Saltu al enhavo

Melilo

Pending
El Vikipedio, la libera enciklopedio
Melilo
autonomous city of Spain (en) Traduki
havenurbo
pridisputata teritorio
eksklavo
municipo en Hispanio
limurbo Redakti la valoron en Wikidata vd

Flago

Blazono

Flago Blazono
Administrado
Poŝtkodo 52001
En TTT Oficiala retejo [+]
Politiko
Urbestro Juan José Imbroda

(ekde 20-a de julio 2000)

Demografio
Loĝantaro 86 780  (2025) [+]
Loĝdenso 7 034 loĝ./km²
Geografio
Geografia situo 35° 17′ N, 2° 57′ U (mapo)35.2825-2.9475Koordinatoj: 35° 17′ N, 2° 57′ U (mapo) [+]
Alto 30 m [+]
Areo 12,338 km² ( 123 3.8 ha) [+]
Melilo (Hispanio)
Melilo (Hispanio)
DEC
Situo de Melilo
Melilo (Melilo)
Melilo (Melilo)
DEC
Situa mapo de Melilo

Map

Alia projekto
Vikimedia Komunejo Melilla [+]
v • d • r
Ciudad Autónoma de Melilla
Aŭtonoma Urbo Melilo

Flago de Melilo

Blazono de Melilo
(Detale) (Detale)
Situo

Situo de Melilo

Statistikaj datumoj
Ĉefurbo Melilo
Oficiala lingvo Hispana
Ne oficiale agnoskita lingvo rifmontara berbera
Surfaco 12,3 km2
Loĝantaro (2008) 71.339 loĝ.
ISO 3166-2 ES-ML
Politiko
Statuto de aŭtonomeco 14-a de marto 1995
Prezidento Juan José Imbroda
Parlamenta reprezento
 - Kongreso
 - Senato
 
1 membroj
2 membroj
Registaro de Melilo Arkivigite je 2015-12-18 per la retarkivo Wayback Machine

Melilo[1] (hispane Melilla [melilja]; arabe مليلية [malilija] aŭ, surloke, [mlilja]) estas aŭtonoma urbo de Hispanio en Norda Afriko, antaŭe parto de la Malaga provinco. Maroko diskutas suverenecon. Najbaraj estas aliaj hispanaj insuloj, ankaŭ disputataj de Maroko - roko Vélez de la Gomera, roko Alhucemas kaj Ĉafarinoj.

Eblas transporto kun Hispanio perŝipe kaj per aviadilo tra la flughaveno de Melilo. Tere estas konekta ŝoseo al proksima maroka urbo Nador.

En Melilo troviĝis ununura sur publika vojo (en 2009) la statuo de la hispana "caudillo" Francisco Franco.[2]

Toponimio

[redakti | redakti fonton]

La plej frua konata nomo de la urbo Melilo estis Russadir aŭ Rusaddir, kiel fenica kolonio fondita de Tiro en la 8-a jarcento. Tiu nomo daŭris dum la kartaga kaj romia epokoj ĝis la 7-a jarcento.[3]

La etimologio de la nomo Melilla estas necerta. Unu ebla klarigo estas, ke ĝi devenas de la latina Mellitus aŭ de la malnovgreka Melita. Tiu hipotezo rilatas al la moneroj stampitaj en la 1-a jarcento, dum la fenica epoko, kiuj prezentis abelojn inter spikoj, kune kun la punika surskribo Russadir. Eblas, ke tiu nomo konserviĝis dum la disvolviĝo de la mara komerco en la romia provinco Maŭritanio Tingitana.[4]

En la 9-a jarcento, la geografo Jakubi menciis la loĝlokon Malila, kaj en la 13-a jarcento la Almohadoj fortikigis la urbon, kiun ili nomis Maliliyya. La nomo uzata de la indiĝenaj rifanoj de la regiono estas Mritch, kiu devenas de la berbera tamaziĥta radiko Tamlilt, laŭvorte signifanta "La Blanka", alude al la blanka kalkŝtono sur kiu situas Melilo.[5]

La urbo uzas kiel heraldikan blazonon la blazonon de la Domo de Medina Sidonia, laŭ reĝa dekreto de Alfonso la 13-a el 1913.[6]

La oficiala blazono de la urbo estas tiu de la Domo de Medina Sidonia. Ĝi havas dukalan kronon, super kiu staras Guzmán el Bueno, prezentita ĵetante ponardon el la kastelo de Tarifo. Ĝin subtenas la Kolonoj de Heraklo, kun la surskribo Non Plus Ultra. Ĝi ankaŭ enhavas blazonŝildon sur lazura kampo, kun du oraj kaj ruĝaj kvadratitaj kaldronoj, ornamitaj per sep verdaj serpentoj. La rando prezentas la reĝajn blazonojn de Leono kaj Kastilio.[7]

La flago uzata de la aŭtonoma urbo konsistas el la heraldika blazono metita en la centron de helblua ŝtofo.[7]

Melilo havas la titolojn "Tre Brava kaj Humaneca", donitajn de reĝo Alfonso la 13-a per reĝa dekreto de la 11-a de marto 1913, pro la helpo de la loĝantaro dum la militaj kampanjoj de 1893, 1909 kaj 1911. En 1929 la urbo ricevis ankaŭ la titolon "Tre Karitata", pro la helpo al la viktimoj de la eksplodo de la pulvaĵejo de la fortikaĵo Cabrerizas Bajas. En marto 1962, Francisco Franco donis al ĝi la titolon "Antaŭposteno de la Nacia Movado", ĉar Melilo estis la loko kie komenciĝis la Hispana Enlanda Milito. Tiu lasta titolo ne estis nuligita, sed la urbo ne plu uzas ĝin. Ĝi memorigas ankaŭ pri la titolo "Antaŭposteno de Hispanio en Afriko", atribuita al la urbo laŭ tradicio pro ĝia rolo en la defendo de la andaluzia marbordo kontraŭ la berberaj piratoj.[8]

La patronoj de la urbo estas Nia Sinjorino de la Venko kaj Francisko el Asizo.

Geografio

[redakti | redakti fonton]

Melilo situas en la nordokcidento de la afrika kontinento, ĉe la Alborana Maro kaj fronte al la marbordo de la provinco Almerio. La urbo etendiĝas en larĝa duoncirklo ĉirkaŭ siaj plaĝoj kaj haveno, ĉe la orienta flanko de la duoninsulo de Kabo Tres Forcas, ĉe la piedo de la Monto Guruguo kaj ĉe la enfluejo de la Rivero Oro. Ĝi situas je proksimume du metroj super la marnivelo.

La origina urba kerno estis fortikaĵo konstruita sur duoninsula monteto alta proksimume 30 m.[9]

La klimato de Melilo estas mediteranea, de tipo Csa laŭ la Klimata klasifiko de Köppen. Tamen, dum la periodo 1981–2010 ĝi troviĝis proksime al la limo inter duonaridaj kaj ne-duonaridaj klimatoj.

La klimato estas modera, kun ventoj venantaj de okcidento kaj oriento, kaj foje ankaŭ kun ventoj de la Saharo. La jara averaĝa temperaturo estas ĉirkaŭ 19 °C. La vintroj estas mildaj, kun averaĝa temperaturo iom super 13 °C en januaro, dum la someroj estas varmaj, kun averaĝa temperaturo de proksimume 26 °C en aŭgusto.

En aŭgusto, la plej varma monato, la averaĝaj maksimumaj temperaturoj estas iom sub 30 °C, dum la minimumaj temperaturoj superas 22 °C. La jara precipitaĵo estas iom malpli ol 400 mm. La plej fortaj pluvoj okazas dum vintro, printempo kaj aŭtuno, dum somero estas tre seka. En julio la averaĝa precipitaĵo estas apenaŭ 1 mm. La urbo havas proksimume 2600 sunhorojn jare.

La reliefo de Melilo estas varia kaj inkluzivas rokan duoninsulon, altan altebenaĵon kaj vulkanan montaron. La duoninsulo de Melilo, kiu etendiĝas en la Mediteranean Maron, estas karakterizata de alta tereno. Sudoriente troviĝas la marborda laguno Mar Chica, kaj sude situas la vulkana montaro de Guruguo.

La maksimuma alteco de la urbo superas 200 metrojn super la marnivelo. Melilo estas konstruita sur monteto, kiu iom post iom malaltiĝas direkte al la maro oriente, dum la okcidenta parto havas pli malglatan terenon. La orienta marbordo havas rokajn krutaĵojn kun panoramaj vidoj al la maro.

Tiu varia reliefo influis la urban formiĝon: la malnova urbocentro adaptiĝis al la neregula tereno, dum la pli modernaj kvartaloj etendiĝis en la pli ebenaj areoj.[10]

Hidrografio

[redakti | redakti fonton]

La ĉefa rivero de Melilo estas la Rivero Oro, kiu fontas en la Monto Guruguo, en Maroko, kie ĝi nomiĝas Rivero Meduar. Ĝi fluas sudokcidente de la urbo kaj enfluas en la Melilan golfon inter la plaĝoj de San Lorenzo kaj Los Cárabos.

La rivero restas seka dum la plej granda parto de la jaro kaj havas akvofluon nur post longdaŭraj pluvoj. Tiaj pluvoj okazis, ekzemple, la 26-an de oktobro 2008, kiam la Rivero Oro kaj ĝiaj alfluantoj superfluis kaj damaĝis la landliman barilon de Melilo. Ankaŭ malgranda digo ĉe la rivero Nano estis detruita.

La rivero havas proksimuman direkton sudokcidento–nordoriento. Maldekstre ĝi ricevas la riveretojn Tigorfaten, la ravinon de la Morto, la riveron Nano kaj la ravinon de Cabrerizas. Dekstre ĝi ricevas la riveretojn Farhana kaj Sidi-Guariach.[11]

La grundoformiĝo estas kompleksa procezo, en kiu intervenas la ceteraj naturaj faktoroj, kaj biotaj kaj abiotaj.

La geografio kaj monta reliefo de Melilo influas la formiĝon de ĝiaj grundoj. La mediteranea klimato, kun sekaj someroj kaj mildaj vintroj, favoras la formiĝon de kalkaj kaj ŝtonaj grundoj. La vegetaĵaro, ĉefe arbustaroj kaj disaj arbaroj, kontribuas al la formado de humo, kio pliigas la fekundecon en kelkaj lokoj.

La grundoj de Melilo inkluzivas kalkajn, ŝtonajn kaj argilajn tipojn, depende de la reliefo kaj alteco. La procezoj de grundoformiĝo estas influitaj de erozio, malkomponiĝo de organika materio kaj alkaleco pro la ĉeesto de kalkŝtono.

Tamen, homaj agadoj, kiel urbanizado kaj agrikulturo, influis tiujn procezojn, kaŭzante grundan kompaktigon kaj perdon de fekundeco.[12]

En la 3-a jarcento a.K., la tiam nomita Rusadir estis parto de la Kartaga Imperio. Post la falo de Kartago, la regiono venis sub romia rego en 42 a.K., iĝante parto de la romia provinco de Maŭritanio Tingitana, konsiderita la Hispania Transfretana. Post la falo de la Okcident-Romia Imperio, la grandurbo venis sub la kontrolon de la Visigotoj, tiel iĝante parto de Visigota Hispania. [13] En la 6-a jarcento, en 534, la bizanca imperiestro Justiniano la 1-a konkeris Melilon kaj integrigis ĝin en la Orientromian imperion. Tamen, en 615, la urbo estis rekonkerita de la visigota reĝo Sisebuto. En 700, la islama armeo gvidita fare de Musa ibn Nusayr konkeris Rusadir, markante la komencon de la islama okupo de la regiono.

La situacio en Melilo restis relative stabila ĝis 1497, kiam la urbo, tiam forlasita pro konfliktoj kun la Sultanlando de Fes, estis okupita fare de Pedro de Estopiñán y Virués, nome de la Duko de Medina Sidonia kaj kun la subteno de la Katolikaj Gereĝoj. Tiu ĉi okupo markis la komencon de la hispana epoko en Melilo. En la 18-a jarcento, Melilo estis sieĝita fare de sultano Muhammad la 3-a inter 1774 kaj 1775. Tamen la sieĝo malsukcesis danke al la rezisto de la urbo, gvidata de la generalo komandanto Juan Sherlock, subtenata de la britoj, kiu aldonis internacian dimension al tiu ĉi epizodo.

Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Sieĝo de Melilo.

Vidu ankaŭ

[redakti | redakti fonton]

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. ↑ La ĝis nun sola esperantlingva atlaso, Poŝatlaso de la mondo de 1971 el Prago, dokumentigas la esperantigon "Melilo" interalie en la vasta, du-paĝa mapo 27 pri norda Afriko. Pri alternativa esperantigo 'Melijo', kiu imageblus laŭ la hispana prononco de la urbonomo, NE estas ajna fontindiko - ĝi estus nur simple spontanea inventaĵo de iu kiu emas improvize krei novajn pseŭdovortojn.
  2. ↑ Madrido ne plu honorigas eksan diktatoron Franco Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine esperante
  3. ↑ Plinio la Maljuna, Naturhistorio, libro V, 18.
  4. ↑ Numismatiko kaj Melilo. Claudio Barrio.
  5. ↑ Melilo/Tamlilt, la dezirata urbo? Sociolingvaj realaĵoj de urbo ĉe la intersekco de du mondoj. Max Doppelbauer.
  6. ↑ Hispana Registaro. PDF. Reĝa dekreto donanta al la fortikaĵo de Melilo la uzon de la oficiala blazono de la duka domo de Medina Sidonia. http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1913/071/A00650-00650.pdf Gaceta de Madrid, n-ro 71, 12-a de marto 1913
  7. 1 2 Boletín Oficial de la Ciudad de Melilla, n-ro 4385, 27-a de marto 2007. http://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=ficha_bome.jsp&dboidboletin=42468
  8. ↑ Reĝa dekreto 462/1962 de la 1-a de marto 1962, donanta al la urbo Melilo la titolon "Antaŭposteno de la Nacia Movado". https://www.boe.es/boe/dias/1962/03/09/pdfs/A03307-03307.pdf
  9. ↑ Adiaŭ al la problemo pri akvo en Melilo.http://www.mapama.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_AM%2FAM_2004_29_15_19.pdf
  10. ↑ Priskribo de la hidrografia distrikto de Melilo.
  11. ↑ La pontoj de la CEMR super la Rivero Oro. http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/Los_puentes_de_la_cemr_sobre_el_rio_de_oro.pdf
  12. ↑ Kampa gvidilo pri la geologio de Melilo.
  13. ↑ Tratado de paz, amistad, navegación, comercio y pesca, entre S. M. Católica y S. M. Marroquí: concluido y firmado en Mequinez á 1o de Marzo de 1799.

Eksteraj ligiloj

[redakti | redakti fonton]