NMEROS EN QUECHUA
1 = Huk 2 = Iskay 3 = Kinsa 4 = Tawa 5 = Pisqa, Phisqa 6 = Soqta 7 8 9 = Qanchis = Pusaq = Esqon
201 = Iskay pachak hukniyoq 500 = Pisqa pachak 1 000 = Waranqa 1 001 = Waranqa hukniyoq 1 100 = Waranqa pachakniyoq 1 101 = Waranqa pachak hukniyoq 2 012 = Iskay waranqa chunka iskayniyoq 10 000 = Chunka waranqa 100 000 = Pachak waranqa 1 000 000 = Hunu
10 = Chunka 11 = Chunka hukniyoq 20 30 40 50 60 70 80 = Iskay chunka = Kinsa chuka = Tawa chunka = Pisqa chunka = Soqta chunka = Qanchis chunka =Pusaq chunka
NOMBRE DE LOS ANIMALES
Perro: Allqo Gato: Misi o Michi
Ratn: Hukucha
Vaca: Waka
90 = Esqon chunka 100 = Pachak 200 = Iskay pachak
Cerdo, chancho: Kuchi Alpaca: Paqu
Zorro: Atoq
Venado: Taruka
NOMBRE DE LOS DAS punchaykunaq sutin.
1) Killa p`unchay = da lunes > ( da de
la Luna )
2) Ati P`unchay = da martes >
( da de la Energa )
3) Qoyllor P`unchay = mircoles >
( da del lucero o estrella mayor)
4) Illa p`unchay = da jueves > (da de Oso: Ukuku Gallina: Wallpa
la Luz )
5) Ch`ashka p`unchay = da viernes >
(da de la estrella )
6) K`uichi p`unchay = da sabado >
( da del arco iris )
7) Inti p`unchay = da domingo > Pez/pescado: Challwa Mosca: Chuspi
( da del sol )
NOMBRE DE LOS MESES:
killakunaq sutin
Qholla poqoy killa
Enero
Hatun poqoy killa Febrero
Hormiga: Sisi Mariposa: Pillpintu
Pawkar waray killa Ayriway killa
Marzo Abril
Aymuray killa Inti raymi killa Anta situwa killa Julio Chakra yapuy killa Tarpuy killa Kantarya killa Ayamarka killa Noviembre Qhapaq raymi killa Diciembre LOS COLORES : llinphikuna
Blanco Negro Rojo Amarillo Azul Verde Anaranjado Caf oscuro Gris Celeste Plomo Morado Dorado Yuraq Yana Puka Qillu Anqa Qumir Willapi Chunpi Chixchi Pursila Uqi Kulli
Mayo Junio
La naturaleza: pachaq kausayninkuna
Aqo Agosto Aqo pampa Qhata Ichhu Are Lloqlla Machay Mayu Mayupata Moqo Orqo Pujyu Phaqcha Phauchi Qocha Para Phuyu Chijchi Wayra Chiri Pacha kuyu Chaska Inti
arena arenal ladera paja volcn aluvin cueva ro ladera del rio morro cerro manante catarata torrente laguna lluvia nube granizo viento fro neblina estrella inti
Setiembre Octubre
Qurichisqa
Killa
luna
Pachakuna
Alimentos : mijuykuna
Aqha Tanta Kachi Unu Aycha Runtu Sara Hanka Hayachicu Chuo Papa Rumu Tinpu Uchu Pesqe Mote uju Lawa Miski Charki Huallpa hilli Uman hilli carne huevo maz tostado picante chuo papa yuca puchero aj quinua reventado mote leche mazamorra dulce cecina caldo de gallina caldo de cabeza chicha pan sal agua
PRENDAS DE VESTIR