San-Francisko

Poŝtkodoj
	94102 • 94103 • 94104 • 94105 • 94107 • 94108 • 94109 • 94110 • 94111 • 94112 • 94114 • 94115 • 94116 • 94117 • 94118 • 94119 • 94120 • 94121 • 94122 • 94123 • 94124 • 94125 • 94126 • 94127 • 94128 • 94129 • 94130 • 94131 • 94132 • 94133 • 94134 • 94137 • 94139 • 94140 • 94141 • 94142 • 94143 • 94144 • 94145 • 94146 • 94147 • 94151 • 94158 • 94159 • 94160 • 94161 • 94163 • 94164 • 94172 • 94177 • 94188 vd

Ĝemelurboj
	Kiel (2017–); Kallao (2016–); Gŭijango (2015–); Amano (2010–); Barcelono (2010–); Krakovo (2009–); Bengaluro (2009–); Zuriko (2003–); Parizo (1997–); Ho-Ĉi-Min-urbo (1995–); Tesaloniko (1990–); Abiĝano (1986–); Cork (1984–); Manilo (1981–); Ŝanhajo (1980–); Seulo (1975–); Ĥajfo (1973–); Tajpeo (1970–); Asizo (1969–); Sidnejo (1968–); Osako (1957–2018); Kaltaĝirone ; Karakaso ; Ischia ; Vladivostoko ; Burgaso ; Bukareŝto ; Kaburbo ; Belém ; Adis-Abebo ; Lisbono ; Napolo ; Alassio ; Valparaiso vd

San-Francisko; hispane kaj angle San Francisco
Fotomuntaĵo
charter city and county (en) ; unuiĝinta civito-kantono ; urbo ; sanctuary city (en) ; urbo de Usono ; urbego ; ĉarta urbo en Kalifornio vd
	Flago
	Devizo: Oro en paz. Fierro en guerra.
Administrado
Ŝtato	Usono
Subŝtato	Kalifornio
Ĝemelurboj
	Kiel (2017–); Kallao (2016–); Gŭijango (2015–); Amano (2010–); Barcelono (2010–); Krakovo (2009–); Bengaluro (2009–); Zuriko (2003–); Parizo (1997–); Ho-Ĉi-Min-urbo (1995–); Tesaloniko (1990–); Abiĝano (1986–); Cork (1984–); Manilo (1981–); Ŝanhajo (1980–); Seulo (1975–); Ĥajfo (1973–); Tajpeo (1970–); Asizo (1969–); Sidnejo (1968–); Osako (1957–2018); Kaltaĝirone ; Karakaso ; Ischia ; Vladivostoko ; Burgaso ; Bukareŝto ; Kaburbo ; Belém ; Adis-Abebo ; Lisbono ; Napolo ; Alassio ; Valparaiso vd
Poŝtkodoj
	94102 • 94103 • 94104 • 94105 • 94107 • 94108 • 94109 • 94110 • 94111 • 94112 • 94114 • 94115 • 94116 • 94117 • 94118 • 94119 • 94120 • 94121 • 94122 • 94123 • 94124 • 94125 • 94126 • 94127 • 94128 • 94129 • 94130 • 94131 • 94132 • 94133 • 94134 • 94137 • 94139 • 94140 • 94141 • 94142 • 94143 • 94144 • 94145 • 94146 • 94147 • 94151 • 94158 • 94159 • 94160 • 94161 • 94163 • 94164 • 94172 • 94177 • 94188 vd
En TTT	Oficiala retejo [+]
Urbestro	Daniel Lurie
Demografio
Loĝantaro	873 965 (2020) [+]
Loĝdenso	1 455 loĝ./km²
Geografio
Geografia situo	37° 47′ N, 122° 25′ U (mapo)37.775-122.41944444444Koordinatoj: 37° 47′ N, 122° 25′ U (mapo) [+]
Alto	30 m [+]
Areo	600,592202 km² (6 005 9.2 202 ha) [+]
Horzono	UTC-08:00 [+]
San-Francisko; hispane kaj angle San Francisco (Kalifornio)
	Situo de San-Francisko; en Kalifornio kaj Usono
	San-Francisko; hispane kaj angle San Francisco (Golfo de San-Francisko)
	Situo de San-Francisko; en la samnoma golfo
Alia projekto
	Vikimedia Komunejo San Francisco [+]
	v • d • r

San-Francisko, Sanfrancisko aŭ San Francisko (angle kaj hispane San Francisco [san fransisko]) estas urbo en la usona ŝtato Kalifornio. Ĝi estas la ĉefa urbo de la Areo de la Golfeto de San-Francisko.

Ĝi estis fondita tie, kie nun lokiĝas la kvartalo Mission, fare de franciskanoj kaj nomita en 1847 laŭ sankta Francisko el Asizo.

Dum la ora febro de 1849, ĝi kreskis ĉar ĝi estis la enirejo al la ora minlando.

Ekzistas metroo, tramoj kaj publikaj busoj; urbo-specifa transportilo estas la Kablotramo (cable car), kies tri linioj grimpas la krutajn stratojn de la urbocentro helpe de ŝnurego, kiu sub la strato kuras kun konstanta rapideco de ĉirkaŭ 30 km/h. Por la trafiko inter la urbo kaj ĝiaj antaŭurboj, precipe aliflanke de la Golfo de San-Francisko, servas la fervoja sistemo BART. Ligon al la regiono sude de la urbo provizas la fervoja kompanio Caltrain.

San-Francisko iĝis unu el la ĉefaj urboj por gejoj (kvartalo Castro) kaj por usonaj ĉinoj (tipe en kvartalo Chinatown, "Ĉinio-urbo").

En la finaj 1990-aj jaroj, ĝi logis ankaŭ riĉajn komputilfirmaanojn laborantajn en proksima Silicon Valley.

Geografio

Insuloj Farajonoj

Historio

La Konferenco pri Internacia Organizado de Unuiĝintaj Nacioj (UNCIO laŭ anglalingva nomo, KIOUN en Esperanto), ofte konata kiel Konferenco de San-Francisko, estis kunveno de delegitoj el la 50 ŝtatoj de Aliancanoj, kiu okazis el la 25a de aprilo al la 26a de junio 1945 en San-Francisko. La kunveno rezultis en la kreo de la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj. La 24-an de oktobro 1945 fondiĝis Unuiĝintaj Nacioj en San-Francisko.

La flago de la urbo San-Francisko en Kalifornio bildigas fenikson leviĝantan el fajro. Ofte esprimiĝis la supozo ke temus pri simbolo de la urbo restariĝanta post la tertremo de 1906 kaj sekvaj bruloj. Tamen, la flago mem datiĝas plurajn jarojn pli frue, ĉirkaŭ la jaro 1900.

Vizitindaĵoj

Supermara ponto Golden Gate ("Ora pordego") Ora-Pordega Ponto, apud ĝi la Golden-Gate-Parko
Telegrafa monteto (Telegraph Hill, belvidejo) kun Colt-turo
"Transamerika Piramido" (nubskrapulo)
Kablotramo de San-Francisko (cable car), kun propra muzeo
Insulo Alcatraz, eksa pun-malliberejo
Ponto San Francisco – Oakland Bay
Belarta Muzearo de San-Francisko
Muzeo de Moderna Arto de San-Francisko
Muzeo de la Afrika Diasporo
Nuntempa Juda Muzeo
Sanfranciska Urbodomo
La Kastro

Konataj urbanoj

Interalie mortis en la urbo (plej bone estas ordigi laŭ naskiĝjaroj, kronologie. Pli kompleta listo, ordigita alfabete, ankoraŭ aperas en kategorio Mortintoj en San-Francisko):

Maurice Bloomfield (1855-1928), aŭstra judo, usona lingvisto, hindologo kaj sanskritologo
Gertrude Atherton (1857-1948), verkistino kaj novelistino
Aleksandr Drankov (Алексаaндр Дранкоoв, 1879-1949), rusia kaj sovetunia reĝisoro kaj produktoro
Imogen Cunningham (1883-1976), fotistino
Helene Wolff (1889-1955), germana juda instruistino kaj esperantistino
György Piller (1899-1960), hungara skermisto
Gregory Bateson (1904-1980), brita antropologo
Ruth Bernhard (1905-2006), fotistino
Sári Bíró (1907-1990), hungardevena pianistino
Melvin Belli (1907-1996), advokato kaj aktoro
Ödön Gróf (1915-1997), hungara naĝisto, olimpiano kaj trejnisto
Herb Caen (1916-1997), ĵurnalisto
Robert Duncan (1919-1988), poeto
Paul Ekman (1934-2025), psikologo
Mike Bloomfield (1943-1981), gitaristo kaj komponisto

Servoj

San-Franciska Ŝtata Universitato
La Universitato de San-Francisko (angle University of San Francisco, ankaŭ nomita: USF) estas privata jezuita universitato en la urbo San-Francisko. Ĝi situas sur areo de 22 hektaroj en la areo inter la Golden-Gate-Ponto kaj la Golden-Gate-Parko.

Amaskomunikiloj

San Francisco Chronicle kaj San Francisco Examiner

San-Francisko en Esperanto

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma kaj poste Neil Armstrong la ĉiĉerono kiu vidigas la civilizajn atingojn de San-Francisko:

„

Nun ambaŭ ŝvebas super la Huver-Dama digego,

artlagon kuntenanta ĉe Kolorada Kanjono,

kaj vojaĝante venas al San-Francisko mirluma,

kuŝanta sur holmaro kaj trairata de pontoj:

-Jen l'Urbodomo kaj la Federacia Sidejo,

la Hejmo de l'Opero, la Katedralo gracia,

jen Ponto Oreporda, kiun gigantoj abisme

super rodakvoj tenas per la brakegoj elastaj.

Ĉu tiaj homaj faroj ne estas rave mirindaj

kaj ne demonstras plene pri la racio de homoj,

ĉar trafe al medio ili sukcesis adapti?^[1] ”

Esperanto en San-Francisko

Inter la 22-a kaj 29-a de aŭgusto 1915 en la urbo okazis la 11-a Universala Kongreso de Esperanto, kiun pro la tiutempe ardanta Unua Mondmilito sukcesis partopreni nur 163 aliĝintoj el 16 landoj, el Eŭropo nur malmultaj. Ĉeftemo de la kongreso estis "Kiel reorganizi la fortojn post la milito?"^[2]

La urbo gastigis la Landan Kongreson de ELNA en 1970, 1976, 1979, 1983, 1986, kaj 1997, krom pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-renkontiĝoj. La golfa urbaro estas en lastaj jardekoj la plej forta regiono por la Esperanto-movado en Usono.

La loka e-klubo estas la San-Franciska Esperanta Regiona Organizo (SFERO Arkivigite je 2022-08-11 per la retarkivo Wayback Machine.