CONJUGACIN DE VERBOS.
Presente:
Yo amo
noqa wailluni
T amas
qan wailluni
l ama
pay waillun
Nosotros amamos noqanchis
waillunchis
Ustedes aman
qankuna
waillunkichis
Ellos aman
paikuna waillunku
Pasado
Yo am
noqa
waillurqani
T amaste
qan waillurqanki
l am
pay waillurqan
Nosotros amamos noqanchis
waillurqanchis
Ustedes amaron qankuna
waillurqankichis
Ellos amaron
paikuna
EL SUSTANTIVO
Es la palabra que designa a seres,
objetos o ideas, ejemplo:
Wasi
(casa)
Waskha
(soga)
T`ika
(flor)
Ususi
(hija)
T`anta
(pan)
Warmi
(mujer)
Runa
(hombre)
EL ADVERBIO
Es la palabra que modifica al verbo
ejemplo.
Askha
ms
Pisi
poco
Sinchi
mucho
Ari
si
Mana
no
Chaymata
despus
awpaq
antes
Kaypi
aqu
Chaypi
ah
Haqaypi
all
Kunan
ahora
Paqarin
maana
Hawa
afuera
Futuro
Yo amar
noqa waillusaq
T amars
qan waillunki
l amar
pay waillunqa
Nosotros amaremos
noqanchis
waillusunchis
Ustedes amaran qankuna
waillunkichis
Ellos amarn
paikuna
waillunqaku
EL VERBO.
Es la palabra que expresa accin, estado
o proceso ejemplo
Llank`ay
trabajar
Pukllay
jugar
Hayt`ay
patear
Pallay
recoger
Hampiy
curar
Malliy
probar
Takiy
cantar
Tukuy
terminar
Kuchuy
cortar
Samay
descansar
K`anchay
alumbrar
Pakay
esconder
Tariy
encontrar
ADJETIVO.
Es la palabra que califica o determina el
sustantivo. Ejemplo.
Munay
warmi
hermosa mujer
Allin
runa
buen hombre
Hatun
mallki
rbol grande
au
waskha
soga
delgada
Chiri
unu
agua fra
Yana
waka
vaca negra
Yuraq
p`acha
ropa
nueva
Puka
t`ika
flor roja
Kay
runa
este hombre
Kay
warmi
esta mujer
NAPAYKUNAKUY
imaynallan?
Cmo ests?
allillanchu?
Bien?
Allillanmi
bien
qanri?
y t?
Noqapas allillanmi yo tambin estoy
bien
Wiraqocha / qoya seor / seora
Wayna
/ sipas
joven/
seorita