Esperanto

	Esperanto
alternatiwne mě	Internacia lingvo
pśełožk alternatiwnego mjenja	mjezynarodna rěč1
awtor	Ludwik Lejzer Zamenhof
lěto	1887
kraje	we wěcej ako 115 krajach
powědarje	njeznate (taksowanje mjez 100 000–1,6 milionami)
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija	planowe rěcy
pismiki	łatyński alfabet
oficielny status
oficielna rěc	Žedyn stat, oficialne pówužywane někotarymi mjazynarodnymi organizacijami
regulěrujuca institucija	Akademio de Esperanto
	rěcne kody
ISO 639-1:	eo
ISO 639-2:	epo
ISO 639-3 (SIL):	ESP
	Wikipedija
	Woglědaj k wikipediji w esperanće!
	komentar
	1 Pó titelu prědneje knigły:; "Международный язык"

Symbola
Chórgoj za Esperanto	Jubilejny symbol Esperanta
Chórgoj za Esperanto	Jubilejny symbol Esperanta

Esperanto jo planowa rěc. Wózjawił jo ju wócny gójc dr. Ludwik Zamenhof w lěśe 1887. Wón kśěšo z teju rěcu dorozměśe mjazy narodami wólažcowaś. Esperanto jo nejwuspěšnjejšy taki projekt a ma powědarjow w nejwěcej stronach swěta. Europske strony su reprezentěrowali wjelgin pśez měru. Licba tych Esperanto wužywajucych jo w pśirownanju z drugimi mjazynarodnje wužywanymi rěcami, n. pś. engelsku abo špańsku, wjelgin małka.

Wužywanje

Esperanto se we wjele krajach wužywa, mjaz drugim w Nimskej južo wót wěcej ako 100 lět.

Rěcnicy se na drogowanjach a zarědowanjach zmakaju, wužywaju Esperanto w městnych kupkach a w interneśe, maju listowe pśijaśelstwa, cytaju literaturu w Esperanśe, pósłuchaju esperantsku muziku a wužywaju Esperanto we wjele žywjeńskich wobłukach. Wótergi Esperanto funkcioněrujo ako swójźbnu rěc. Teke eksistěruju radijowe wusćełanja w toś tej rěcy. Ale teke podkasty južo eksistěruju.

Alfabet

Esperanto wužywa łatyński alfabet z někotarymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistěruju w pšawych esperantskich słowach. Alfabet jo fonematiski.

Esperanski	dolnoserbski	drugi	pśikład	pśełožk
ĉ	č	nimski tsch	ĉapo	šapka
ĝ	dź	česki, chorwatski: dž	ĝangalo	džungel
ĥ	ch	teke nimski, pólski, česki ch	ĥoro	chor
ĵ	ž	teke česki, chorwatski ž	ĵurnalisto	žurnalist
ŝ	š	teke česki, chorwatski š	ŝanco	šansa
ŭ	w	teke swahilski, engelski w	aŭto	awto
v		nimski a pólski w	vazo	waza

Gramatika

W Esperanśe ma kužda słowna družyna swóje wósebne kóńcowki, pó kótarychž móžoš słownu družynu jasnje spóznaś. Substantiwy a adjektiwy maju dwa pada, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale teke dwě gramatiskej cysle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kóńcy se na -jn, znamješko plurala toś pśed tym akuzatiwa stoj. Na pśikład Paŭlo havas malsuprasorabajn librojn. "Pawoł ma dolnoserbske knigły."

Lokalne adwerby mógu akuzatiwny n měś, gaž směr zwuraznjaju, na pś. tie "tam, tamle" - tien "tam".

Z werba danci "rejowaś" móžo substantiw nastaś danco "reja", adjektiw danca "rejowański" a adwerb dance "rejowański", ale teke z substantiwa martelo "klapac" móžo nastaś werb marteli "klapaś z klapacom", adjektiw martela "klapacowy" a adwerb martele "z klapacom".

słowna družyna	kóńcowka	pśikład		funkcija	komentar
substantiw	o	kato "kócka"	dika kato "tłusta kócka"
adjektiw	a	dika "tłusty"	dika kato "tłusta kócka"
adwerb	e	ofte "cesto"
werb	i	danci "rejowaś"		infinitiw	njepšawidłowne werby njejsu
	as	mi dancas "ja rejuju"		prezens
	is	mi dancis "ja rejowach"		imperfekt
	os	mi dancos "ja budu rejowaś"		futur
	u	dancu "rejuj(śo)"		imperatiw
	us	mi dancus "ja by rejował(a)"		konjunktiw