Hezkuntza Aldizkaria.

Barakaldo

2015ko 47 Zbka.

ARBELA. Revista de Educacin

Barakaldo. Nm. 47 Zbkia. 2015
Koordinaketa / Coordinacin:

Berritzegunea B04
Argitaraldia / Edicin:

Berritzegunea B04

C/ Zumalakarregi, n 31

48903 Barakaldo

Tfno. 944 90 23 00

Fax 944 97 00 68

Posta e. b04barakaldo@[Link]
[Link]
Fotokonposaketa / Fotocomposicin:

Berritzegunea B04
ISSN: 1134-2420
D.L. BI-1094-94

ARBELAK aldizkarian adierazitako esanen eta iritzien erantzukizunik ez du derrigor bere gain hartzen. /
La revista ARBELA no asume necesariamente la opinin de los artculos.

AURKIBIDEA/INDICE

EDITORIAL / EDITORIALA

GURE IKASTETXEAK / NUESTROS CENTROS


Bizkaiko elikagaien bankua
Beste era bat ikasteko
Erronkarik gabe ez dago ikaskuntzarik, onartzen duzu gurea?
Ibaibe, eredu dialogikoa solasaldi literarioak eta curricularrak
Zetarren proiektua
Mateabentura: etapa desberdinen ikasleen arteko ekimen esanguratsua 

4
9
16
24
27
31

ORRIALDE IREKIA / PAGINA ABIERTA

Aniztasunari erantzun inklusiboa: lan proiektuak
Adi-adian hezkuntza modulua

34
37

BARAKALDO, HERRI HEZITZAILEA / BARAKALDO, CIUDAD EDUCADORA

CIHMA-Luis Choya Almarazen burutzen diren programen eskeintza
Nerabeei hitza ematen, nerabeak entzuten. 
Natur gela, un aula de la naturaleza en la ciudad
Cuando las puertas del aula permanecen abiertas
El PCPI de Barakaldo y Erasmus+

43
47
55
59
63

JAKITEKO / PARA QUE SEPAS

Rastrillo infantil solidario de Barakaldo

Arbela 47

67

2015 Urtea

EDITORIAL
El nmero 47 de Arbela es, una vez
ms, un mosaico que representa la educacin en nuestro municipio. En l podemos
observar alguna de las notas que caracterizan el modo de entender la tarea educativa
y, por consiguiente, las formas de trabajar
del profesorado de Barakaldo.
Destacaremos, en primer lugar, el
compromiso con la innovacin que se
percibe en los artculos que profesores y
profesoras aportan a la revista. Artculos en
los que nos cuentan sus experiencias de
aula, por tanto reales; con sus miedos, sus
inseguridades y tambin, por qu no?,
su satisfaccin al comprobar la mejora en
algn aspecto que afecta a sus alumnos y
alumnas.

del Ayuntamiento, expertos de programas

educativos, asesoras de Berritzegune...)
revelan la imagen de una educacin que se
construye en colaboracin.
Un ao ms, queremos que Arbela sea
esa pizarra en la que escribimos nuestros
buenos propsitos para el curso, reflejados
en los artculos de compaeros y compaeras que han tenido la generosidad de
compartirlos.

En segundo lugar, podemos observar

en los artculos de nuevas propuestas
educativas la preocupacin constante del
profesorado por la mejora de su labor.
Adems de investigar en la propia prctica,
hay una bsqueda de nuevas frmulas
metodolgicas que ayuden a responder
mejor al alumnado que hoy da tenemos en
las aulas.

Y por ltimo, aunque el orden no implica
prioridad, este mosaico refleja la cooperacin de distintos profesionales colaborando
en la educacin de nuestros nios, nias y
jvenes. Igual que el mosaico se compone
de teselas que por separado no representan
nada y que slo cuando estn todas convenientemente unidas revelan la imagen que
queran representar, las diversas aportaciones de mbitos diferentes (profesorado
de Centros Educativos, tcnicos y tcnicas

2015 Urtea

Arbela 47.

EDITORIALA
Arbelako 47. ale horrek gure herriko
hezkuntza-mosaiko islatzen du. Aldizkariaren orrietan Barakaldoko irakasleen
lana, eta Hezkuntzaren ezaugarri garrantzitsu batzuk, haien lan egiteko eran, ikusi
ditzakegu.

idatz ditzakegun. Batzuk idatzita daude

dagoeneko, gure lankideek partekatutako
artikuluetan, hain zuzen.

Lehen, berrikuntzarekiko konpromisoa

aipatuko dugu. Arbelan partekatzen dituzten
idazkietan gelako esperientziak azaltzen
dizkigute irakasleek; beraiek eginda. Esperietziaren garapenarekin batera, zerbait
berriaren aurre egiteko beldurra edo segurtasun-gabezia adierazten digute lankideok;
baina, ikasleentzako hobekuntza ikusita,
poztasuna ere nabaritzen da.
Bigarrenean, irakasleek bere lana
hobetzeko kezka eta egiten dituzten ahaleginak irakur ditzakegu artikukuetan. Eguneroko gelako lana hobetzeko proposamen
pedagogiko berriak ikasi eta saiatzen
dituzte. Hau dena, gaur egungo ikasleei
erantzun egokia emateko helburuarekin.
Azkenik, mosaiko horrek profesional dezberdin arteko elkarlana adierazten
du. Mosaikoan tesela bakoitzak berez ez
du ezer adierazten; baina, pieza guztiak,
bakoitza bere lekuan kokatuta, eta guztiak
lotuz gero irudia agertzen da. Mosaikoren antza, hezkuntza-lana denon artean
egiten dugu; bakoitza bere esparrutik (Ikastexea, Udala, Delegazioa, Unibertsitatea,
Berritzegunea...). Eta elkarlan horrek gure
hezkuntzaren irudia islatzen du.
Aurten ere, hauxe da gure desioa:
Arbela aldizkaria benetan gure arbela
izatea, non ikasturteko proposamenak

Arbela 47.

2015 Urtea

BIZKAIKO ELIKAGAIEN BANKUA

ELENA LARREA TUBILLA. MIREN HERNNDEZ

PREZ

CEIP Rontegi HLHI 6. Maila

En la escuela a menudo nos encontramos con dificultades para poder trabajar contenidos curriculares a travs
de situaciones cercanas al alumnado, situaciones reales.
Este proyecto nos ha brindado la posibilidad de desarrollar contenidos a la vez que analizar y mejorar la realidad
social.
La crisis econmica ha aumentado el nmero de familias
que se encuentra en situacin de verdadera necesidad. Por
ello nos planteamos que el alumnado tuviera la oportunidad de ayudar a transformar su entorno.
Podemos afirmar que logramos que l@s alumn@s disfrutaran mientras aprendan y el resultado fue fantstico.
ZERGATIK BURUTU DUGU PROIEKTUA?

Ikasten
ikasteko
konpetentzia
garatzeko, proiektuen bidez lan egitea
ezinbestekoa egiten zaigu eskoletan.
Haurrek rol aktibo eta printzipala izan
behar dute ikaste-irakaste prozesuan
eta haiek erabakiak hartu behar dituzte.
Irakasleen
rola,
ordea,
gidatzea,
motibatzea, laguntzea...da.
Ikasturte honen hasieran Eusko
Jaurlaritzak eskainitako proiektu bat
aurrera eramatea erabaki genuen
eskolan, Sare Hezkuntza Gelan
alegia. Proiektu honek curriculumean
IKT tresnak bultzatzea du helburu, eta
aurrera eramateko aurtengo programazioak berritu behar izan ditugu zenbait
proiektu sarrera izan ditzaten.

2015 Urtea

Ildo honetatik abiatuta Bizkaiko Elikagaien Bankua (BEB) elkartearekin lan

egiteko aukera sortu zitzaigun. Planteatutako proiektua Ikasketa eta Zerbitzu
Solidario formatoaren barruan dago, hau
da, haurrek edukiak ikasten dituzten bitartean, gizartean dauden beharrak aztertzen dituzte hobetzeko asmoz. Alde batetik,
ikasleek eduki curricularrak eta antolamendurako estrategiak barneratzen dituzte eta
bestetik, zerbitzu solidarioa egiteaz gain,
ikasitakoak haien hausnarketa suspertzen
du; zer egin behar eta zergatik egin behar.
Orain arte eskolan BEBak egiten zituen
bilketetan jadanik parte hartzen genuen eta
norabide hori hartuta, gure asmoa urrats
bat gehiago ematea izan da. Horrexegatik, edukin curricularrekin lotu ahal izateko,
gelako
programazioetan
txertatzeko
beharra ikusi dugu.

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

 AURREZAGUTZAK ETA HASIERAKO

INFORMAZIOA

Proiektuari hasiera emateko aurrezagutzak jakin behar genituen haien beharrak
zeintzuk ziren jakiteko eta landuko ziren
edukiak egokitzeko. Horretarako bideo
batzuk aztertu eta gero, eztabaida txiki
bat burutu genuen gelan. Ostean, komunikabide batzuetako berriak taldeka irakurri
zituzten eta ideia nagusiak adostasunean
jarri genituen, lan-blokeak sortuz (gosea,
txirotasuna, GKEak, elikagaien xahuketa
eta elikadura).

Arbela 47.

BEB bisitatzeko aukera eman ziguten

eta Basaurira hurbildu ginen lekuan bertan
zein motatako lana burutzen zuten ikusteko.
Bulegoetan azalpenak eman zizkiguten
eta gero biltegi handiak ezagutu genituen
lana nola antolatzen zuten ikasteko. Ikasi
genituen gauzen artean aipa ditzakegu:
elikagaien bilketa eta sailkapena, elikagaiak garraiatzeko era, boluntarioen funtzio
desberdinak...

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

 LANAK TALDEKA BURUTU

Taldekatze irizpidea argi genuen, talde
hetereogenoak izan behar ziren; norberaren gaitasunak (intelektuala, emozionala,
artistikoa...) kontuan hartuz ataza desberdinak egiteko gai dela sentiarazteko.
Eskolan lan kooperatiboari buruzko
formazioa jaso genuenez, lan honekin
aukera izan genuen praktikan jartzeko.
Horregatik ikasle bakoitzak rol bat hartu
zuen taldean: bozeramalea, behatzailea,
idazkaria edo moderatzailea, baita funtzioa
desberdinak zituzten ere.
Lan taldeak, lan-blokeen artean bat
aukeratu eta ordenagailuekin buru belarri

2015 Urtea

jarri ziren. Gai horri buruz ikertu nahi zutena

adostu behar zuten informazioa bilatu
aurretik. Informazioa lortzeko iturri batzuk
erabili zituzten: web orrialdeak, liburuak,
bideoak...
Bildutako
informazioarekin
lana eraiki zuten eta ondoren aurkezpena
ordenagailuz prestatu zuten. Horretarako
taldeek power point bana egin zuten eta, bai
gelako ikasleen aurrean bai beste geletako
ikasleen aurrean, azaldu zuten.

Gaur egungo gizartean dagoen egoeraz
jabetuta, ikasleek nolabait lagundu nahi
zuten eta proposamen batzuk planteatu
zituzten gelan. Horien artean gure eskolan
elikagaien bilketa bat aurrera eramatea
sortu zen.

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

 LAGUNTZEKO MOMENTUA GURE

BILKETA
Talde lanak bukatu ostean, nolabait
lagundu nahi genuen. Hori dela eta elikagaien bilketa eskolan antolatu genuen,
baina aldez aurretik horma-irudi batzuk
ordenagailuz prestatu genituen (glogsterrak) eskolatik eta auzotik kokatzeko.
Astebetean bildu genituen hainbat elikagai,
80kg inguru! Haien artean jaioberrientzako
produktu ugari jaso gintuen, BEBko arduradunak esan zigun oso beharrezkoak zirela
eta.

mota desberdinak erregistratzen genituen

BEBkoei emateko haien lana errazteko
asmoz.

Bilketako epea bukatu zenean, lortutako elikagaien sailkapena burutu genuen

txantiloi batean oinarrituta. Hantxe elikagai

AZKEN TXOSTENA ETA AMAIERAKO

EKITALDIA
Taldeka berriro jarrita bilketan egindako
ekintzak, sortutako arazoak/konponbideak,
aurrera eramandako proposamenak
idatzi zituzten txosten batean, baita argazkiak ere jarri zituzten. Ondoren, bilketa
baino lehen egindako lanari txostena
erantsi zioten.
Gure

Arbela 47.

proiektuari

amaiera

emateko

ekintza garrantzitsua egin nahi genuenez

irakasle batzuk, BEBko arduraduna eta
gurasoak gonbidatu genituen. Ikasle
batzuek azaldu zituten proiektua burutzearen arrazoiak eta ikasi ditugun edukiak.
beste batzuek, ordea, proiektua aurrera
eramatean ateratako argazki batzuk aztertu
zituzten. Arratsalde oso polita izan zen
eskolako estamentu guztiak batuta; familiak,
irakasleak, ikasleak Gainera, azalpenekin
bukatu eta gero luncha izan genuen inpresioak komentatzen genituen bitartean.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

 PROIEKTUAREN EBALUAZIOA
Orokorrean oso balorazio positiboa
egiten dugu. Lehenik , umeen interesa
izugarria izan da eta ondorioz erabat
inplikatu dira lana egiteko orduan. Lan
handia egin dute, baina gustora, hau da,
nahi zutelako eta ez egin behar zutelako
Bigarrenik, eduki curricularak lantzeaz
batera, proiektuak ordenagailuekin trebatzeko aukera bikaina eskaini die. Hirugarrenik, giza-baloreak landu eta barneratu
dituzte eta hori oso zaila egiten zaigu liburuekin ikastea, praktikatuz ikasten delako.
Laugarrenik, gaur egungo gizartean,
tamalez, jende askok laguntza behar du
eta guztiok ahaleginak egiten baditugu,
posiblea litzateke mundu egokiago batean
bizi ahal izatea. Azkenik, proiektu honek
oinarrizko konpetentziak ingurune praktiko,
erreal eta bizipenetan oinarritutako batean
garatzeko izugarrizko posibilitatea eskaintzen du.
Gustatuko litzaiguke irakurleak animatzea proiektu hau aurrera eramatera oso
atsegina delako ikasleak ahalegintzen
diren bitartean ikasten dutela ikustea, baita
goxatzen duten bitartean ikasten dutela
ikustea ere.
Gure ikasleek egindako lanak ikusi ahal
izateko eskolako blogean duzue aukera:
[Link]
bizkaiko-elikagaien-bankua_30.html
eta
gelak zabalik izango ditugu nahi duena etor
daitezen.

2015 Urtea

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

BESTE ERA BAT IKASTEKO

JOSEBA GONZLEZ PORRAS.

Heziketa Fisiko eta ACEX irakaslea

CEIP Alkartu HLHI
Sin emociones no puede haber atencin, ni aprendizaje, ni memoria( Francisco Mora)
Doctor en neurociencia por la Universidad de Oxford
y catedrtico de fisiologa de la Universidad Complutense.
La vida es una obra de teatro que no permite ensayos...
Por eso, canta, re, baila, llora y vive intensamente
cada momento de tu vida... antes que el teln baje y
la obra termine sin aplausos Charles Chaplin. Actor
Duela hiru urte martxan jarri zen ACEX
programa barruan Beste era bat ikasteko
izeneko proiektua Alkartu Ikastolan. Espresioan oinarrituta, eskolaz kanpoko ordutegian curriculum ofizialean eskatzen diren
konpetentziak beste era batera barneratzeko asmoz. Antzerkia, antzerki beltza,
Itzal antzerkia, mimo, zinea eta kroma
key, besteak beste, izan dira jorratu diren
teknikak. 5 urtetatik 11 urtetara zuzendu
den ekintza honek ikaslegoarengandik zein
irakaslego eta familiarengandik jaso duen
erantzuna ezin hobea izan da. Izan ere
honelako proiektuek eragina zuzena dute
ikas-komunitate osoan. Azter dezagun,
beraz proiektuaren nondik norakoak.

Antzerkia
derrigorrezko ikasgaitzat
hartzen dituzten kurrikulumak urriak dira
gure ingurunean. 2013an Alemanian, esaterako, aipagarria izan zen Hamburgoko1
kasua. Alemaniako lehenengo estatua izan

zen holako erabakia hartu zuelako. Estatu

Batuetan, Erresuma Batuan eta Australian, adibidez, leku tinkoa du currikulumean
Antzerkigintzak. Ez da gure kasua. Hala
ere, antzerkia betidanik izan da erabilia
hezkuntzan helburu askotarako baina
ez zaio inoiz eman zor zaion garrantzia.
Hurbil geratzen da duela gutxi kongresuan
Xakeak2 hartutako oneritzia gure currikulmeko gaia izateko ordutegi barruan eta
ez eskolaz kanpoko ordutegian. Beraren
alde Xakea 1.000 eskolatan praktikatzen
delako arrazoia izanik. Jakin beharko zen,
bederen, zenbat eskoletan lantzen den
antzerkigintza. Eztabaidan ez hastearren,
gaur egun eskoletan martxan jartzen diren
hainbat eta hainbat ekintzek xakeak merezi
izan duen tratu berdina mereziko lukete
guztiek, gero eta indar gehiago hartzen
ari den irakasteko metodologia desberdin
barruan kokatzen direlako eta ikaslegoak
lortu behar dituen konpetentziak eskuratzen eta garatzen bultzatzen dutelako.
Kontuan hartu behar dugu, bestalde, ikaste

1
[Link]

2
[Link]

ZERGATIA.

Arbela 47.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

prozesua fisikoan eta denboran mugarik

gabeko eta etengabeko prozesua dela eta
gure ikasleek ikasteko aukerak sortzen
dituen gizarte batean daudela. Moravek eta
Cristobal Cobok (2011) azaltzen duten lez.

Helsinkin ematen ari diren esperientzia

pilotoetan, emaitzak oso baikorrak dira, beti
ere, xedea, ikaslegoa bizitza errealerako
prestatzeko zuzenduta egon behar den
kalitatezko hezkuntza izanik.

PISA azterketan ohorezko lekua aspaldidanik izan duen herrialdean aldaketa

sakonak ematen ari dira 2020rako era
instituzionalean agerian geratuko direlarik.1
Marjo Kyllonen, Helsinkiko Hezkuntza arduraduna eta erreformaren buruak aurkeztuko
du plana zeinen arabera ikasleek gai,
egoera edota gertaeren bidez ikasiko
luketen. Horren efizientea den hezkuntza
sistema batek aldetzearen aldeko arrazoia
asmatzea zaila bada ere pentsatu beharko
genuke, errespeto osoz, nolabaiteko arrazoiak izan ditzaketela finlandiarrek gaiak
deuseztatzeko eta ikaste prozesua Proiektuen bidez izateko. Gutxienez,

Edonorrek pentsa lekake Finlandiarrek

proposatzen dutena ez dela berria, arrazoi
handiz, izan ere, proiektuka lan egitea
betidanik erabili den metodologa bait da.
Inguruan ditugu adibide2 batzuk eta beste
batzuk 35 urte baino gehiagoko esperientziarekin3 esaterako edo Howar Gardner
adimen anitzeko teorian praktikan jarri
dutenak.4

Agerian dago gaurko hezkuntza
aldaketa sakona bizitzen ari dela eta iparo-

1 [Link]

10

2015 Urtea

2 [Link]
[Link]
3 [Link]
4 [Link]
videoteca-es/video/entrevista-howard-gardner

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

rratza bilatzen ari dela eta aipatutako esperientziek eta ekimenek ezagutu dugun
paradigmaren bersorkuntzari erantzuten
diotela.1
Duela 21 urte Delors-ek2
aurreratzen zuen XXI. Mendeko hezkuntzaren
funtsezko zutabeak, Ezagutzen ikasi,
Egiten ikasi, Elkarrekin bizitzen ikasi eta
Izaten ikasi izan beharko zirela. Beste era
bat ikasteko izeneko proiektuak helburu
berberak ditu eta baimentzen du helburu
horien garapena.
Antzerkigintzak3 autoestimua garatu,
emozioak kudeatu, errespetoa landu,
lanerako joera sortu, irakurmena sakondu,
fokalizazioa trebatu, sentzumenak landu,
asertibitatea, sormena, segurtasuna eta
abar luzea baimentzen du. Ez al dira prozesu
guzti hauek gure ikaslegoarentzat baliogarriak beraien etorkizuneko eta gaurko bizitzarako? Ez al dugu bultzatu behar konpetentzietan oinarritutako hezkuntza gure
ikasleek bizitzari aurre egiteko?

Konpetibitatea gaur egun gizartean

errotu den balorea dugu. Alfie Kohn5, Estatu
Batuetako hezkuntzan adituaren arabaera,
konpetibibateak ikasketa prozesua baldintzantzen du era txarrean. Kolaborazioak,
berriz, ez du horrenbesteko publizitaterik.
Antzerkigintza kolaborazio hutsez persona
desberdinen arteko egiten den zerbait da.
Ikasleak, testuak ikasi, dekoratuak prestatu
eta antzezpena, besteak beste, gurasoek,
janzkera eta askotan atrezzo eta dekoratuetan lagundu, irakaslekideek, testuan
euskarazko klaseetan txertatu eta indartu,
ahozkera, idazkera eta ulermena landuz,
eta azkenez, gurasoak eta ikaskideak
publikoa izanik. Antzerkigintzan ikasleek
elkarrekin lan egiten dute, norberak bere
gaitasunekin ahalik eta hoberen erakusten
eta egiten, inoren kontra konpetitu gabe
baizik eta guztien laguntzaz produktu kolaboratiboa sortzen.
XXI. mendeko gizartean kolaborazioa
da erizpide nagusia arazoei aurre egiteko.
Javier Bahonek6 azaltzen duen lez: En

Antzerki lan bat aurrera eramateak eta

publikoaren aurrean antzezteak arestian
aipatutako prozesu guztiak era errealean
martxan jartzea suposatzen du. Horrez
gain, umeak berak jokoan jartzen dituen
gaitasun guztiak ingurune errealean biziko
dira non sortzen diren emozioek ikasteprozesua finkatuko duten.4

1
[Link]
2
(1994). Los cuatro pilares de la educacin, en La
Educacin encierra un [Link]: El Correo de la UNESCO,
pp. 91-103. [Link]
3 [Link]
4
[Link]

Arbela 47.

5 [Link]
com/2015/03/13/competir-atenta-contra-el-aprendizaje-alfiekohn-experto-en-educacion/
6
[Link]
content=CMPJavierBahon&utm_source=twitter&utm_
medium=referral&utm_campaign=cm

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

11

primer lugar, lograr un aprendizaje que

llega ms all del que puedo conseguir por
m mismo. Un segundo aspecto a destacar
sera el de la flexibilidad mental al observar
opiniones diferentes de la propia. Y por
ltimo, la utilizacin efectiva y constante de
la comunicacin.
Antzerkigintzan ikasten diren prozesuak
aplikagarriak dira bizitzaren edozein alorretan. Transferentziak sortzen dituen prozesu
ikaragarria delako antzezlana prestatzen
denetik publikoaren aurrean antzezten den
arte. Pentsa dezagun hartzen diren erabaki
guztietan, negoziatzen diren elementu
guztietan, esaterako.1

hartuta sortzen da benetako ikaskuntza.

John Larmer eta John Mergendoler, Buck
Institute for Education2 erakundeko irakasleek esaten dutenaren arabera, Sus caractersticas los convierten en recursos casi
imprescindibles que van a formar parte
de la verdadera revolucin metodolgica
del siglo XXI: aquella que convertir a los
centros educativos en impulsores colectivos del cambio en la manera de aprender.
NOLA

Proiektu batean oinarritutako ikaste

prozesua, kolaborazioa erizpide nagusia
izanik eta komunikazioa, sormena, eztabaida eta adostasuna, elementuak aintzat

Proiektu honetan aukera eman zitzaien

5 urtetatik 11 urtetara bitarteko ikasleei,
jantoki orduan, astean behin eta lau hilabetetan zehar parte hartzen antzezlana
prestatzeko. 5 urte eta 1go zikloan antzerki
tradizionala landu zen eta 3. Mailan antzerki
beltzari3 ekin zitzaion. 4. Mailan itzal
antzerkia landu zen eta 5. Mailan mimo

1 [Link]

2
[Link]
3 [Link]
teatro-negro/

12

2015 Urtea

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

eta zinea. 6. Mailan berriz bi urtetan

zehar Kroma Key1 teknika jorratu
zen.
Teknika desberdinak aukeratzearen arrazoia istorioak komunikatzeko
tresna
desberdinak
erabiltzeko erronka bota nahi
genielako ikasleei2 izan zen. Izan
ere, ahozkeran oinarritzen den
istorio batek ez dauka zer ikusirik
ikusmena nagusitzen den istorio
batekin edota filma baten teknikarekin. Adituen arabera gizakiaren
adaptazioa ingurune desberdinetan eragina zuzena du norberaren
garapenean.3
Testu bat ikastea, gidoi grafikoa,
eszena bat idaztea, edo transmititu nahi dugun ideia irudi batean
egiteak aldaketa onartzea eta aldaketei
aurre egitea suposatzen du.
Istorioa aukeratzen zen eta gidoiarekin
lanean jartzen ginen, pertsonaiak banatu,
esaten edo egiten dutena ikasi, eta pixkanaka pixkanaka eszenatokian pertsonaia
bakoitzaren keinu, mugimendu, sentimendu
eta abarrekoak barneratzen joaten ziren.
Irakaslekideen laguntza, ezinbestekoa da
fase honetan, euskarazko orduan testua
erabiltzen. Ondoren gurasoak biltzen ziren
bakoitzaren janzkera eta atrezzoa azaltzeko, ideia irekia, norberak gauzatzeko
eta epeak zehaztu. Bukatzeko dekoratuak
prestatzen ziren. Atal hau nik neuk hainbat
laguntzaileekin egiten nuen. Obraren
kartela eta triptikoa eta, agian, inportan1 [Link]
2 [Link]
3 [Link]

Arbela 47.

teenetarikoa, Musika eta soinu efektuak

prestatzea.

Antzezpen eguna zehazten zen eta goiz
oso bat erabiltzen zen 4 edo 5 emanaldi
egiteko. Publikoa Haur Hezkuntza eta
Lehenengo hezkuntzakoa zen. Arratsaldez
emanldi berezia egiten zen gurasoentzat.
Aipagarria da tutore eta beste laguntzaileen
laguntza, umeak janzteko eta ordenean
mantentzeko banbalinatan.
Prozesu osoan zehar argazki erregistroa egiten zen, ondoren grabatutako
bideoarekin bat grabatzeko.
DENBORA
14 ordutan ezin da antzerki bat
prestatu, zenbatuko bagenitu zenbat ordu
erabiltzen diren ideia izaten dugunetik
azken emanaldia egiten denerarte konturatuko ginen orduak, ahalegina eta jende
askoren laguntza beharrezkoa dela guzti

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

13

hori ondo egin ahal izateko. Baina bizitza

horrela da eta antzerkia zerbait bada, hori
hain zuzena da, bizitza bizirik dagoelako.
Honekin esan nahi dut honelako abentura
batean murgildu nahi duenak kontuan
hartzeko gauza bat dela, ordu lektiboak
dituzunak eta beste bat, inbertitu beharko
direnak gauzak egiteko.
Aurrekoak ez du kentzen emaitzaren
errentagarritsuna, umeengan eta ikastekomunitatean pentsatzen bada. Argi
dago antzerkia errentagarria dela nahiz
eta neketsu eta lan estra eskatzen duen
ere. Hiru urte hauetan poza eta nekea bi
aldetako txanpona izan dut eskutan.
ONDORIOA
Hasi nintzenean proiektu honekin ez
nekien antzerki beltza zer zen, ezta itzal
antzerkia, edo zinema gidoia idazten, are
gutxiago kroma key teknika, ez nekien ume
askok, beraien denbora librean, patioan
jolasten egon zitekeen denbora berbe-

14

2015 Urtea

rean nahi izango zutela beste ikaskideekin

antzelan bat prestatu, horrek suposatzen
duen arazo eta ezadostasun guztiekin.
Izan ere, oraindik ere ez dakit zerk bultzatzen duen 5 urteko ume bati, publiko baten
aurrean jartzen antzezlana egiten.
Charles Chaplinek esango zuen
magia dela, eta agian ez zen oso urrun
ibiliko. Jakin badakit alternatiba desberdinak eskeintzen badiegu gure ikaslei
komunikatzeko eta espresatzeko, haiek
erabiliko dituztela eta demostratuko
digutela 100 era desberdin komunikatzeko daukatela, Loris Malaguzzik azaltzen
duen moduan. Zoritzarrez ezagutzen dugun
hezkuntzak 99 era lapurtzen dio umeari eta
bada ordua, bakoitzak uste duen moduan
umearen hizkuntz guztiak berreskuratzeko.
AGURRA
Antzerkiaren zoramena nirekin bizi duten
guzti guztiei bihotzez Eskerrik Asko.

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

Webgrafia
Finlandia ya no quiere asignaturas.
[Link]
Teatro. Asignatura obligatoria en Hamburgo
[Link]
La neurociencia demuestra que el elemento esencial en
el aprendizaje es la emocin.
[Link]
Una escuela alternativa.
[Link]
Entrevista a Cesar Bona
Con la ley Wert educamos en la competitividad en lugar
de tolerancia
[Link]
b?projector=1
Los finlandeses siguen los pasos de los jesuitas.
[Link]
Los jesuitas revolucionan la educacin.
[Link]
Aprender no es aprobar exmenes
[Link]
Los 4 pilares de la educacin.
[Link]
Delors, Jacques (1994). Los cuatro pilares de la
educacin, en La Educacin encierra un [Link]:
El Correo de la UNESCO, pp. 91-103.
[Link]
Aprendizaje invisible
[Link]
[Link]
El ajedrez como asignatura en los colegios.
[Link]
La Ikastola que seduce a Harvard.
[Link]

Arbela 47.

[Link]
Modelos educativos alternativos. Amara Berri
[Link]
Entrevista a Howard Gardner
[Link]
videoteca-es/video/entrevista-howard-gardner
Aprendizaje basado en proyectos: del profesor pionero a
los centros innovadores
[Link]
Javier Bahn: El aprendizaje cooperativo desarrolla la
flexibilidad mental
[Link]
content=CMPJavierBahon&utm_source=twitter&utm_
medium=referral&utm_campaign=cm
A pesar de nosotros, todo cambia a nuestro alrededor
[Link]
Beneficios del teatro para nios
[Link]
La pedagoga teatral una herramienta para educar.
[Link]
download/171406/241832.
Antzerki Beltza
[Link]

negro/

Itzal antzerkia
[Link]
html
KROMA KEY
[Link]
[Link]
Charles Chaplin.
[Link]
que_no_permite_ensayos_por_eso_ca/
El nio est hecho de cien. Loris Malaguzzi
[Link]
[Link]

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

15

ERRONKARIK GABE EZ DAGO IKASKUNTZARIK,

ONARTZEN DUZU GUREA?
ITZIAR BLANCO PREZ

CEIP Arteagabeitia HLHI

Trabajar por proyectos es todo un reto en educacin infantil, un reto

que me parece imprescindible si buscamos un aprendizaje basado en
los intereses y en el proceso en la que aprenden los nios de infantil,
donde lo importante son sus vivencias y las relaciones que establecen
tanto entre lo que saben y lo que van aprendiendo haciendo como
las relaciones con la comunidad escolar; esta ltima necesaria para
poder llevarlos adelante. No es sencillo con nios de estas edades,
pero no es imposible y los resultados son tan gratificantes para todos
que no puedo dejar de invitaros a experimentar en vuestras aulas.
En este artculo he intentado reflejar una de nuestras experiencias.

SARRERA
Erronkak gustatzen zaizkit, agian
haur hezkuntzan egiten dudalako lan.
Ez zait batere gustatzen egunero gauza
bera egitea, errutina berberak , liburuetan
agertzen diren gaiak, askotan ikusi ditudan
metodologiak, fitxak, edozer egin egiteagatik, umeak isilpean aritzen ikustea,
Gizartea aldatu den moduan metodologia aldaketaren beharra ikusten dut. Metodologia aktiboaren alde nago. Haurrek asko
daukate esateko, bizitzeko, egiteko, konpartitzeko Horregatik,
haien bizipenak
ezagutu nahi ditut, baita haien emozioak,
pentsamenduak, lorpenak, porrotak...ere;
haien jakin minak ase nahi ditut.

Nola lortuko nuke guzti hau argita-

16

2015 Urtea

letxeen liburuxkak edo fitxak etengabe

egiteko beharra izango balute?
Hona hemen nire erronka: Proiektuetan Oinarritutako Ikaskuntza bultzatu1
Hemendik aurrera zergatik lan egiten
dugun proiektuen bidez, zein nolako
onurak ikusten ditugun, nola egiten
dugun, nolakoa den ikas komunitatearen
inplikazioa azaltzen saiatuko naiz, hau
da POIk (Proiektuetan Oinarritutako Ikaskuntza) eramaten duen guztia
HASI BAINO
BALDINTZAK

LEHEN

OINARRIZKO

Lehendabizi ez dugu ahaztu behar

1 [Link]
APRENDIZAJE_x_PROYECTOS.pdf

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

umeak benetako PROTAGONISTAK izan

behar direla. Beraiek dira ezagutzaren
egileak, ikaskuntzan aktiboki parte hartu
behar dutenak. Hau lortu nahi baldin badugu
aukera asko eman behar diegu hitz egiteko,
dakitena kontatzeko, haien zalantzak azaltzeko. Denbora izan behar dute pentsatzeko, eztabaidatzeko, ados jartzeko
Haurrak seguru sentitu behar dira,
konfiantzazko eta segurtasunezko giroa izan
behar dugu gure gelan, babestua, onartua
eta entzunda senti daitezen. Horrek aukera
emango die beraien buruan konfiantza
izateko eta sortzen diren erronkak aurre
egiteko. Haien akatsak onartu behar
ditugu, akatsetatik asko ikasten baita, hitz
batez, norberarena ahaztu eta umeengan
pentsatu.
Proiektuen bidez lan egiten dugunean
garrantzi handia ematen diogu prozesuari (proiektuetan prozesuan datza
garrantzia). Umeak ez du buruz edo
mekanikoki ikasten baizik eta egiten
(pentsa-tzen,galderakegiten,hipotesiakplanteatzen, kritikoa izaten,...). Prozesu horretan
bere pentsamendua garatuko da, gure
esku geratuko da baliabideak eskaintzea, aukera ugari ematea dakiena eta
ikasten duena erlazionatzeko eta ikasketa
berriak sortzeko, hau da: PENTSATZEN
IRAKATSI. Niretzat oso baliagarriak dira
pentsamenduzko errutinak.
Proiektua arrakastatsua izateko motibagarria izan behar da umeentzat, egoera eta
momentu esanguratsuan sortu behar da:
umeen bizipenetik, irteeratatik, liburuetatik,
galdera batetik, pertsonaien bisitatik, gelankalean-auzoan-telebistan ikusitako gertakarietatik.... Edozein egoera aprobetxagarria
izango da umeen interesa eta jakin-mina
pizten badu. Beraz, proiektuen abiapuntua
Arbela 47.

ez da beti berdina.
Umearen interesa piztuz gero berehala
hasiko da galderak egiten, irtenbide edo
erantzunaren bila ibiliko da eta bere kabuz
lortzen ez badu laguntza eskatuko du lortu
arte. Problema edo galderen erantzunak
ikasketa berri eta esanguratsuak sortuko
ditu: umea PROTAGONISTA ETA BERE
IKASKUNTZA ERAIKITZAILEA BIHURTU
DA.
Eta horretan datza gure lana: zabalik
eta adi egon behar gara gertakari horietaz
baliatzeko.
Horrela lan egiten dugunean umeen
kooperazioa eta harremanak indartzen dira,
prest daude laguntzeko eta ekartzen dutena
besteekin
konpartitzeko,
elkarlanean
aritzen ikasten dute, konpartitu eta iritziak
errespetatzen ikasten dute, erritmo ezberdinak kontutan izaten dira, kideengandik eta
kideekin ikasteko aukera dute.
Familien inplikazioa ezinbestekoa da
proiektuen bidez lan egiten dugunean.
Hasierako bileran azaldu behar diegu zelan
egingo dugun, zergatik egiten dugun, ze
garrantzia duen haien parte hartzea, nola
lagun diezaieketen etxean, material ekarpenaren garrantziaz ere hitz egingo dugu.
Horrela proiektu berria sortzen denean
berehala ulertzen dute zer espero dugun
haiengandik.
Hobeto uler dezazuen gure eguneroko
lana, eginiko proiektu bat aurkeztu nahi
dizuet, kurtso hasieran egindakoa hain
zuzen.
BAI
MAITAGARRIA
MASKOTA!!!

Gure ikastetxeak

DELA

GURE

2015 Urtea

17

1. GELAREN ANTOLAKETA ETA SEGURTASUN GIROA SORTU

Irailaren zehar gela gustuko eran antolatzeari eman genion: txokoak prestatu,
taldeak, materiala, jolasak,... baina batez
ere denbora luze eman genuen giro lasaia,
erlaxatua eta alaia lortzeko. Guztion artean
arauak adostu genituen eta lasaitzeko
gunea prestatu genuen. Toki hau oso
berezia da haurrentzat eta behar izatekotan
gogoz joaten dira (inoiz ez dugu pentsatzeko txokoa deitu). Bertan, pelutxe txikiak,
pinguinoa eta liburuxka ditugu.
Esan dudan moduan hara joaten
dira liburuxka begiratzera, lasaitzera edo
maskota -pinguinoa- besarkatzera.
Denbora pasa ahala konturatu ginen
izengabeko maskota genuela, ez genekiela nola deitu; eta horrela hasi zen gure
proiektua, nola da posible hain maitagarria
den maskotak izenik ez izatea?
Gure lehenengo ekintza hori izan zen,
pinguinoari izena jarri. Bakoitzak gustuko
izena esan zuen, aukeratuen artean bi
izen nagusitu ziren baina TAS izan zen irabazlea.

2. BEHARRA PIZTU EDO PROIEKTUAREN INTERESA SORTU

Aste bat pasa ondoren sorpresa itzela
izan genuen. Ordenagailua piztu genuenean TAS agertu zitzaigun eta hizketan
hasi zen; haurrak liluraturik geratu ziren eta
pinguinoak proposatutakoari baietz esan
zioten, dirudienez pinguinoari hartutako
erabakia asko gustatu zitzaion zeren eta
hurrengo egunean ohar bat topatu baitkenuen ematen zizkioten besarkadak eskertzeko .Ikusten duzuenez motibazioa gero
eta handiagoa izaten lortu genuen.

TAS-ek esandakoa betetzen hasi ginen,
pinguinori buruz zerbait ezagutu behar
genuen batez ere gurekin geratuko zela
ikasturtea amaitu arte, berez ondo zaintzeko beharra sortu zitzaigun. Baina zer
egin behar genuen pinguino bat ondo zaintzeko, zer behar du? norbaitek du pinguino
bat etxean?
3. AURREZAGUTZAK
DAKIGU?)

JAKIN

(ZER

Umeen aurrezagutzak jakiteko ideia

jasa egin genuen
Ekintza hau egitea oso beharrezkoa
da eta etekin handiak aterako ditugu bai

18

2015 Urtea

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

gurasoen inplikazioa sekulakoa dela, beti

laguntzeko prest daude eta horrek segurtasuna ematen die haurrei.
Informazioa ekarritakoan besteekin
konpartitu zuten, gero eta autonomoagoak
azaltzen dira, besteen aurrean hitz egitea
gustatzen zaie eta hori lortzeko gai izan
behar dira dituzten ideiak transmititzeko.

egitean baita egin ondoren, gainera askotan

eztabaidak sortzen dira haien artean.
4. EZTABAIDAK / GALDERAK / HIPOTESIAK SORTU, GALDERA ZERRENDA
SORTU: ZER JAKIN NAHI DUGU?
Ezer ez ahazteko zalantzak idaztea
erabaki genuen. Galdera hauek lagunduko
dizkigu.
Ikaskuntza egoera berriak sortzeko.
Momentu horretan konturatu ginen familien
edo jakintsuen laguntza ezinbestekoa zela
aurrera joateko eta oharra prestatu genuen.

Haur guztiek izan behar dute haien

unea informazioa, eskulanak, argazkiak, ..
besteekin konpartitzeko.
Txoko berri bat sortu genuen ekarritakoa guztien eskura egon zedin.
(Ohartxoa: liburua zoragarria da, ezagutzen
ez baduzue liburutegira joan eta irakurri,
merezi du eta)
5. JARDUERAK
Laguntza eskatu bezain laster informazioa heltzen hasi zen. Esan behar dut
Arbela 47.

Proiektua joan ahala zalantza, proposamen eta ekintza berriak sortu ziren. Lehenengo 6 galderen erantzunak bagenituen

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

19

baina astean zehar zalantza gehiago sortu

ziren eta beti bezala apuntatu genituen ez
ahazteko.
Ekarritako
informazioaren
artean
pinguino mota eta tamaina ezberdinetakoak ikusi genituen baina oso argi geratu
ez zenez familien laguntza eskatu genuen
berriro. Kasu honetan eskaera oso konkretua zenez bloga erabili genuen.

Ikusten duzuenez gero eta hobeto

idazten dute, idazketa benetako helburuak betetzeko erabiltzen dugunez haien
interesa pizten da, kontutan izan behar
duzue kurtso hasieran geundela eta hau ez
dela kopia!!!

20

2015 Urtea

Haurrak gero eta maitekorrak azaltzen

ziren TASekin, lagunak agertzen hasi ziren,
eta ia konturatu barik gure gela pinguinoz
bete zen (liburuan agertzen zen bezala).
Ekintza hau aprobetxatu genuen zenbakikuntza lantzeko.
Oso bideo polita ikusi genuen eta hor
agertzen zenari buruz hitz egin genuen.
Oso aitzakia ona izan zen laguntasuna eta
maitasunari buruz hitz egiteko. Bide batez
galdetu nien ea haien ustez pinguinoak
bideoan agertzen ziren bezalakoak ziren,
ea etortzen baziren TASen bila gu baino

handiagoak izango zirela edo ez.

Eta berriro zalantzak.

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

 Zelako sorpresa pinguino enperadoreak ia haien neurrikoak dira!!!

Umeen altuerak aztertu genituen eta
pinguino eta umeen arteko konparaketak
egiten hasi ginen.
Informazio eta ikerketaren esker gure
helburua betetzear zegoen.

Ume batek horma-irudi hau ekarri zigun,
orduantxe konturatu ziren mota askotako
pinguinoak daudela.
Informazioa sailkatu ondoren gehien
gustatu zitzaizkienak aukeratu genituen
ikasteko: Enperadorea, Adelia eta pinguino
urdina

Umeak hain motibaturik eta gustura

ikusita familiak ere animatu egin ziren, ama
bat ipuina ingelesez kontatzera etorri zen
gelara, beste familia batek Argentinan ikusitako pinguinoen bideoa ekarri zigun, plastilinaz egindako pinguinoa ere izan genuen;
etekin handiak atera genituen ekintza
hauei. Familiei esker gero eta aberatsago
bihurtu zen gure proiektua.

Haien tamainak, pisuak, bizilekuak,

bitxikeriak aztertu genituen
Haur hezkuntzan oso beharrezkoa
da egiten duguna begi-bistan izatea,
haurrentzat oso lagungarria delako, horregatik pinguino horien marrazkiak prestatu
genituen tamainak hobeto ulertzeko.

The penguin who wanted to fly

Ipuinean ikusi genuen pinguinoak oso
igerilari bikainak direla, primeran egiten
dutela igeri egiten baina ez dira batere
trebe ibiltzen. Hau ikasita gure ahuleziak

Arbela 47.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

21

eta indarrei buruz hitz egin genuen. Ekintza

hau oso polita izan zen, haien artean pilo
bat hitz egin zuten.

ohitu behar zen ikasgelako tenperaturara.

Horretaz ere hizketan egon ginen. Haien
hipotesiak entzuteak merezi du.

Bideoan ikusi genituen pinguinoak

Argentinan bizi dira, Magallaneseko pinguinoak [Link] primeran kontatu zigun
non dagoen Argentinan eta nolakoak diren
pinguino horiek. Haien habiak ere ikusi

5. AZKEN EMAITZAK
Gabonak baino lehen proiektua amaitutzat eman genuen. Ia hiru hilabetean
egon gara gure maskota proiektuarekin.
Primeran ikasi zuten TAS zaintzen,
beraz helburua guztiz bete genuen. Ikasitakoa ez ahazteko eta beti eskura izateko
liburuxka bat egitea proposatu nien, arro
arro sentitu ziren liburua amaituta ikustean.
Eta konpartituko bagenuke laguntzaileekin, hau da familiekin? Haiek ere aktiboki
parte hartu zuten ea haiengandik jasotako

genituen.
Hobeto uler zezaten munduko bola
eraman nuen gelara, argia itzali eta Argentina bilatu genuen, baietz urrun dagoela!
Argibideekin ikasi genuen TAS ez zela
Argentinakoa, TAS hego poloan bizi zen bai,
baina izotzan, elurran. Gurekin zegoenez

22

2015 Urtea

laguntza eskertu nahi genuen, horregatik

txandaka etxera eraman zuten. Honez gain
plastilinaz egindako pinguinoak eraman

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

zituzten familiei oparitzeko.

Honez gain ondoko gelara joan ginen

ikasitakoa kontatzera (Ahozko azalpenak).

6. AMAIERA
Gurasoei azaldu genien bezala
egindako lana izugarria izan da, kontutan
izan ditugu haurrek egin dituzten ahaleginak eta aurrerapenak, baina beti bezala
prozesua da garrantzitsuena, ez azkeneko
emaitza.

Interesa izatekotan...

Proiektuak lanean hasi baino lehen

kontutan hartzeko 10 gauza:
[Link]
[Link]
Trujilloren bideoak
[Link]
watch?v=Z8GJKqSbmTs

Ebaluazioa momentu ezberdinetan

egin nuen errubrika erabiltzen.
Amaitzeko azpimarratu nahi nuke
zenbait puntu: hilabete hauetako bizipenak zoragarriak izan dira, umeak benetan
protagonistak sentitu dira, primeran pasatu
gara pinguino bezala ibiltzen eta haiei
buruzko pelikulak ikusten, haien partaidetza
areagotu egin da, Ikasten ikasi gaitasunarekin loturiko trebetasunak ikasi dituzte,
haien motibazioa eta interesa handiagoa
ikusi duteta gurasoen inplikazioa zoragarria izan da momentu guztietan, haiei gabe
ezinezkoa izango zen aurrera eramatea.
Eta hau izango da gure erronka
hemendik aurrera, horrela lanean jarraitzea eta ahal den neurrian irakasle gehiago
gurekin batera aritzea.

Arbela 47.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

23

IBAIBE, EREDU DIALOGIKOA

SOLASALDI LITERARIOAK ETA CURRICULARRAK
DOLORES RUIZ (LH3KO IRAKASLEA)
IDOIA BAALES (ZUZENDARIA)

CEIP Ibaibe HLHI

Son ya varios aos desde que nos convertimos en Comunidad

de Aprendizaje.
Sus principales pilares son el xito acadmico de todo el
alumnado y la convivencia dialgica. Para ello se ponen en
prctica una serie de actividades avaladas como de xito
escolar por la comunidad cientfica internacional: grupos interactivos, tertulias literarias dialgicas, tertulias curriculares,
lectura por parejas
En este proyecto toma parte activa toda la comunidad:
alumnado, profesorado, personal no docente, familias, asociaciones culturalesPara ello contamos con el Observatorio de
la Convivencia, Comisin Mixta, formacin, tertulias literarias
para familias
En este contexto se llevan a cabo las tertulias literarias y
curriculares.
Badira urte batzuk eredu dialogikoaren
berri eduki genuena.
Eredua horren ildo nagusiak aztertu eta
hortan murgildu ginen.
Gure proiektua ikas-komunitatearenean
oinarritzen da.
Zutabe nagusiak: ikaslego guztiaren
arrakasta akademikoa eta elkarbizitza
dialogikoa.

Dialogoan eta elkarreraginean oinarritzen

direnak.
Hauen artean eta gurera etorriz: talde
elkarreragileak, solasaldi literarioa dialogikoak, solasaldi curricularrak, irakurketa
bikoteka

Honetarako
arrakasta
lortzeko
hezkuntza jarduerak jartzen dira martxan
hezkuntza esparru ezberdinetan eta askotariko testuinguruetan.
Jarduerak unibertsalak dira, arrakasta izan
dutenak eta nazioarteko komunitate zientifikoak bermatzen dituenak.

24

2015 Urtea

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

 Batzordeetan: 4 guraso (2 ama eta 2

aita)
Talde Elkarreragiletan: 2 ama + 35
ikasle batxilergokoak
Ingelera: 2 ama
Ortua: 6 guraso
Solasaldiak: irakasle ohi 1 eta 5 guraso
Testuinguru honetan, beraz, kokatzen
dira gure jarduerak: solasaldi literarioak eta
curricularrak.
Zergatik hauek? Hauek, hain zuzen, gelan
jar daitezkeelako martxan boluntarioen
parte hartzerik gabe. Gelan, irakaslea ikasleekin.
ZER DIRA SOLASALDI LITERARIOAK?
Gure proiektuan komunitate osoak
parte hartzen du: ikasleak, irakasleak,
langile ez-irakasleak, familiak, kultura elkarteak batzorde ezberdinetan, formakuntza
saioetan, solasaldi literarioetan familientzako
Elkarbizitzari
dagokionez:
ados
jartzeko, berdinen arteko elkarrizketa eta
parte-hartze solidarioa dira eredu honen
oinarriak.

Berdintasunean oinarritutako solasaldi

bat.
Irakurtzeko modu berria.
Testu baten inguruan bildu eta iritziak
konpartitzeko gunea.
Ikuspegi
komunikatiboa:
ikasleen
arteko elkarrizketa bultzatzen duena.
Ikasleen arteko elkarreraginetan oina-

Ereduak, beraz, asanbladak proposatzen ditu eta baita espazio eta gune
gehiago parte-hartzaileek hitz egin dezaten
eta denen iritziak entzun daitezen.
Eskola elkartea oso-osorik konprometitzen
da bizikidetza ona lortzen.
Guzti honetarako boluntarioen laguntza
eta hauen kudeaketa ezinbestekoa da.
Hau da Ibaibeko proeiktua zenbakitan:
Aita bat informatika arlo teknikoan
laguntzeko.
Liburutegian 3 guraso
120 ume irakurketa bikotekan

Arbela 47.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

25

bakoitzak, txandak errespetatuz, azpimarratutakoaren inguruko hausnarketa

agertzen du, sentimenduen ikuspegitik.
Ez da testu komentarioa non gramatikaz,
sintaxiaz jarduten dugun.

Solasaldi curricularrak. Berdin matematika, ingurune, zein gizarte testu bati aurre
egingo diogunean.
Etxean irakurtzen dugu eta azpimarratzen dugu ulertzen ez duguna, ulertzen
duguna eta atentzioa eman diguna.
Batzen garenean honetaz aritzen gara
eta batak besteari zalantzak argitzen dizkio.
Zerbait inork ulertzen ez badu irakasleak
azaltzen du.
rritzen dena.
Beraz, irakurketa dialogikoak, literatura
partekatutako plazer bihurtzeaz gain, elkarrekin hausnartzeko eta elkarrengandik
ikasteko balio du.
Komunitatea eraikitzeko tresna bat da:
irakaspenak sortzeaz gain, pertsonen arteko
loturak sortzen ditu, hitzen, sentimenduen
eta esperientzien trukearen bidez
Miguel Loza.
NOLA?
Liburu bat aukeratzen da guztion
artean. Literaturaren klasiko bat. Klasikoetan islatzen baitira balore unibertsalak.
Eskolan ez badira irakurtzen, beste giroan
ez direlako irakurtzen.
Adosten da zein tartea irakurriko den
hurrengo solasaldirako.
Etxean irakurtzean, koaderno batean apuntatzen da arreta deitu digun paragrafoa eta
zergatik.
Gelan elkartzen garenean, borobilean,

26

2015 Urtea

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

ZETARREN PROIEKTUA
ENDIKA LARRABEITI. BEGOA GAUBEKA
LH 3. MAILAKO TUTOREAK
CEIP Munoa HLHI

SARRERA
Proiektu honekin umeek zetarren bizizikloa ezagutzea eta haien zainketa sustatzea lortu nahi genuen. Ziklo biologikoa
apirilatik ekainera arte da, beraz, ikasturtean zehar egiteko aproposa zen.

eta neurketa; arrautza kutxa batekin zetar

bat egiteko pautak eman; zetarren zikloko
fitxa egin argazkien ordena jarraituz, eta
irakasleen laguntzarekin zetarrak neurtu.

Proposatu genituen helburuak, hauek

izan ziren: zetarraren ziklo biologiko osoa
behatzea; izaki bizidunen errespetua eta
zaintza bultzatzea; neurketaren bitartez
behaketa matematikoak egitea, arduraduna
eta laguntzailearen rola landu eta zetarren
aldaketa morfologikoak ezagutzea.

Erabili genuen materiala sinplea eta

aurkitzeko erraza izan zen: plastikozko
kutxa bat eta kartoizko beste bat; kartoizko arrautza kutxak eta tutuak; plastikarako
eta neurketa fitxak; tenperak, pintzelak eta
erregela bat. Honez gain, garrantzitsuena,
zetarren arrautzak eta morera hostoak.

Aurreko helburuak burutzeko, hurrengo

metodologia jarraitu genuen: zetarren
zikloaren prozesuaren azalpena talde
handian; egunero 10 minutuko garbiketa
Arbela 47.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

27

EKINTZEN DESKRIBAPENA
Ekintzak hiru ataletan banandu
genituen: hasierako, bitarteko eta bukaerako ekintzak.
HASIERAKO EKINTZAK
Hasi baino lehen argazkien bidez
ikasleei azaldu genien zer ziren zetarrak,
eta zer egingo genuen. Zetarren Txokoa
prestatu genuen. Aldez aurreko informazioa
jasotzeko YouTuben dauden bideoak ikusi
genituen, horrela ikasleek oinarrizko ideiak
hartu zituzten. Aurreko ideak eraldatu eta
beste berri batzuekin barneratu zituzten.
Gainera, familien inplikazioa lortzeko,
alde batetik, ikasleei gelan landutakoa
etxean komentatzeko esan genien eta
gurasoei ikasleek zetarrak etxera eramateko baimena eskatu genien. Beste alde
batetik, zenbait material eskatu genien:
kartoizko tutuak eta kutxak, arrautza
kutxak

BITARTEKO EKINTZAK
Aurreko guztia egin eta gero, haurrek
berehala ulertu zuten dinamika. Ondoren,
taldeko zein banakako ekintzak egin
genituen.

Lehen egunean zozketaz gelako bi ume
aukeratu ziren arduraduna eta laguntzailea
izateko. Hurrengo egunetan rola hauek,
klaseko ikasle zerrendaren ordena jarraituz
aukeratu ziren.
Zaintza: Arduradunak eta laguntzaileak
egunero zetarren kutxa garbitzen zuten, eta
morera hostoak ematen zizkieten jateko.

28

2015 Urtea

Neurketa: Zetar bakar bat kutxa batean

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

jarri genuen, eta izen bat jarri genion.

Egunero arduradunak eta laguntzaileak
zetar hau neurtzen zuten, haren garapena
erregistratzeko. Neurri-unitateak eta erregelaren erabilera landu genuenez, ekintza
hau matematikako Luzera unitatearekin
lotu genuen. Egunero zetarraren garapena
erregistro orrian idazten zuten.

Etxera eraman: Egunero arduradunak

etxera eramaten zituen zetar batzuk, haien
zainketa sustatu zedin. Ekintza aurrera
eramateko familien baimena eskatu
genuen. Honela, haien inplikazioa lortu
genuen.
Plastika jarduera: Plastika ikasgaian,
arrautza kutxa baten erdiarekin zetar
bat egin genuen. Norberaren kreatibitatea sustatzeko gustuko zituzten koloreak
erabiltzeko aukera eman genien.

Zetarren zikloaren fitxa: Ikasleek zetarren

ziklo biologikoaren fitxa egin zuten. Fitxaren
bidez zetarren bizi zikloa margotu behar
zuten. Horrela, konturatu ziren zein aldian
zeuden zetarrak.

Arbela 47.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

29

BUKAERAKO EKINTZAK

BALORAZIOA

Etxera kuskuloa eraman: Ziklo guztia

bukatu zenean, ikasleek kuskulo bat
eraman zuten etxera gurasoei erakusteko.

Ikasleak hasieratik oso motibatuta

egon dira proiektuarekin. Klasean nahiz
etxean gozatu dute. Ikasleentzat erantzukizun handiko lana izan da. Parte hartzea
handia izan da ekintza guztietan: garbiketan, zaintzan, neurketan Gainera, balore
egokiak barneratu dituzte.

Hausnarketa: Azken ekintza honetan,

zetarren ziklo bukaerari buruz mintzatu
ginen ikasleekin. Nahiz eta zetarrak hil,
datorren urtean zikloa berriro hasiko zela
arrautzak errun zituztelako, jakin zezaten.
Agurra: Tximeletak lurperatu genituen
eskolako zelaian agurra emateko.

30

2015 Urtea

Irakasleok proposatutako helburuak

lortu ditugu, eta are gehiago, gelako kooperazioa eta talde lana indartu egin da.

Orokorrean, proiektu honen balorazioa
guztiz baikorra izan dela esan dezakegu.
Eskerrak eman nahi dizkiegu Esti San
Antn eta Patricia Merino andereoei haien
laguntzagatik.

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

MATEABENTURA: ETAPA DESBERDINEN IKASLEEN ARTEKO EKIMEN ESANGURATSUA

SUSANA LPEZ. BERTA MARTNEZ

B04ko HH-LHko aholkulariak

Mateabentura es una experiencia llevada a cabo por el

IES Cruces en el CEIP El Pilar en la que el alumnado de
tercero de la ESO asume el rol docente. A lo largo de tres
encuentros matemticos los nios y nias de segundo de
primaria perciben la Matemtica desde su punto de vista
ms ldico y vivencial.
Esta es una actividad con el mismo planteamiento pedaggico y organizativo que Irakurbentura, una exitosa
experiencia llevada a cabo el curso 2013-2014 y publicada en el n 46 de Arbela.
Mateabentura proiektua sortu zen
helburu sendo batekin: LH eta DHBko
ikasleek Matematika zerbait praktikotzat har zezatela, haien bizitzarako zerbait
baliagarritzat, hain zuzen ere. Horrela bi
adin garaien arteko lotura berezi bilakatzen
da Matematika, lotu behar dituen ikasleen
giza garapenak oso bereziak baitira.

kooperatiboz hau bezalako proiektu aberasgarria aurrera eramateko ahalegina.

Begoa Marqus. Esperientziaren sortzailea eta koordinatzailea..

Alde batetik, LHko 2. mailako ikasleak

haurtzaroari agurra ematen hasten ari
dira; eta garai berri honetan, eredu gisa,
topatzen dituzte hamalau urteko neskamutilak, haiekin eskola jarduerak trebatzeko daudenak.
Beste aldetik, DBHko ikasleek nerabe
zalapartatsuan bizitzari zentzua bilatzen
diote; eta, kasualitatez, bilaketa honetan
agertzen zaie irakasle bihurtzeko aukera.
Zalantzarik gabe, irakasle izateko aukera
honek ahalegin handiak eskatzen dizkie:
ikasleen beharrak ulertzekoa, ikasleek
haiengan konfidantza hartzekoa eta, agian,
garrantzitsuena, ardura handiz eta jarrera

Arbela 47.

Irakurbentura esperientziaren onurak

kontuak hartuz, koordinatzaileak Matematika irakasleak diren Begoa Yarrituri eta
Pilar Diez-i eta DBHko [Link] ikasle
batzuei proposamena egin zien. Ikasmaila
horretako Plastika, Euskara eta Teknologia irakasleak ere inplikatu ziren, ikasleek,
komunikazio gaitasuna garatzeko eta
saioetako materialak sortzeko baliagarria
izango zelakoan.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

31

 Bestalde, zuzendaritza taldeak Mateabentura proposamenari onarpena eman

zion, Berrikuntza Proiektuan txertatzean.
Era berean, Berritzeguneko aholkulariok
eta El Pilar HLHI-ko irakasleek zein zuzendaritza taldeak ilusio handiz hartu zuten
proposamena.
El Pilar HLHI hartzailea eta ezinbesteko kolaboratzailea izan zen. Bigarren
mailako tutoreak ziren Marian Ibaez-ek
eta Maite Torres-ek proposamena entzun
eta gogotsu onartu zuten. Institututik ekarritako proposamenak baloratu, egokitu eta
aholkuak ere eman zituzten haien ikastaldeei ongi moldatzeko. Ikasle taldeak
antolatu, motibatu, prestatu eta institutuko
irakasleek diseinatutako jarduerak aurrera
eraman zituzten. Guztiz inplikatu ziren.
Lehenengo topaketa garatzeari ekin
zioten institutuko ikasleek. Lehendabizi,
Matematika arloan, pentsamendu trebezien
inguruko problemak landu zituzten (testu
liburuetan normalean agertzen ez direnak)
eta Euskara klaseetan problemen testuak
landu zituzten, pentsamendua jorratzeko.
Jarduera honen bidez ikasitakoari buruz
eta egindako akatsei buruz hausnarketa
ere egiten zuten (metakognizioa).

topaketari buruzko flyer itxurazko informazio orria ekoiztu.

Azkenik, lehen topaketarako jarduerak adostu ostean, Plastika eta Teknologia klaseetan erabili beharreko materiala
eta LHko ikasleentzako oparia (tangram)
prestatu zituzten.
Topaketaren egunean, lan taldeetan,
jolasten aritu ziren (hieroglifikoak, Braillehitz kodeak, tangram).

Bigarren topaketarako eta ikasteak

formatzeko, Berritzegune Nagusiko Jos
Manuel Lpez Irastorzak zenbaki erraldoien lilura ekarri zien.

Aldi berean, LHko ikasleekiko harremanak bideratzeko bi jarduera ekiteari ekin

zioten: bata, bideo bat grabatu eta editatu
haien burua aurkezteko; bestea, lehenengo

Hirugarren topaketarako gymkhana

matematikoa antolatu zuten. Bi ordutako
saio baten zehar matematikarako konpetentziaren dimentsioak jorratu ziren:
kopurua, espazio eta forma, problemen
ebazpena testuinguru guztiz ludikoan.

32

2015 Urtea

Gure ikastetxeak

Arbela 47.

ikuspegi batetik bizi izan zuten Matematika

eta, hala izanda, aprendizaia esanguratsua
lortu zuten.
Bai institututik bai lehen hezkuntzako
ikastetxetik jarraipena emateari baietza
eman diote.

BALORAZIOA ETA ONDORIOAK

Azken koordinazio bileran ekintzaren
inguruan hausnartu egin genuen parte
hartzaileok. El Pilar HLHI-tik ikaslengan izandako eragina azpimarratu zen.
Guztientzat, ikasle nagusiak etortzea oso
motibagarria izan zen, erreferente gisa
hartu zituzten, miresmena sentitzen zuten
lotura emozionalak sortuz. Irakasle tutoreen
hitzetan, institutuko ikasleak goxoak,
pazientziadunak baita oso profesionalak
ere izan ziren.

Cruces
BHI-tik
ikasle
txikiekiko
harreman positiboak, ikasgelatik ateratzea, ardura polita izatea, jasotako prestakuntza guztiz emankortzat hartu
zituzten.
Curriculumari
dagokionez,
DBHko ikasleek, irakasleen hitzetan, beste

Arbela 47.

Barakaldoko Berritzegunearen ardura

hau izan da: lotura izan koordinazio
bileretan,
topaketetan
laguntza-lanak
eta dokumentazioa burutu. Youtubeko
esteka honetan eta CrucesBHIko blogean
prozesua ikusi eta irakur daiteke.
Aholkulariok azpimarratu nahi ditugu
ikastetxe horien artean sortu den elkarlana,
ikasleengan ikusitako inpaktua, irakasleen
artean sortutako hartu-emanak eta metodologia aktiboaren aldeko apostua. Oso
garrantzizkotzat jotzen dugu irakasleek
izan zuten proiektuarekiko konfidantza
baietza ematean, jarduerak sortzean, ikasle
nagusiak irakasle lanetan inplikatzean,
ikasle txikiak nagusiekin elkar eragiten
jartzean eta, azkenik, bi ikastetxeen zuzendaritza taldeek eskainitako bultzada, kolaborazioa eta harrera ezin hobea.

Gure ikastetxeak

2015 Urtea

33

ANIZTASUNARI ERANTZUN INKLUSIBOA: LAN

PROIEKTUAK
ANABEL OLEAGOITIA. NATXO HORMAETXEA

CEIP Lemoiz HLHI

Geletako egoerak, eta horien barruan

ikasle bakoitzak dituen beharrak hain
anitzak direla kontutan hartuz, argi ikusten
dugu aniztasun honi erantzuna emateko
bide egokiak topatu behar ditugula.
Praktikak erakusten digu taldeak ez
direla homogeneoak , ikasle bakoitzak
behar, interesak, gaitasunak eta ezaugarri ezberdinak baititu. Hortaz, bakoitzaren
erritmoa eta beharrei erantzuteko ezin da
guztiekin ekintza berbera, momentu berean
eta maila berean planteatu.
Aniztasunaren ikuspuntutik guztiok
garela desberdinak, eta guztiok gaitasun
eta premiak ditugula onartzen dugu.
Esan bezala, eskoletan gaitasun eta
premia anitzekin topatzen gara, beraz
hezkuntza komunitatea etengabe egon
behar da aniztasunari erantzuteko modu
egokiak topatzen.

34

2015 Urtea

Inklusio kontzeptuak gizarteak eta

eskolak, gizartearen alderdi bat bezala,
aniztasunari ematen dioten erantzun erari
egiten dio erreferentzia.
Hezkuntza erantzunak oztopoak, orain
arte, ikaslearengan fokalizatua izan ditu;
inklusioak fokoa eskola testuinguru arruntera aldatzea suposatzen du.
Inklusiorantza
aurreratzea
ikasle
guztiak sartzeko, parte hartzeko eta
ikasteko dauden zailtasunak edo oztopoak
gutxitzea suposatzen du eta bakoitzaren berezitasunak kontutan hartuz garatzeko aukera eman. Aurrekoa ikusita, gure
helburua da aniztasunari ikuspuntu inklusibotik erantzuna ematea, hau da, bakoitzak
dauzkan gaitasunak garatzeko aukerak
izatea.
Jada badakigu eskola inklusiboa,
jarrera, balore eta sinismen bat dela.
Hezkuntza inklusiboak, eskola komunita-

Orrialde Irekia

Arbela 47.

rreragina sustatzen duelako eta norberaren gaitasunak ahalik eta gehien garatzeko
aukera ematen duelako inor baztertu gabe.
Eskolako gela guztietan proiektuen
bidez lan egiteak, ikasketa esanguratsua
ziurtatzeaz gain, eskola osoari koherentzia
ematen dio.
NOLAKOAK DIRA GURE PROIEKTUAK
teko ikasle guztiak talde bateko partaide
izateko eskubidea bermatzen du, baztertua
ez izateko traba guztiak ezabatuz.
Bestalde, eskola komunitateko ikasle
denen nolakotasun eta beharrizanak sustengatzen zentratu behar du. Esan beharra
daukagu, dibertsitatea ikasteko aukera ezin
hobe baten moduan ikusi behar dugula eta
ez arazo baten moduan. Horregatik, inklusiboetara mugitzeak, hainbat abantaila ditu.
Lehen aipatu bezala, denentzako onuragarria dela eskola eta ingurukoetan, komunitate zentzua garatzea, hau da, hezkuntza
sentsiblea denean eta norbanakoaren
desberdintasunei erantzuna ematean.
Laburbilduz, ikasle guztien ikasketa
esanguratsua sustatzea bilatzen dugu
baina ez berezitasunaren barruan, bakoitzaren ezaugarriak errespetatuz eta
beharrei erantzuna emanez.
Ikasle guztien arrakasta sustatzea
hezkuntzaren xedea izateaz gain inklusioaren oinarria da. Ikasle guztien arrakasta
sustatzeak ikasle guztien aniztasuna
onartzea eskatzen du. Aniztasunari curriculumetik erantzun egokia emateko lan proiektuen bidez lan egitea oso aproposa da.
Umeen nahietan eta beharretan oinarritzen
delako, ikaste esanguratsua ziurtatuz, elka-

Arbela 47.

Globalak: eskola osoak hiruhilabeteko bakoitzean proiektu berbera lantzen

duelako, proiektuaren bidez arlo guztiak
lantzen direlako arloen arteko mugak
ezabatuz eta gaitasun guztiak garatzen
direlako.
Eleanitzak: proiektua garatzeko hiru
hizkuntzak (euskara, gaztelera eta ingelera)
erabiltzen direlako.
Esanguratsuak: ikasleen interesetan
eta beharretan oinarritzen direlako.
Jarduera zabala: diziplinartekotasuna
sustatzen duelako arlo guztiak lantzen
direlako eta mugarik ez daukatelako zailtasunak dituzten ikasleek ekarpenak egiteko
aukera daukatelako eta gaitasun handiak
dituztenek ere.
Jarduera konplexua. Konplexutasun
kognitiboa oinarritzen direlako.
Jarduera soziala. Berdinen arteko
elkarlana areagotzen duelako.
NOLA ERAMATEN DITUGU
PRAKTIKARA
Ikasleak
Ikasleek proiektuaren gaia aukeratzen
dute.
Gela bakoitzeko ikasleen zein izango
den sortuko duten produktua aukeratzen dute.
Ikasleek proiektua garatzen dute.
Ikasleek bai beste geletan bai gurasoen

Orrialde Irekia

2015 Urtea

35

aurrean beraien produktuak aurkezten

dituzte.
Ikasleek beraien lana autoebaluatzen dute.
Irakasleak
Proiektuaren planifikazioa zehazten dute.
-Klaustro osoak.
-Astean behin soil batean.
-Ikasleen interesak eta Ikastetxearen Curriculum Proiektua kontutan izanik.
Plangintzaren atalak
-Oinarrizko konpetentziak.
-Helburuak.
-Hizkuntzen trataera bateratua:
hizkuntza bakoitzean landuko diren testu
motak zehaztu.
-Aniztasunaren trataera.
-Laguntzak gela barruan.
-Laguntzak ikasle guztientzat.
-Gelako curriculumetik abiatuta.
-Edukiak.
-Jarduerak.
-Jardueren egokitasuna aztertzeko
erabiltzen ditugun erreferentziak:

36

2015 Urtea

-Bloomen taxonomia.
-Adimen anitzak.

Ebaluazioa

-Ikasleen ebaluazioa.
-Prozesuaren ebaluazioa.

PROIEKTUEN BIDEZKO LANAREN

ONURAK

Ikasketa esanguratsua ziurtatzen du.

Aniztasunari
erantzun
inklusiboa
ematen dio ikasle guztien arrakasta
sustatuz.
Familien parte-hartzea bultzatzen du.
Ikastetxeari koherentzia ematen dio.

Orrialde Irekia

Arbela 47.

ADI-ADIAN HEZKUNTZA MODULUA

FERNANDO MUGA VILLATE

Berritzegune Nagusiko Elkarbizitza eremuko arduraduna

En los ltimos nueve aos, el Sistema Educativo de la

CAV, ha propuesto a los centros educativos diversas
estrategias para reflexionar con el alumnado de la ESO
y Bachilleratos sobre el valor absoluto de los Derechos
Humanos a travs de la experiencia que supone para
los alumnos y alumnas el escuchar testimonios directos
de vctimas del fenmeno de la violencia poltica que
se dio en Euskadi.
Durante la ltima legislatura, esta oferta se ha materializado en el mdulo educativo Adi-Adian, que se
expone a continuacin.
SARRERA
Euskal hezkuntza-sistemaren urteetako
kezka da elkarbizitza: zelan landu hezkuntzakomunitatean sor daitezkeen gatazkak hobetzeko aukera izan daitezen, zer egin eskolako
partaideek pertenentzia sentimendua izan
dezaten nola landu behar diren bakearen
aldeko hezkuntza, indarkeriaren bidegabekeria, biktimekiko elkartasuna eta beren testigantzen balio pedagogikoa...
Bagaude sartuta bide luze batean.
Bidea egiten ari gara eskola-elkarbizitzaren
eremuan. Ikastetxe bakoitzak, bere Elkarbizitzaren Plan orokorraren barruan, barne
giroa ahalik eta positiboen izateko hainbat
helburu eta ekimen ditu proposaturik. Eta
testuinguru honetan, badira gero eta gehiago
gure herriko historia hurbilean gertatutako
biolentzia politikoaren ondorioz sortu diren
sufrimenduak eta biktimak aztertu nahi duten
ikastetxeak, esperientzia horiek baliabide
pedagogiko bezala erabili nahi dutenak.

Arbela 47.

2005-2009 legegintzaldian, Bakearen

eta Giza Eskubideen aldeko Hezkuntzako Euskal Planaren barruan, Bakerako
Urratsak eta Marka uzten diguten istorioak unitate didaktikoak egin ziren, eta
2006-07 eta 2007-08 ikasturteetan esperientzia pilotuak mamitu ziren. Horietan,
biktimen testigantzekin lan egin zen,
Antzerki-Foruma tresnaren bidez.
2010ean,
hezkuntza-curriculuma
aldatzeko dekretuak biktimekiko enpatia
lantzearen garrantzia txertatu zuen. Urte
bereko ekainean, Eusko Jaurlaritzak
aurreko planaren birformulazioa onartu
zuen, eta, testuinguru horretan, 2011n
Biktima Hezitzaileak programa abian jarri
zuen. Programa horrek ETAren eta beste
erakunde batzuen (BVE, GAL...) indarkeriaren zenbait biktima aukeratu eta trebatu
zituen DBHko 4. mailako eta Batxilergoko
ikasgeletan beren esperientziaren berri
eman zezaten, helburu hezigarri batez.

Orrialde Irekia

2015 Urtea

37

 Legegintzaldi honetan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Berriztatzeko Zuzendaritzak eta Bakegintza eta Bizikidetzarako
Idazkaritza Nagusiak 2011 eta 2013 bitarteko programaren jarraipena planteatu
du. Garapen-fase berri honetan, programari izen berria eman zaio: Adi-adian
Hezkuntza-modulua. Giza duintasunaren,
bizikidetzaren eta enpatiaren inguruko ikaskuntzak, biktimen testigantzak entzutearen
esperientziaren bidez.
1. HELBURUAK
Modulu honen azken xedea da norberaren hezkuntza-prozesua hobetzen eta
sendotzen laguntzea, geure errealitatearen testuinguruan, gizarte eta mundu hobe
baten alde eginez.
Ikastetxeetako irakasle-taldeei AdiAdian modulua azaldu zaienean, aparteko
indarra egin behar izan dugu zenbait aurreiritzi baztertzeko:
proposamen hau ez da adoktrinamendu politikoa: material eta planteamendu honen bidez jorratzen diren
kontzeptuak, baloreak, jarrerak eta sentimenduak pre-politikoak dira. Ikasleei eta
hezkuntza-komunitateari ikuspuntu etikoa
eskaintzen zaie, gerora, norberaren prozesuak hala eskatuta, euren aukera etikoak
egin ditzaten.
abiapuntua eta hausnartze-muina Giza
Eskubideak dira.
ekimen
hezitzailearen
erdigunea
ikasleak dira: eurentzako proposatzen dugu
ibilbide didaktikoa, Giza Eskubideekiko
lotura kognitibo eta afektiboak eratzeko

benetako sufrimenduaren bidegabekeria ikusi eta sentitzeko aukera emango

duena, ondoren horretatik ikasteko.
Enpatia. Bidegabekeriak sufritzen eta
jasaten dituzten pertsonekiko enpatia
sentitzeko gaitasuna garatzea ikasleengan.
Giza duintasuna. Giza duintasuna goimailako balio gisa ulertzea, bizitzea eta
horretaz jabetzea.
Giza eskubideak. Giza eskubideen
edukia ezagutzea eta ikastea horien
sakoneko zentzua ulertzeko, bizitza pertsonal eta sozialari begira.
Bizikidetza. Elkarrekin hobeto bizitzen
ikastea errespetuan oinarrituta, eta
ikaskuntza hori eguneroko bizitzara
eramatea.
2.- ADI-ADIAN MODULUAREN
GARAPENA URRATSEZ-URRATS:
Modulua proposamen orientatiboa da.
Ez da katezismo bat. Irakasleari ideiak
eskaintzea du helburu. Irakaslea autonomoa da bertan eskaintzen dena erabiltzeko, osatzeko...
Komenigarria litzateke moduluaren aplikazioa Ikastetxeko Elkarbizitza plangintzan
txertaturik egotea.
Moduluak bost urrats nagusi ditu, ondoko
taulan azaltzen den bezala :

Marko orokor horretatik abiatuta, helburuak

hauek dira:
Esperientzia. Bizipen hezigarri bat
sustatzea, indarkeriak eragiten duen

38

2015 Urtea

Orrialde Irekia

Arbela 47.

Urratsa edo
Zer egin dezakegu?
geltokia
0. Abiapuntua Pena de muerte, Cinco minutos de gloria,
: filma bat
American History X estiloko pelikula bat landu
1. Lehenik eta behin, ikusi. Besterik gabe, filma
ikusiko dugu.
2.
Bigarrenez,
pertsonalizatu.
Ikasleei
bakarkako lana proposatuko diegu, hausnarketa
bultzatzen duten galderen bidez: Nola sentiarazi
zaitu filmak? Saiatu pertsonaia guztien paperean
jartzen.
3. Hirugarrenez, partekatu. Ikusi berri dugun
pelikulatik hiru ondorio ateratzen saiatuko gara
talde txikietan. Azkenik, ondorioak partekatuko
ditugu eta filmari buruzko eztabaida irekia egingo
dugu.

Zer lortu ahal dugu?

1.- Ikasleen motibazioa piztu.
2.- Indarkeriren aurrean
izan
daitezkeen
jarrerak exploratu eta
mahai gainean jarri.
3.- Biktimizazio prozesuak aztertu.

1.- Lehen
1. Lehenengo, ikasleei Giza Eskubideen Deklageltokia: Giza razioaren hitzaurrea eta 30 artikuluak banatuko
Eskubideak
dizkiegu. Ikasle bakoitzak besteei artikulu bana
aurkezteko eskatuko dugu. Horrela, eskubide
bakoitzak zer esan nahi duen eta noiz betetzen
den eta noiz ez aztertuko dugu banan-banan.

1.- Diskriminaziozko,
marjinaziozko eta
bidegabekeriazko
egoerak eta faktoreak
antzematea.
2.- Egoera horien
aurrean jarrera kritikoa
2. Bigarrenez, talde txikietan, azken eguno- garatzea.
tako albisteak aztertuko ditugu, giza eskubideak
urratzen diren egoerak antzematen saiatzeko.
Talde bakoitza hiru adibide aurkitzen saiatuko da,
eta urraketa horien kaltetuak, hau da, biktimak
nor diren antzeman beharko du.
3. Talde handian talde txikietan hitz egindakoaren inguruko ondorioak partekatuko ditugu.
Ostean, eztabaida irekiko dugu Jos Saramago
idazle, Literatura Nobel Saria eta Giza Eskubideen aldeko borrokalariaren esaldi batekin.
Behin, gazte batzuek galdetu zioten zein zen
mundu hobe baten alde borroka egiteko beren
tokia, hark erantzun zuen XXI. mendeko gazteen
guda Giza Eskubideak eskuratzea izan behar
zela. Zuen ustez, zer esan nahi du mezu horrek?

Arbela 47.

Orrialde Irekia

2015 Urtea

39

2.- Bigarren
geltokia:
Biktimak

1. Bakarka erantzuteko galderak: Zer datorkizu 1.- Biktimak antzemaburura biktima hitza entzutean? Filmeko biktimak tea hainbat egoeratan
gogoratzen al dituzu? Zer da, zure ustez, Giza
Eskubideen biktima bat? Nor dira biktimak mundu
honetan? Zure inguruan biktimatzat jo daitekeen
inor ezagutzen al duzu?
2. Talde txikietan hausnarketa egitea proposatuko dugu. Gure herrian terrorismo-, indarkeria- eta Giza Eskubideen urraketarazo larria
egon da azken hamarkadetan. Zer deritzozu
gertatu denari? Zer dakizu? Zuen ustez, zenbat
biktima egon dira? Zuen iritziz, nortzuk izan dira
biktimak? Helburua ez da akordioetara heltzea,
hausnarketa egitea baizik.
3. Talde handian, talde txikietan hitz egindakoa
partekatzen saiatuko gara. Eztabaidan, biktimen
datu objektiboak eman ditzakegu, ikasleen iritzia
benetan gertatutakoarekin alderatzeko. Amaitzean, ikasleei gogoratuko diegu laster biktima
bat gertatutakoa kontatzen entzun ahal izango
dugula.

3.- Bide
erdiko
geltokia:
gertatutakoa
kontatzea

1. Aurreiritziak eta traba guztiak garbitu.

2. Entzun ostean, galderak egin.
3. Hausnarketa pertsonala:
Zer sentitu duzu kontatutakoa entzutean?
Zer iruditzen zaizu biktima horrek, bere bizitza
berregiteko egindako bidea?
Zer sentituko zenuke maite duzun norbait
antzeko egoera batean hilko balitz?
Uste al duzu hilketa hori justifika daitekeela?
Indarkeria bidezko hilketaren bat
justifika daitekeela uste al duzu?
Zer sentimendu eragiten dizu norbait galtzearen minak?
Zure iritziz, erraza al da itxaropena eta
konfiantza berreskuratzea?

4.-Laugarren
geltokia:
Enpatia

Bakarkako hausnarketarekin hasiko gara; aurreko 1.- Enpatia hitzaren

saioan entzun dugunaren inguruan hausnartu esanahia ezagutzea
egingo dugu. Egin ditzakegun galdera batzuk:

40

2015 Urtea

Orrialde Irekia

.- Modu aktiboan
entzutea
2.- Biktimekiko sentsibilitate solidarioa
piztea

Arbela 47.

a. Biktima bati gertatutakoa entzuteak uste 2.- Praktikan jartzea.

zenuenaren beste aldera eraman al zaitu?
b. Zer dakizu orain lehen ez zenekiena?
c. Zer sentitzen duzu pertsona horren istorioa
gogoratzean?
d. Idatzi zerbait pertsona horri. Idatzi zuretzat,
baina berari idatziko bazenio bezala.
1. Talde txikietan lan egitea proposatuko dugu.
Talde bakoitzak enpatia hitza zer esan nahi duen
bilatu beharko du interneten edo hiztegi batean,
eta esanahia analizatu. Biktimak kontatutakoa
entzutean sentitu dutena definizio horrekin bat
datorren azter dezakete. Enpatia zer kasutan
behar den pentsa dezakete.
2. Talde handian, talde txikietan hitz egindakoa
partekatuko dugu eta ondorioak aterako ditugu
enpatiaren esanahi praktikoari buruz. Horretarako, bi galdera baliatuko ditugu:
a. Zer konpromisora garamatza enpatiak? Zer
solidaritate-ekintzara gonbidatzen gaitu?
b. Benetako sufrimendu baten lekukotza
ezagutzea bizikidetza hobetzeko balio duela uste
al duzue?
5.- Bosgarren geltokia:
Bizikidetza

1.- Testigantza gogoratu: gehien harritu / hunkitu...

gaituzten hitzak, jarrerak, ideiak... post-it-etan
idatzi eta itsatsi horma-irudian
2.- Lau-bost gai nagusitan multzokatu (sufrimendua, gorrotoa gainditu, Giza Eskubideak,
enpatia)
3.- Talde txikietan: bizikidetza eta errespetua
definitu. Hasteko, era berezituan. Gero, biak
elkartuz
4.- Talde handian: bi definizioak eta sailkatzeko
hautatu ditugun lau-bost gaien arteko loturak.
Eztabaida orokorra eta ondorioak.

6.- Helmuga.
Ondorio bat:
Gizalegez

.- Talde txikian, hausnarketa: Puzzle teknika:

1.- Aurreko hausnarLan-guneak:
keta-bidean egindako
a.- Bizikidetza da arrazoi osoa ez dugula onartzea lanaren
ondorioz,
konpromisu pertsonaletara ailegatzea

Arbela 47.

Orrialde Irekia

1.- Norberaren eta

besteen desberdintasunez jabetzea
2.- Errespetatzeko
konpromisu zehatzak
hartzea

2015 Urtea

41

b.- Bizikidetza da egoera guztietan alde ona baloratzen

ikastea
c.- Bizikidetza da gure ardura etikoa onartzea egoera
bakoitzean
d.- Bizikidetza da Giza Eskubideak errespetatzearen
balio funtsezkoa ulertzea
2.- Talde handian, konpromisoak:
Zer egin dezakegu gure testuinguru hurbilean...
a.- ...bizikidetza giroa hobetzeko?
b.- ...Giza Eskubideak errespetatzeko?
c.- ...biktimekiko enpatia eta solidaridadea adierazteko?
3.- INPLEMENTAZIOA ETA EMAITZAK :

Sarreran azaldu den bezala, biktima
politiko hezitzaileen ekarpenak fase desberdinetatik pasatu dira, esperientzia pilotu
izaten hasi zenetik gaur egun arte. Eta fase
horietako bakoitzean, ikastetxeen partaidetza kuantitatiboa ere desberdina izan da.
Hasieran ikastetxe gutxi batzuk hartu zuten
parte. Gaur egun, badira 25 ikastetxe proiektu honetan parte hartu dutenak.

Baina, alde kuantitatiboa alde batera utzita, zer suposatzen du ikastetxe batek
Adi-adian moduluan parte hartu nahi izateak?
Batetik, irakasle talde batek Giza Eskubideek markatzen duten oinarri etikoa
landu nahi izatea, elementu curricular
ordinario bezala. Zentzu horretan, posiblea da modulua beste jakintza-arlo
batekin lotzea (etika, filosofia, historia
garaikidea). Bestela ere, modulua tutoretzaren markoan landu daiteke.
Bestetik, eta ikastetxeak eginda badu
Elkarbizitza Plana, ekimen hau plangintza orokor horretan txertatu beharko
genuke, osagarri bezala, DBHko 4. mailako edota Batxilergoko ikasleekin egi42

2015 Urtea

teko guztiz egokia delako.

Ikas-komunitatean eta, bereziki ikasleengan, lantzen den injustizia eta sufrimenduarekiko bizipen zuzenak aukera
ematen du Giza Eskubideen inguruko
hausnarketa sakona egiteko eta biktimekiko enpatia areagotzeko

Zentzu horretan, esperientzia gauzatu den ikastetxe guztietan egindako ebaluazioak argi adierazten digu:
Ikastetxe inplikatuek modulua urtezurte errepikatzen dutela, euren programazioetan modu arruntean txertatzen
dutelako.
Partaideen eskaerak gero eta gehiago direla.
Ikasleek, irakasleek eta familiek eskertu egiten dutela Giza Eskubideetaz eta
biolentziak sortzen dituen ondorioetaz
hausnarketa lasaia eta ikuspuntu etiko
batetik egin ahal izatea.
Ikasleek estrategia zuzenak eta konpromisu aktiboak hartzen dituztela Bakearen eta Elkarbizitzaren aldeko agente
aktiboak izateko euren eguneroko bizitzan.

Orrialde Irekia

Arbela 47.

CIHMA-LUIS CHOYA ALMARAZEN BURUTZEN

DIREN PROGRAMEN ESKEINTZA
IRATXE GANDARIAS
BEA MADERO

CIHMA-Luis Choya Almaraz

SORRERA
Gaur egun garatzen dihardun Ezagutu
Barakaldo deritzon hezkuntza proiektua
orain dela 17 urte Barakaldoko Udaletxeak
eta Eusko Jaurlaritzako hezkuntza sailak
(ACEX Iharduera Osagarri eta Eskolaz
kanpokoen
egitasmoaprogramaren
eskutik) sustatu zuten. Barakaldoko historia
eta ingurumena ezagutzea du helburu gisa,
herriko patrimonio kulturala bultzatuz.
Hezkuntza programa hau, bere jaiotzan
(1997 - 1998 ikasturtean) , Lehen Hezkuntzako [Link] ikasleei zuzenduta zegoen.

Arbela 47.

Barakaldo 2000. urtean, Bartzelonan

onartutako adierazpena den, Hiri Hezitzaileen Nazioarteko Gutunari atxiki zitzaion.
Nazioarteko Elkartea Hiri Hezitzaileen eta
Espainiako Hiri Hezitzaileen sarean sartuz.
Hiru urte beranduago (2000-2001 ikasturtean) Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako 1. mailako ikasleei ere eskeintza
zabaldu egin zitzaien. Ildo horrekin jarraituz, epe berdinean Errekatxon, bertoko
eskola izandako eraikinean, Barakaldo eta
Historia eta Ingurumena Interpretatzeko
Zentroa (CIHMA) zabaldu zen. Zentroa,
Ezagutu Barakaldoko hezkuntza programaren egoitza bihurtzeaz aparte, bisitariei

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

43

astebururo eta jai egunetan eraikin honen

erakusketa ikusteko eta bertoko historia
ezagutzeko aukera ematen zien.
2006. urtean Helduentzako Ezagutu
programa hasterakoan, publiko orori zuzendutako ibilbide gidatuak martxan jartzen
dira.
2013. urtean zentroa CIHMA-Luis
Choya Almaraz izendatzen da, programaren sustatzaile izandako eta Udaletxeko Hezkuntza Teknikaria izan zenaren
omenez.
GAUR EGUN
PROGRAMAK

MARTXAN

DAUDEN

Ezagutu Barakaldo hezkuntza eta

kultura proiektuaren baitan dagoen Zentroa,
zabalik dago Barakaldoko historia, natura,
orografia, bizimodua eta ohiturak hobeto
ezagutu nahi dituzten pertsona eta elkarte
guztientzat.

Bere jatorrian zeuden jarduerak

mantendu arren (eskola programak, ibilbide
gidatuak eta erakusketak) eskaera zabaltzen joan den heinean zentroak beste
hainbat ekintza mota hartzen ditu bere
baitan, esate baterako, nobedadetzat jo
daitekeen familiei zuzendutako programak.
ESKOLA PROGRAMAK
EZAGUTU BARAKALDO astebeteko
iraupena duen hezkuntza programa bat
da. Barakaldoko ikastetxeekin garatzen da,
Lehen Hezkuntzako 6. mailan eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako 1. mailan hain
zuzen ere, Udalerriaren ingurumena,historia
eta hiri-zerbitzuak ezagutaraziz.
IBILBIDE GIDATUAK
Urtean zehar elizateko hainbat bazterretatik gai ezberdinen inguruan bost
ibilbide antolatzen dira.

44

2015 Urtea

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

Hauek dira talde edo elkarteentzat zentroak

proposatzen dituen ibilbideak:
-HISTORIA Barakaldo erdi arotik gaur
egunera
-ARKITEKTURA Langileen etxebizitzak
-INDUSTRIA Meatzetatik labe garaietara
-ONDAREA Agate Deuna eta Larrazabalgo Eskolak
-INGURUMENA Errekatxo-Urdandegieta
Horretaz aparte, CIHMA-Luis Choya
Almaraz zentroa bisitatzera datorrenarentzat, bai gaztelaniaz zein euskaraz, autogidak eskuragarri daude. Bertan ere, ibilbide
gidatua egiteko aukera dago.
ERAKUSKETAK
Zentroak Barakaldoko historia, ingurumena eta hirigintzaren inguruko gaiak
lantzen dituen erakusketa iraunkorra du.
Baina urtean zehar aldi baterako erakusketak antolatzen dira ere.

deek trebatutako begirale baten laguntza

izaten dute, batzutan zenbait elkarteekin
(Seobirdlife,Ecoembes)
elkarlanean
aritzen delarik ere.
Ekintzak 12.00ak eta 14.00ak bitartean egiten dira zentroan bertan, eta aurrez
izena eman gabe parte hartzen da.
Pista jokua
Jolasaren bitartez zentroan zehar
gidatzeko ekintza aparta bat dago, 7 eta 14
bitarteko haurrei zuzenduta dagoena eta
ikasturtea behin egiten dena. Pista jolasan
Barakaldori buruzko 12 galdera erantzun
behar dira lamina eta tablet bat gida
bezala izanik. Horien laguntzaz, zentroa
ondo ikertu behar dute detektibe bikainen
antzera, inskripzio orrian galderei erantzun
zuzena idatziz sari baten zozketan parte
hartzeko.
Motxila ikertzailea

FAMILIENTZAKO PROGRAMAK
Igandero
6-12 urte bitarteko ume orori zuzenduta dagoen ekimen hau 2013ko azaroan
martxan hasi zen. Hilabete bakoitzeko
azken igandean, Barakaldoko historia
eta ingurumenean murgiltzeko antolatzen diren tailerrak dira. Bertan, modu
ludiko eta didaktiko batez eskulan ezberdinak egiten dira sormena sustatzeko,
hala nola, brujulak, hegaztientzako askak,
haize errotak, puzzleak, imanak, baserri
bozetoak,
hegaztiak
identifikatzeko
jokoa,..etb. Tailerra bideratzeko partaiArbela 47.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

45

Familiei zuzenduta dagoen ekimen hau

2014ko azaroan hasi zen [Link] urtegiaren inguruan egiten den
ibilbide autogidatu bat da tokiko ingurua
ezagutzeko eta bere natura eta historiarekin harremanetan jartzeko aukera izan
dezaten. Egun batez esploratzaile bihurtzeko eta proposatzen diren ikerketa
lanak burutzeko, partaideek alokairu eran
10 ko seinalearen truke motxila ikertzaile bat eskura dezakete, eta behin ibilbidea bukatuta zentrora bueltatu behar dira
motxila uztera.
Motxilaren barnean partaideek gida bat
eta lan koaderno bat dute, eta bere edukiaz
baliatuz, Gorostitza urtegiaren ingurua
aztertu dezakete.
Argazkiratu

46

2015 Urtea

Udaberrian antolatzen den ekintza

berri hau sormenezko argazki digital
lehiaketa bat da. Bi mailatan banatzen
da : 16 urtetik beherakoak eta 17 urtetik
gorakoak. Partaide bakoitzak, gehienez, bi
argazki aurkeztu ditzake, eta maila bakoitzeko hiru sari daude. Argazkiak posta
elektronikoz bidaltzen dira izen-abizenak,
telefono zenbakia, jaiotze data eta maila
zehaztuz. Aurten jorratuko den gaia Udaberria Barakaldon izango da. Saritutako
lanak zentroan erakusgai izango dira eta
CIHMAko aldizkarian argitaratuko dira.
Bestelako zerbitzuak
Zentroan kontsulta daitekeen biblioteka
du, eta bere webgunean ere, argazki funtsa
eskuragarri dago.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

NERABEEI HITZA EMATEN, NERABEAK ENTZUTEN.

IANIRE FONSECA PESO.

Deustuko Unibertsitatea.
Ya que nos lo proponen, vamos a intentarlo...a ver qu sale...y de todo esto,
nos llevaremos algo bonito: udalerriko GILTZARRI Plataforman parte
hartzen duten nerabeen esperientziak.
La Plataforma Municipal de Participacin GILTZARRI lleva desde 2008
trabajando, desde el ocio educativo, con adolescentes de 12 a 18 aos
del municipio para convertir Barakaldo en una comunidad inclusiva,
construida por personas mayores de edad y adolescentes. A travs de
esa finalidad, se producen procesos en los que se mejora la sociedad
barakaldesa, se disminuyen prejuicios sobre el colectivo adolescente,
y en los que los propios protagonistas van desarrollando competencias y perfilando su identidad cvica.

SARRERA:
Ondorengo artikulua doktorego-tesi
baten barruan kokatzen da. Bere xedea,
hezkuntza ez formalaren esparruan,
nerabeen (12-18) partaidetza aktiboa da eta
prozesu honek herritartasunaren eraikuntzarekiko duen erlazioa.
Gorpuzkera etnografikoko ikuspegitik, landa-lana egin da bi urtez (2013-2015
bitartean) hainbat teknika kualitatibo erabiliz:
dokumentazioaren analisia, behaketa partehartzailea eta elkarrizketa informalak (104
ordu), erdi-egituratutako elkarrizketak (12)
eta hiru eztabaida-talde (nerabe, senide eta
hezitzaile taldea).
Oraingo honetan bilatzen den helburua
hau da: plataformako partaideek proiektuarekiko duten pertzepzioa jakitea eta euren
aburuz partaidetza errazten duten elemen-

Arbela 47.

tuak identifikatzea. Aukera horretarako,

nerabeen eztabaida-taldearen hautemateak jasotzen dira plataformako bere esperientzia parte-hartzailearen gainean. Taldea
bost neska eta bost mutilek osatu zuten,
partaidetza-ibilbide bat eginik dutela (gutxienez 3 urtetakoa) eta goi-mailako konpromisoa islatzen dute, hots, maila proiektiboa
eta metapartaidetza maila (Novella, Llena,
Gari-Jotzea, Noguera, Morata, Morell,
2015).
Artikulua lau atalez osatuta dago.
Hasierako puntuak marko teorikoa aurkezten du: gazteriaren partaidetzan nazioarteko erakundeen gomendio eta politikekin
hasiz, kontzeptuaren definizioa eman eta
hau martxan jartzeko hezkuntza ez formala
esparru ezin hobea dela defendatzen bukatzeko. Bigarren atalak, udalerriko plataforma deskribatzen du. Hurrengo puntuan,
nerabeen eztabaida-taldearen analisia
agertzen da. Parte-hartzaileen identitatea

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

47

ezkutuan mantentzen da momentu oro,

konfidentzialtasuna bermatuz. Azkeneko
atalean artikuluan zehar jasotako ondorioak
ageri dira.
1. GAZTERIAREN GAINEKO ERREFERENTZIAZKO DOKUMENTUAK.
Gazteriaren
partaidetza
Haurren
Eskubideen Hitzarmenean aintzatesten
den eskubidea da (12, 13, 14 eta 15. artikuluetan). Aipatutako dokumentua, herrien
gehiengo handiak berretsita, izaera juridikoa ematen dion dokumentu politikoa da,
eta beraz, Hitzarmenaren Estatu kideek
bere politiketan begietsi behar dute. Nazio
Batuak, 2000. urtean gazteriaren partaidetza bere lehentasunezko lan-norabidea
aldarrikatzean, bizitza demokratikoaren
kalitatea mantentzeko beharrezkoa den
partaidetza eta konpromiso politikoaren
garrantzia gogoarazi zigun. Partaidetzaren
gai honek gazteriaren politiketan indarra
hartu du. Horrela egiaztatzen du Europako
Kontseiluak IARD institutu milandarrari
eskatu zion gazteria politiken gaineko txostenak (IARD, 2001, Merino Pareja-n hartuta,
2006).

Nahiz eta 2002. urtean Europako

kontseiluaren liburu zuriak un nuevo impulso
para la juventud europea (Comunidades
Europeas, 2002), gazteriaren inplikazioa
bizitza publikoan erronkatzat azpimarratu,
[Link] gazteriaren munduko txostenak
ondorioztatu zuen kolektibo honi buruzko
politikak estereotipo negatiboek bultzatuta jarraitzen zutela sustatzen, garapenerako, bakerako eta demokraziarako gehitu
dezaketen indar positiboa ahaztuz (Nazio
Batuak, 2005). Kezka agerikoa da, gazteen
esperientzien eta bizitza publikoaren arteko
hutsunea gero eta zabalagoa delako, estatu
demokratikoen bizi-kalitatea arriskuan jarriz
(Benedicto eta 2007 Morn, 2002; Flanagan
& Levine, 2010; Morn eta Benedicto, 2008).
Horregatik, bizitza publikoan beharrezkoak
diren gaitasunen lorpena nabarmendu behar
da, jakinda faktore sozialak, kultural eta
historikoak eragiten dituztela (Benedicto eta
Morn, 2007).
Beste erakunde batzuk ideia honetan
sakondu dute, Estatu kideei erantzun sinplistak gainditzera animatuz, baita pertsona
bakoitza bere bizitzaren aktorea izateko
espazioak sortzera ere (bere beharrizan
anitzekin, balioekin eta pentsatzeko erakin).
Horretarako, aldaketa azkarrak dituen
oraingo gizartea bereizi eta errealitatearen
azterketa zabala egin behar dute (Europako
Kontseilua, 2003:42). Bestetik, 2005eko
gazteriaren munduko-txostenak
Nazio
Batuetako herri-kideek gazteek euren etorkizunaren eta garapenaren erabakietan partaidetza altuagoa eta era berean erreala izan
dezaten ahalbidetzen duen politika defendatzen du (Nazio Batuak, 2005). Ondorioz,
botere publikoei partaidetza erraztea eta
sustatzea gomendatzen zaie.
Ekarpen hauek herrialde garatuen
agenda publikoetan eragina izan dute. Nazio

48

2015 Urtea

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

mailan, Haurtzaroaren Plan berriak (20132016), zortzigarren helburuan haur eta

gazteen partaidetzaren erronka aipatzen
du, esparru eta maila guztietan haurtzaroaren partaidetzaren sustapena eta euren
garapenerako beharrezkoak diren ingurune
egokien sorrera esplizituki ageriz (Osasun,
Gizarte Zerbitzu eta Berdintasun Saila,
2013). Ingurune hauek hezkuntza formalean, hezkuntza informalean eta hezkuntza
ez formalean agertzen dira. Artikulu honetan,
hezkuntza ez formalaren esparruan sakonduko da, honen literatura aztertuz, partaidetza aktiboa sustatzeko testuinguru ezin
hobea dela antzematen delako.
2. GAZTERIAREN PARTAIDETZA
AKTIBOA ETA HEZKUNTZA EZ
FORMALA: TESTUINGURU APROPOSA
AURRERA ERAMATEKO.
Partaidetza terminoa definitzea ez da
erraza, inplikazio graduan desberdinak diren
makina bat praktika hartzen baititu bere
baitan. Adibidez, partaidetzatzat hartzen
dugu ilobaren urtebetetzera joatea, zein
Eskubide Sozialen murrizketaren kontra
manifestatzea.
Kontzeptua mugatzeko zailtasun hau
parte-hartze esperientzia zabal batean
ondorioztatzen da. Horretaz ohartarazten
gaitu 2008. urtean Girona Unibertsitateko
Infancia, Adolescencia, los Derechos de
la Infancia y su Calidad de vida ikerketa
taldeak argitaratutako txostenak. Casas eta
bere taldeak (2008) eraginkorrak diren haur
eta nerabeen partaidetza sozialen esperientziak aztertu zituzten, batez ere Europa
mailan. Txostenean agertzen diren adibide
anitzak kontuan hartuz gero, konturatuko
gara kritikoak izan behar garela martxan
jartzen den partaidetzarekin eta argi izan zer
izendatzen dugun benetako partaidetza.
Arbela 47.

Haur eta nerabeen esperientziak aztertzen Nazioarteko erreferentea dugu Roger

Hart-ek sortutako partaidetza eskailera
(1992). Ekimen parte-hartzaileak goranzko
eskailerako mailetan kokatzen ditu eskailera honek. Honen bitartez, esistitzen diren
manipulazio era desberdinez ohartarazi nahi
zaie helduei, eta jarraibideak eskaintzen ditu
benetako parte-hartze ereduak sortzeko eta
sustatzeko. Hart-en ustez, praktika batzuk
ez dira heltzen informazioko, boluntariotasuneko eta erantzukizuneko baldintzetara,
beraz, onartezintzat hartzen ditu (lehenengo
hiru mailak). Hurrengo galgek ardura maila
altuagoa aurkezten dute prozesuarekiko,
partaideen interesen eta gaitasunen araberakoa izanik. Adingabekoaren ikuspuntutik,
mailak igotzen joateak nolabaiteko herritar
gaitasun maila bereganatzea suposatzen du, esate baterako, eskaerak esplizituki egiteko gaitasuna, eskaera horietatik
eratortzen diren erantzunbeharrak bere gain
hartzeko gaitasuna, baita bere auzoan era
bateko estatus soziala sortzearen gaitasuna
ere. Azken gaitasun honek bere garapena
kontrolatzeko aukera ahalbidetzen dio.
Hart-ek defendatzen dituen partaidetza mailak bat datoz gazte-partaidetza
aktiboa defendatzen duten beste egileekin.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

49

Checkoway eta Gutirrez-ek (2009) parte

hartzen duten esparrutan, erabakia hartzerako eragin erreala bezala definitzen dute
gizarteak izendatzen dion posizio pasibo
eta bigarren mailako aktore ideia gaindituz.
Partekatutako botere ariketa honek, helduen
ikuspuntutik, kontzeptu-birdoitze ariketa bat
egitea suposatzen du, hots, nerabeei etorkizuneko herritar-tzat jotzen uztea. Beste era
batera esanda, euren gain dagoen ikuskera
defizitarioa aldaratu, eraldatze-sozialeko
funtsezko agente bezala ikusteko (Gonzlez
eta Naval, 2000).
Baina partaidetza ez da pertsonok gure
baitan daukagun elementu naturala. Gizartearentzat erreminta eta aldi berean demokraziaren helburua izanik, gizabanakoak
partaidetza sozialerako beharrezkoak diren
trebeziak eta gaitasunak garatzeko ahalbidetzen dituzten testuinguruak funtsezkoak
bilakatzen dira.
Haurtzaro eta nerabezaroko ikuspuntutik, hezkuntza ez formala espazio pribilegioduna da trebezi eta gaitasun hauen
entrenamendurako. Alor horretako ikerketek ingurune hauek iradokitzen dute hiritar
identitatearen garapenari, konfiantzaren
eta tolerantziaren sustapenari laguntzen
dietela (Flanagan eta Levine, 2010; Kirschner, 2009). Hau posiblea da hierarkizazio
txikiagoak eta antolaketa malguak benetako
partaidetza esperientziak errazten dituztelako, hezkuntza funtzioa betez (Europako
Kontseilua, 2002). Gazteriaren Kontseiluak
honela definitzen du hezkuntza ez formala:
aquellas actividades educativas promovidas por la sociedad civil y fuera del sistema
educativo institucional, donde los educadores no estn insertos en una estructura
jerarquizada y siendo, a diferencia de la
educacin informal, una accin educativa
intencional y consciente, dotada de meto-

50

2015 Urtea

dologa, donde no se pretende la mera

transmisin de conocimientos para la obtencin de un ttulo sino la concienciacin del
individuo adquiriendo as una percepcin de
s mismo y de su entorno para una posterior
modificacin del mismo (2005:69). Hainbat
jarduera batzen dituen hezkuntza mota da.
Gazteek ardura maila eta partaidetza maila
desberdinak bereganatzen dituzten eta
balioen garapena eta bizikidetza sustatzen
da. Halaber, ekintzak, kudeaketa eta plangintza gurarizkoak direla azpimarratzen du,
partekatutakoa den hezkuntza-arduran.
gizarteko beste agente sozialen gehitzearen garrantzia ere azpimarratzen da (gazteelkarteak, EGK, elizak, kultur-etxeak). Hala
ere, proiektu mota hauek ez daude soilik
bakarrik ekimenerako beharrezkoak diren
trebetasun batzuen lorpen bati bideratuta.
Norbanako kontzientzia, pentsamendu
kritikoa eta konpromisoa ere zeharkatzen
dituzte. Horregatik, instituzio publikoak eta
politika sozialak testuinguru ez formalen
garapena sustatu dute herritartasun
hezkuntza esparrutzat, gazteria kirol-edotajolas-ekintzetan eta elkarteetan inplikatzeko
daukaten indarragatik, baita topaketa lekuak
izateagatik ere (Siruala, 2005).
3. ESPERIENTZIAK PARTEKATZEN:
GILTZARRI, UDALERRIKO GAZTEPLATAFORMA
GILTZARRI 2008. urtean jaio zen, eta
geroztik, udalerriko nerabeekin (12-18)
dabil lanean aisialdi hezigarria aitzakiatzat hartuta, Barakaldo komunitate inklusiboagoa bilakatzeko asmoarekin, hau da,
helduek eta adingabekoek sortua. Aipatutako xedeari erantzuteko, Barakaldoko
gizartea hobetzen duten prozesuak sortzen
dira, nerabezaroaren aurreiritziak murriztuz,
eta nerabeek eurek gaitasunak garatzen eta
hiritar identitatea zehazten joanez.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

Plataforma udalerriko nerabe guztientzat

dago irekita. Nahiz eta egoitza udalerriaren
zentroan kokatuta egon, deszentralizazio
politika bat daukate, dauden auzo nagusietan presentzia edukitzea ahalbidetzen
duena (auzo horretako institutu batean batik
bat). Gainera, topalekuak eta beste espazio
fisikoak dituzte bi kultur etxetan.
Talde profesionala, udaletxeko teknikari
bat, koordinatzaile bat, 6 gizarte hezitzaile
eta 10 begiralez osatuta dago. Zereginak
aipatutako institutuekin batera burutzen
dira modu koordinatuan. Atsedenaldian eta
jantokiko ordutegian batez ere, bilketa
ekintzak eta baloreak eta trebeziak garatzeko ekintzak eramaten dituzte aurrera.
Plataforma berak sortutako erreferentziazko dokumentuetan islatzen denez,
programaren helburua aukera hezigarriak
sortzea da, nerabeek lidergo gaitasunak
garatu ditzaten. Horretarako, aukerazko
eskailera sortu dute, urte desberdinetan
zehar aukera hezigarri desberdinak eskaintzen dituena. Orokorrean, nerabeek Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza hasieran hasten
dute prozesu hau.

Arbela 47.

Lehenengo momentuan talde ekintzak

aurkitzen dituzte, batzuk izaera kulturalarekin (rap, funky, antzerkia) eta beste batzuk
izaera komunitarioarekin (boluntariotza,
bidezko merkataritza). Partaide guztiek gai
sozialak esploratzeko aukera dute, asanbladen edo tailerren bitartez. Halaber, erantzukizun berriak garatu nahi izanez gero, bost
batzorde dituzte hautatzeko: a) Gertakizunak, plataforman aurrera eramaten diren
tailer desberdinen erakustaldiak edota beste
elkarteekin kolaborazioak prestatzen dituen
batzordea b) Hiritarrak, hiritar-balio komunitarioak aurrera eramaten dituen batzordea, udalerrian ekintzak sortuz; c) 4 Auzo
batzorde, nerabeen ikuspuntutik, auzoari
bizitza emateko helburua duen batzordea;
d) ekintzak, partaideentzako ekintzak antolatzeko batzordea (gabon zaharra, inauteriak, festak); e) Asteburuko, asteburuan
zehar nerabeentzako ekintzak pentsatzen
eta kudeatzen dituen batzordea. Gainera,
Giltzarri eskola deritzon proiektuaren
bidez, asteburuetan zehar honen partaideek
hiritar izaerazko balioen berariazko prestakuntza jasotzen dute. Azkenik, nerabeek
Kontseilu taldearen kide izateko hautabidea dute, honen helburua gainontzeko
plataformako partaide guztiei ahotsa ematea
izanik. Laburbilduz, prozesua partaidetza
maila eta mota desberdinak ematen diren
eszenatoki anitzetan eramaten da aurrera.
Nahiz eta fenomenologikoki ezberdinak
izan, esperientzia guztiek elementu esanguratsuak gehitzen dituzte parte-hartzerako
gaitasunen lorpenerako (Novella Camara,
2008:38).
4. NERABEEI HITZA EMATEN,
NERABEAK ENTZUTEN.
Atal honetan nerabeen eztabaidataldearen hautemateak jasotzen dira plataformako beraien esperientzia parte-hartzai-

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

51

learen gainean. Aurkezten diren kontaketak

bi ildotik agertzen dira: plataformarekiko
duten pertzepzioa eta euren partaidetza
errazten duten elementuen identifikazioa.
Eztabaida-taldea eurentzat ezaguna
zen leku eroso eta atsegin batean burutu
zen. Solasaldia grabatu eta honen transkripzioa egin zen. Hasieran esan bezala,
partaideen konfidentzialtasuna mantentzen
da momentu oro.
GILTZARRI eurentzat zer den galdetzean, jasotako erantzun guztiak izatearen
sentimendua islatzen dute. Bizitzen duten
prozesua nolakoa den ikusteak arreta pizten
du: beraien aburuz, hasiera batean proiektua bera da euren atzetik doana, baina
prozesuan zehar, dependentzia hori aldatu
egiten da, eta nerabeak dira plataformak
eskaintzen dituen aukerak bilatzen dituztenak:
Empiezas en un grupo y luego te
mandan a una comisin tipo Auzo, luego
empiezas yendo a otras y acabas en todo,
entonces te van atrayendo y no es que
vaya contra tu voluntad porque a ti te gusta
hacerlo... (A8)
Yo creo que a Giltzarri te enganchas. Te
enganchas t...Pues yo que s, que quieres
hacer cosas, quieres meterte en ms proyectos, umsaber lo que son esos proyectos
(silencio) Yo ms bien me apunte porque yo
tena muchas ideas yGiltzarri me pareca
un sitio para poder hacerlas. (A5)
Para m es como una gran familia.
(A10)
Partaidetza errazten duten elementuetan sartzean, goiz antzematen da nerabeen
eta hezitzaileen arteko erlazioa dela

52

2015 Urtea

funtsezko faktorea. Nerabeek, familiarrek

zein hezitzaileek euren artean sortzen den
konfiantzazko erlazioak daukan indarra
azpimarratzen dute. Komunikazioa, elkarrizketa, erlazio horizontala eta enpatia dira
elementurik garrantzitsuenak.
Osea yaen Giltzarri y en la vidaa
verdespus de Giltzarri hay otra vida (se
re), entonces pues tambin te ayudan, en
ensearte valores que pueden servir para
otra cosa. Valores... Puesyo siempre
quepor ejemplo decimos cualquier
cosa, [Link] criticar a alguien por
las diferencias que tenemos con esas
personas, pues ellos te inculcan que tienes
que tener respeto. Entonces luego tienes
respeto con otraosea con otra gente y
son comopuesnuestros aitas, bueno
hermanos handis. (A8)
Etorkizunerako positiboak eta garrantzitsuak diren ezagutzak, baloreak eta
trebeziak euren partaidetzaren bidez
ikasten dituztela kontziente izatea beste
elementu nabaria da. Senideek ere onura
hau azpimarratu zuten.

Respetar ms a la gente. (A10).

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

 Aprender a fracasar (A7)

Luego tambin hablar en pblico porque
nosotros que somos Kontseilu, la asamblea
es tambin saber hablar en pblico, a ver
es un pequeo paso pero luego tambin
te puedes servir para cualquier cosa, para
un futuro, oyo que s, para presentar un
trabajo en clase mismamente. Entonces
el Kontseilu nos da esa oportunidad y est
muy bien aprenderlo y eso. (A8)

tzen du. Adin desberdinetako parekideekin

aritzea da gehien baloratzen dutena.

Hirugarren elementu bat, nerabeek

euren iritzia emateko zein entzuten zaiela
eta baloratuak direla sentitzeko duten gunea
da. Euren aburuz, diren modukoak izateko,
euren sormena adierazteko eta erabakiprozesuetan euren iritzia emateko askatasuna daukate, rol eta trebetasun berriak
frogatuz, ondo pasatzen duten bitartean.

5. ONDORIOAK.

Por una parte, te sientes bien porque

notas que eres importante y que la gente
te escucha no? Y que de alguna forma
estas contribuyendo al desarrollo de todo
esto (pausa) Pero por otra parte, piensas:
Puf, estoy aqu hablando, nadie me hace
caso, todo el mundo pasa de m, estoy
perdiendo la tarde y muchas cosas as
Pero no s, realmente creo que a todos
nos sienta bien Kontseilu y si estamos aqu
por algo ser. (A1)

A m lo que me gusta mucho de este

proyecto es que nos juntamos desde primero
con gente ms mayor que nosotros. Que al
final todo el mundo se acaba llevando bien,
porque en la calle igual es difcil que un
chaval de 12 aos se haga amigo de uno de
17 y aqu pues eso. (A9).

Artikuluan zehar demokraziaren mantenurako gazteriaren partaidetza aktiboak

duen garrantziaz mintzatu gara. Hala ere,
idatzian ikusi denez, partaidetza ez da gizabanakoek dugun elementu naturala. Entrenamendua beharrezkoa da erreminta pertsonalak eta sozialak (kognitiboak, trebeziak)
bereganatzeko.
Gazteria eta nerabetasunaren ikusmoldea eta hauekiko aurreiritziak aldatu behar
ditugula defendatu da testuan zehar. Etorkizuneko herritar-en ideia alde batera utzi
behar dugu, gizartearen kide-aktibo bezala
aintzakotzat hartuz.
Bi ideia hauek batuz, hezkuntza
eremutik partaidetza-guneak eta aukerak

Pero yo creo que en cualquier asociacin a la que vayas te dicen vamos a

hacer patinaje, vamos a hacer no s qu,
pero no te dicen Qu quieres hacer t?
(A5)
Espazioak eta aurrera eramaten den
metodologiak lagun berriak egiteko ahalbidetzen duten aukera beste ezaugarri azpimarragarria da. Auzo guztietako nerabeak
batzen dira, eta horrek plataformatik kanpo
haien arteko mugikortasuna posiblea bihurArbela 47.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

53

sortzeko beharrean gaude, nerabeek gizartean sortzen diren egoera desberdinak

esperimentatzeko, hauei erantzuna nola
eman ikasteko eta gaitasun pertsonalak eta
komunitarioak garatzeko.
GILTZARRI, bere estruktura metodologikoagatik, herritartasun eskola bilakatzen da. Helduek eta gazteek partaidetza
esperientziak bizi eta konpartitzen dituzte.
Nerabeen testigantzek plataformarekiko
daukaten poztasuna islatzen dute, baita
euren hititar-identitatearen eraikuntzan
bereganatzen joaten diren ikasketak ere.
ERREFERENTZIAK
Benedicto, J. & Morn, M.L. (2007).Becoming
a citizen. European Societies, 9 (4). 601-222
Casas, F.; Gonzlez, M.; Montserrat, C.;
Navarro, D.; Malo, S.; Figuer, C.; Bertran, I.
(2008). Informe sobre experiencias de participacin social efectiva de nios, nias y adolescentes. Madrid: Observatorio de la Infancia.
Checkoway, B., & Gutirrez, L. (2009). Teora
y prctica de la participacin juvenil y el cambio
comunitario. Barcelona: GRA.
Consejo de la Juventud (2005). Bases para
una poltica de Juventud. Madrid: Consejo de la
Juventud de Espaa.
Council of Europe (2002). Can youth make
a difference? Youth policy facing diversity and
change. Estrasburgo: Directorate of Youth and
Sport: Council of Europe.
Flanagan, C. & Levine, P. (2010). Civic Engagement and the transiton to adulthood. The
future of children, 20 (1). 159-179.
Gonzlez y Naval, C. (2000).Una aproximacin
a la educacin para la ciudadana en Europa
en la ltima dcada. En C. Naval y J: Laspalas
(eds.). La educacin cvica hoy. Una perspectiva interdisciplinar (pp.221-248). EUNSA:
Pamplona.
Hart, R. (2000). La participacin de los nios
en el desarrollo sostenible. Cmo implicar a
los ciudadanos jvenes en el desarrollo de su
comunidad y el cuidado del medio ambiente.

54

2015 Urtea

Barcelona: Pau Educacin.

Jennings, L., Parra-Medina, D., Hilfinger
Messias, D. K., & McLoughlim, K. (2009).
Hacia una teora social crtica del empoderamiento de la juventud. En B. Checkoway,
& L. M. Gutirrez. Teora y prctica de la
participacin juvenil y el cambio comunitario (pgs. 43-73). Barcelona: Gra.
Kirshner, B. (2009). Power in numbers:
youth organizing as a context for exploring civic identity. Journal of Research on
Adolescence, 19 (3). 414-440.
Ministerio de Sanidad, Servicios Sociales
e Igualdad (2013). 11 Plan Estratgico de
Infancia y Adolescencia 2013-2016. Recuperado de: [Link]
[Link]
Morn, L. y Benedicto, J. (2008). Los
jvenes como actores sociales y polticos en la sociedad global. Pensamiento
Iberoamericano, 3. 139-164
Novella Camara, A. (2008). Formas de
participacin Infantil. La concreccin de
un derecho. Educacin Social. Revista de
Intervencin Socioeducativa, 38, 77-93.
Novella Camara, M.; Llena Bere, M.,
Trilla Bernet, J., Noguera Pigem, E.,
Morata Garca, T., Agud Morell, I., Gmez
Serra, M. (2014). Participacin Infantil y
construccin de la ciudadana. Barcelona:
GRA.
Siruala, L. (2005). A European framework
for youth [Link]: Directorate of
Youth and Sport. Council of Europe.
Youniss, J., & Yates, M. (1997). Community
service and social responsability in youth.
Chicago: University of Chicago Press.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

NATUR GELA, UN AULA DE LA NATURALEZA EN LA

CIUDAD
ESTIBALIZ DAZ ZUBIA

Responsable del Aula de la Naturaleza

del Jardn Botnico Ramn Rubial
2014ko uztailean Barakaldoko Ramn Rubial Lorategi
Botanikoan lorategiaren interpretazio zentroa zabaldu
zen. Hiriaren erdi-erdian kokatuta, baliabide didaktiko
honek Natur Gela du izena eta Barakaldoko udalak
kudeatzen du.
Zentro honetatik udaleko jasangarritasunerako ingurumen-hezkuntzako programak koordinatzen dira:
Larrazabaleko basoa eta ortu ekologikoa eta Lorategi
Botanikoa bisitaldi gidatuak... Bestaldetik, zentroan
erakusketak ere egoten dira eta gutxi barru barakaldotarrei aisia hezitzaile eta osasungarria sustatzeko
beste jarduera batzuk eskaintzea espero dugu (tailerrak, hitzaldiak, sare berdetik ibilaldiak...)
Frantziako hiriak, Tournefeuillek, eta Barakaldok parte
hartzen dute.
EL COMIENZO DE UNA GRAN
AVENTURA EDUCATIVA
Hace ya ms de una dcada, el departamento de Educacin del Ayuntamiento
de Barakaldo cre el programa Ezagutu
Barakaldo. Dentro de ste, se enmarcan
los programas de educacin ambiental de
Larrazabal y del Jardn Botnico, centrados
en dar a conocer los bienes naturales del
municipio y sensibilizar sobre su fragilidad
e importancia en nuestras vidas.

municipio. Una experiencia educativa en la

que los/as escolares se acercan al entorno
rural y natural de Barakaldo y se adentran
en un huerto ecolgico y un bosque autctono. Para su desarrollo se cuenta con las

As, en el curso escolar 2004-05 y en

colaboracin con Inguralde, se pone en
marcha el primer programa didctico en
Larrazabal, dirigido a escolares de 3 de
Primaria de los centros educativos del
Arbela 47.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

55

instalaciones de las antiguas escuelas de

barriada, en las que por aquel entonces ya
se haba inciado la recreacin de un aulamuseo.

mente se desarrolla a lo largo de una

maana y en la que los nios y nias se
familiarizan con el entorno rural y natural de
Barakaldo.

Posteriormente, a lo largo del curso

escolar 2006-2007, el rea de Educacin
lanza un nuevo programa de educacin
para la sostenibilidad: visitas guiadas por
el Jardn Botnico Ramn Rubial, con el
objetivo de dar a conocer este espacio,
tanto a escolares como a los/as vecinos/as
de la localidad.

Los/as escolares visitan distintos

ecosistemas (bosque autctono, campia
atlntica y huerto) y de forma ldica y
participativa, descubren sus elementos y
las relaciones que entre ellos se establecen. Se potencia la actitud crtica de los/
as alumnos/as hacia diferentes situaciones ambientales, a travs de la deduccin y reflexin sobre la interaccin del ser
humano con el medio. Una experiencia que
les ayuda a comprender la importancia de
nuestras actitudes para la conservacin de
la naturaleza y el medio rural.

La puesta en marcha y desarrollo de

ambos programas didcticos fueron liderados por Luis Choya Almaraz, tambin
impulsor del CIHMA-Centro de Interpretacin Histrica y Medio Ambiental de El
Regato que, desde que falleci, lleva su
nombre.
El programa educativo de Larrazabal

En cada curso escolar, el contenido de

este programa didctico se relaciona con
la temtica ambiental que en la Agenda 21
Escolar se trabaja en los centros durante el
curso.

Se trata de una actividad que actual-

56

2015 Urtea

Desde su puesta en marcha han partici-

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

pado ms de 5.000 escolares de Barakaldo.

Los programas de visitas guiadas en el
Jardn Botnico Ramn Rubial
Dar a conocer el Jardn Botnico a la
poblacin local de Barakaldo, y que consecuentemente lo valorasen, fue el objetivo
inicial de las visitas, dirigidas a escolares
de centros educativos del municipio y a
vecinos y vecinas.
Durante la visita, tanto unos como
otros, descubren a travs de las plantas,
la biodiversidad, una parte de la historia y
cultura de algunas civilizaciones, su importancia para nuestras vidas como fuente de
alimento, medicamentos... y otras aspectos
que forman parte de nuestro bienestar. Con
ello se pretende, a su vez, promover actitudes y conductas cotidianas que posibiliten
la conservacin de nuestros bienes naturales.
Desde su inicio han participado ms de
5.900 escolares de dos niveles educativos:
5 de Infantil y 4 ESO. Este curso, entre

la ltima semana de abril y la primera de

junio, se prev acudan 1.078 escolares; en
esta ocasin el programa de visitas se ha
ampliado para la participacin de algunos
grupos de Primaria.
En las visitas dirigidas a la ciudadana
han participado en torno a 1.500 personas
adultas, que han acudido al Jardn tanto
de forma individual, como en familia o
grupo organizado (asociaciones, grupos de
educacin no formal, centros formativos...).
UNA NUEVA PERSPECTIVA EDUCATIVA: EL JARDN BOTNICO COMO
ESPACIO EDUCATIVO MS ALL DE
SUS LMITES
Con el paso de los aos, a medida
que la vegetacin leosa va ganando
porte, el Jardn Botnico Ramn Rubial de
Barakaldo se consolida como un importante recurso didctico del municipio. Al
mismo tiempo, se empieza a comprender
tambin la potencialidad del Botnico como
recurso turstico y de ocio para el municipio. De modo que en 2009, se elabora el
Plan Director del Jardn Botnico, en el que
la funcin educativa del Jardn se extrapola
a otros mbitos (cultural, social, turstico...)
y se configura como espacio articulador de
la malla verde del municipio.
El Plan recoge la necesidad -detectada
a lo largo de los diferentes programas de
visitas guiadas al Jardn- de contar con una
instalacin cubierta que permita diversificar y ampliar la oferta de actividades en el
Botnico. En 2010, se inicia la redaccin
del proyecto constructivo de Natur Gela; las
obras de construccin y el equipamiento
interior finalizan en 2013 y el aula se abre
definitivamente al pblico en 2014.

Arbela 47.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

57

NATUR GELA, PRESENTE Y FUTURO

En este primer ao de andadura, la actividad con escolares se ha visto reforzada
con la colaboracin de algunos centros para
elaborar material didctico con contenidos
concretos que se trabajan en el aula. Lazos
de cooperacin que se esperan mantener
y extender a nuevos centros. Adems, se
est diseando una oferta de talleres que,
el prximo curso, se pondrn a disposicin
de los/as tutores/as.
Y en breve, Natur Gela ofrecer a la
ciudadana una serie de actividades educativas y de ocio saludable relacionadas con
la naturaleza y nuestro bienestar.

Lorategi botanikoko NATUR GELA

AULA DE LA NATURALEZA del Jardn
Botnico
La Torre, 30
94 437 58 05
naturgela@[Link]
10:00 -13:30 (lanegunetan / laborables)
abuztuan itxita / agosto cerrado

Por otra parte, Barakaldo participa en

el programa internacional de Ciudades
Educadoras, cuyo objetivo es desarrollar
valores de convivencia y de sostenibilidad entre sus conciudadanos/as. Y uno
de los retos de Natur Gela es convertirse
en un referente didctico fuera del municipio. Para ello, sus servicios se ofertarn
tambin a colectivos de otros municipios.

58

2015 Urtea

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

CUANDO LAS PUERTAS DEL AULA PERMANECEN

ABIERTAS
EL C.P LARREA Y LOS EQUIPOS DE INTERVENCIN SOCIOEDUCATIVA (EISE)

Arbela-n 2012ko 42 Zenbakian argitaratu zenez,

Barakaldoko Udaleko GHELak (Giza-Hezkuntzan Eskuhartzeko Lantaldeak edo EISE direlakoak), Haurtzaroa, Gaztaroa eta Familia Sailean kokatuta, talde eta
prebentziozko abiapuntutik, Erkidegoko kutsuarekin,
eskolako eremuan eraginez datoz Programa espezifikoen bitartez. Lan koordinatuaren fruitu bezala, aipatutako Programak berariazko eskaeraz gauzatzen
dira eta parte hartzen duten ikastetxeen lana aberasteko balio dute
CEIP Larrea HLHIa 8 urtetako esperientzia
luzedun ikastetxea da.
En sus inicios, el CEIP LARREA HLHI,
se coordina con los Servicios Sociales
como los dems Centros Educativos,
exclusivamente para abordar, en red, las
intervenciones de carcter familiar/individual. Durante el 2007-2008 comienza una
nueva andadura con el EISE Bidegorri: El
desarrollo de los Programas Grupales
EISE dentro del Marco Escolar.
Tras la solicitud del Colegio, basada en
los tres planteamientos significativos establecidos con el EISE (Aumento de la oferta
de Recursos; Respuesta a nuevas Necesidades e Inters por reforzar la Perspec-

Arbela 47.

tiva Preventiva) se elaboran los primeros

Programas con los Grupos seleccionados.
Inicialmente, siempre destinados a la
poblacin adulta madres/padres/tutor@..
del alumnado en Primaria y alternando los
Ciclos educativos. Posteriormente, y para
acceder de forma preventiva desde la Etapa
Infantil, se ha llevado a cabo un Programa
novedoso de modalidad mixta, dirigido a
familiares y menores conjuntamente.
A lo largo del 2012, por primera vez,
con el Programa Escuchando NOS,
el EISE Bidegorri da comienzo a la Intervencin de Programas Grupales dentro

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

59

del AULA, abriendo un abanico de posibilidades en aspectos a trabajar de manera

individual dentro y fuera del Grupo, con el
propio alumnado y en coordinacin directa
con el profesorado.
El conjunto de estas iniciativas son los
antecedentes inmediatos al planteamiento
de una labor socioeducativa en el marco
del Aula Escolar que el CEIP LARREA
HLHI ha venido impulsando con inters y
dedicacin hasta llegar al momento actual.
Durante el 2013, teniendo en cuenta
el aprendizaje recopilado, se produce un
punto de inflexin y el Programa ADOS
JARRI surge ante la realidad de un curso
de 6 de primaria que necesita superar dificultades en los aspectos ms relacionales,
tanto en el propio grupo de iguales, como
entre sexos opuestos de la misma edad.
Mediante 10 sesiones estipuladas para
el trimestre abriljunio, se pone en marcha
la Experiencia Piloto que requiere de
cuatro consideraciones bsicas:

60

2015 Urtea

1.- Identificacin de un Aula

concreta. El Centro Educativo determina
el curso y el Claustro de profesorado avala
las necesidades detectadas.
2.- Implicacin directa del tutor/a
del curso 6. Tutor y educadoras intervienen coordinadamente en las sesiones.
Los contenidos trabajados y los recursos
utilizados en cada sesin, permanecen
vigentes durante toda la semana al continuar siendo abordados de manera troncal
por el propio profesorado, supervisado por
la Consultora.
3.- Sesiones interactivas con la
utilizacin de las nuevas tecnologas.
Estas obligan a realizar ajustes en el
diseo, recogiendo el instrumento Eskola
2.0 Pizarra Digital para que alumnado y
profesorado sean agentes activos, protagonistas de las dinmicas programadas
para las diferentes temticas. El alumnado
disfruta utilizndolas.

4.- Tcnicas especficas de movi-

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

miento a travs de la Expresin Corporal,

para conseguir una Participacin Consciente y Cooperativa, fortalecedoras del
dinamismo
Consecuencia del balance satisfactorio emitido tras la experiencia piloto, es
la puesta en marcha del Programa A2
JARRI con carcter anual, octubre 2013junio 2014, y su continuacin durante este
ltimo ao 2014-2015, con sesiones quincenales, diseado tambin para llevar su
desarrollo en el aula de 6 de primaria.
Durante este periodo escolar, se
retoman ilusin y nuevas expectativas,
incorporando varias mejoras:
1.- En Contenidos, se profundiza
desde el conocimiento del Grupo al Conocimiento Individual: Autoestima, Roles
Sexuales y de Gnero, Diversidad, Seguridad y Cultura, Autonoma y Responsabilidad Paralelamente, el tratamiento de
lo Singular a lo Grupal: Influencia, Presin
y Sentimiento de Grupo, Cooperacin,
Acuerdos,
Autocontrol, Emociones e
Impulsividad. El conflicto, entendido desde
la positividad, en todas sus variantes.
2.- En Metodologa, se potencia
el trabajo diario individual a travs de
PADAS, es decir, ejercicios especficos
informatizados para que el alumnado desarrolle acciones de autorreflexin sobre
los contenidos presentados. Se ajustan
los documentos sonoros y videos. Promoviendo el aprendizaje activo continuado
como frmula para la asimilacin de contenidos.

formulacin trimestral, se procede a la

recogida de mejoras para el funcionamiento
dinmico del Grupo.
4. Finalmente, en referencia al desarrollo propio del programa, este ao se ha
incorporado el desarrollo de actividades
que promueven el hermanamiento con
otro centro educativo del mismo municipio,
El Pilar.
Como mejora integral, se plantea la
oferta de los Recursos Socioeducativos
municipales al alumnado susceptible de
necesitarlos.
Para finalizar subrayar que la re-ediccin del programa A2 Jarri ha sido valorada
tanto por el alumnado, profesorado, Eise
Bidegorri de una manera satisfactoria.
En el caso de que el CEIP LARREA
HLHI lo volviese a requerir y/o cualquier
otro Centro Educativo de la localidad considere su implantacin, esta Intervencin
(siempre reajustada a cada realidad escolar)
pondr nuevamente de ACUERDO a Profesorado, Alumnado y Servicios Sociales
para transformar maneras de relacionarse
en la Comunidad de Barakaldo.
EISE BIDEGORRI

3.- En Valoracin, se readapta el Test

evaluativo del alumnado, en sus aspectos
cualitativos y cuantitativos. Mediante la
Arbela 47.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

61

Ilustracin
La historia cronolgica de la incorporacin de las Intervenciones Grupales EISE Bidegorri al CP Larrea es la siguiente:
AO

DENOMINACIN
PROGRAMA
Me ayudas a Estudiar.
Programa prevencin
fracaso escolar
La dura tarea de la Educacin. Programa de Habilidades Parentales

POBLACIN DESTINATARIA

Xirimiri Programa de Estimulacin Temprana

Educacion Infantil: Aulas de
4/5 aos
10 Claves para educar a tus
hij@s Programa de Habilidades Parentales.
[Link]
Programa de HHSS en la
preadolescencia

Personas adultas: padres/madres/ tutor@s

alumnado de 2 a 5 aos,

2013

Ados Jarri
Utilizando la Resolucin de
Conflictos para Convivir
A2 JARRI

Programa Piloto 3 meses DENTRO del Aula

Colaboracin directa del Profesorado y la
Consultoria en la ejecucin del Programa
Menores
En 6 de Primaria

2014

Programa para la Resolucin de Conflictos

Programa Anual
DENTRO del Aula
Colaboracin directa del Profesorado y la
Consultoria en la ejecucin del Programa
Menores
En 6 de Primaria

2008

2009

2010

2011

2012

62

2015 Urtea

Personas adultas: padres/madres/ tutor@s de

alumnado 4,5 y 6 de primaria.
Personas adultas: padres/madres/ tutor@s de
alumnado 2,3 y 4 de primaria.

Personas Adultas: padres/madres/ tutor@s

alumnado de 5 y 6 de primaria.
Ejecucin del Programa socio educativo
DENTRO DEL AULA
Sin colaboracin directa del Profesorado al
ejecutar el Programa Menores
En 6 de Primaria

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

EL PCPI DE BARAKALDO Y ERASMUS+

BEATRIZ MORA AURRE

PCPI de Barakaldo

Erasmus+ Proiektuetako markoren barruan, Fondo

Formacin Euskadi erakundea, Barakaldoko Udalaren
HLPI, Hasierako Lanbide Prestakuntzako Programak
Ikastetxea (PCPI delakoa), proiektua burutzen ari da
Suediako, Italiako eta Greziako bi urtetan zeharkako
lankidetzarekin batera. Proiektu honetan kulturarteko
aniztasunaren aurreko Onarpena, Begirunea eta Tolerantzia bezalako kontzeptuak landuko dira, heziketa
arautuan.

CONVIVENCIA Y DIVERSIDAD.
Desde que el centro comenz su
andadura en 1993 hemos trabajado siempre
con un colectivo muy heterogneo. En un
principio, la diversidad estaba ms relacionada con las capacidades del alumnado,
situaciones personales que requeran un
trabajo especfico. Tambin podamos
encontrarnos con alumnado extranjero, el
dato no era significativo y el concepto de
interculturalidad se trabajaba en relacin al
colectivo gitano, que tampoco supona un
porcentaje significativo respecto al total de
alumnado del centro.

ha producido un incremento en el alumnado

de nacionalidad extranjera llegando al dato
actual, que supone el 27% del alumnado
del centro.

Con el tiempo no ha habido grandes

modificaciones respecto al colectivo gitano,
en la actualidad supone el 4% del alumnado
total; pero desde el curso 2005-2006, s se
Arbela 47.

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

63

 Los datos de este colectivo por nacionalidad y sexo, son los que aparecen en la tabla
siguiente:

NACIONALIDADES
TOTAL ALUMNADO
EXTRANJERO

Mujeres

Hombres

Argelia

Bolivia

Brasil

Colombia

Republica Dominicana

Ecuador

Italia

Marruecos

Paraguay

Guinea Bissau

Rumania

Tnez

Venezuela

TOTALES

35

Sealar que
el porcentaje de
hombres y mujeres no es proporcional a la distribucin del colectivo
general. Mientras en el colectivo
de alumnado tenemos un 58% de
hombres y un 42% de mujeres, en el
colectivo de alumnado extranjero nos
encontramos con un 25% de mujeres
y un 75% de hombres.
Respecto a la distribucin de
nacionalidades, como se puede
observar en el siguiente grfico,
tenemos un porcentaje mayor de
alumnado originario de Marrruecos,
Paraguay, Colombia y Bolivia con
datos entre un 14% y 17% del total de
alumnado extranjero.

64

2015 Urtea

26

ALUMNADO EXTRANJERO

Argelia
Bolivia
Brasil

3%

6%

Colombia

3% 3%
5%

14%

3%

17%
14%
17%

6%

6%

Republica
Dominicana
Ecuador
Italia
Marruecos
Paraguay

3%

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Guinea Bissau
Rumania
Tnez

Arbela 47.

 A lo largo de estos aos, hemos trabajado la convivencia y el respeto a la diferencia transversalmente a la actividad del
centro, pero no hemos trabajado la Interculturalidad como tema especfico.
Cuando nos hicieron la propuesta de
participar en este proyecto sobre la interculturalidad, apostamos por incorporarnos
para comenzar una andadura ms especfica en este mbito; andadura que permitiera ahondar en el conocimiento que tiene
el alumnado de las diferencias que sobrevienen de la cultura en la que crecemos.
De esta forma, podremos trabajar sobre
tpicos y prejuicios que se dan a este
respecto. Adems para parte de nuestro
alumnado iba a suponer viajar a conocer
otros pases.

Arbela 47.

PROYECTO ERASMUS+.
As que, por primera vez y de la mano
de Fondo Formacin Euskadi, S.L.L., el
alumnado del PCPI de Barakaldo participa
en un Proyecto Europeo, enmarcado en el
programa Erasmus+. El proyecto se llama
Vdeo A/R/T (Appreciation, Respect and
Tolerance) y tiene como objetivo la elaboracin de una Gua de Buenas Prcticas
y veinte vdeos de apoyo, que recogern
conceptos tales como Apreciacin, Respeto
y Tolerancia hacia la diversidad intercultural
dentro de la formacin reglada.
En este proyecto participan centros
de cuatro pases y un equipo especialista
en la elaboracin de vdeos: 4 Geniko
Lykeio Acharnwn (Grecia), Liceo Classico
Stabili Trebbiani (Italia), Nosnas gymnasiet
(Suecia), PCPI de Barakaldo/FFE (Espaa)
y Multitrab Productions (Grecia).

Barakaldo, Herri Hezitzailea

2015 Urtea

65

 El proyecto tiene una duracin de dos

cursos escolares. A lo largo del mismo se
han previsto cinco encuentros: el primero
fue en Atenas y nicamente acudi el profesorado, el segundo encuentro se realiz en
Barakaldo del 24 al 27 de febrero (ver foto),
y fue el primero para los estudiantes. Los
siguientes estn previstos en Suecia del 7
al 11 de septiembre, en Italia en enero de
2016 y en Atenas en mayo de 2016.
En los encuentros hay dos equipos de
trabajo: uno formado por profesorado que
realiza el seguimiento del proyecto y otro
formado por el alumnado (4-5 personas por
pas) que recibe formacin sobre tcnicas
de vdeo con videocmara y aplicaciones
mviles.

QU ESPERAMOS DE ESTE
PROYECTO?
Con este proyecto, como antes he
avanzado, deseamos comenzar una
nueva metodologa de trabajo en la que el
alumnado participe ms activamente en la
elaboracin de los materiales con los que
trabajan en el centro.
De momento, tenemos preparado el
material para llevar al encuentro en Suecia.
A medida que avancemos os mantendremos informados.

En cada centro hay un equipo de

quince personas. Entre los encuentros,
este equipo se encarga de elaborar los
vdeos, con las instrucciones que se han
marcado en el encuentro anterior. Para la
elaboracin de los vdeos se utiliza una
metodologa comn:
1. Descripcin de un caso real.
2. Role-playing.
3. Entrevista al alumnado sobre cmo se
ha sentido,
4. Anlisis del caso en grupos de 4-5
personas.
5. Propuesta de alternativas
6. Trasladar a formato audiovisual.
Con todos los vdeos elaborados se
organizar un concurso desde octubre de
2015 a abril de 2016. Durante ese tiempo
estar habilitada una plataforma on-line con
el material. En dicha plataforma se podrn
votar los vdeos que ms gusten. En Mayo
de 2016 los ganadores se presentarn en
el European Award Night de Atenas.

66

2015 Urtea

Barakaldo, Herri Hezitzailea

Arbela 47.

RASTRILLO INFANTIL SOLIDARIO DE BARAKALDO

JUAN MANUEL DE LOS SANTOS

Area de Cultura del Ayuntamiento de Barakaldo

Siete y media de la maana, hace fro

y el cielo amenaza lluvia, es diciembre y ya
se sabe que en estas fechas hay muchas
posibilidades de que las nubes nos visiten,
aunque de los 14 aos en los que hemos
puesto en marcha el Rastrillo el viento se
ha llevado las nubes en ms ocasiones
que stas han dejado huella sobre nuestras
cabezas.
Todo est listo en la Herriko Plaza, los
stands de la BBK relucen al encender los
focos con los que estarn iluminados, el
equipo va llegando y cada cual comienza
con sus tareas: colocar los plsticos para
cubrir los mostradores, revisar que toldos,
tarimas, enchufes estn bien, colocar los
sealizadores con el nombre de cada centro
educativo conforme el plano... mientras,
seguimos mirando de reojo al cielo porque
a alguien le ha cado una gota.
Ocho y media, comienzan a llegar los
vehculos de las Asociaciones de Padres y
Madres de todas las escuelas de Barakaldo,
en pocos minutos este continuo goteo de
coches y furgonetas va llenando la Herriko

Arbela 47.

Plaza y comienza el primer milagro del da:

miles de juguetes donados por muchsimas familias de Barakaldo se colocan en
los stands y stos se llenan de color, con
cajas, peluches, coches, muecas, bicicletas, puzzles,... De repente la Herriko Plaza
vista desde el cielo es lo ms parecido a un
hormiguero donde el continuo movimiento
de decenas de personas parece una caos
pero nadie choca con nadie y cada persona,
vehculo y juguete encuentra su lugar. Atrs
queda mes y medio de duro trabajo de las
AMPAS revisando cada juguete, incluidos
esos puzzles de 1500 piezas, poniendo el
precio a cada uno, comprobando que cada
juguete cumple con la calidad precisa para
ser vendido. Junto con los responsables
de cada AMPA en varios centros, durante
los recreos, o por la tarde, muchos nios y
nias han echado una mano en esta fase
del proyecto contribuyendo con ello a su
paulatina implicacin y responsabilidad.

El Rastrillo dar su pistoletazo de salida
a las once en punto, sin embargo desde las
diez de la maana son muchos los padres
y madres que ya se han acercado a los

Jakiteko

2015 Urtea

67

entonces el hormiguero cobra un ritmo

frentico porque hay tanto donde elegir
que los ojos no dan abasto y las manos con
las bolsas llenas de juguetes comienzan a
navegar por la plaza como barcos en un
puerto en hora punta.

stands para ver los juguetes y comenzar a

elegir. ste es el nico mercado en el que
a primera hora ya est a tope de gente
dispuesta a llevarse la preciada mercanca. Hay que recordar a todos que hasta
las once en punto no se puede empezar a
vender y ante esta orden consensuada las
reservas de juguetes estn a la orden del
da. El Rastrillo Solidario en este sentido ha
venido cumpliendo con una accin social
que con el paso de los aos y la crisis
econmica se ha visto reforzada: facilitar a
muchas familias la adquisicin de juguetes
a precios muy bajos para que Olentzero y
Reyes Magos sigan cumpliendo su ilusionante funcin. Para muchos slo por esto
este Rastrillo ya merece la pena.
Son ya las diez y media, los stands
estn perfectamente organizados y comienzan a llegar los principales protagonistas
del proyecto: cientos de nios y nias de
entre 7 y 11 aos que en rigurosos turnos
atendern los puestos de venta, junto con
los padres, madres y profesores, animando
de forma entusiasta e infatigable a la gente
a comprar sus miles de juguetes. venga,
nimo que lo tenemos todo muy barato,
ste y otros muchos slogans comienzan
a orse a partir de las 11 de la maana y

68

2015 Urtea

Las caras de estos ms de 500 nios y

nias que a lo largo de todo el da estarn
en cada stand son el reflejo perfecto de
lo que pretende este proyecto: educar de
forma prctica y concreta en la solidaridad.
Estos nios-as, junto con el resto de sus
compaeros de 3 y 4 de primaria hasta
un total de 1780 este ao, han participado
antes del da del rastrillo en una sesin de
sensibilizacin en cada aula en la que la
ONG a la que se destina la recaudacin
les explica de forma sencilla y participativa
quines son, qu proyectos estn llevando
adelante y para qu va a servir el dinero
que logremos entre todos vendiendo los
juguetes. Con esta sesin se logra que los
nios y nias de Barakaldo comprendan
la situacin de otras personas, muchos
nios y nias como ellos, en otros lugares
del mundo y cmo su implicacin puede
ayudar a mejorar la vida de estas personas.
Es algo sencillo pero eficiente y una forma
de contribuir al trabajo de educacin en la
solidaridad que las familias y las escuelas
deben realizar.
En estos 14 aos hemos colaborado
con diferentes ONGs con las que hemos
impulsado proyectos de colaboracin
en aquellos programas de cooperacin
que nos han propuesto, y hemos establecido la metodologa y los contenidos
de las sesiones de sensibilizacin en el
aula para lograr el objetivo indicado anteriormente. Estas ONGs han sido hasta la
fecha: Mdicos Sin Fronteras / Mdicos
del Mundo / Unicef / Tierra de Hombres /

Jakiteko

Arbela 47.

Goiztiri / Acnur / Intermon Oxfan / Medicus

Mundi (en 2 aos) / Save The Children /
Ingeniera Sin Fronteras / Banco de Alimentos de Bizkaia / Critas Comedor Social de
Barakaldo / Alboan,
A lo largo de la jornada del Rastrillo
los nios-as van pasando por sus stands
y algunos adems de vender sus juguetes
aprovechan para comprar otros. El proceso
es continuo y durante todo el da no deja de
haber mucho pblico comprando juguetes.
No hay tiempo para el descanso. El stand
de Radio Candela va emitiendo en directo
el transcurso del rastrillo y se suceden
las entrevistas entre las que volvemos a
destacar las que se hacen a estos nios
y nias, y sus padres y madres. En otro
momento de la maana, y de la tarde, el
escenario de la Herriko Plaza se llena de
gente joven que a travs del programa
Giltzarri nos aporta una exhibicin de baile
protagonizada por ms de 60 chicos y
chicas de los grupos de baile. En algunas
ocasiones estas actuaciones se han
complementado con otras ms profesionales. El Rastrillo es un da solidario como
ninguno, pero es tambin un da festivo y
alegre.
La lluvia nos visita durante unos
minutos, ha habido aos como en 2011 que
no nos dej ni un minuto de descanso, y sin
embargo el flujo de personas no decreci
y las ventas de los juguetes solidarios
siguieron en auge, (de hecho aquel ao
batimos uno de los rcords de recaudacin
que este ao hemos vuelto a batir). Este
ao sin la lluvia permanente como protagonista no deseada la afluencia de pblico
es impresionante. Con todo y por si acaso
reforzamos los plsticos, algunas ampas
colocan rafias en los laterales... cualquier
medio sirve para evitar que nos mojemos y
Arbela 47.

los juguetes se puedan deteriorar... el cielo

est bastante plomizo y esas gotas nos
indican que toda precaucin es poca.
El da avanza hasta el medioda.
Paramos para comer, se recogen los stands
y los guardas de seguridad vigilan toda la
Herriko Plaza para evitar tentaciones. En
los 14 aos de edicin del rastrillo apenas
hemos tenido algn hurto, pero siempre es
bueno prevenir antes que curar.

A las cinco y media de la tarde el Rastrillo vuelve a abrir sus puertas y de nuevo
la plaza se convierte en un espacio solidario donde las familias no dejan de comprar
juguetes y los nios y nias de venderlos.
Si el tiempo aguanta, y este ao lo est
haciendo, a partir de las siete y hasta la
hora de cierre sern muchas las personas
que al igual que a primera hora volvern a
llenar la plaza, de hecho, muchos de los
satnds cerrarn a las 9 de la noche y no a
las ocho y media que es la hora oficial de
cierre.
Durante la tarde sucede algo igualmente destacable: algunos centros educativos van terminando de vender sus juguetes,
otros en cambio, gracias a la multitud de

Jakiteko

2015 Urtea

69

donaciones que han recibido, an tienen

muchos por vender. Ocurre entonces algo
destacable, muchos de esos juguetes van
pasando a otros stands ms vacos y con
ello la venta de los mismos sigue en pleno
apogeo. Esto es importante destacarlo
porque se podra estar tentado de querer
vender en exclusiva lo que cada uno ha
recogido y con ello aumentar la recaudacin particular de cada centro, (pero en
el Rastrillo de Barakaldo las cuentas se
hacen con el comn, no publicamos la
recaudacin de cada centro sino lo logrado
por todos. No pretendemos fomentar la
competencia entre los participantes sino
destacar que el trabajo en comn genera el
mejor resultado. Sin embargo las cuentas
son claras y el recuento, al da siguiente se
hace centro a centro para poder contrastar
los datos de cada escuela con lo que se
vuelve a contar con ms calma).
Termina el Rastrillo, comenzamos a
recoger, y todos los juguetes que no se han
vendido se guardan para que Recikleta
(Critas) vengan a recogerlos y puedan con
ello seguir vendindolos en sus tiendas.
Con esto, el rastrillo, adems de su funcin
solidaria, muestra su cara ms favorable
para con el medio ambiente porque multitud
de juguetes sin ninguna utilidad real, una
vez que han sido retirados de los espacios
de juego de nuestros hijos-as, vuelven
a ser reutilizados ao tras ao por otros
nios-as, evitando con ello que terminen
en el vertedero. Y es que este es un dato
inapelable ya que cada ao seguimos recogiendo una cantidad inmensa de juguetes,
muchos de ellos, con una vida reutilizable
inimaginable en otro contexto.

vos de primaria del municipio, adems de

otras entidades como la bbk, la Asociacin
de Comerciantes de Barakaldo, y el propio
Ayuntamiento impulsando y coordinando
el proyecto. Un rastrillo que en 14 aos ha
logrado recaudar 211.150,73 y ha movilizado a 6.111 nios y nias voluntarios.
Cifras que en cada euro y en cada nio-a
guardan un tesoro de aprendizaje y de solidaridad impagables.
Sin embargo hay un pero, y desde
mi punto de vista no es balad. En estos
14 aos interrumpidos del Rastrillo ningn
medio de comunicacin escrito, sonoro o
visual, con excepcin de Radio Candela,
ha dedicado algo ms que una pequea
resea a este proyecto. Quiz cuando
cumplamos los 15 aos un redactor, un
periodista, un cmara... se atreva a reflejar
en su medio de comunicacin el milagro
que cada ao se obra en Barakaldo gracias
al entusiasmo de miles de nios y nias,
sus padres, sus profesores, familias
donantes, entidades colaboradoras, Ayuntamiento y visitantes que, como este ltimo
ao compraron juguetes hasta alcanzar la
cifra de 24.402,61 euros.
Ojala los nios y nias, verdaderos
protagonistas, se encuentren fielmente
reflejados en sus medios de comunicacin.

Este es el Rastrillo Infantil Solidario de

Barakaldo. Un proyecto muy especial en el
que participan todos los centros educati-

70

2015 Urtea

Jakiteko

Arbela 47.