AHAL (poder), BEHAR (tener que, deber de, haber de), NAHI (querer)
Gai honetan, AHAL , BEHAR eta NAHI aditzak erabiliko ditugu (usaremos). Aditz hauei IZAN
aditza gehitzen zaie (se les aade), denboraREN ARABERA (denbora=tiempo, -REN
ARABERA=segn el/la,...denboraREN ARABERA=SEGN EL tiempo). Los trs (ahal, behar y nahi)
se ponen siempre despus del verbo principal ( joan, ekarri, eman....)
AHAL = PODER (ahal, ahal izan, ahal izango)
BEHAR = TENER QUE / HABER DE (behar, behar izan, beharko)
NAHI = QUERER (nahi, nahi izan, nahiko = nahi izango)
El NAHI se usa con UKAN en lugar de IZAN
Adibideak:
EUSKARA
CASTELLANO
joan ahal naiz
puedo ir
joan behar naiz
tengo que ir / he de ir
joan nahi DUT
quiero ir
jausi ahal zait
se me puede caer
jausi behar zait
se me tiene que caer / se me ha de caer
jausi nahi zait
se me quiere caer
ekarri ahal dut
lo puedo traer
ekarri behar dut
lo tengo que traer
ekarri nahi dut
lo quiero traer
ekarri ahal dizut
te lo puedo traer
ekarri behar dizut
te lo tengo que traer
ekarri nahi dizut
te lo quiero traer
ekarri ahal didazu?
me lo puedes traer?
ekarri behar didazu?
me lo tienes que traer?
ekarri nahi didazu?
me lo quiers traer?
nor etorri ahal da?
quin puede venir?
nor etorri behar da?
quin tiene que venir?
norK etorri nahi DU?
quin quiere venir?
ni joan ahal naiz
yo puedo ir (me)
ni joan behar naiz
yo tengo que ir (me)
niK joan nahi DUT
yo quiero ir (me)
ni joan ahal izan naiz
ni joan behar izan naiz
yo he podido ir (me)
yo he tenido que ir (me)
niK joan nahi izan DUT
yo he querido ir / irme
ni joan ahal izango naiz
yo podr ir (me)
ni joan beharko naiz
yo tendr que ir (me)
niK joan nahiko DUT
yo querr ir /irme
AHAL, BEHAR, NAHI iraganeako aditzekin (con verbos de pasado)
Iraganan ere "AHAL", "BEHAR" eta "NAHI" erabili ahal ditugu. Orainaldian bezala (como en
presente), ez da sekula (sekula=nunca) "naiz-nintzen,zara-zinen,da-zen,gara-ginen,zaretezineten,dira-ziren" aditzak erabiltzen "behar" eta "nahi" hitzekin (hitza=palabra).
Adibideak;
EUSKARA
CASTELLANO
joan nahi dut
quiero ir
joan nahi nuen
quera ir
joan ahal nintzen
poda ir
argia piztu nahi zenuen
queras encender la luz (piztu=encender) (argia=luz)
argia piztu nahiko zenuen
querras encender la luz
argia piztu ahal zenuen
podas encender la luz
argia piztu ahal izango zenuen
podras encender la luz
argia piztu behar zenuen
tenas que encender la luz
debas encender la luz
habas de encender la luz
argia piztu beharko zenuen
tendras que encender la luz
gutuna heldu behar zitzaidan
me tena que llegar la carta
gutuna heldu ahal zitzaidan
me poda llegar la carta
Hark niri gutuna bialdu behar zidan
l/ella a m me tena que enviar la carta
gutuna bialdu nahi zidan
me quera enviar la carta (bialdu=enviar)
gutuna bialdu ahal zidan
me poda enviar la carta
IZAN, UKAN ahaleran (en potencial)
Lehen (antes) erabili dugu AHAL + ADITZ LAGUNTZAILE, baina IZAN eta UKAN aditzekin
bakarrik ikasiko dugu beste era (era=modo, forma) bat.
IZAN
ni
naiteke
zu
zaitezke
hura daiteke
gu
gaitezke
zuek zaitezkete
haiek daitezke
UKAN
SINGULARREAN PLURALEAN
nik
dezaket
ditzaket
zuk
dezakezu
ditzakezu
hark dezake
ditzake
guk
ditzakegu
dezakegu
zuek dezakezue
ditzakezue
haiek dezakete
ditzakete
Eskematikoki, ondoko taula daukagu;
Aditz hauek (ahalera(ahalera=potencial)), laguntzaileak dira, baina ez da sekula
(sekula=nunca, jams) aditz nagusi deklinatzen (-ko, ten/tzen).
Adibideak;
EUSKARA
CASTELLANO
komunera joan naiteke?
puedo ir al vater?
komunera joan ahal naiz?
puedo ir al vater?
Pilota jausi daiteke
la pelota se puede caer
pilota jausi ahal da
la pelota se puede caer
Ondo ibil gaitezke
podemos andar bien
Ondo ibili gaitezke
podemos andar bien
Ondo ibili ahal gara
podemos andar bien
nik goxokia jan dezaket
yo puedo comer el caramelo
nik goxokiajan ahal dut
yo puedo comer el caramelo
nik goxokiaK jan dITZAket
yo puedo comerme LOS carameloS
nik goxokiak jan ahal ditut
yo puedo comerme los caramelos
Vemos que significa lo mismo que AHAL + ADITZ LAGUNTZAILE, adems si el verbo principal
(p. ej. "ibili", "sartu") acaba en -i o en -tu, podemos quitar la -i o la -tu, o dejar el verbo con
terminacin en -i o en -tu, es indiferente.
