Saltu al enhavo

Besta lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Papagoj (aŭstraliaj ringkolaj)
La belga ekologiisto Claudine André kun Eta ĉimpanzo

Bestaj lingvoj estas formoj de komunikado inter bestoj, kiuj havas similecojn al homa lingvo.[1] Bestoj komunikas per diversaj signoj, kiel sonoj kaj gestoj. Ĉi tiuj signoj povas esti konsiderataj formo de lingvo, se la repertuaro de signoj estas sufiĉe granda. La signoj estas relative arbitraj, kaj bestoj ŝajnas produkti ilin libervole iagrade (kontraste al relative aŭtomataj kondiĉitaj kondutoj aŭ nekondiĉitaj instinktoj, inkluzive de mimikoj).

Multaj esploristoj argumentas, ke ne ekzistas simileco inter besta komunikado kaj homa lingvo. Ĉe bestoj, novaj signoŝablonoj kreiĝas sub diversaj cirkonstancoj. Homoj, aliflanke, rutine produktas tute novajn kombinaĵojn de vortoj. Pluraj esploristoj, inkluzive de lingvisto Charles Hockett, argumentas, ke homa lingvo kaj besta komunikado estas malsamaj ĉar la bazaj principoj de komunikado estas tute malsamaj.[2] Sekve, lingvisto Thomas A. Sebeok sugestis ne uzi la terminon "lingvo" por la uzo de signosistemoj en bestoj.[3] Tamen, aliaj lingvistoj kaj biologoj, inkluzive de Mark Hauser, Noam Chomsky, kaj W. Tecumseh Fitch, argumentas, ke ekzistas evolua kontinuumo inter bestaj komunikmetodoj kaj homa lingvo.[4]

Priskribo de ekzemploj

[redakti | redakti fonton]

Efektive temas pri kolektiva termino por la diversaj kaj kompleksaj formoj de komunikado uzataj de ĉiuj bestospecioj.

Tiu komunikado povas okazi per akustikaj, kemiaj aŭ vidaj signaloj, kaj ĉe iuj bestospecioj — kiel ekzemple la elektra angilo (Electrophorus (d:Q18926800)) — ankaŭ per elektraj signaloj (bioelektro). Komunikado per gestoj (ekzemple, ĉe simioj) kaj ritaj formoj kiel la danclingvo de mielabeloj ankaŭ estas konata. En pli larĝa senco, tre situaci-specifaj kondutoj kiel ekzemple amindumaj montroj estas foje ankaŭ nomataj besta lingvo.

La bazaj komponaĵoj de ilia komunikada konduto estas denaskaj en ĉiuj bestospecioj kaj verŝajne ekestis sendepende en multaj bestogrupoj, sed ofte povas esti modifitaj kaj vastigitaj per lernado. Delfenoj, primatoj kaj papagoj estas ĝenerale konataj pro esti aparte komunikemaj kaj, samtempe, ekstreme kapablaj lerni en ĉi tiu areo, kiel ankaŭ ĉiuj bredbestoj, kiuj vivas en grupoj en la naturo, kiel ekzemple hundoj kaj kunikloj.

Historio de scienco

[redakti | redakti fonton]
Hugino kaj Munino side sur la ŝultroj de Odino en ilustraĵo el manuskripto de la 18a jarcento de Islando

Precipe en fabloj kaj fabeloj, sed foje ankaŭ en aliaj literaturaj tekstoj, bestoj parolas la lingvon de homoj (aŭ inverse: vidu Dr-o Dolittle) kaj poste kutime kondutas ankaŭ kiel homoj. Ĉi tiu tre malnova projekcio de homaj karakterizaĵoj sur bestoj longe obskuris eĉ la vidpunkton de naturalistoj pri la fakto, ke multaj bestospecioj posedas tre kompleksajn komunikajn sistemojn, kiujn oni povas prave priskribi kiel sendependajn formojn de lingvo. Tial, la vidpunkto, ke la kapablo por lingvo estis ekskluzive homa trajto, daŭris bone en la 20-an jarcenton. Nur la semantikaj proprecoj de la danclingvo de mielabeloj, deĉifritaj de Karl von Frisch, kondukis al ŝanĝo en pensado.

En Esperanto aperis

[redakti | redakti fonton]

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. ↑ Shah, Sonia, "The Animals Are Talking. What Does It Mean? – Language was long understood as a human-only affair. New research suggests that isn't so. + comment", The New York Times, 20 September 2023.
  2. ↑ Hockett, Charles F.. (1960) “Logical considerations in the study of animal communication”, Animals sounds and animal communication. American Institute of Biological Sciences, p. 392–430.
  3. ↑ Martinelli, Dario. (2010) “Introduction to Zoosemiotics”, A Critical Companion to Zoosemiotics: People, Paths, Ideas, Biosemiotics 5. Dordrecht: Springer Netherlands, p. 1–64. doi:10.1007/978-90-481-9249-6_1. ISBN 978-90-481-9249-6.
  4. ↑ Hauser, Marc D. (22 November 2002) The Faculty of Language: What Is It, Who Has It, and How Did It Evolve?. Science, p. 1569–1579. American Association for the Advancement of Science. Arkivita el la originalo je 28 December 2013. Alirita 28 March 2014 . “Ni argumentas, ke kompreno pri la kapablo de lingvo postulas grandan interfakan kunlaboron. Ni sugestas kiel nunaj evoluoj en lingvistiko povas esti profite ligitaj al laboro en evolua biologio, antropologio, psikologio kaj neŭroscienco. Ni asertas, ke oni devus distingi inter la kapablo de lingvo en la larĝa senco (FLB) kaj en la mallarĝa senco (FLN). FLB inkluzivas senso-motoran sistemon, koncip-intencan sistemon kaj la komputilajn mekanismojn por rikuro, provizante la kapablon generi senfinan gamon da esprimoj el finia aro da elementoj. Ni hipotezas, ke FLN nur inkluzivas rikuron kaj estas la sola unike homa komponanto de la kapablo de lingvo. Ni plue argumentas, ke FLN eble evoluis pro kialoj krom lingvo, tial komparaj studoj povus serĉi pruvojn de tiaj komputadoj ekster la domajno de komunikado (ekzemple, nombro, navigado kaj sociaj rilatoj).”.

Vidu ankaŭ

[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj

[redakti | redakti fonton]