Ravêr zerreki

Matematik

Wikipediya, ensiklopediya xosere ra
Mısır ra Papirusê Rhindi

Matematik (Yunanki de μαθηματική [τέχνη], mathēmatikē [téchnē], "hunerê mısayışi, "aidê mısaene"; wextqesey Yunakiyo Kıhan μανθάνω manthánō "ez mısenan", kılmek ra ya ki ebe fekê xelki mathe ra yeno) yew ilmê mentıqio ke ebe cigeyrayışê figuran u be mareyan hesabkerdene ra amo meydan.

Tarixê matematiki

[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Matematik ilmanê tewr kıhanan ra yewo. Wextê ravêrdışê çağê tewr verêni de, Çağo Antik de, Yunanıstani de u demê Hellenizm de, uca ra nat "ebe mentıqo zelal" teoremê de sıfteyın yanê geometriya Ewklidi vıraciya. Na zanışiye Çağo Miyan de, yewbini ra cia, wextê Humanizmê verêni universitan de u dıwelanê Erebıstani de weşiya xo ramıta.

Matematikê Mısırio Kıhan u Babiloni

[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Çımey tewr muhımê ke zanayışê matematikê Mısırıcan sero melumat ihtewa kenê u be ninan şenime (şıkinime) qabıliyetê Mısırıcan texlil kerime, nêyê:

Mısırıcan matematik tewr zêde seba karanê pratikan de, zey hesabkerdena yewmiya karker(-doğ-)an, non-potene, genım-sentene, gırdina cayan u hesabkerdena hudıdan ra gırewto xo dest.

Mısırıcan çar şeklê hesabi zanıtêne.

Geometriye de inan rê hesabkerdena riyê hirêkose, çarkose u trapezan (169)2, nezdina reqemê çemberi π (pi) u hesabkerdena hecımê yew çarkosey (mıreba) be nê formıli V=a2(h/3) naskerde biyo.

0,1,2,3,4,…−2,−1,0,1,2−2,23,1.212,π−e,2,3,π2,i,−2+3i,2ei4π32,3,5,7e,π
Amarê tebiiAmarê tamAmarê RasyonaliAmarê İrrasyonali Amarê reeliAmarê kompleksiAmarê primaliSebiti
a+𝐡b𝐞32=1z=±∑i=k∞ai⋅pi1+2+3+…+n=n.(n+1)/2π,e6,28,49612,1020
HAmarê HiperbolikiAmarê bikompleksAmarê P-adikiAmarê rêzkiyAmarê transendentaliAmaro gırdAmarê dıyınis

Lızgey matematiki

[bıvurne | çımeyi bıvurne]