-a
-is
Gen
-um
-i
Dat
-ibus
-e
Abl
-ibus
Ejemplos:
princeps
pincip-em
pincip-is
pincip-i
pincip-e
Princeps,ip
is
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
pincip-es
pincip-es
pincip-um
pincip-ibus
pincip-ibus
rex
reg-em
reg-is
reg-i
reg-e
Rex,reg
is
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
consul
consul
onsul-is
Consul,
is
Nom/Voc consul-es
Acus
consul-es
Gen
consul-um
Pes,pedis
pes
ped-em
ped-is
Nom/Voc
Acus
Gen
ped-es
ped-es
ped-um
reg-es
reg-es
reg-um
reg-ibus
reg-ibus
UNIDAD 6
LATN 1 BACH
ped-i
ped-e
homo
homin-em
homin-is
homin-i
homin-e
Dat
Abl
Homo,
inis
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
ped-ibus
ped-ibus
homin-es
homin-es
homin-um
homin-ibus
homin-ibus
consul-i
consul-e
tempus
tempus
tempor-is
tempor-i
tempor-e
Dat
Abl
consul-ibus
consul-ibus
Tempus,ori
s (n)
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
tempor-a
tempor-a
tempor-um
tempor-ibus
tempor-ibus
3 DECLINACIN. TEMA EN -I: CANIS, CANIS/NUBES, NUBIS/MARE,
MARIS
Las desinencias son las mismas, la nica diferencia es la vocal i que encontramos
en algunos casos. La integran nombre y adjetivos de gnero masculino, femenino y
neutro (que hacen el Nom sg en e).
Masculino y Femenino
Singular
Plural
-is/-es
-es
-is/-es
-es
-em
-es
-is
-ium
-i
-ibus
-e
-ibus
No
m
Voc
Acu
s
Gen
Dat
Abl
Neutro *
Singular
Plural
-e
-ia
-e
-ia
-e
-ia
-is
-ium
-i
-ibus
-i
-ibus
*Pertenecen a este grupo palabras acabadas en al (animal,alis) y ar (exemplar,aris)
Diferencias entre los Temas en consonante y los temas en vocal:
Temas en consonante
-no tienen el mismo n de slabas en Nom
y Gen
-Genitivo pl. en um
-Ablativo sg. Neutro en e
-Nom, Voc, Acus pl. neutro en -a
nub-es
nub-em
nub-is
nub-i
nub-e
Nubes,is
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
nub-es
nub-es
nub-ium
nub-ibus
nub-ibus
Temas en vocal
-tienen el mismo n de slabas en Nom
y Gen
-Genitivo pl. en ium
-Ablativo sg. Neutro en i
-Nom, Voc, Acus pl. neutro en -ia
mare
mare
mar-is
mar-i
mar-i
Mare,is
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
mar-ia
mar-ia
mar-ium
mar-ibus
mar-ibus
TEMAS MIXTOS
La componen nombres y adjetivos de gnero masculino, femenino y neutro.
UNIDAD 6
LATN 1 BACH
Pertenecen a este grupo palabras que no tienen el mismo n de slabas en Nom y
Gen (tema consonante) pero se declinan como un tema en i. Se las distingue porque
en el Genitivo de la enunciacin presentan delante de la desinencia dos consonantes
seguidas: urbs, urbis; arx, arcis; dens, dentis...
urbs
urb-em
urb-is
urb-i
urb-e
Urbs,urbis
Nom/Voc
Acus
Gen
Dat
Abl
urb-es
urb-es
urb-ium
urb-ibus
urb-ibus
LOS COMPLENTOS CIRCUNSTANCIALES DE LUGAR
Estos complementos completan la accin verbal expresando circunstancias concretas de
lugar. Responde a estas preguntas:
Ubi? en dnde?
Unde?de dnde?
Quo? a dnde?
Qua? por dnde?
Se expresan usando preposiciones, que son obligatorias con los nombres comunes (salvo
tres de ellos) y la mayora de los nombres propios.
UBI
QUO
UNDE
QUA
En dnde
A dnde
De dnde
Por dnde
in + ablativo
(apud + acusativo)
(inter + acusativo)
in + acusativo
ad + acusativo
ablativo sin
preposicin
lugar menor
acusativo sin
preposicin
lugar menor
domum, humum, rus
e /ex + ablativo
a/ab + ablativo
de + ablativo
per + acusativo
ablativo sin
preposicin
lugar menor
domo, humo, rure
-mari, terra,
flumine
ablativo sin
prep.
-instr. para
pasar
locativo: -ae, -i
domi, humi,
ruri
1, 2 decl.
singular
El locativo es un antiguo caso que por evolucin fontica se igual al ablativo (que en
un principio slo se usaba para indicar separacin o alejamiento). Slo se mantiene en los
UNIDAD 6
LATN 1 BACH
nombres propios de ciudad o isla pequea que de la 1 o 2 declinacin en singular, lo que
se conoce como lugar menor. Tambin se mantiene con los nombres comunes domi, humi,
ruri y en expresiones estereotipadas como domi bellique; domi militiaeque (=en la guerra y
en la paz).
Cuando el lugar se expresa en Acusativo tambin se puede omitir la preposicin. Esto
sucede con los nombres propios de lugar menor (ciudad o isla pequea) y los nombres
comunes domum, humum, rus. El motivo de esta construccin se encuentra en que en el
caso Acusativo confluyeron por evolucin fontica el caso acusativo (para indicar el OD) y el
caso lativo (para indicar el CCL a dnde): peto pacem (pido paz)/peto Romam (voy a Roma).
Ejercicios
1- Di el tema al que pertenecen las siguientes palabras y forma el Nominativo singular:
a. Civitatem
legionum
virtutibus
b. Orationem
pastores
legem
c. Pietatem
salute
sorores
d. Pedes
amorem
iudices
e. Vulpium
retia
fontium
2- Analiza las siguientes estructuras morfolgicas:
a. Iudicem bonum
virtute magna
b. Iuventutem vestram
Caesarem ducem
c. Comites nostri
equites romani
d. In civitate hispana
leonum pessimorum
e. Regi antiquo
pastor bonus
f. Aves canoras
avium parvarum
g. Animalia magna
piscibus callidis
h. In mari alto
inter maria magna
3- Analiza y traduce las siguientes frases:
a. Romae et in antiqua Graecia iusti iudices interpretes et custodes legum fuerunt
b. Milites Romani contra patriae inimicos virtute magna libertatem servaverunt
c. Patriae salus, o duces legatique, in pace et in bello suprema lex erit
d. Duces militesque nostri maximis precibus civitates pacem poposcerant
e. Sponsus optimus uxorem suam semper diligit, nam uxor comes suus est
f.
Antiqui pastores romani mulieres sabinas rapuerunt, nam uxores proprias non
habebant
g. Multi ovium greges in altis Alpium montibus optimas herbas invenient
h. Civium discordiae maximas calamitates hominibus et civitatibus paraverant
UNIDAD 6
LATN 1 BACH
i.
j.
Multa avium genera hieme in remotas Africae regiones migrant et migraverunt
Graecorum parva classis maximam navium multitudinem in mari alto delevit
k. Aves et passeres in frondosis arborum ramis filiis suis nidos posuerunt
l.
Aestate oves cum canibus in altos montes veniunt et nocte in fronde
requiescunt
m. Vere et aestate, autumno et hieme, pastores contra lupos timidas oves
defendunt
n. Frases n: 48 a 72
Aestas, atis: f: verano, esto
Alpes, ium: m: los Alpes
Arbor, oris: f: rbol
Autumnum, i: n: otoo
Avis, is: f: ave
Calamitas, atis: f: calamidad,
desgracia
Canis, is: m: perro
Civis, is: m: ciudadano
Civitas, atis: f: ciudad
Classis, is: f: escuadra, grupo de
barcos
Contra: prepos acus: contra
Custos, odis: m: guardin,
custodio
Defendo,ere,defendi,defensum:
defender, proteger
Deleo,ere,evi,etum:
destruir,
deshacer, matar
Diligo,ere,dilexi,dilectum: amar
Dux, ducis: m: general
Fondosus,a,um: frondoso
Frons, fondis: f: fronda, espesura
Genus, eris: n: gnero, clase
Grex, gregis: f: grey, rebao
Herba, ae: hierba
Hiems, hiemis: f: invierno
Homo, inis: m: hombre
Interpres, etis: m: intrprete
Invenio,ire,veni,ntum: encontrar,
hallar
Iudex, icis: m: juez
Iusuts,a,um: justo, ecunime
Legatus,
i:
m:
legado,
embajador, emisario
Lex, legis: f: ley
Libertas, atis: f: libertad
Lupus, i: m: lobo
Mare, is: n: mar
Migro,are,avi,atum:
migrar,
emigrar
Miles, itis: m: soldado
Mons,
montis:
m:
monte,
montaa
Mulir, eris: f: mujer
Multitudo, inis: f: multitud, gran
nmero
Navis, is: f: nave, barco
Nox, noctis: f: noche
Ovis, is: f: oveja
Paro,are,avi,atum:
ocasionar,
procurar
Passer, eris: m: gorrin
Pax, pacis: f: paz
Pono,ere,posui,positum: poner,
colocar
Posco,ere,poposci,poscitum:
pedir, rogar, implorar
Prex, precis: f: prez, splica,
oracin
Proprius,a,um: propio
Ramus,i: m: rama
Rapio,ere,rapui,raptum: raptar,
robar, secuestrar
Regio, onis: f: regin
Requiesco,ere,requievi,-:
descansar
Sabinus,a,um: sabino
Salus, utis: salud, salvacin
Semper: adv: siempre
Servo,are,avi,atum: conservar,
guardar, proteger
Sponsus, i: m: esposo
Suus,a,um: suyo, su
Tempus, oris: n: tiempo
Uxor, uxoris: f: esposa
Ver, veris: f: primavera
Virtus utis: f: virtud, valor
UNIDAD 6
LATN 1 BACH
Deucalin y Pirra
Iuppiter olim, propter hominum pravitatem iratus, magnis eluvionibus paene universum genus humanum
obruit. Deucalion tamen, Promethei filius, et Pyrrha, eius uxor, in montem Parnassum evaserunt. Post
aliquot dies subsidit aqua. Inde Deucalion et Pyrrha in campos iterum descendunt, tristesque per vastam
solitudinem errant. Tandem ad Themidis templum veniunt et deae oraculum consulunt. Dea misericordia
mota: Velate capita et matris ossa post terga iactate inquit. Diu haesitant; vix enim oraculum intellegunt.
Tandem Deucalion: nonne (acaso no) terra omnium mater est? exclamat. Nonne lapides in terrae
corpore ossa sunt? Ego certe hoc tentabo. Sine mora caput velat, magnumque lapidem post tergum suum
iactat. Lapis statim homo facitur. Tum Pyrrha quoque lapidem iactat. Pyrrhae autem lapis mulier facitur.
Tali modo Deucalion et Pyrrha genus humanum restituerunt.
Aliquot: adv: algunos
Aqua,ae: agua
Autem: nx: sin embargo
Campus,i: campo
Caput,itis: cabeza
Certus,a,um: cierto, sin duda
Consulo,ere,consuli,consultum: consultar, preguntar
Dea,ae: diosa
Deucalion, onis: Deucalin
Dies,ei: da
Diu: adv: largo tiempo
Eius: genitivo: su, de l
Eluvio, onis: inundacin
Enim: pues, en efecto
Erro,are,avi,atum: errar, andar errante
Evado,ere,avasi,avasum: huir
Exclamo,are,avi,atum: exclamar, decir
Filius,i: hijo, descendiente
Genus,eris: estirpe, gnero
Hesito,are,avi,atum: dudar, titubear
Hoc: ac sg: esto
Homo, inis: hombre
Homo/mulier facitur: se convierte en hombre/mujer
Humanus,a,um: humano, de los hombres
Iacto,are,avi,atum: lanzar, arrojar
Inde: adv: entonces
Inquit: dice
Intelligo,ere,lexi,lectum: entender, comprender
Iratus,a,um: airado, enfadado
Iterum: adv: otra vez, de nuevo
Iuppiter, Iovis: Jpiter
Lapis,idis: piedra
Magnus,a,um: grande, gran
Mater, matris: madre
Misericordia: abl agente: por la misericordia
Modus,i: modo, manera
Mons, monstis: monte
Mora,ae: demora, retraso
Motus,a,um: movida
Obruo,ere, obui, obrtum: destruir, deshacer
Olim:adv: En otro tiempo
Omnis,e: todo, entero
Oraculum,im: orculo
Ossum,i: hueso
Paene: adv: casi
Parnassus,i: Parnaso
Post: parep ac: despus detrs
Pravitas,atis: depravacin, maldad
Prometheus,i: Prometeo
Propter: prep ac: a causa de, por
Pyrrha,ae: Pirra
Quoque: adv: tambin
Restituo,ere,tui,tutum: restituir, rehacer, reponer
Sine: pr abl: sin
Solitudo,inis: soledad, desolacin
Statim: adv: al punto, en seguida
Subsedeo,ere,sedi,sessum: bajar, disminuir
Suus,a,um: suyo, su
Talis,e: tal, as, de tal clase
Tamen: nx: sin embargo, no obstante
Tandem: adv: finalmente
Templum,i: templo
Tento,are,avi,atum: intentar
Tergum, i: espada
Terra,ae: tierra
Themis,idis: Temis (diosa)
Trisits,e: triste, desolado
Tum: adv: entonces
Universus,a,um: todo, completo
Uxor, oris: esposa, cnyuge
Vastus,a,um: vasta, enorme
Velo,are,avi,atum: cubrir, tapar
UNIDAD 6
LATN 1 BACH
Venio,ire,veni,ventum: venir, ir
Vix: adv: difcilmente, apenas