Gering
Gering
VII. 4 6
VON
WÖRTERBUCH.
HALLE A. S.
VERLAG DEB BUCHHANDLUNG DES 'WAISENHAUSES
1903
VOLLSTÄNDIGES
WÖ R T E R B U C H
ZU DEN
L I E D E R N DER EDDA
VON
HUGO GERING.
HALLE A. S.
VERLAG DER BUCHHANDLUNG DES WAISENHAUSES
1903.
Alle R e c h t e v o r b e h a l t e n .
EDUARD SIEYERS
UND
HERMANN SUCHIER
FREUNDSCHAFTLICHST
ZUGEEIGNET
Vorwort.
wenn ein wort aus der früheren periode noch nicht bezeugt war) werden
der ergänzung bedürfen, nicht zum wenigsten die aus den nordischen; ich
bedauerte schmerzlich, dass das treffliche werk S ö d e r w a l l s (Ordbok öfver
Svenska medeltidsspråket, Lund 1884 ff.) ebensowenig vollendet vorliegt wie
das fleissige, aber unübersichtliche buch K a l k a r s (Ordbog til det ældre
danske sprog, Købhvn 1881 ff.), und dass ich f ü r das færöische auf die
ausgezeichneten, aber natürlich nicht erschöpfenden Sammlungen von J a k o b
J a k o b s e n beschränkt war: die reichen handschriftlichen schätze, welche die
Kopenhagener bibliotheken bergen, harren ja leider noch der publication.
Die eile und hast, in der die correctur erledigt wurde, hat es auch ver-
schuldet, dass ich, als ich mich nachträglich entschloss, die anaí; Xeyo/xeva
durch einen stern kenntlich zu machen, nicht bedachte, dass dasselbe zeichen
auf den ersten zwölf bogen bereits zu einem anderen zwecke, nämlich zur
bezeichnung der nur erschlossenen formen, verwandt worden war; bei kun-
digen benutzern wird diese inconsequenz schwerlich schaden stiften.
Die mühe der correctur haben B. S i j m o n s , F i n n u r J ó n s s o n und
(vom 34. bogen ab) F e r d . H o l t h a u s e n mit mir geteilt, wofür ich ihnen
zu herzlichstem danke verpflichtet bin.
K i e l , februar 1903.
Hugo Gréring.
r
L.
x Erklärung der abkürzungen. XIII
Ant. tidskr. f . Sver.: Antiqv arisk tidskrift för Sverige. Stockholm 1864 ff.
An%. f. d. a.: Anzeiger für deutsches altertum und deutsche litteratur. Berlin 1876 ff.
Ark.: Arkiv for (för) nordisk filologi. Christ. 1883—88. Lund 1889 ff.
ASB: Altnordische saga-bibliothek herausg. von Gust. Cederschiöld, Hugo Gering und
Eugen Mogk. Halle 1892 ff.
Band. saga: Bandamanna saga udgivet . . ved H. Friðriksson. Købhvn 1850.
Beitr.: Beiträge zur geschichte der deutschen spräche und litteratur. Halle 1874 ff.
Bj. Hald.: Lexicon islandico-latino-danicum Biörnonis Haldorsonii. Havniae 1814. 4.
Bj. Magnússon Olsen, Bunerne: Runerne i den oldislanske literatur ved Björn
Magnússon Olsen. Købhvn 1883.
Bugge, Bidr.: Bidrag til den ældste skaldedigtnings historie af Sophus Bugge. Christ.
1894.
Bugge, Erpr og Eitill: Erpr og Eitill. Et lidet bidrag til den nordiske heltedigtnings
historie af Sophus Bugge. Krist. 1898.
Bugge, Fhv.: Norrœn fornkvæði, islandsk samling af folkelige oldtidsdigte om nordens
guder og heroer, almindelig kaidet Sæmundar Edda hins fróða, udg. af Sophus
Bugge. Christ. 1867.
Buggey Relgedigt.: Helgedigtene i den ældre Edda, deres hjem og forbindelser af
Sophus Bugge. Købhvn 1896.
Bugge, NI: Norges indskrifter med de ældre runer. Udgivne . . ved Sophus Bugge.
Christ. 1891 ff.
Bugge, Norr. skr.: Norröne skrifter af sagnhistorisk indhold, udgivne af Sophus
Bugge. Christ. 1863—73.
Bugge, Stud.: Studier over de nordiske gude- og heltesagns oprindelse af Sophus
Bugge. Christ. 1881—89. — Die deutsche ausgabe (München 1889) ist durch
einen beigefügten stern bezeichnet.
Cpb: Corpus poeticum boreale, the poetry of the old northern tongue . . edited. by
Gudbrand Vigfusson and F. York Powell. Oxford 1883. 2 voll.
DA: Deutsche altertumskunde von Karl Müllenhoff. Berlin 1870—1900. 5 bde.
DLZ: Deutsche litteratur -zeitung. Berlin 1880 ff.
E: Codex Arnam. 62 fol.
Egils saga: Egils saga Skallagrimssonar . . herausg. von Finnur Jónsson. Halle 1894.
(ASB III.)
Engl. stud.: Englische studien. Organ für englische philologie. Heilbronn (Leipzig)
1874 ff.
Eyrb.: Eyrbyggja saga herausg. von Hugo Gering. Halle 1897. (ASB VI.)
F: Flateyjarbók (pergamenthandschrift der Königl. bibliothek zu Kopenhagen — Gl.
kgl. sml. 1005 I. II fol.).
Fas: Fornaldar sögur Norðrlanda eptir gömlum handritum útgefnar af C. C. Rafn.
Kaupm. 1829—30. 3 bde.
Finn Magnusen: Den ældre Edda . . oversat og forklaret ved Finn Magnusen. Købhvn
1821—23. 4 bde.
Finsen, Instit.: Om den oprindelige ordning af nogle af den islandske fristats insti-
tutioner af V. Finsen. Købhvn 1888. 4.
FJ, Eddal. fauch citiert: FJ, I. II): Eddalieder. Altnordische gedichte mythologi-
schen und heroischen inhalts herausg. von Finnur Jónsson. Halle 1888—90.
2 bde.
FJ, Krit. stud.: Kritiske studier over en del af de ældste norske og islandske skjalde-
kvad ved Finnur Jonsson. Købhvn 1884.
FJ, Litt. hist.: Den oldnorske og oldislanske litteraturs historie af Finnur Jonsson.
Købhvn 1894—1902. 3 bde.
Frifaner 2: Ordbog over det gamle norske sprog af Johan Fritzner. 2. udg. Krist.
1 8 8 3 - 9 6 . 3 bde.
Erklärung der abkürzungen. XIII
Gen. (å. i. Genesis): Bruchstücke der altsächsischen bibeldichtung aus der Bibliotheca
Palatina herausg. von K. Zangemeister und W. Braune. Heidelberg 1894.
Germ.: Germania, vierteljahrsschrift für deutsche altertumskunde. Stuttg. 1856—58.
"Wien 1859-92.
Gisla s.: Tvær sögur af Gísla Súrssyni udgivne . . ved Konr. Gíslason. Købhvn 1849.
Grág. Kgsb.: Grágás, Islændernes lovbog i fristatens tid udgivet efter det kongl.
bibliotheks haandskrift og oversat af Vilhj. Finsen. Købhvn 1852—1870. 4 bde.
Grdtv.: Sæmundar Edda hins fróða. Den ældre Edda. Kritisk håndudgave ved Svend
Grundtvig. 2. udg. Købhvn 1874.
Grettis s.: Grettis saga Ásmundarsonar herausg. von R. C. Boer. Halle 1900.
(ASB VIII.)
Grundr.: Grundriss der germanischen philologie herausg. von Herm. Paul. Strassb.
1889—93. - Zweite aufl., Strassb. 1900 ff.
GV, Biet, foder einfach: GV): An icelandic-english dictionary . . by Gudbrand Vig-
fusson. Oxford 1874. 4.
GV, Sturi: Sturlunga saga . . ed. by Gudbr, Yigfusson. Oxford 1878. 2 voll.
H : Hauksbók udgiven efter de Arnamagn. håndskrifter no. 371, 544 og 675, 4° samt
forskellige papirshåndskrifter af det Kongelige nordiske oldskrift-selskab [ved Eirikr
Jonsson og Finnur Jonsson], Købhvn 1892—96.
Hdlfs sSaga af Hálíi ok Hálfsrekkum (in Bugge, Norr. skr.).
Háttatal: Háttatal Snorra Sturlusonar herausg. von Th. Möbius. Halle 1879—1881.
2 bde.
Rausti.: Haustlqng (Carmina norræna ed. Theod. Wisén, Lundae 1886, s. 9—11).
Heimskr, (Hkr) FJ: Heimskringla. Noregs konunga SQgur af Snorri Sturluson, udg.
. . ved Finnur Jónsson. Købhvn 1893—1901. 4 bde.
Hel.: Heliand herausg. von Eduard Sievers. Halle 1878.
Eerv. saga: Hervarar saga ok Heiðreks (in Bugge, Norr. skr.).
Hkr: s. Heimskr.
Hoffory, Eddastud.: Eddastudien von Julius Hoffory. Berlin 1889.
Bqf opi.: HQfoþlausn Egils Skallagrímssonar (Egils saga s. 296 ff.).
Hug sv.: Hugsvinnsmál . . útgefin af H. Scheving. Yideyjar klaustri 1831.
HK (d. i. Haupts Zeitschrift): Zeitschrift für deutsches altertum. Leipz. 1841—53.
Berlin 1856 ff.
IF: Indogermanische forschungen. Strassb. 1891 ff.
Jiricxek, Heldens.: Deutsche heldensagen von 0. L. Jiriczek. 1. band. Strassb. 1898.
Jord.: Jordanis De origine actibusque Getarum ed. Alfred Holder. Freib. u. Tüb. 1882.
jß: Jon Þorkelsson.
Kalkar: Ordbog til det ældre danske sprog (1300—1700) af Otto Kalkar. Købhvn
1881 ff.
Keyser, Efterl. skr.; Efterladte skrifter af R. Keyser. Christ. 1866—67. 2 bde.
Keyser, Saml. afh.: Samlede afhandlinger af R. Keyser. Christ. 1868.
KG, Efterl. skr.: Efterladte skrifter af Konráð Gíslason. Købhvn 1895—97. 2 bde.
KG, Njála: Njála udgivet . . af det Kongl. nordiske oldskrift-selskab [ved E. Jonsson
og K. Gislason]. Købhvn 1875—89. 2 bde.
Kop: Edda Sæmundar hins fróða. Hafniae sumptibus legati Magnæani et Gyldendalii.
1787—1828. 3 bde. 4.
Korm. saga: Kormaks saga herausg. von Th. Möbius. Halle 1886.
Kx, (d. i. Kuhns Zeitschrift): Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung. Berlin
(Gütersloh) 1852 ff.
Laxd.: Laxdæla saga herausg. von Kr. Kålund. Halle 1896. (ASB IV.)
Lex. poet.: Lexicon poeticum antiquae linguae septentrionalis conscripsit Sveinbjörn
Egilsson. Hafniae 1860.
Lund, Ordföjn.: Oldnordisk ordföjningslære af G. F. V. Lund. Købhvn 1862.
XII Erklärung der abkürzungen. XIII
. . alfa ljóþe Vkv 121, sat hann (KnefrQþr) b) nach verbis der bewegung: svá's
ß, bekk hQvom Ákv 2*, hann (Otr) sat á friþr kvenna . . sem ake jó óbryddom á
árbakkanum Rm 11, vit á beþ bæþe SQtom ise hQlom Eqv 892; á r n a skalt viljalauss
Ghv202, saztu á beþjom Em 6*, Guþriin á vegom Gg 72; hann (Lýr salr) lenge
. . gekk treglega á tae sitja Ghv92, site 5 mon á bro ds odde b i f a s k Fj 322; á f j alle
hann (Fróþe) á auþe Grt 53, feim hétomk eþa firj>e ef þik f a r a tíþer Eqv 115*, ek
. . þjóþkonunge es mej) golle sat á Grana fer . . á Hófvarpne FM 413; létk gamlan á
bógom Sg 362, sitjom feiger á mQrom Hm Gotþjóþo Hjalmgunnar næst Heljar g a n g a
10*; s e f r á fjalle fylkes dotter Grp 151, Eir 8^; geirnjQrþr h n i g e n n á Gotþjóþo
veitk á fj alle folkvítt sofa Fm 43sofe 10 Ghv83; mærr of lék á mars bake Em
hann (Fróþe) á dune Grt 5*, manna nekkvat 142; rei|) á varge fljóþ EEv 351, riþo . .
þats (þat manna es) knege á Menglaþar á hestom þjóþkonungar Sg 353; þeir r e r u
svQSom arme sofa Fj413421, þú á arme á báti Grm 3; (skal) á ise s k r í þ a Eqv
ólifþom sefr HH H 47*, því brá mér 821; á Svíþjóþo í folk s t i g o m Grt 13i;
Guþrún . . at Sigverþe svæfak á arme 15 s p r u t t o á tae tregnar íþer Em l1; ek sé
Eir 132; koma meyjar . . þriar ór þeim á tró uppe v á f a virgelná Eqv 1571;
sal es á þolle s t e n d r Vsp202E, stóþ á c) nach anderen intrans. u. passiv,
NiþavQllom salr Vsp 371, annarr (salr) ausdrücken: bQrþosk Sigarr ok Siggeirr
stóþ á Okólne Vsp 37*, sal sér standa suþr á Five Gpr II172; mon á beinom
. . á Gimlee Vsp 642, maþr stóþ á berginu 20 b r i n n a yþrom f ære eyrer Sg 51L, loge
Rm 15 pr 3, á bjarge stóþ (Hróptr) brinne þér á bake Ls 655; e m j o þ o ulfar
Sdl4\ á jarnfQstom steine stóþk Gg 153, á endom bqþom Am 22*; f i n n a s k æser
greppar standa á borg enne hqvo Akv 142, á Iþavello Vsp 601; (askr Yggdrasels)
hann (Yiþofner) stendr . . á meiþs kvistom á hliþo f ú n a r Grm359; f y l g þ a k |>ór á
Mima Fj 182, (stundom) sem erner á kviste 25 fjQrgynjo Od 103; h i t t o s k (hittask) æser
Em 302, kvQn Níþaþar stóþ á golfe Vkv á Iþavelle Vsp 7 1 601E; hl æ r a þú . . gl<?þ
17s, tvaa þú lítr á tae standa hróþrfúsa á golfe Sg 313; h r æ þ a s k aller á helvegom
hale Rm 213, esa þat karis ætt es á Vsp 473; á líné k a l e n n Eqv 32; igþur
kvernom stendr EEII2Z, stQndom á val klQkuþu á hrísinu Fm 31 pr 6; l i f a mon
Gotna Em 301; übertr. buþlungr . . sás 30 þat epter á lande hveijo Am 993; bróþor-
hildingom á halse stóþ (der seinen fuss bana sínom þót á brauto m ø t e Eqv 881;
den fürsten auf den nacken setzte' EE á hælom hringar s k u l l o Ey?n 35*; s k í n n
II285; fimm hundrof) dura . . hykk á Yal- sverþ á linda Vkv 1917 heidr an á hQndom
hQllo v e s a Grm232 (vgl. 242 A), horn's goll skine Huna bQrnom Akv 29*; á Herkjo
á lopte Vsp 463, vask á Yallande Erbl 70, 35 hendr s v i þ n o þ o Gpr III IO2; upp óx þar
vas skær skQkols skalír á beine Eym 383, Jarl á fletjom Rp 35 \ vaxe þér á baþme
hurþ vas á gætte (skíþe) Rþ 22 142, eldr barr EEvl6*; v e r þ r a t íss á q Vml6*,
vas á golfe Rþ 23 143, vas á h(?ndom ymr varþ á bekkjom Akv 411, óvist es at
hrokket skinn Rp 81, aurr vas á iljom vita nær verþr á vegom ute geirs of þqrf
RplO3, skokr vas á golfe Rp 15% sveigr 40 guma Eqv 383;
vas á hQfþe Rp 16B, smokr (kinga) vas á d) nach trans, verbis: nio Qttom vit
bringo Rp 163 283, dúkr vas á halse, á nese S^go ulfa a l n a EEI411; Oþen
dvergar á Qxlom Rp 16*, þat er á fjQllum knatte (hestr) á bake b e r a FM 10*TJ;
n^kkorum FM23, goll vas eige á Grana b j a r g a fare á flote Eqv 1542, á lande ok
leiþo Vkv 15i, brúþr Grana á Brávelle vast 45 vatne borget's plings flota EEv 293, þú
EEI441, værer vargr á viþom ute EE vill borget hafa á sunde seglm^rom Sd 92;
11322, Sigmundr var konungr á Frakklande b l ó t a á stallhelgom staþ Fj402; brend
Sfl, Fróþi var al Ira konunga ríkastr ánorþr- mont á bale Am 82ek bøte . . brest á
lQndum Grt 8, litom vixleþ es á leiþ eroþ golle Vkv 281; dró . . Hymer . . hvale . .
Grp 373, hvi skolom skipta litom ok l^tom 50 á Qngle upp . . tvaa Eym 222, á baste bauga
es á leiþ erom? Grp 382, hér'o vér Sigv^rþr dregna (auf gereiht' Vkv 93; vas á lege
á sætreomÆmÍZ 1 , salr's á h^vo Hindarfjalle litt steikt e t e t EE II86; (skal f e i t a )
Fm 42í, hvat's frægst á foldo? Od 41; hund á bue Eqv 823; æser f u n d o á lande
5 á 6
. . Ask ok Emblo Vsp 173, fundu þeir á hildr . . sús JQrmonrekr joom of trådde . .
vazstrQndu konur þrjár Vkv 6, þat ræþk á her vege Hm 33; bróþer . . es vit á braut
þér . . at fm n<?om bj arger hvars fm á vQgom Hm282j hon visse þat at vegenn
foldo fif>r Sd 332, fundo á stræte stór- munde Sigrlinnar sunr á SigarsvQllom HHv
brqgþóttan Hm 12 \ (fundo) systorsun 5 35*; Qrn . . sás á fjalle fiska v e i þ e r Vsp
såran á meiþe Hm 172; mjQk es bráþr sås 59*; á valbQsto v e r p r naþr hala HHv 9*;
á brQndom skal síns of f r e i s t a frama v i s s e sér á hQndom hQfgar nauþer Vkv 133,
fder an feuerbränden sein glück ver- mik veitk ámoldo munarlausasta Gpr I42,
suchen will* Hqv23, segþu . . alz fm á vitoma á moldo menn in sælle . . né in
1
golfe vill þíns'of freista frama Vm 111131 10 mætre mægþ á foldo Sg 18 -*, goll vissak
1 x 3
15 17 ; f>ér vílmeger á viþar rótom geita etke á Gnitaheiþe Akv 6 ; á f)ér muno f>au
hland g e f e Skm 361; þik g e l d o . . fmrsa- þ e r r a þat Ls 4*, fm þerrer Gram á grase
meyjar á Þórsnese HR 142*; gørf)i Sig- Fm 252; unpersönl. mara f ) r a u t óra á
urþr gi'Qf mikla á vegi num Fm 3; meis niegenfjalle HHv 52; varþka til øngf) ne
h e f k á bake Hrbl4, hafþe (Hróptr) sér 15 off>rungen . . á flete bróþor Sg 34*; —
á hQfþe hjalm Sd 142, hafa skalk SigvQrf) hierher wol auch: á brjóste breiþa steina
mer á arme Sg 6*; lét Sigrun ainbótt (seil.festom, f e s t o t s . F J z . st.)ßrkl53193;
h a l d a VQrf) á hauginum HHII48 pr 2; dem casus nachfolgend: (a) ek h e k k
Álfr hét konungr . . er Helga haffn VQII vindga meiþe á Hqv 1381; ljúfr verþr leiþr
h a s l a þ a n á Sigars velli HHv 34 pr 4; þú 20 ef lenge s i t r annars fletjom á Hqv 35*,
á kvernom k y s t e r þýjar HHI36*; låt ara fmfo á skaltu år sitja Skm 271, sa
svá breiþa borg á velle Sg 643; f)au á einn QSS es innar sitr, Brage, bekkjom Á
vage vindr of lék OprI6G; l e i t k f>ik á Ls 11*, lenge ek sat Lyfjaberge á Fj 491;
langskipom HHII121, þót mér á brjóste Billings mey ek fann beþjom á sólhvíta
ben jar lite HHII45*, eld á jQfre orm- 25 s o f a Hqv 96\ sofa ek né mákat sævar
beþs litom Gpr 1246, (Brynhildr) SQT of bef)jom á FM 21G; sal så s t a n d a . .
leit á Sigverþe Gpr 125*, vas á heste NástrQndo á Vsp 382, hrørnar fjoll sus
hverr drengr litenn Gpr II 361; fjQlf) stendr þorpe á Hqv 50 \ Yalgrind heiter
mQlom fear á fegenslúþre Grt 52; þeir es stendr velle á Grm 221, Heiþrún heiter
hafa m a r k a t (m e r k t haf a) á Moensheimom 30 geit (Eikfjyrner heiter hjQrtr) es stendr IiqIIo
at hug hafa hjQrom at bre'gþa HH 1483 á Grm 251 261; (b) vQpnom sin om skala
H 2 7 3 ; f)ik úte ne m r nQtt á niflvege mafjr velle á fete g a n g a framarr Hqv 381;
Og 132; mono syner Gjúka á sifjungom ek sé túnriþor l e i k a lopte á Hqv 1552 ;
eggjar r j ó þ a ? Grp 503, á Fáfne rautt (c) mål es at þ y l j a fmlar stóle á Hqv
þínn enn f råna mæke Fm l3y á Fáfne 35 1101; (d) grey eitt ek . . fann . . b u n d e t
rauþk minn enn hvassa hjQr Fm261; á bef)jom á Hqv 100*; GunnlQþ gQfomk
fjallinu sa hann ljos mikit Sd 2; segfni gollnom stóle á diykk ens dýra mjaþar
á lopte lQng tíþinde Þrk 92; á hverfanda Hqv 1051; yind ek k y r r e våge á Hqv
hvéle vqro f>eim (konom) hjQrto skQpoþ 1543; þóttu fagrar s e e r brúf>er bekkjom
HQV 833; hrafnar skolo f)ér á hqm galga 40 á Sd 282;
s l i t a sjoner ór Fj'451; siklingar s n ø r o der dat. durch die partikel es ver-
upp vif) tré vefnistingom á Varensfirþe treten: jQtonn es or steine vas hQfof>et á
HHI275; þik fiandr standa ((bedrängen (auf dem ein steinerner köpf war
1
Hrbl
2
dich') . . á galgvege Gg 9 , allir synir 34, bjarg es ek sé brúþe á þruma cauf
hans s'tóþuz ((vertrugen') eitr á hQrund 45 dem ich die jung frau weilen sehe' Fj353;
utan Sfl3; Sigurþr tók Fáfnis hjarta ok 2) den wohnsitx od. die heimat einer
s t e i k þ i á teini Fm31 prl, tókk þeira person: nú mått kalla karl á berge Bm
1
hjQrto ok á teine steikþak Am 78 ; mik 3
18 Np;
s æ r e r þegn á rótom rás viþar Hqv 1512 3) die Unternehmung oder beschäftigung,
{vgl. særa); f)ik s ø k j a kømr frost á fjalle 50 inderjmd. begriffen ist (in, bei, auf):
2
h^ Gg 12 ; skjQldom 's t j a l d a t á skipom æser 'o á þinge Vsp 472 TJ482, eyrinde
2
yþrom HHv 12 ; jQrmonrekr yþra systor min viljak Q11 vita . . nær fm á þinge mont
. . joom of t r å d d e áhervege Ghv2G, Svan- . . nenna Njarþar syne Skm393B, senn
1*
á 12
7 á
VQi'o æser aller á þinge ok åsynjor allar gumna heillom . . á vilesesse, á Gungnes
á mále Þrk 132 Bdr llm 2, (málrúnar) setr odde ok á Grana brjóste, á nornar nagle
allar saman á þvi þinge es þjóþer skolo í ok á nefe uglo Sdl51—17*, skqro á skíþe
fulla dóma fara Sd II5; hykk á tqi vesa Vsp 20*; þik (mik) á hjQrve skolo ens
heiman Hlórriþa Ls 55heill þú á sinnom 5 hrimkalda magar gQrnom binda goþ Ls
sér Vm42, IJrþar lokor halde þer Qllom 493 50i; (visse sér) á fótum fjqtor of
megom, es þú á sinnom sór Og 7*, dagr spentan Vkv 13*; þaþan's á foldo flagþ
vas á sinnom Rþ 31*, á vegom allr hykk hvert komet Hdl 43*; þú á konom
at ek verþa muna Og 53; hjón .. heldo barþer HrbllOl; hierher wol auch: vel
íi sýslo Rþl5x; nqtt þú rísat nema á 10 ek, kvaþ Vølundr, verþak á fitjom (wol
njósn sér Eqvlll*; hvers þu á leitom mir, wenn ich wider auf (gesunde) fuss-
est? Fj 21; dem casus nachgestellt: þat sehnen komme' Vkv 303;
ræþk þér . . at þú þinge á deilet viþ 6) die person od. den gegenständ, der
heim ska hale Sd242; bei jmd. neigung, interesse od. zweifei
4) den gegenständ, an dem man sich 15 erweckt (an, %u): forvitne mikla kveþk
festhält, den man fest mit der hand mér á fornom stofom Vml3, eromk if á
umschliesst: haldet maþr á kere (der því at aptr komak HHv 33varþ hilme
mann halte nicht (beständig) den becher hugr á vife HH II 13*;
fest, bleibe nicht am becher kleben' Hqv 7) die person, an der man ein geistiges
191 (vgl. halda); 20 od. körperliches merkmal erblickt: þat es
5) auf die frage wohin? die person á sjolfom sýnst (s. sýnn) Hqv412; þursa
oder den gegenständ, nach dem man líke þykkjomk á þér vesa Alv 23; hví's
greift oder fasst, den gegenständ, auf hermþarlitr á Hniflungom? HHI50*; á
den man etwas stickt, schnitzt oder ritzt, mono þer iþrar (reue wird bei dir sichtbar
auf den man etwas legt oder bindet, den 25 werden' Am 652;
ort, wohin man kommt, die person, auf 8) die lage oder gemütsverfassung, in
die man losschlägt: faþer Móþa fekk á der jmd. sich befindet: haf þú á hófe þik
þreme Hym 35l, (Hlórriþe) greip á stafne , halte dich am masse (überhebe dich
Hym.281, áþr f)eir mætte . . á horskom nicht)' Ls 361; mein gøresk ii mmoni
hal hendr of leggja Br 4*, TJllar hylle 30 hag Grp 22*; vas á hvQrfon hugr minn
hefr . . hverrstekr fyrstr á f u n a Qrm42q, Sg 38L;
tQkom á mQndle skarpara Ort 203, vér á 9) die zeit, in od. während der etw.
f j a z a þrifom Ls 50*, ér á f j a z a þrifoþ geschieht: fjQlþ of viþrer á fimni dqgom
Ls 512; hQfþom á skriptom þats skatar en meira á mánaþe Hqv 736- \ mon ek
léko ok á hannyrþom liilmes þegna Oþr 35 taka þangat á dege? Hrbl 140 A, áþriþja
II153'*; (skal) merkja á nagle Nauþ Sd 7*, morne Hdl 463, á þriggja nátta fresti
nú's blóþogr Qrn . . bana Sigmundar á bake HHv 34 pr 4, hleypr úte á nqttom Edl
ristenn Rm262, (sigrúnar þú skalt) rista 473 483, verþa Qflgare aller á nqttom
á hjalte hjQrs, sumar á vétrimom, sumar dauþer dolgar EEII503, á íeste (zidetzt'
á valbQstom Sd62-3, á horne skal þær 40 Am632;
(Qlrúnar) rista ok á handar bake Sd 73, 10) das mittel oder Werkzeug (mit,
(i lofom f æ r (bjargi*unar) skal rista Sd83, durch): vilda ek . . hrafna seþja á
á stafne skal þær (brimrúnar) rista ok á hræom þinom EEI462, hefþer matke
stjórnarblaþe Sd 93, á berke skal þær nema á hræom sprynger (durch das
(limninar) rista ok á barre viþar SdlO3, 45 genossene leichenfleisch platztest' EE
íi skilde kvaþ ristnar [runar], á eyra II32*;
Árvakrs ok á Alsvinz hófe, á því hvóle 11) die stelle Sg 41* (in einer lücken-
es snýsk und reiþ Hrungnes bana, á haft überlieferten strophe) þá mon á
Sleipnes t^nnom ok á sleþa fjQtrom, á hefndom harma minna ist sicher verderbt;
bjarnar hramme ok ti Braga tungo, á ulfs 50 Bugge (Fkv 42lb) ändert: þat mon at
kloom ok á arnar nefe, á blóþgom vængjom hefndom;
ok á bruar sporþe, á lausnar lófa ok á 12) über die Verbindung á mille s. unter
liknar spore, á giere ok á golle ok á mille;
9 á á 12
3
B. c. acc. bezeichnet es 1) local, auf yeg Sg47 ; h r y n j a hqnum á hæl f>eyge
die frage wohin? die richtung oder das hlunnblik hallar Sg 681; (fórr) lét s í g a s k
ziel einer bewegung oder tätigkeit (auf, á stólinn FM 618; g n a p e r . . (?rn á aldenn
zu, nach, an, hinein in), a) nach mar Hqv 622; faþer Móf)a . . stóf) niþr á
2
denverbis des kommens, gehens, lauf ens, 5 sal (trat in den saaV Hym 35 A; þriar
springens, fahr ens, reitens, flieg ens, røtr standa á þria vega (erstrecken sich
fallens u.a.: Of)rører es nú upp kome n n nach drei Seiten' Orm 311; hundraþ rasta
á alda vés jaþar Hqv 106*, kømr sól á hann (Yigríþr) es á hverjan veg erstreckt
enn slétta himen Vm 463, (jqtonn) så sich hundert meilen tveit nach allen rieh-
3
gýgjar grøte á golf kom enn Hym 142, 10 tungen' Vml8 ; ek ræþ á våg at v a þ a
þróttQflogr kvam á þing goþa Hym 40 \ Hrbl 119, láttu á flet vaþa gollskáler
ef f>ú á sjó kømr Og 11 \ Þórr kom á Akv 10V b u s t e blóþ á brimes eggjar
miþja ána FM 6*, þeir kómu upp á fjall HHII9óx svá mjqk áin at uppi b r a u t
HHv 5 pr 2, monat mætre maþr á mold á QXI honum FM 65 Wr; der accus. durch
koma Orp 533, hér'o vér á sjá komner 15 die partikel er vertreten: þann mann er
Rml71FF, hjartblóþ Fáfnis kom á tungu eigi vildu hundar á ráþa 'den die hunde
honum Fm 31 pr5, at it á bekk kémeþ nicht anfallen wollten' Grm 26;
Akv33; g e n g o regen qll á røkstola Vsp b) nach den verbis des bringens, legens,
61 91 231 25\ gakk f)ú áland HHv 22\ setxens, hebens, trag ens, sendens, wer-
(hann gekk) suþr á l<?nd HHv 30 pr 14, 20 fens u. ä.: hrópe ok róge ef þú e y s s á
ganga íimtán folk upp á land HH 1515, holl regen Ls43; (Yále) á bål of b a r
gekk karl á skip Bm 18 pr 1, Guþrun (berr) Baldrs andskota Vsp 342 Bdr 11*,
gekk . . á eyfumerkr Oþr 125 pr 1, þau þót ek á lopt berak (lof>a) Grm l3, á seyþe
3
Guþran ganga á beþ Sg 8 , hersar [oss] . . bqro (þjór) Hym 152, af hans aldne skal
á hqnd gengo (giengen uns an die hand, 25 á eld bera Fj 161, Sigmundr bar likit ut
traten in unseren dienst' Am 932, gekk (x skipit Sf21, (teiner) borner á bekke
hon út á sæinn Ohv 2, gekk ek á bef) . . Gþr 1141*; (Sigurþr) bin d r gullspora á
1
þjóþkonunge OhvH ; hann h l j ó p upp á føtr sér FH22; b r á nipt Nera á norþr-
land Orm 10, engi hundr var svá ólmr vega einne feste HH I43; by rf) om á
at á hann mundi hlaupa Orm 24, Guf)- SO borþa þats þeir bqrþosk Sigarr ok Siggeirr
mundr hljóp á hest HH II 16 pr 6; Gpr II17 SQO þeir Á bast bauga dr egn a
(Sigrun) r a n n á hals honum HHII12 Vkv93R, bjartr steinn á band dregenn
3
pr 9; áþr á bål s t i g e Vm 54 , Sigurþr GprI17 ; hende d r a p á kanpaHm 20x;
3
á svartan jó sqfol of lagfe Od 2*, á bjóf flærfer fljóf (verlockte es %ur unxucht' Rqv
lqgfo (hjarta) Ahv 23*, blófogt f a t (hjarta) 101*; v i s a r augom á oss faneg Hdl 62;
á bjóþ lQgfo Akv25*; r eis t u (æsir otr- d) zuweilen wird auch á c. acc. gesetzt,
belginn) á føtr Rm 5 pr 2; unpersönl. um die richtung anzudeuten, wo im
r a k hana á land Jónakrs Ohv3; r e i s á 6 deutschen nach anderer auffassung der
kné hafra dróttenn Hym 321; (rúnar vqro) dat. gebraucht loird (vgl. meine anm. zu
s e n d a r á vifa vega Sd 183; ( s e t t o s k ) Eyrb. 11, 4 und K. Oislason, Efterl. skr.
á hliþ hvára hjón salkynna Rþ 3* 17* 293, II, 8 fg.): (feir) sá á Svávaland landsbruna
(Edda) sette á bjóþ (bolla) ^ S (Mófer) HHv 5 pr 2; lit far Sigvgrf á sufrvega
sette skutla . . á bjóf Bp 311, f æ r (val- 10 Opr II 81; á vif lesa varga leifar Gpr II
kyrjor) á sævarsti-Qnd settosk FÆ^ 1 3 , hann I I 2 ; tálardíser standa f er á tvær hlifar
(NífQfr) á salgarf settesk VIcv 323; Rm243; brenne mér enn húnska á hlif
prägnant: hverr mon . . Baldrs bana á afra Sg 65*, brenne enum húnska á hlif
bál v e g a (durch totsehlag auf den Schei- afra mina fjóna Sg661;
terhaufen bringen' Bdr 10*; meyjar es 15 2) in übertr. sinne bezeichnet á den
á himen v e r p a halsa skautom Bdr 12* gegenständ, auf den sich die gedanken
(vgl. skaut), ek fér verp á austrvega Ls od. pläne jmds. richten: meyjar f y s t o s k
59n, ek varp augom All valda sonar á fann á myrkvan vif Vkv 4*\ (Gufrun) liugf e
enn heifa himen Hrbl 52; dem casus á harfræfe Am462, (Hniflungr) hugfe á
nachfolgend: feir hqggvask orþom á (d. i. 20 stórræfe Am 833, hyggja á f(?rf hverja
hQggva á sik orf om) (befehden sich mit Am 97*, anders: eí á grif hygfe (tvenn
worten' Bm 3*; Qllom qsom f a t skal inn er wider den frieden (auf treubruch) sänne'
koma ((hineinbringen') Æges bekke á Am 30*; (æser) m i n n a s k f a r á megen-
Orm 45*; ek skal fegn ungan verpa vatne dóma ok á Fimboltýs fornar rúnar Vsp
á Hqv 1582, hvats f a t manna . . es verp- 25 603'*; æ t r ú f e Óttarr á åsynjor Hdl
omk orf e á (d. i. verpr orf e á mik) , der 10*, konungr . . á gram trúfe Qrp47*;
mir ein wort zuwirft, mich anredet' vgl. auch: á skip skal skrifar o r k a en á
Vm 72, urposk á orf om (d. i. urpo orf om skjQld til hlifar (vom schiffe, vom schilde
á sik) schleuderten sich (schelt-)worte zu' soll man fordern' Hqv 813;
Am 401; 30 3) verschiedene andere beziehungen:
c) nach den verbis des scheinens, sehens, (Gufrún) skar á hals báfa (schnitt beiden
hörens, ruf ens u.ä.: f a t b i f j a mon f er in den hals (schnitt beiden die köpfe ab)'
læs hvers á lifo (wird für deine glieder Am 742; mólu f æ r her á hendr Erófa
alles böse erbitten' Hqv 135*; f ú lézk (mahlten ein heer wider Fr.' Grt 26; á
mér á bef finn b o f e t t ludest mich ein 35 manz tungo mæla hverja (in jeder spräche
auf dein bett' Ls 523; á fik Hrímner reden' Grp 173; mikels es á mann hvern
h a r e Skm 282; hvi mynem hér vilja vant es manvits es Jedem manne fehlt
h e y r a á f á skrækton? Am60*; h l ý d d a k viel, wenn der verstand ihm fehlt' Hm
á HQva mql Hqv 110*; k a l l a f e seggr á 275; f au sættusk á f a t verglichen sieh
annan, bróf er á bróf or Vkv 233-*, Hreif- 40 darauf hin' FM26; østr á imo (hitzig
marr kallafi á døtr sinar Bm 9 pr 3; zum kämpfe' HHI555; á enge hlut (in
l i t á ljúfan Opr I123; l ý g r á mik lofsæl keiner weise' Sg 36*; á margan veg (auf
kona ok á sjalfa sik firingt lügenhafte mannigfache art' Ghv9*; á laun ,heim-
beschuldigungen gegen mich und sich lich' HHII9 Sg 573 Am 32; áskeif (im
selber vor * Orp 483 *, ósafra orf a hverrs 45 laufe, bald' Fm 5*; über die Verbin-
á annan lýgr Bm 4B; emk i hQll komenn dungen k braut, á mefal, á vit s. das
á fik sjalfan at sea Vm 62, valtivar á zweite wort;
hlaut sqo Hym l3, á f a t sumbl at sea 4) temporal, auf die frage wann? die
Ls 32 42, gakk á gest sea Fj44y drifo zeit, in der etwas geschieht oder geschehen
unger á dýr sea Vkv 203, (jQrmonrekr) 50 soll: á hverjan dag (täglich' Grml43r;
sá á skjQld hvitan Hm 203; sol s k e i n . . gær á morgon (gestern früh' HHII112,
á salar steina Vsp 43; á fik hotvetna á morgon (heute früh' Hrbl 3; á vár (im
s t a r e Skm 283; übertr.: t e y g f a k á frühling' Hrbl 9 7;
13 ab - binde af 14
II. adv. darauf, daran, dabei: á sér Vallande Hir 21; sunr sås vit vættom af
ausask (darauf (auf den bäum) sieht sie vege iQngom (den wir von einer langen
sich ergiessen' Vsp 273 (vgl. Aarb. 1869 reise zurück emvartet haben' Hym li3;
s.249); ife es mér á (ich bezweifle es' — bes. nach verbis der bewegung und
HQV 107L; (Fulla) sagþi þat mark á (gab 5 trennung: á sér a u s a s k af veþe Val-
das als kennzeichen dafür an' Grm 24; f<?f)or Vsp 27*; bra hon af stalle stjórn-
hirter þeirs af hefingar á . . gnaga Grm bitloþom Od23, (unpersönl.) bra ljoma af
331; svá ek þat af rist sem ek þat á reist LogafjQÜom (es gieng ein lichtglanz aus'
Skm 373; vaska þar lenge kFM2u; var HHI151; feldrinn b r a n n af Grimne (der
1
einn stoll at sitja &FM6 *; þeir af tóko 10 mantel verbrannte dem Gr.' (eigentl. (von
ok þeir á léto Vkv IO1; jQfrar f>eir es á G. fort') Grm 35; b r a u t af þjóre þurs
lQgþo bestesima Vkv 141; lQgfm menn þar ráþbane hQtún of an horna tveggja Hym
á hendr sinar HHv 30 pr 11; var f>ar skip 193; låte hann . . jqton . . af baugom bua
eitt litit ok maþr einn á Sf20; tok hann Fm 382; d r e k r mjQf> Mimer . . af veþe
á fingri sin um (fühlte daran mit seinem 15 YalfQþor Vsp 29*; af hans hornom d r ý p r
finger' Fm 31 pr 3; allar (runar) vqro af i Hvergelme Grm 263; f o r k af fjalle
skafnar þærs vqro á ristnar Sdl8x; á leit Gpr II 141, fórom af lande Am 922; hverr
1
Guþrún eino sinne Gpr 113 ; sva vas á f e i d e af mér fQlvar nauþer? Sd l2, fm
vísat (in der iveise war darauf hinge- felder mér får af hQndom Od 83; æsir . .
deutet', ßerart tvar die andeutung' Am 20 flógu belg af otrinum Rm 14; flugo
123; á sér þat illa (das sieht man kaum hrafnar tveir af Hnikars Qxlom FM 91,
an euch, das ist kaum zu merken' Am hugf>ak mér af hende hauka fljuga Gpr
4P; á mon nú gøf>a (das wird nun noch II421; g a n g a (hjarþer) af grase HQV 212,
wachsen, zunehmen' Am 673; þat mólz hann gekk af hestinum FR 26; hófsk
á Grt 19; á gengosk eiþar (wurden zer- 26 (Þórr) af herf»om hver Hym 371; hnófk
treten, wurden zu nichte' Vsp 263. hQfoþ af Hniflungom Ohv 12*; hnigo
Composita: á - borenn, á - fram, á - gæte, heilag VQtn af himenfjQllom HH I I2;
á-gætr, á-lit, á-mátlegr, á-monr, h r a t t (Brynhildr) af halse hveim f>ar sér
á-mæle, á-mQttogr, á-nauf>r, á- Sg 443; h v e r fa af himne heiþar stjQrnor
nauþogr, á-vanr, á-þekr. 30 Vsp 572; Sigurþr hjó h(?fuþ af Regin
ab-binde, n. (d. i. af-binde; vgl. Fm 39 prl; nu emk af gQngo k o m e n n
aschwed. bindning Verstopfung') stuhl- Vm 8 S NjQrþr kom ap tr . . af fjallinu
zwang (tenesmus): sg. dat. eik (tekr) viþ FM2niQr es af vif>e kømr FM2ls, kvam
abbinde ( die eiche nimint den st. auf, af veif>e .. skyte Vkv 51 li1, af ljómom
heilt den st.' HQV 1366 (vgl. z.b. Mann- 35 leiptrar kvQnio HH 1152, kømsktu heill
hardt , German, mythen s. 135). af hafe Sd 9G, vqro (virþar) af heiþe
å-borenn, part. prt. angeboren: n. sg. komner Akv 35*, kvamtat af þinge Am
dat. áborno skjór á skeiþ (angeborne an- 951; l á t þér af h^ndom hringa rauf>a
lage zeigt sich bald' Fm 5* (Richert f rk 293, mQgr læzk af mars bake Orm
3
s. 40 fg.; s. aber FJ z. st. u. Zz 26, 26). 40 1 7 ; hugþak mér af hende hvelpe l o s n a
å e , m. (vgl. got. awo) Väterchen (?): sg. Gpr II431; ey l y s e r mQn af mare Vm
voc. gjQróttr er drykkrinn, ái! SflO. Als 12*; sem fyr ulfe óþar r y n ne geitr af
eigenname Rp 2a. fjalle HHII36*, Grane rann af þinge
L
af, praep. u. adv. (nomo. fær. av, aschwed. OprII4 ; reif) konungr af fjallinu HHv
adän. af; got. alts. af, ags. afris. of, ahd. 45 5 pr 3; mon (Guþrún) Svanhilde s e n d a
aba, ab). I. praep. c. dat. Als solche be- af lande Sg 623; f>at hefr eik es af ann-
zeichnet af 1) local, auf die frage woher? arre skefr Hrbl 62; s k i n n af sverþe
den ort, von dem etiv. sich entfernt, von sól valtiva Vsp 522; Qrom at s k j o t a af
dem eine bewegung oder tätigkeit aus- ýboga Gpr 1119*; Fáfnir s k r e i þ af gull-
geht (von, aus): hyi þú mælesk af golfe 50 inu Fm 4; Fenrisulfr s l e i t liQnd af honum
fyrer (vorn vom estrich aus' Vm91; af Ls 6; s p r e t t r mér af fótom fjQtorr en
heste (vom pferde herab' HHI181; af af hQndom hapt HQV 149*-b; stóþ af
Tronoeyre (von T. aus' HHI252; af niQnom þeira dQgg HHv 283, af geirom
15 ai af 16
geislar stóþo Hill 16*; maþr's . . s t i g e n n skær af hugeus barre HE 156*, Guf>riin
af mars bake Sk?n 15l, stígak land af lege hefþe etit af Fáfnis hjarta Br 20 pr 12,
HHv 212, sté hón land af lege HHv 26*; surner Gotþorme af gera deildo Br 42;
Sigurþr s t r a u k blóþ af sverþinu Fm 22 5) die person, von der jmd. abstammt,
pr 2; s t u k k o åtta . . (hverar) af folle 6 den gegenständ, von dem etwas seinen
Hym 132, støkkr låss af limom en af tirsprung hat: hykk at orþner sé aller af
fótom fjptorr Gg 10*-5; s v i p te (GollrQnd) einom mér Grm 546 R (vgl. jedoch at),
blæjo af Sigverþe Gpr 112l, svipte hon af hveijo vastu undre alenn? Fm 32;
(Odrún) SQþle af svQngom jó Od 3*; t a k brandr af brande brinn . . fune kveykesk
ulf þinn einn af stalle Hdl 5\ gullhring 10 af funa (ein scheit, ein feuer entzündet
þann er hann tók af bastinu Vkv 17 pr 2, sich am andern' Eqv 571,2, mange veit
esat maþr svá hQr at þik af heste take hvers hann (meiþr) af rótom rinn Eqv
Vkv 393, tók Loki f>ann (hring) af honum 1386 Fjl42, afhans (Hræsvelgs) vængjom
Em 4 pr 3, hann tók hjalminn af hQfþi kveþa vind koma Vm 373; orþ mér af
honum Sd 6, tók hann brynju af henni 15 orþe orþs leitaþe, verk mér af verke verks
Sd 9; á þ r þ ú v e r p e r SQþle af m a r Skm leitaþe (ein wort erfand aus sich für
411; v a r þ af meiþe harmflaug hætleg mich das andere wort, ein tverk aus sich
Vsp 331; þú hefr af hQndom manz blóþ für mich das andere iverk' (d.h. (ein
þ v e g e t Hir 2*; dem casus nachfolgend: wort, ein werk brachte mich auf das
hQfoþ hQggva monk þér halse af Skm 233, 20 andere') Eqvl413*;
herþaklett drepk þér halse af Ls 573; 6) den stoff, aus dem etwas gemacht
sli task af (d. i. slita af sér) brynjor Am 48*; ist: duk hvitan af hqrve Rp 302, hleifa
2) die heimat od. den wohnsitz einer . . hvita af hveite Rp 30*, hurþir af járni
person: Qlrún Kjárs dóttir af Vallandi Fm 44 pr 2, af járni våra ok allir timbr-
Vkv 9, Borghildr af Brálundi HE II 1, 25 stokkar Fm 44 pr 2; hierher auch wol:
karl af berge Bm 183; af heilom hvat varþ húnom mínom?
3) die person, von der jemand etioas (< was ist aus meinen söhnen gemacht
empfängt oder erwirbt: heilla auf)et verþr worden') Vkv342;
3
þér af hjalmstQfom Rm 22 ; af illom 7) den beiveggrund einer handlung od.
manne f æ r þú aldrege gjQld ens góþa 30 die Ursache eines ereignisses (aus, in
hugar Eqv 116G, af hraunbua hann laun folge von): hón égþe mér af afbrýþe
of fekk Hym 393, fær fått af mér fríþra GprI9l; af fáre skotenn flein Eqv 1501,
kosta Hdl 472; vildu af hqnom . . gótt mér af fáre flest orf) of kvazt Od IO2;
g e t a Eqv 442 452} af illom manne mondu gørjm nú Guþrún af gøzko þinne Am 963;
1
aldrege góþs laun of geta Eqv 122l; h e f r 35 lét mik af harme . . und eik bua Eir 7
snót af mér svarna eiþa ((hat empfangen') Np, hon var buin til at springa af harmi
Grp 463; fimbolljóþ nio n a m k af . . syne Br 20 pr 10, Sigrun varþ skammlif af
Bqlþoriis Eqv 1401; vgl. auch þú hlýtr af harmi ok trega EEII50 pr 1; nam af
hamre liQgg Erbl 121, þess vænter mik þeim heiptom hvetjask at vige Sg IO1;
at þér myne Qgn af uxa auþfeng vesa 40 hugþak af heitom at være hamr Atla Am
Hym 18*; hierher ferner: illra orþa 18*; af hræzlo ok hugbleyþe vas þér i
eromk vqn af yþrom syne ((ich fürchte, hanzka troþet Hrbl 7 7; gaftattu af heilom
eine böse antwort zu erhalten') Skm 21A, hug Rm 72, gengo . . ýmser af heilom
es mér fangs VQII af frekom ulfe Rm 13*F; hug hana at letja Sg 442, verþk mik gøla
4) eine person oder einen gegenständ 45 af grimmom hug Sg 9*, h^nom Guþiún
als teil eines grösseren ganzen: verþr af grýmer á beþ . . af SQrom hug Sg 595;
þeim Qllom einna nekkverr tungls tjugare af hyggjande . . kona . . orj) viþr of kvaþ
Vsp 403, einn af þeim hverr Hym 131, Sg 50l; drepr (ormr) af móþe miþgarþs
einnhverr af ásum Rþ 1, þann monk veor Vsp 561, kvadde þá Gunnarr . . af
kjósa af konungom Gpr II341; út af hans 50 móþe stórom Akv 9*; mon fyr reiþe . .
aldne skal á eld bera ({etwas von seiner bruþr viþ þik né af oftrega all vel skipa
frucht') Fj 161, Heiþrún (Eikþyrner) bitr Grp 492; svaraþe ÜQgne . . trauþr góþs
2
af Læráþs limom Grm 25 26 , åt hqlo 2 hugar af trega stórom Gpr II102, nam . .
17 af 18
sorgmóþ kona at telja b<?l af trega stórom 12) verschiedene andere beziehungen:
Od 12*, (frák) trauþmql taleþ af trega af J)inom munom , trotz deinem wünschey
stórom Ohv 12; af trygþom Týr Hlórriþa Skm 36*; einn ek veit . . hór ok af Hlór-
ástráþ miket einom sagþe Hym 4*; berr riþa (jmd der durch ehebruch dem H.
(Regenn) af reiþe í'Qng orþ saman Fm 333; 5 abbrach, schaden getan hat' Ls 54*;
hlæra þú af því . . at þér góþs vite Sg 312, VQII lezk ykr ok gefa mundo . . af geire
hnékak af því til hjalpar þér at værer gjallanda o'k af gyldom stQfnom (ausser
þess verþ aldrege O d 9 x ; Speeren und schiffen' (?) Akv 52; unver-
8) die art und iveise, in der etwas ständlich ist die stelle Fj 153: hvat af
geschieht: snøro (norner) af afle ørlogj)0tto 10 móþe verþr ens mæra viþar, es hann fellr
HHI3 1; (Atle) af bragde bof> sende Am2*, eldr né jarn?
mon herr koma hineg af bragþe Ort 193; 13) zeitliche bestimmungen: af mele
lézk (Signin) unna af Qllom hug syne (binnen kurzem' Sg436, vasa langt af
Sigmundar HHII143, itr konungr af Qllom J)ví (von jener zeit her, nach jener zeit'
3
hug . . á gram trúþe Orp 473, hló þá 15 Odl7 ;
Brynhildr . . eino sinne af Qllom hug Br IL adv. 1) ab, herunter: opner heimar
102 Sg 302; risto af magne mikla heilo verfja of ása sunom {ms hefja af hvera
Sigmundr hjQrve ok SinfjQtle FH15; mælte Orm 42*; åtta 'ro jafnhQfger (baugar) es
(Guþrún) af manvite ((in verständiger af drjúpa Skm 213; svá ek þat af ríst sem
weise') Am 453; þeir af rike rinn a leto 20 ek þat á reist Skm 373; þeir af tóko
Svipoþ ok Sveggjoþ HHI491; þar af (bauga) Vkv 101; þeir af léto (baug) Vkv
stríþom strenger mælto (tredeten schmerz- 102; sneiþ (sneiþk) af haufoþ huna þeira
lich') Od 28*; þar af stundo ór Stafns- Vkv 243 363; brá styrer stafntjQldom af
nese beit prúþ skriþo HHI241; (Q) þyte HHI271; all ar (runar) vQro af skafnar
af þjóste Am242; 25 Sd 181; af væri nu haufoþ Hm 281;
9) das mittel od. Werkzeug (durch): 2) davon, daraus: fá fQgnoþ af Hqv 1295;
maþr manne verþr af mále kuþr en til þaþan af alder alask Vm45*; (hirter) þeirs
dølskr (verþr kuþr) af dul Hqv 573-*; af hefingar á . . gnaga Grm 331; sverþit
sumr es af sunom sæll, sumr af frændom, stój) i gegnum hann ok fekk þar af bana
sumr af fé érno, sumr af verkom vel 30 Grm 54 pr 6 A; (Freyr) sá þar mey fagra
Hqv 692~*; margr verþr af auþe of ape . . þar af fekk hann hugsottir miklar Skm 4;
Hqv 742; gørf>er þik frægjan af firen verkom armar lýsto en af þaþan alt lopt ok lQgr
HHI435; (sjå mon) frægr of lQnd Q11 af Skm63; Agn arr gekk at Grimni ok gaf
lofe sino Bm 14* F; þær of róþ, þær of honum horn . . Grimnir drakk af Grm 34,
reist, f æ r of hugþe Hróptr af þeim lege 35 hann tók viþ horni ok drakk af Ls 53
((durch die Zauberkraft des nasses') es pr 1, Sigmundr tok horn it ok drakk af
leket hafþe ór hause Heiþdraupnes Sd 133; S f l l , bar hon honum hornit ok þó ámæl-
af niþjom nauþog ,gezwungen durch die isorþ meþ, ef hann drykki eigi &tSfl6;
verwandten' Gpr II 342; hierher auch kiptiz hann (Loki) svá hart viþ, at þaþan
tvol: varþ Loptr kviþogr af kono illre 40 af skalf JQRÞ QII LS 65 pr 8; Sigurþr gekk
4 schwang er durch das iveib (durch den til stóþs Hjálpreks ok kaus sór af hest
genuss des verkohlten weiberherzens)' einn R m l ; íi fjallinu sá hann (Sigurþr)
Hdl 433; ljós mikit . . ok Ijómaþi af til himins
10) die nähere bestimmung od. begren- Sd3; naut vqro øren, nutom af stórom
3
zung einer eigenschaft (inbezug auf): 45 Am 88 .
(fm mont maþr vesa) . . gjQfoll af golle Composita: ab-binde, af-brýþe, af-
(eigentl. tvol (bereit von seinem golde glape, af-hvarf, af-kárr, af-lima,
3
fortzugeben') Grp 7 ; af-ráþ, af-rek, Qf-und.
11) die person od. den gegenständ, den áfa, f.hass, feindseligkeit (?): sg.acc.
ein anderer an wert übertrifft: bar Helge 50 joli ok Qfo førek ása sunom Ls 33, litt
af hildingom ((überragte sie', eigentl. tvol sésk Atle Qfo þina Sg 332 (óvo R, vgl.
(trug von ihnen fort, schmälerte sie') sem auch Bugge, Fkv 421*; anders B. M.
itrskapaþr askr af þyrne HHII371'2; Olsen, Ark. 9, 232).
19 af - brýþe akarn 20
a f - b r ý þ e , f . eifer sucht: sg. dat. hon (conjectur von Grdtv. statt des hand-
øgf>e mér af afbrýþe Gpr19\ sehrif'tl. áf>r).
afe, m. (fær. avi; got. aba) 1) gross- Compositum: afr - (h)ende.
vater: sg. nom. Þrúþgelmer vas þess á - f r a m , adv. nach vorn, vornüber:
(Bergeimes) faþer, en Aurgelmer afe Vm 6 konungr drap fæti ok steyptiz áfram Grm
29*; 2) mann: sg. nom. gakk (gengk) . . 54 pr 5.
þess at fregna, hveim enn fróþe sé ofreiþe a f - r á þ , n. (aschwed. af - raþ) abgabe, tri-
afe Skm 1* 2*, þykkjomk ek til un gr afe but: sg. acc. skyldo æser afráþ gjalda Vsp23B.
Gg 5*; pl. gen. ormar fleire liggja und a f - r e k , n. (fœr. av-rek in: avreks-
aske Yggdrasels an of hygge hverr ósviþra 10 kappi, avreks-verk u. a.) aussergewöhn-
afa Grm 34* Wr. liehe kraft, heldenkraft: sg. dat. sæll es
a f - g l a p e , m. tor, dummkopf: sg. nom. hverr siþan es slikt getr féþa jóþ at afreke
kóper afglape es til kynnes kømr Hqv 17x. , der ein kind von solcher heldenkraft er-
a f - h y a r f , n. abschweifung, umweg: zeugt' Am 992.
sg. nom. afhvarf iniket es til ils vinar 16 afrende, f . (d.i. afr-hende, vgl. afr-
Hqv 34 . 1
hendr, adj.Morkinsk.21331; Grdtvl93bfg.;
h
a f - k á r r , adj. ungewöhnlich, das mass Bugge, Fkv 399 ) stärke, körperkraft:
überschreitend; wild, trotzig: m. sg. nom. sg. acc. jQtonn of afrende . . vif> Þór sente
afkárr SQngr virþa Akv 411; f . sg. nom. Hym 29 K
afkqr dis jqfre ok Qlkráser valþe Akv 38 20 a g n , n. (norw. fær. adän. agn) köder:
afkqr áþr þóttak Am 67*. sg. dat. gein viþ agne . . umbgjQrþ . . allra
1. afl, n. (nomv. dan. avl, aschwed. afl) landa Hym 233; pl. nom. vænter mik at
kraft, stärke: sg. acc. afl gól hann (fjóþ- þér myne Qgn af uxa auþfeng vesaHymlS*.
rører) Qsom Hqv 1603, Þórr á afl øret á - g æ t e , n. (fær. á-giti) ehre, rühm:
Hrbl 76, afl ok eljon åtta manna Rp 45*, 25 sg. gen. g0rþu nú, Guþrún! af gózkoþinne
Sigmundr ok allir synir hans váru langt okr til ágætes, es mik lit hefja Am 96*.
umfram alla menn aþra um afl ok v<?xt á - g a é t r , adj. (vgl. norw. aa-gjeten)
ok hug ok alla atgervi Sf 31, hann mon berühmt, trefflich, ausgezeichnet: m.sg.
. . æ bera afl et meira Sg 33*; gen. (æser) nom. Geirrøf>r . . varþ maþr ágætr Grm
afls kostoþo Vsp 72 R; dat. Atle! gakk á 30 14; pl. nom. Hrafn ok Sleipner hester
land ef afle treystesk HHv 221, marggollen ágæter FM 103; n. pl. dat. monk þik hugga
mær mér þótte afle bera HHv 263 (vgl. mætom ágætom Am 663.
bera, 6), snøro (norner) af afle (ckräftig') a k a (ók; nortv. fær. aschioed. aka, adän.
ørlQgfjotto HR 13í, afle míno attak viþ akæ) fahren (zu wagen oder Schlitten):
orms megon Fm263, mon q11 yþor ætt 35 inf. vit skolom aka tvau (tvær) i jQton-
Niflunga afle gengen Br 17* (vgl. ganga, 6), heima Þrk 11* 203: prs. ind. sg. 1. mik
kaust þú (man) at afle ok at álitom veizt verþa vergjarnasta ef ek ek meþ þér
Grt 83. í jQtonheima Þrk 125; sg. 3. Hrymr ekr
2. afl, m. (norw. avl) esse, herd: pl. austan Vsp 501; opt. sg. 3. svá's friþr
acc. (æser) afla lQgþo ,legten herde an' 40 kvenna . . sem ake jó óbiyddom á ise
Vsp 73. hqlom Hqv 89*; prt. ind. sg. 3. ók Oþens
afla (aþ; norw. avla, aschtoed. afla, sunr i jQtonheima Þrk21*, Brynhildr ók
adän. aflæ) durch anwendung von kraft mej) reiþinni á helveg Hir 4; pl. 3. heim
etwas zu wege bringen; emverben, ver- óko þá hangenluklo Rp 23l, óko ærer
schaffen (ehs): inf.: sendu þeir (æsir) 45 úrgar brauter Rp 40l, bQþo hennar ok
Loka at afla gullsins Rml7. heim óko Rp41x.
af-lima, adj. indecl. wer des gebrauches a k a r n , n. {norw. aakorn, aschtved.
seiner glieder nicht fähig ist, kraftlos, akarn, adän. akern, agern; got. akran,
daher auch nicht tauglich zu helfen und ags. æcern) loilde baumfrucht (eichel,buch-
zu nützen: f . pl. acc. ek kveþ aflima orþnar 50 ecker): pl. nom. vQro þeim bjóre bpl niQrg
j)ér diser Am 25*. saman, urt alz viþar ok akarn brunnen
a f r , adj. (got. abrs) stark, fest: m.sg. Gpr II242.
nom. afr i tvau áss brotnaþe Hym 12* Compositum: móþ-akarn.
21 akr aldr 22
akr,m. (røonø.aaker, ýfor.akur, aschwed. frøkner menn . . sjaldan sút ala (hegen
aker, adän. akær; got. akrs, alts. accar, selten sorge' Hqv 482; 5) alask geboren
ags. æcer, fris. ekker, ahd. achar) 1) acker, werden: prt. ind. pl. 3. ólosk i ætt þar
zum getreidebau geeignetes feid: pl. acc. øzter kappar Hdl 182; aufwachsen,
akra tgddo Rp 126; 2) übertr. die darauf 5 leben: (meyjar Mqgþrases) hamingjar einor
gesäte frucht: sg. dat. akre arsQnom trae þærs i heime ero, J)ó þær meþ jQtnom
enge maþr Hqv 87*-, veþr ræþr akrQ Hqv alask Vm 49*; sich nähren: prs.ind.pl. 3.
873; pl. nom. mono ósáner akrar yaxa þaþan af (af morgendQggom) aldar alask
Vsp 62 \ Vm45*, faer vito viþ hvat einherjar alask
al- (vgl. ags. æl- in: æl-wiht, æl- 10 Orm 18*.
þéod, got. aljis) fremd; in: al-vitr. alda, f. (norw. fær. aschwed. alda,
ala (ól; nomo. fær. aschwed. ala, adän. adän. alde) woge: sg. nom. rekr þik alda
alæ; got. alan) 1) zeugen (vom manne): hver illrar skepno jede tvelle des schlim-
prs. ind. sg. 1. hann (Agnarr) eir bQrn viþ men schicksals treibt dich' ((stets wirst
gýgi i hellinum Orm 17; prt. ind. sg. 3. 15 du vom schicksal dazu getrieben, um un-
ól ulf Loke vif) Angrboþo Hdl 421, sæll glück zu stiften') OprI23* (FJII,128h).
es hverr síþan es slikt getr fóþa jóþ at al - dauþr, adj. gänzlich tot: m. pl. gen.
afreke sem es ól Gjuke Am 992; (von hyggsk (fylker) aldauþra arfe ráþa HHv 11*.
mann und frau): prt.ind.pl. 3. bQrn ólo alden, n. (fær. aldin, aldan, aschwed.
þau (Þræll ok Þír) Rpl2x, bQrn ólo þau 20 aldin, adän. alden; vgl. norw. alda, f.)
(Karl ok SnQr) Rp 24 \ (Halfdanr ok Alm- baumfrucht: sg. dat. út af hans aldne
veig) ólo ok Qtto átján suno Hdl 15*; skal á eld bera fyr kelisjúkar konor Fjlß1.
part. prt. m. pl. acc. nio Qttom vit (Sin- alden-falda, adj. indecl. mit altmodi-
fjQtli ok Guþmundr) . . ulfa alna HH 1412; schem kop f putz geschmückt: f . sg. nom.
2) gebären: inf. ala mon sér (Guþrún) 25 Ae ok Edda aldenfalda Rp 2*.
jóþ Sg 621; prs. opt. sg. 2. ríþra þeim aldenn, adj. (vgl. got. alþeis, alts. ald,
síþan, þót sjau aler, systorsunr slikr at ags. eald, afris. ald, old, ahd. alt) alt:
þinge Sg 271; part. prs. f . sg. voc. vq m. sg. nom. Oþenn, aldenn gautr Bdr 21
alande (unheilgebärerin' Hir 21 Np; prt. 132; (sw.) enn aldne yggjungr åsa Vsp 28x,
ind. sg. 1. mit suff. pron. ólk mér jóþ 30 enn aldne jQtonn Skm 253; acc. aldenn
Ohv 143; sg. 3. jóþ ól Edda (Amma) Rp mar Hqv 622, Qflgan ok aldenn QS kunn-
7 1 211, svein ol Móþer Rp34x; imper. egan Rpl2; (sw.) enn aldna jQton Hqv
sg. 2. al f)ó dóttor, dis ulfhugoþ! Rmll1; 1031 Orm 502 Fm272; f . sg. nom. (sw.)
part. prt. m. sg. nom. vasat hann Qsom austr sat en aldna i ísarnviþe Vsp 401;
alenn Vm 385, sunr es betre J)ót sé síþ of 35 acc. (siv.) (Þórr) drap ena Qldno jQtna
alenn Hqv 72 \ af hverjo vastu undre systor Þrk 321; pl. acc. þann baþ eignask
alenn? Fm 32, þat's óvist at vita . . hverr óþalvQllo . a l d n a r bygþer Rp 365; n. sg.
es óblauþastr alenn Fm 242; acc. þik nom. (sw.) ymr et aldna tré Vsp 472.
kveþk óblauþastan alenn Fm 23*; f . sg. Compositum: alden-falda.
acc. kvaþa ena éþre alna myndo mey i 40 aldr, m. (noriv. aschwed. alder, fær.
heime Od 153; 3) aufziehen: inf. skalat aldur, adän. aldær; alts. aldar, afris.
ulf ala ungan lenge Sg 122; part. prt. f. alder in: alder-long, ahd. altar; vgl. got.
sg. nom. vask upp alen i jQfra sal Od 131; aids, f., ags. ieldu) 1) das relative alter,
acc. hefr dýrr konungr dóttor alna Fm 413; das jemand erreicht hat oder erreichen
pl.nom. vér vetr nio vQrom leikor Qflgar 45 soll: sg. nom.. eino døgre vQromk aldr of
alnar fyr jQr{) neþan Ort li2, erom ár skapaþr Skm 133; acc. norner kvqmo þærs
alnar i valdreyra(?) Ort 20*; n.pl. nom. Qþlinge aldr of skópo HH122; dat. kona
alen vit upp VQrom i eino huse Am 681, ung at aldre Sg 502, systor unga at aldre
grey norna {»aus grQþog ero i au{m of Ohv 2*; 2) hohes lebensalter: sg. nom.
2i\QB.Hm29*; 4) nähren, sättigen: part. 50 hann (Atla) skalt eiga unz þik aldr viþr
prt. n.pl. acc. hvar hefr, hilmer! . . gQgi Gpr 1131*; 3) leben: sg. acc. lifa ætlak
alen Gunnar systra? HHII72; auch in mér langan aldr Ls 62\ eig of aldr þat
Übertrag, sinne: prs. ind.pl. 3. milder, (besitze es dein leben lang' Gpr II33%
23 aldr-dagar aldr-lag 24
þar of aldr alask Vm 45 *U, iþgnóga heill kono teygfm þér aldrege eyrarúno at Hqv
skaltu of aldr hafa Gg 16*, auþrans þess 114*, illan mann láttu aldrege ohqpp at
mono of aldr hafa frett eina firar Fj 328; þér vita Hqv 116*, af illom manne fær f)ú
gen. ætter jóko ok aldrs nuto Rp 41*, aldrege gjqld ens góþa hugar Hqv 116*,
Hundings syner þeirs Eylima aldrs synj- 5 yin þínom ves fm aldrege fyrre at flaum-
oþo Rm 152, Qþrom (brøfn*) hefr aldrs of slitom Hqv 120*, orþom skipta fm skalt
synjat Fm 36*; dat. hverr (hann) mon aldrege viþ ósvinna apa Hqv 121*, af illom
. . Óþens sun aldre ræna Bdr 8* 9*, vit manne mondu aldrege góþs laun of geta
slita skolom æve ok aldre saman Fj 50*, Hqv 122illo fegenn ves þú aldrege Hqv
vit skolom okrom aldre slita SigvQrþr 10 127*, at háþe nó hlátre hafþu aldrege gang-
saman Hlrl4*, þeyge skal þunngeþ kona anda ne gest Hqv 131*, at hqrom J>ul
annarrar ver aldre leiþa Sg 412, vilkat hlæfm aldrege Hqv 133*, eins drykkjar þú
mann trauþan né torbønan of óra SQk aldre skalt aldrege betre gjQld geta Grm 3*,
tyna Sg 50*, hón eige mon of ora s<?k eino nafne hétomk aldrege Grm 48*, eple
aldre tyna Sg 612, monkak letta áþr lifs- 15 ellifo ek þigg aldrege Skm 20 \ ánauf> þola
hvatan eggleiks hvqtof) aldre næmek Gþr ek vilja aldrege Skm 24øf>re drykkjo
H35*, unþak aldre og eign fpþor Od 13*. fá þú aldrege Skm 36*, hafþak þat ætlat
Composita: aldr-dagar, aldr-lag, aldr- at myndak aldrege unna vaningja vel
lok, aldr-nare, aldr-runar, ald-rønn Skm 38*, Ásaþóre hugþak aldrege mundo
(d. i. aldr-rønn), aldr-stamr, aldr- 20 glepja farhirþe farar Hrbl 129, sessa ok
trege. staþe velja þér sumble at æser aldrege
aldr-dagar, m. pl. (aschwed. alder- Ls 82, þú kunner aldrege deila víg meþ
daghar) ewige Zeiten: acc. þar (á Giinlee) verom Ls 22 \ ørlQgum ykrom skyleþ
skolo dyggvar drotter byggva ok of aldr- aldrege segja seggjom frá Ls 25L, f)ú
daga ynþes njóta Vsp 64*, open rinna hón 25 kunner aldrege bera tilt mef) tveimLs 38A,
(Ifing) skal of aldrdaga Vm 16 *. (?ln né penning hafþer þú f>ess aldrege
aldre, adv. (verkürzt aus aldre-ge, s. vanréttes Ls 40*, fai kunner aldrege deila
d.; norw. aldri, fær. aldri, aldrin, aschwed. meþ niQnnom mat Ls 46l, austrf^rom
aldre, adän. aldræ) niemals: ek veit einn þinom skaltu aldrege segja seggjom frå
at aldre deyr: dómr umb dauf>an hvern 30 Ls 60L, i eino brjóste ek sak aldrege fleire
Hqv 77*, attak jQfrom en aldre sættak forna stafe Alv 35innan garfja f>u kømr
Hrbl 71, hvar namtu þesse en hnøfelego aldrege Fj 4 viþr þú góþre grand aldrege
orf) es ek heyrþa aldre in hnøfelegre? Hrbl Grp 49*, f>at ræj)k f>ér . . at f)ú truer
112, ek þat veit at J>ér verþr aldre mein- aldrege v^rom vargdropa Sd 351, oomk ek
blandenn mjQþr Sd 76 Vs, þat ræþk þer 35 aldrege þót ver ógn fregoem Am 13*,
et tionda at þú truer aldre (aldrege hss.) bana mont mér bréþra bøta aldrege Am
VQrom vargdropa Sd 35A, monk una aldre 68*; zuio. noch durch vorausgehende
mef) Qþlinge Sg 10*, letea maþr hana negat. verstärkt: ástar firna skyle enge
langrar gqngo þars aptrboren aldre verþe maþr annan aldrege Hqv 922, hnékat af
Sg 45*, slíks skyle synja aldre maþr fyr 40 þvi til hjalpar þér at værer f>ess veif)
annan Od22*, ilz gengsk þér aldre nema aldrege Od92, Atle kvazk eige vilja mund
ek ok deyja Am 65*; aldre siþan ,nie aldrege at mege Gjuka Od 20*.
mehr': þú aldre mont siþan sumbl of gøra aldr-lag, n. 1) das leben, tvie es nach
Ls 65(Óþinn) kvaþ hana aldri skyldu der bestimmung des schicksals sich legt
síþan sigr vega i orrostu Sd 4 pr 8. 45 oder fügt: sg. dat. hón sér at lifo lQst nó
aldre-ge, adv. (zus. gesetzt aus dem visse ok at aldrlage etke grand Sg52;
dat. von aldr und der negat. part. -ge; 2) niederlegung des lebe?is, tod (auch im
aschwed. aldrigh, adän. aldrigh, aldrik) plur.): sg. dat. livat verjþr Ofme at aldr-
niemals (eigentl. nie im leben', vgl. ahd. lage? Vm52*, Atla þóttesk fm striþa at
nio in altere): óbrigþra vin fær maþr 50 Erps morþe ok at Eitels aldrlage Hm 82;
aldrege an manvit miket Hqv 65, orþstirr pl. gen. þik dvalþa hefr Atle til aldrlaga
deyr aldrege Hqv 76*, metnaþr hqnom HHv 3O'2, sva skylde hverr Qþrom verja
þroask en manvit aldrege Hqv 793, annars til aldrlaga . . at sér né stricldet Hm 83.
25 aldr-lok all-mikell 26
2
a l d r - l o k , n. pl. lébensende, tod: dat. Vkv 12 , Yølundr vise alfa Vkv 14* 34\
vaska fjarre . . grams aldrlokom , ich tvar grøte alfa , der elben kummerd. i. der
nicht weit entfernt, als der fürst den tod tag Hm 12; dat. hvat's meþ Qsom, hvat's
fand', d. h. Cich war bei seiner tötung meþ Qlfom ? Vsp 481 frk 6 \ Óþenn (reist
beteiligt' HH II II2. 5 runar) meþ Qsom, en fyr Qlfom Daenn
aldr-nare, m. lebenserhalter, d.i. feuer: Hqv 1431, afl. gól hann (Þjóþiwer) Qsom,
sg.nom. geisar eime ok aldrnare Vsp 57 3 en Qlfom frama Hqv 1603, land es heilakt
(so H, geisar eime viþ aldrnara R; vgl. es ek liggja sé Qsom ok Qlfom nær Orm 42,
Mhff DA V, 154; anders Bugge Fkv 391*). ilt's meþ Qsom, ilt's meþ Qlfom ßrk 63,
aldr-rúnar, f . pl. lebensrunen, runen, 10 þær (rúnar) 'o meþ Qsom, þær 'o meþ
deren Zauberkraft das leben schützt und Qlfom Sdl8*.
erhält: acc. Konr ungr kunne runar, æven- Composita: alf-kunnegr, alf-kuþr, alf-
rúnar ok aldrrúnar Rp 442. kyndr, alf-i'Qþoll.
aldr-stamr, adj. des lebens beraubt alf - roJ)oll, m. elbenstrahl, d. i. sonne:
(eigentl. (behindert am leben'): f . pl. nom. 15 sg. nom. alfrQþoll lyser of alla daga, ok
brunno ok skjaldmeyjar inne aldrstamar þeyge at minom munom Skm 43.
Akv 455. al - gollenn, adj. 1) ganz von gold:
aldr - trege, m. lebensschädigung, krank- n. pl. acc. eple ellifo hér he Ek algollen
heit: sg. acc. grQþogr hair . . etr sér aldr- Slem 19L; 2) ganz in gold gekleidet :
trega , is st sich krankheit an' Hqv 202. 20 f. sg. nom. Qnnor gekk algollen fram brun-
ald-rønii (d. i. aldr-rønn), adj. alt, be- hvit bera bjórveig syne Hym 83.
jahrt: m. pl. dat. nam ek (en hnøfelego al-grønn, adj. ganz grün: rn.pl. acc.
orþ) at mQnnom þeim enom aldrénom vróko þeir vandstyggva VQIIO algrøna
Hrbl 113. Akv 13*. — Das fem. als inselname
alf- kunnegr, adj. dem geschlechte der 25 Hrbl 38.
elben entsprossen: f.pl. nom. sumar (norner) ál-heimr, m. heimat der aale (poet.
'o áskungar, sumar alf kun gar Fm 133. bezeichnung des meeres): sg. acc. (kalla
alf-kuþr, adj. dass.: f.pl.nom. (norner) sæ) álheim jQtnar Alv 243.
alfkunnar Fm 133 r. al-hugaþr, part. prt. (zu hyggja) fest
alf-kyndr, adj. dass.: f.pl.nom. (norner) 30 beschlossen: n. sg. nom. Q11 montu lemjask,
alfkyndar Fml33U. ef mér's alhugat HHv 213.
alfr, m. (norw. alv, fær. álvur, aschwed. á - lit, n. (norw. aa - lit, aschwed. a - lit)
älf, f., adän. elv; ags. ælf, mhd. alp) elbe, das ansehen, das äussere (auch implur.):
elfe: pl. nom. alfar (kalla jqrþ) groande sg. dat. hann (SigvQrþr) 's ítarlegr at álite
Alv IO3, alfar (kalla himen) fagra ræfr 35 Orp43,. (þú mont maþr vesa) ítr álite
Alv 123, kalla alfar (måna) ártala Alv 14*, Orp 7*, mær . . fQgr álite Orp 282, ÍQgr
alfar (kalla sol) fagra hvél Alv 163, alfar álite fóstra Heimes Orp 292; pl. dat.
(kalla ský) veþrmegen Alv 183, alfar (kalla fljóþ's at Heimes fagrt álitom Orp 27x,
vind) dynfara Alv 203, alfar (kalla logn) vasat hann (SigvQrþr) i augo yþr of glikr
dagsefa Alv 223 alfar (kalla sæ) lágastaf 40 né á enge hlut at álitom Sg 36*, kaust |>ii
Alv 243, alfar (kalla vif>) fagrlima Alv 283, (man) at afle ok at álitom Ort 83.
alfar (kalla nqtt) svefngaman Alv 303, al - kunna (kunna) vollständig erfahren:
alfar (kalla bygg) lagastaf Alv 323; gen. prs. opt. sg. 1. þik vilk fregna unz alkunna
3
asa ok alfa ek kann allra skil Hqv 159 , Bdr82 IO2 122.
åsa ok alfa f>at vil enge maf>r at vit samt 45 áll, m. (norw. dän. aal, feer. álur,
seem Skm 73, hvat's þat alfa né åsa suna? aschived. al; ags. æl, ahd. al) aal; in:
Skm 17emkat ek alfa né åsa suna Skm al - heim r.
18 \ mart var þar asa ok álfa Ls 9, asa all - fegenn, adj. hocherfreut: f . sg. nom.
ok alfa es hér inne ero mange's þér í orþe hitti hon (Sigrun) Helga ok varþ allfegin
vi nr Ls 23, asa ok alfa es hér inne ero 50 HH II17 prl.
þú'st viþ víg varastr Ls 133, asa ok alfa all-mikell, adj. sehr gross, gewaltig:
es hér inne éro hverr lief r þínn liórr veret m. sg. nom. Helgi konungr var allmikill
Ls 303, bauga talþe alfa ljóþe (Yølundr) hermaþr HHv 30 pr 1.
27 all-ókátr allr 28
all - ókátr, adj. sehr missvergnügt: m. hekk vindga meiþe á nætr allar nio Hqv
sg. nom. Atli var . . allókátr Oþr III3. 1382; n. sg. nom. armar Jýsto en af þaþan
allr, adj. (norw. all, fær. allur, aschwed. alt lopt ok lggr Skm 6*, mona yþvart far
alder, adän. al; got. alis, alts. ahd. al, alt i sunde Sg 523, lauf hans (Glasis) alt
ags. eal, afris. al, ol) 1) ganz, gesamt, 5 er gull rautt FM 7*, er þat m eira vert en
voll, vollständig: m. sg. nom. gnýr allr alt riki Gunnars konungs FU3*; gen.
jgtonheimr Vsp 482, versnar vinskapr allr segja monk . . til alz øf>les Hrbl 21, eino
24
Hqv 51*, allr åsa salr under bifþesk Þrk sinne neyttak alz megens FM 6 ; dat.
122, allr hann (hane) viþ goll gloer Fj 17*, einn veldr Óþenn QIIO bglve HHII333,
allr es vise valdggg slegenn HHII43*, 10 yeldr einn Atle QIIO bglve Gpr 124 2, ein
allr es (salr) útan elde sveipenn Fm 422, veldr Brynhildr gllo bglve Sg 27*, gllo
bér allr dunþe Br IO1, loge allr lægþesk golle þá kná (Sigvgrþr) einn ráþa Fm 343;
FH 21*; gen. mont . . alz harms reka acc. hverr hefþe lopt alt læ ve blandet
Grp 92, mey . . es alz hugar (cvon ganzem Vsp 253; pl. acc. þér býþr bróþer . . gil
herzen') unna þóttomk Grp 32*; dat. 15 "Vandelsvé HHU342, gleymþak .. bQl oll
snýk hennar gliom sefa Hqv 161*, Alfr jgfors Gpr H252;
mon sigre gliom ráþa HHv 393, af gliom 2) jeder: m. sg. nom. tre ok allrmálmr
hug evon ganzem herzen' HHII143 grétu Baldr FM55; gen. lét (Oþenn) of
Grp 478 Br IO2 Sg 302; acc. segja ein- sal minn .. brinna her alz viþar Hir 102,
2
hverjom (einom) allan hug ,sein ganzes 20 urt alz viþar GprII24 ; f. sg. acc. Sig-
innere offenbaren' Hqv 12011232, svæfek mundr ok allir synir hansváru langt umfram
allan sæ Hqv 154*, mæke liggja ek sé . . alla menn af>ra um afl ok vgxt ok hug ok
allan i dreyra drifenn Grm 52*, þik hafe alla atgervi Sf32; n. sg. gen. bgls mon
allan gramer Hrbl 145, svelgr hann (ulfr) alz batna Vsp 622, auþs and vane ok alz
allan Sigfgþor Ls 58*, sendu æsir um allan 25 gamans RH II32 , fjglþ alz fear Gpr II262;
3
heim ørindreka FM52, enn åtta (vetr) acc. hitt ek hugþa at ek hafa mynda geþ
allan þrqþo Vkv 42, sat of allan dag Sg 132, hennar alt ok gaman (dass ich jegliche
gefkþér .. arsal allan Gpr II26*, Augustus wonne und lust bei ihr gemessen würde'
keisari lagþi friþ of heim allan Grt 7; Hqv 98*, ek vil ens svinna manz hafa gej)
pl.acc. vask meþ Fj gl vare fimm vetr alla 30 alt ok gaman Hqv 16P, hafþak geþ feira
Hrbl 37, hann varþe mey varmre blæjo (systra) alt ok gaman Hrbl 48;
fimm vetr alla Od 55; f . sg. nom. vas 3) all, a) mit subst.: m.pl. nom. fifl-
vigdrótt gli of vaken Hqv 992, ásbrú brinn meger . . aller Vsp 513, haler aller Vsp
gil loga Grm 296, for en forna fold gil 562, aller menn Hqv 533 Hrbl 54 Sf33,
saman Hym 252, gli estu deigja driten 36 aller einherjar Vm 411, einheijar aller HH
Ls 56*, eiga þín gil es hér inne es leike 1403, aller . . garþar Gymes Skm 143,
yfer loge (anakoluth!) Ls 653, skalf jgrf> aller gramer Hrbl 145A, Hrópts meger
gil Ls 65 pr 8, gil þótte ætt sú. meþ yfer- aller Ls 45*, æser aller Þrk 131 Bdrl1,
mgnnom Hdl 13*, gli montu lemjask HHv vitkar aller Hdl 352, jgtnar aller Hdl 35*,
213, mon gli yþor ætt . . afle gengen Br 40 allir Granmars synir HR II16 pr 15, allir
173, þá's gil faren ætt Sigvarþar Sg 633, .. hgfþingjar HHII16 pr 15, aller eiþar
hristesk gil Hunmgrk Akv 133, es und HHII291, aller.. dauþer dolgarHHÍZ5ö 3 ,
einom mér gli of folgen hodd Nifluuga allir synir hans Sf 12. 30, aller . . sigtiva
Akv 281; dat. faret hafþe (Helge) allre syner Fm24\ allir timbrstokkar Fm 44
ætt geirmimes RH 114*, deyja frå . . allre 45 pr 2; gen. dverga allra Vsp IO2, åsa ok
ørkosto Am 585; acc. fær hgfþo . . vilta alfa .. allra Hqv 1593, allra óskmagaLs 162,
þjóþ alla Hrbl 100, lemþa alla (meinkrQko) allra baldriþa Ls 371, harma minna allra
í liþo Ls43*, ef 0þlask vill . . alla hylle Vkv 293, allra manna Grp 2, manna allra
Prk 29b, leit (Brynhildr) of alla eigo Gpr 1168, allra eif>a Br 2*, allra Húna
sina Sg 463, (Guþnin) brendi . . hirþina 50 Akv 7e, allra konunga Grt 8; dat. gliom
alla Akv 3, vggo (Niflungar) . . ótto alla qsom Grm 453, gliom einherjom Grm 51*,
Am492, var honum (Fróþa) kendr friþrinn gliom megom Gg 73, gllum heimum Sd4
um alla danska tungu Grt 9; pl. acc. ek pr 12, gliom haufoþniþjom Gpr III 5*,
29 allr allr 30
jQrlom Qllom Ohv 221; acc. alla menn Hym 3*; n. pl. nom. vér Q11 Od 182;
Vm 37* Sf33, heima alla Grm 16 Skm 2, dat. oss Qllom Sg 64*; acc. oss Q11 Am
of alla daga Orm 73 Skm 48, alla vega 182, Q11 OSS Ghv 8*;
Skm 112, hraunhvale .. allaüft/ra37 4 heima d) mit annarr; n. sg. nom. acc. alt
10
alla nio Álv 8b3 (s. 152 anm.), alla hluti 5 annat FM 5 ; Am482;
FM5\ alla lindbauga Vkv 72, eif>a . . alla e) absolut od. mit ellipse eines kurz
Vkv 35 \ alla eiþa Grp 311, fiandr sina vorher stehenden subst.: m.pl. nom. hræþ-
alla HH II 362, alla menn af>ra Sf 31, ask aller á helvegom Vsp 473, hykk at
segge . . alla Sg 432, fiesta alla menn sina orþner sé aller at einom mór Orm 546,
(fast alle se leute' Dr 18, alla .. garþa Od 10 ef aller (jQtnar) lifþe Hrbl 67, aller borner
29*; f . sg. nom. drott Q11 HHII49h; jQrmonrekke Hdl 252, allir gørjm þat
pl. nom. åsynjor allar Ak 132 Bdr l2 FM53, sofnoþo aller Brl23, þQgþo aller
vQlor allar Hdl 35 \ vætter allar Hdl 352 TJ, Br 151 Sg 49i, þat segja allir einnig Br 20
allar QlmnanSicrø2 órar ætter.. allar saman pr 7, gengo aller . . hana at letja Sg 441,
Vm31 ; 5
gen. allra kvenna Ls 17 \ allra 15 aller senn andsvQr veitto Sg492B, héto
á FM 61; dat. snótom Qllom Ohv 222; mik aller . . Hilde Hir 61, urposk á orþom
1 1
acc. allar helgar kinder Vsp l , gåtter allar aller Am 40 , aller ni kvQþo Am 45*,
Hqv i 1 , of allar nætr Hqv 23 \ allar sakar knættem aller . . JQrmonrekke systor hefna
Orm 15*, kråser allar hk 24*. runar . . Ghv53; gen. sjau hundroþ allra (bauga)
2
allar Grp 17 , þær velar ..allar Od 17*; 20 Vkv 9*, Sigurþr var þó allra frainastr
n. sg. nom. alt lif Skm 13*; acc. alt gull Sf 32, þann hefk allra ætgQfgastan fylke
Bm 4 pr 1, gullit alt Bm 11 pr 1 Dr 1; fundet Opr II311, allra flester t die aller-
pl nom. regen Q11 Vsp 61 91 231 25\ gof> meisten' HHII201; dat. verþr af Qllom
Q11 Vsp 23* Ls 452, Q11 .. goþ Fm 15 \ mql (þeim Qllom hss.) einna nekkverr tungls
Q11 megenleg Vsp 26*, vef>r Q11 válynd 25 tjúgare Vsp 403, tré es ríþa skal Qllom at
Vsp 41*, VQtn Q11 Orm 26*, sky Q11 Grm uploke Hqv 1352, Qllom es nytsamlekt at
41*, Q11 ginnheilog gof> Ls li2, fjQll Q11 nema Hqv 153 \ Qllom veita (auþ) Bp 392,
Ls 55 \ ógQgn Q11 HHI43 , 3
Q11 kvikvendi varþ einn borenn Qllom meire Hdl40x,
Bm 14 pr 3, Q11 .. mein Sd 20*, Q11 .. SQÞ- Qllom ellre HHI422, einn rammare hugþ-
oldýr Gpr 1143; gen. allra goþa Vm423 30 omk Qllom vesa Fm 163, einn vakþe
431 Orm 42 \ allra landa Hym 23 *; dat. Gunnarr Qllom lengr Br 12*, einn þótte
Qllom atkvæþom HHv 73, Qllom dýrom þar Qllom betre Hir li3, ættak ver Qllom
HHII37*, Qllum hervápnum Sd 5; acc. fremra Opr II32, einn vas mér SigVQrþr
tiva røk Q11 Vm 382 422, eyrinde min .. Q11 Qllom betre Ghv IO3; acc. ósnotr maþr
Skm 391, fjQrg Q11 LS 19*, aldar ørlQg.. Q113 5 hyggr sér alla vesa viþhlæjendr vine (alle
Ls 218, ørlQg .. Q11 LS 293, Q11 .. ørlQg Orp die ihn anlachen' Hqv 241 25\ (mér hefr
28*, goj) Q11 LS 55*, Q11 gof> Hdl 51*, Q11 .. SigvQrþr) alla (eiþa) logna Br22; f . pl.
røk firaJLføØ1 li1 13l 151 171 191 211 nom. allar (runar) VQI*O af skafnar Sd 18
231 251 271 291 311 33\ Q11 . . orf> Hdl allar senn andsvQr veitto Sg 492, allar 'o
46 , lQnd qWFj 13*, Q11 lQnd Bm 14*, ástrQþ40 illúþgar Am 131;
2
gen. Sváfnir . . åtti
þin . . Q11 Sd213; dóttur allra fegrsta f eine allerschönste
b) mit dem pron. demonstr.: m.pl. nom. tochter' HHv 6; dat. ein's mér Brynhildr
feir allir Ls 5 pr 2, þeir . . aller Am 272; Qllom betre (lieber als alle (andern)
acc. þá alla Akv 451; f . pl. dat. þeim . . frauen' Sg 151; n. sg. nom. alt es vil sem
Qllom Hrbl 46; acc. þær . . allar saman 45 vas Hqv 23*, alt es betra an sé brigþom
Sd 11*; n. sg. nom. þat . . alt Vm31*, at vesa Hqv 1233, alt es betra es einn of
3
alt . . þat Hdl 16* 17 20* 21* 23* 24 6 kann Hqv 1633, for alt sem fyrr S f l l ,
5 6 5 7
26* 27 29 30 HHv 28 ; gen. alz f>ess lagt's alt fyrer Grp 243, alt es feigs foraþ
1
Gpr HI 3 ; dat. fjesso . . QIIO Hqv 88*; Fm 11*, alt es vant ef þú viþ þeger Sd 25L,
2 2
acc. alt þat Alv 8* Am 98 , alt . . þat 50 svalt alt i sal Brl6 , alt vas itarlekt of
Sg 40*, þat alt OprI73; órar ferþer Am SS 1 ; gen. alz freistoþo
2
c) mit dem pron. person.: m. pl. nom. Vsp 7 H, hann (hón) jbat orþa alz fyrst
ér . . aller Grp 37L; dat. Qllom yf>r of kvaþ (sprach das wort als 3as aller-
31 allra al - sviþr 32
at freista orþspeke þess ens alsvinna nu skal Sigverþe segja gqrva alz þengell
jqtons Vm52; acc. (siv.) forvitne mikla mik til þess neyþer Orp 252, segfm mér
kveþk mer á fornom stqfom viþ þann enn þat, Hnikarr! alz fm hvqrtveggja, veizt
alsvinna j<?ton Vm Í 4 . — Als name eines goþa heill ok guma Bm 191, nu skaltu
rosses (tder vollk. schnelle') Orm 371 5 kjosa alz f)ér 's kostr of boþenn Sd20x,
Sd 152, eines riesen Hqv 143 K hann visse f>at vilge gQrla hvat hqnom
al - sæll, adj. vollkommen glücklich: være vinna sømst . . alz sik Vqlsung visse
m. sg. acc. niQlom (Fróþa) alsælan Ort 5l. firþan Sg 13G, hvat ræf>r fm okr . . alz
alt, adv. (n. sg. acc. zu allr; norw. fær. vit slikt heyrorn ? Akv 62, forþomka furþo
aschwed. adän. alt) 1) durchaus: alt veitk, 10 alz þó 's fara ætlat Am 26z, grýteþ ér á
Óþenn! hvar anga falt Vsp 28 é, alt ero gumna alz geirar né bita . . Jónakrs suno
óskQp nema einer vite slikan iQst saman Hm 263.
Hqv 97*; 2) ganz, völlig: fór (G-uþrún) alz-kyns (d. i. alz kyns; norw. alls-
alt til Dan markar OþrI25 pr 2. kyns, fær. als-kyns, aschwed. alis-kons,
AIYÍSS - m<£l, n. pl. das lied von Alviss: 15 adän. als - kens) erstarrter genetiv, aller-
nom. Alv. üb. hand: smíþaþi hann (Vœlundr) konungi
al-YÍtr, f. (vgl. ags. æl-wiht) (wesen alzkyns gørsimar Vkv 18 pr 3.
aus einer anderen weit', bezeichnung der á-mátlegr, adj. lästig, beschwerlich,
schwanenjung frauen od.walküren: sg.voc. widerwärtig: f. sg. nom. fm vast . . val-
esat J>ér at Q11O, al vitr! gefet RH II181; 20 kyrja Qtol, ámátleg at Alfyþor HHI402.
pl. nom. alvítr ungar Vkv l2 45 (vgl. ambótt, f . (aschwed. ambot; vgl. norw.
Sievers, Beitr. 12, 488 fg.). embætte, fær. embæti, aschwed. ämbiti,
alz (n. sg. gen. von allr; fær. alis, adän. embede, n. (dienst, geschäft', nonv.
aschwed. alz; adän. als, alz), adv.u.conj. ambætta ,stalldienst', fær. ambæta (stall-
I. adv. 1) durchaus, ganz u. gar, gänz- 25 dienst verrichten', norw. embætta ,die-
lich: esat maþr alz vesall þót hann só nen '; got. andbahts, ahd. ambaht, m.
illa heill Hqv 69sakar 'o alz øngvar ßiener', got. andbahti, alts. ambaht, ahd.
Hrbl 83; 2) viel, sehr: alz til lenge ambahti, ambaht n. ,dienst, amt', got. and-
Hir 14\ margs vas alz beine (bewirtung bahtjan, ahd. ambahtan ,dienen')magd: sg.
mit sehr vielem, überaus reiche bewir- 30 nom. monk auk mef) f)ér ambqtt vesa
tung' Am 81, margs vas alz sóme manna Þrk 202 sat en alsnotra ambqtt fyrer
tígenna , eine (dem hofe) zu ehre gerei- Þrk 261 281, ambótt kvaf> Skm 15 üb.
chende sehr grosse schar auserlesener HH II 38 pr 2. 50 üb. Od 4 üb. 5 üb.,
männer' Am 882; ambótt Sigrunar gekk um aptan hjá haugi
II. conj. da, weil (stets im nachstehen- 35 Helga HÉII38 pr 1, heim gekk ambótt
den begründenden satze): ráþ þú mér nú, HHII40 pr 1, Herkja hét ambótt Atla
Frigg! alz mik fara tiþer at vitja Vaf- Oþr IUI ; gen. (Helgi) tók klæþi ambóttar
þrúþnes Vm l1, segþu . . Gagnráþr! alz ok gekk at mala HHII1 pr 3; acc. lét
þú á golfe vill þíns of freista frama Vm 111 Signin ambótt halda VQrþ á hauginum
131 151 171, segfm þat .. alz þik svinnan 40 HHII48 pr 2; pl. nom. liQnom (Sigverþe)
(fróþan) kveþa Vm24x 261 281 301 321 fylgja fimm ambótter Sg 691; gen. hét
341 361 401 Fm 121 14\ segþu þat . . (Fróþe) hváregre hvílf) né ynþe áþr hann
alz þú tiva røk QII, Vafþmþner! viter heyrþe hljóm anibátta Ort 2*; acc. hon
Vm38x, heill skaltu, Agnarr! alz þik (Brynhildr) lét drepa þræla sina åtta ok
heilan biþr Veratýr vesa Grm3\ vísa þú 45 fimm ambóttir Gpr 125 pr 4, baf)k am-
mér nú leiþena alz þú vill mik eige of bátter bunar verþa Od 29keypti hann
vágenn fei ja Hrbl 134, skamt mon nu mål (Frófn) ambáttir tvær er hétu Fenja ok
okkat alz þú mér skøtingo einne svarar Menja Ort 15, mit suff. art. Fróþi . . lét
Hrbl 143, freista máttu . . alz fm frekr est, ambáttirnar leiþa til kvernarinnar Ort 21.
dvergs at reyna dug Alv 8 b1 (s. 152 anm.), 50 — Als weibl. eigenname Rþ 133.
vaxat þú nu, Vimor! alz mik f>ik vaþa amma, f. (norw. aschwed. amma, dän.
tíþer FM 6]1, hvat lætr fylgja Helga nafne, amme (amme'; ahd. amma dass.) gross-
brúþr bjartlito|)! alz bjóþa ræþr? HHv 72, mutter: sg. acc. niQgr fann Qmmo mjQk
G e r i n g , Edda-'Wörterbuch.
2
35 á-monr äü 36
leiþa sér Hym S 1 . — JLZs weibl. eigenname opt mér niQnoþr minne þótte an sjá hglf
Rp 14* 181 21\ hýngtt Skm 43*, eiga viljak heldr an án
á - m o n r , adj. ähnlich, gleich (ehm; vesa þat et mjallhvíta mau Alv 7'3, á Danr
Bugge, Fkv 410h; Bj. Magnusson Olsen, ok Danpr . . éþra óþal an ér hafeþ Rp
Ark. 9, 228 fg.): m. pl. nom. marger 'o 5 492, þar vas Fróþe fyrr an Káre Hdl 193,
hvasser hildings syner ok ámoner ossom ef þú á sjó kømr meira an menn vite Qg IT2,
niþjom HHIIIO*; n. pl. nom. ámon ero sverþ veitk liggja . . fjórom fære an fimm
augo orme þeim enom frána Vkv 181. tøgo HHv 82, f)ér es sømra sverþ at rjóþa
å - m æ l e , n. (norw. aa-mæle, fær. á - an frif) gefa fiQndom þínom HHv 34*,
mæli, aschwed. a-male) beleidigung, Ver- 10 fyrr vilda ek . . hrafna seþja á hræom
leumdung; in: ámæles-orþ. þínom an tíkr yþrar teygja at solle HHI
ámæles-orþ, n. scheltivort, beleidi- 463, heidr es sømre hende þeire meþal-
gung: pl. acc. bar hon (Borghildr) honum kafle an mQndoltré HHII3*, fyrr lézk
(Sinfjgtla) hornit ok þó ámælisorþ meþ, ef unna . . syne Sigmundar an sét hafþe
hann drykki eigi af Sf 15. 15 HHII14*, þat's blíþara an brimes dómar
á-m^ttogr, adj. (vgl. got. ana-mahts, HHII25*, þér's SinfjQtle! sømra miklo
f.) übermächtig (pervalidus Mhff DA V, 92 gunne at heyja . . an ónýtom orþom at
anm.; anders Bj. Magnusson Olsen, Ti- bregþa HHII263, fyrr vilk kyssakonung
marit 15, 39 ff.): m. sg. nom. (sw.) Þjazi ólifþan an blóþogre brynjo kaster HH II
. . sá enn ámQtke jgtonn Orm 112, okr 20 4 3 2, verþa QÍlgare aller á nQttom dauþer
báþa tekr enn ámqtke jQtonn Skm IO5; dolgar an of daga ljósa HH II 50*, seg
voc. (sw.) hvé þú heiter, hair enn ámQtke? . . gørr an spy i jak Grp 81, skala fremr
HHv 141; f . pl. nom. þriar kvgmo þursa an svá fregna Gripe Grp 19*, mann veitk
meyjar ámgtkar mjQk ór jQtonheimom enge . . þanns fleira sé fram an þú Grp
Vsp 8*; superl. m. sg. acc. þann (Hata) 25 2 2 2, monat mætre maþr á mold koma . .
vissak ámQtkastan jQton HHv 172. an Sigorþr þykke Grp 53*, móþ hefr meira
1. a n , conj. (später en; norw. en, feer. an maþr gamalL Rm 13d, hQtt mono hlæja
enn, aschwed. än, adän. æn) als a) nach Hundings syner .. ef meirr tyggja mun ar
comparativis: óbrigþra vin fær maþr at søkja hringa rauþa an liefnd fQþoi
aldrege an manvit miket Hqv 6G, byrþe 30 Rm 15*, hugr es betre an sé hjQrs megen
betre berrat maþr brauto at an sé manvit Fm281, hvQtom 's betra an sé óhvQtom
miket Hqv IO2 li2, vegnest verra vegra i hildeleik hafaski^m^^ 1 . glQþom's betra
hann velle at an sé ofdrykkja gis Hqv 11*, an sé glúpnanda hvats at hende kømr
þót tvær geitr eige ok taugreptan sal, þat Fm 293, hestrinn vildi eigi fram ganga
es þó betra an bøn Hqv 36*, mart gengr 35 fyrr en Sigurþr steig á bak honum Fm 44
verr an varer Hqv 39*, betra es lifþom pr 7, ósviþr maþr læ tr opt kveþen verre
an sé ólifþom Hqv 701, blindr es betre an orf) an vite Sd24*, ganga's betre an gista
brendr sé Hqv 71B, øng es sott verre see Sd 263, berjask's betra an brinna see
hveim snotrom manne an sér øngo at una inne auþstgfom Sd 313; fyrr skalk mino
Hqv 94*, alt es betra an sé brigþom at 40 fjQrve låta an {jeirar meyjar meiþmom
vesa Hqv 1233, betra es óbeþet an sé of- týna Sg 15*, sqtt monoþ it Guþmn snemr
blótet Hqv 1451, betra es ósent an sé of- an hygger Sg 53su (mær) mon hvitare
soet Hqv 1453, þann hal es mik heipta an enn heiþe dagr Svanhildr vesa Sg 54*,
kveþr þann eta mein heidr an mik Hqv betr semþe J>ér borþa at rekja heidr an
151*, ormar fleire liggja und aske Ygg- 45 vitja vers annarrar Hlrl*, einn es minn
drasels an of hygge liverr ósviþra apa (skjQldr) betre an see allra Huna Akv 7G,
Orm 342, askr Yggdrasels drýger erfiþe i veltanda vatne lýsask valbaugar heidr
ineira an menn vite Grm 35d, mær's mér an á hgndom goll skine Huna bQrnom
tíþare an man manne hveim Skm 71, Akv 29*, gaf hann (Frójþi) þeim (ambáttum)
koster 'o betre heidr an at kløkkva sé Skm 50 eigi lengri hvild né svefn en meþan gaukrinn
13 \ matr sé þér leiþare an manna hveim þagþi Grt 23, sofeþ eige lengr an of sal
enn fráne ormr Skm 273, víþkunnare þú gaukar eþa lengr an svá Ijóþ eitt kveþak
verþer an vgrþr meþ goþom Skm 28 *, Grt 73-*, (Sigmundr ok Sinfjgtli) létta eigi
37 ån and-vanr 38
fyrr en lokit er at rísta FHl3, Sigurþr ande, m. (norw. aschwed. ande, fær.
vá at Fáfni ok er f>at meira vert en alt andi, dän. aande) hauch, atem: sg. dat.
liki Gunnars konungs FH32; als wenn: ór fisks anda . . vas Gleipner gqrr FM 87.
verk þykkja |)ín verre miklo . . an kyrr and-fang 1 , n. (ahd. ant-fang) empfang,
2
siter Hym 20 , als bis: faer sea nú fram 5 aufnähme: pl. gen. laf>ar fmrfe hefk lenge
of lengra an Oþenn mon ulfe møta Hdl 45*; faret ok þínna andfanga, jQtonn! Vm 8*.
ohne voraasgang eines comparativen be- and-låt, n. (norw. and-laat) aufgeben
griff es ( = heidr an: FJ 11,129*): þítt des atems, tod: sg. acc. kendi hann (Atli)
skyle hjarta hrafnar slita vif> lQnd yfer Gjúkungum v(?ld um andlåt Brynhildar Dr3.
an viter manna (s. vita) OþrU9*; 10 and-lit, ann-lit, n. (norw. fær. and-
b) nach annarr: hykk at eigem aþrar lit, aschwed. an-lit, an-lite, adän. and-
syslor an meþ baugbrota bjór at drekka led; vgl. ags. and-wlita, and-wlite und
HHI18*, Helgi m åtti eigi forþaz annan got. anda - wleizn) antlitz: sg. nom. fúllegt
veg en tók klæþi ambóttar ok gekk at andlit Rp 88; acc. Skafn tok eitrorm ok
mala HHIIl pr3, aþrá feide horgefn hale 15 festi upp yfir annlit Loka Ls 65 <pr 4.
an (Óþenn) hafa vilde Fm 43*. and-skote m. (norw. and-skote) wer
2. ån (älter qn; norw. on; ahd. alts. als schütze jmd. gegenüber steht, gegner,
åno) praepos. (c. gen. dat. oder accus.) feind: sg. nom. fylger hqnom (Tý) Hróþrs
ohne: árlega verþar skyle maþr opt fá, andskote (d. i. 3 ? ó r r ) Hym 11*; acc. f)ó
né án (seil, verþ) til kynnes kome Hqv 332 20 (Våle) æva hendr né hqfoþ kembþe áþr á
(R liest nem a statt né ån); c. inf. án bál of bar Baldrs andskota (d. i. HQ{>)
vif) iQst at lifa Hqv 68*; an vesa 1) (ohne Vsp 342, ähnl. hqnd of þværat né hqfoþ
etic. sein', entbehren (eht): eiga vil jak kember áf>r á bál of berr Baldrs andskota
heidr an ån vesa f>at et mjallhvita man Bdr 11*, forn jQtonn sjónom leidde sinn
Alv 73; 2) unterbleiben: orf) kvaþ f)á 25 andskota Hym 13*; pl. gen. eggjar ek deyfe
Vinge þats betr ån være (das er besser minna andskota Hqv 1483.
ungesprochen gelassen hätte' Am 35*. and-spille, n. l)gespräch, unterredung:
ánauþogr, adj. (adän. an-nøf)oghær) sg. gen. andspilles vanr fm skalt æ vesa
im sklavenstande befindlich: m. sg. dat. góþrar meyjar Gymes Skm 123; dat. segfm
gættesk þess Hqgne . . at árna ánauþgom, 30 f>at, hirþer! . . hvé ek at andspille komomk
at undan genge Am 602. — Vgl. Hugsv. 33* ens unga mans? Skm 11*, hvarf sér óhróf)-
(K.Gislason, 44prøver s.552a): ánauþgan ogr andspille frå Sg 461, hvarfk ein
mann hygg ek opt vera frjálsum fróþara; f>af)an andspille frá Gþrllll1; 2) nach-
Qrág. Kgsb. c. 229 (II, 1651*): f>ar er rieht: sg. nom. inn kvam andspille hvat
kostr at stefna um stuld f>ann til þrældóms, 35 ute drýgþo hvater fyr hqllo Am 431.
ef hann heiir þjóflaunum leynt, svá sem and-spjall, n. 1) gespräch, unter-
þræll væri fafnr hans, en ambótt mófnr, redung: sg. dat. ut gekk Sigvoi'þr and-
ok felli hann ánauþigr á jqrþ (tals wenn spjalle frá FH42; 2)implur. tröstende
er im sklavenstande geboren wäre'). zuspräche: acc. fq kant, fóstra! f)ót fróþ
á-nauþr, f . (vgl. got. ana-nauþjan) 40 seer, ungo vife andspjoll bera Gþrlll3.
zwang: sg. acc. ánauf) þola ek vilja aldrege and-svar, n. (norw. fær. aschwed.
at manzkes munom Skm241. adän. and-svar; alts. ant-swor, ags. and-
and-, praefix (norw. fær. aschwed. swaru) anhvort: pl. dat. auf>ogr verþa
adän. and-; got. and-, anda-, alts. and-, monk i andsvQrom, ef f)ú mæler til mart
ahd. ant -) , entgegen', in: and - fang, and - 45 Ls 53; acc. einn (eino) því HQgne and-
lit, and - skote, and - spille, and - spjall, svQr veitte Br 7 1 Sgl?1 45\ allar senn
and-svar, and-vanr, and-æres, ond-uge, andsvQr veitto Sg 492.
Qnd-urf)i\ — Vgl. end-. and-vanr, adj. entblösst vonetiv. (ehs),
andaþr, part. prt. (norw. aschwed. verlustig: m. sg. nom. hrafn . . andvanr
anda (hauchen, aushauchendän. aande) 50 Qto HH 15 a2; (SID.) auf>s andvane ok alz
ausgehaucht habend, tot: m. sg. nom. gamans HHII323, glaums andvaneBrl6 3 ;
faþir hans (Geirrøf)ar) var þá andaþr pl. acc. livelpa . . glaums andvana Gpr
Grm 13. II432.
2*
39 and - æres annarr 40
and-seres, adv. {norw. and-æres) ur- drenge tyá hníga: brófor hjó Atla . . annan
sprüngl. wol ein schifferausdruck, ange- réj) hQggva Am 47*; pl. gen. drápu hvárir
wandt auf eine fahrt bei der wind oder ann arra frændr (die vemcandten der gegen-
ström den rudernden entgegen ist, daher partei' HH II 7; dat. Qfrum megum
widrig, unglücklich: ganga mon ykr and- 5 sundsins eauf der entgegengesetzten seite
reres (es luird für euch einen unglück- des sundes' Hrbl einl. 1; acc. fau skyldu
lichen ausgang nehmen' Am 14*. vera níu vetr i frymheime, en f á afra
angan, n. wonne, lust: sg. nom. æ yas níu at Nóatúnum FM28r, ver sjau daga
(vQlva) an gan illrar brúfar Vsp 22*, far svalt land rifom, en afra sjau unner
mon Friggjar falla angan (d. i. Ofenn) 10 knífom GþrII36*; f. sg. nom. Skuld
Vsp 53*. helt skilde, en SkQgol Qnnor Vsp 313, lqng
angr, n. (norw. aschwed. anger, fær. es nQtt, lQDg es Qnnor Skm 431 Sn. E.,
angur, adän. angær) 1) schmerz, kummer: stund es til stokksens, Qnnor til steinsens
strangt vas angr un gre ekkjo nafn hljota Hrbl 136, niQgr fann Qmmo mjQk leifa
Am 942; acc. veizt ofmiket angr Sigverf e 15 sér . . en Qnnor gekk al gollen fram Hym 83,
Grp 203; dat. eitt vas at angre Ylfinga Qnnur (igþa) kvaf Fm 33 üb.; ein .. Qnnor:
nij) HHI51; 2) schaden: (jQfrar) angr YÍUQ heiter ein, Qnnor Yegsvinn Grm 28 \
vif fik etke gørfo HHv 10*. Hlif heiter ein , Qnnor Hlíffrasa Fj 381,
Composita: angr-lauss, angr-ljóf. ein nam feira Egel at verja . . Qiinor vas
angra (af; norw. aschwed. angra, adän. 20 svanhvít Vkv 3 ein hét Alf hildr . . Qnnur
.angre) beängstigen (ehm): prt. opt. pl. 3. hét Særeifr HHv 2; dat. einne . . annarre:
fullkvæne f a fylker være, ef meintregar Hel byr und einne (rót), annarre Hrim-
mér angrafet Grp 34 *. fursar Orm 313; acc. á hlif afra tauj
angr-lauss, adj. (norw. anger-laus, der andern seite' Sg 65* 661; eina . .
adän. angær-løs) kummerlos, friedlich: 25 a f r a : Urf héto eina, afra Vorfände Vsp
f . sg. acc. hefk f é r , Helge! hvílo gQrva 203; n.sg.nom. Burr vas enn elzte, en
angrlausa mjQk HHI1462. Barn annat Rp 42 \ fat es annat (heill)
angr-ijóþ, 7i.pl. trauerlied: acc. skal (das ziveite günstige Vorzeichen' Rm211;
enge m a f r angrljóf kvef a„ þót mér á dat. sér upp koma Qfro sinne jQrf ór æge
brjóste benjar lite HHII453. 30 (zum zweiten male' Vsp 59\ Ægir er
an narr, num. ord. u. adj. (norw. annan, Qfru nafni hét Gymir Ls 1; acc. f a t kann
fær. aschwed. annar, adän. annær; got. ek annat Hqv 1471, segfu fat annat Vm
anfar, alts. aðar, Öðar, ags. óöer, afris. 221, konungr baf at feir skyldu fara
ðther, ahd. andar) 1) num. ord. der zweite, annat sinn , z u m ziveiten male' HHv 5
der andere: m. sg. nom. stó]) . . á Nifa- 35 pr 1, Borgkildr bar annat horn SinfjQtla
VQllom salr . . , en annarr stóþ á Okólne Sf 13, f a t ræfk fér annat Sd 231, hvártke
Vsp 373, gól of qsom Gollenkambe . . en knátte kQnd of annat . . okkart leggja
3
annarr geir fyr jQrf nefan Vsp 433, f á (über den andern von uns beiden' Hir 12 ;
kømr Hlínar harm r annarr fram (ein zivei- — mit dem superl., um eine person zu
ter kummer' Vsp 53\ Skqll heiter ulfr . . 40 bezeichnen, die nur von einer einzigen
en annarr Hate Grm 393, SinfjQtli yar anderen in einer bestimmten eigvnschaft
elztr hans (Sigmundar) sona, annarr Helgi übertroffen wird: vas Mótsogner mæztr
Sf 2; einn . , annarr (der eine .. der an- of orfenn dverga allra, en Durenn annarr
dere ': einn yita né annarr skal Hqv 63 (seil. mæztr: (der zweittrefflichste') Vsp
hét einn Slagfifr, annarr Egill Vkv 3, hét 45 IO2; sem annarr wie ein ebenbild der ge-
einn HQfbroddr, annarr Gufmundr HH nannten person od. sache: (Heimdallr) visse
II12 pr 2; dat. ungr konungr Qfrom vel fram sem vaner afrer (wie sonst die
sagfe HHI251; acc. fann (galdr) gelk vanen' frk 142 (vgl. Fritzner 21, 59 h fg.
f é r annan Gg 71, sá f á hvárr annan Fm 8, u. Sijmons, Taalk. bijdr. II, 308 ff.). —
hné vif bolstre hón á annan veg (nach 50 annarr . . annarr (der eine .. der andere':
der anderen seite' Sg 473, feir ór Hqgna m. sg. nom. Hrauf ungr . . åtti två sonu,
hjarta skqro, en í ormgarf annan (d. i. hét annarr Ag narr, en annarr Geirrøfr
Gunnar) lQgfo Od 26*, dotter lét Gjuka Orm 1.2, Gifr heiter annarr, en Gere
41 annarr ap aldr 42
1 3
annarr Fj 20 , annarr of nætr sefr, en lýgr of lenge leiþa limar Rm 4 , sllks
annarr of daga Fj 22*, tveir kon un gar skyle synja aldre maf>r fyr annan Od 22*;
bQi'þusk, het annarr Hjálmgunnarr .. annarr pl. nom. vant es stafs vífe eþa valda aþrer
hét Agnarr Sd 4 pr 2. 5; n.sg.nom.dat. Am 12*; dat. nema . . jqforr gþrom éþre
eptir dauþa Brynhildar váru gqv bål tvau, 5 verþer Sg li5; acc. slókþer af)ra Am 952;
annat Sigurþi . . en Brynhildr var á Qþru f. sg. gen. þeyge skal . . kona annarrar ver
brend Hir 1.2; das erste annarr ist zu- aldre leiþa Sg 412; betr semþe þér borþa
weilen nicht ausgedrückt: m. sg. nom. at rekja heldr an vitja vers annarrar
maþr es auþogr, annarr óauþogr Hqv 743; Hir 1*;
dat. esat . . horskr liildemeiþr . . ef bróþor 10 b) mit adj. od. pron.: m. sg. nom. þá
lætr á braut komask, en Qþrom hefr aldrs kømr annarr enn mQtkare Hdl 45 \ annarr
of synjat Fm 36% svå kvazk (Erpr) veita . . grår (hestr) hvarfaþe FM1210; n. sg.
mundo fulting frændom sem fótr Qþrom nom. (æsir) bifyja hana (Þgkk) gråta sem
Hml32; acc. at augabragþe skala maþr alt annat FM510; acc. goll vissak etke
annan hafa Hqv 30\ soimma kallaþe seggr 16 á Gnitaheiþe þats vit ættema annat jafn-
á annan Vkv 233, steypþom stille, studdom miket Akv 6*; brå of alt annat es unno
annan Ort 14L; f. sg. dat. livat mege fótr bjQrn Gjúka Am 482; pl. nom. gnnor þau
føte veita né holdgroen liQnd annarre? lqtto Am272;
Hm 13*, þat hefr eik es af annarre skefr c) mit subst.: m. sg. nom. niþjarge
Hrbl62; das ziueite aunarr fehlt: m.sg.acc. 20 hvgtto né ngungr annarr Akv 91; gen.
hendr ok haufoþ hné á annan veg, en fota- annars dags (an einem andern tage' Sd
hlutr fell a pir í staf> Sg 23*; 25G, né annars manz aura vildak Sg 39*;
2) adj. ein anderer: a) absolut oder acc. Helgi mátti eigi forþaz annan veg
mit ellipse eines kurz vorher stehenden (auf andere weise' HR III pr 2, jgfor
subst.: m. sg. gen. þanns annars glepr 25 annan eiga vildak HHII152; pl. acc.
eyrarúno Vsp 39B, ódælla es vit þat es Sigmundr ok allir synir hans váru langt
maþr eiga skal annars brjóstom 1 Hqv 8*, umfram alla menn aþra Sf31; aþra feide
ill rQþ hefr maþr opt þeget annars brjóstom liQrgefn hale an (Oþenn) hafa vilde Fm433;
or Hqv 9*, Ijúfr verþr leiþr ef lenge sitr f-pl- nom. hon (Guþrún) grét eigi sem
-annars fletjom á Hqv 35*, år skal risa sås 30 aþrar konur Br 20 pr 9, gørret (gørfjegak)
annars vill fó eþa fjgr hafa Hqv 581, . . kveina umb sem konor aþrar Gpr II*
annars kono teygfm þér aldrege eyrariino lill*; acc. hykk at eigem aþrar syslor
at Hqv 114*, ves þú viþ Q1 varastr ok viþ HHI183; n. sg. nom. f>ar mon fláræþe
annars kono Hqv 1305, þú verþr . . fyr fylgja annat Qrp 383; gen. veifþe (Hymer)
svikom annars Grp 331, margr es så hvatr 35 røf)e veþrs annars til Hym 26*; acc.
es hjQr né rýþr annars brjóstom i Fm 24*, finnomsk i sinn annat (ein ander mal'
Qlrunar skaltu kunna, ef þú vill, annars Hrbl 144, i annat sinn HH1453, far i
1
kvæn vélet f)ik i trygfj Sd 7 ; dat. mon sinn annat Am li2, do (Guþrún) i sinn
enge maþr Qþrom þyrma Vsp 45G, orþa annat Am 98*, sék til ráþ annat Am 661,
þeira es maþr Qþrom seger opt hann gjqld 40 fiíþra vilk dauþa fara i ljós annat Am 82*;
of getr Hqv 653, esa sá vinr gþrom es pl. dat. enn héto svá gþrom ngfnom Rþ
vilt eitt seger Hqv 123*, ek skal mærrar 251; — anders beschaffen: f . pl. nom.
meyjar bif)ja Qþrom til handa Grp 36*, aþrar vQro okrar spekjor Gpr III43; —
skylde hverr gþrom verja til aldrlaga der nächstfolgende: m. sg. gen. komef)
Hm 83, engi maþr grandaþi Qþrum Ort 11, 45 annars dags Vkv 221; dat. at åpne gþrom
hér skyle enge Qþrom granda Grt 61; Hym 163; acc. annan aptan HH 1148 pr 2.
acc. ef fm ått annan (vin) þanns fm illa ann-lit, n. s. and-lit.
truer Hqv 45\ auþogr þóttomk es ek annan ant, n. adj. (norw. ant) nur in der
fann Hqv 473, ástar firn a skyle enge maþr Verbindung aut es ehm (es liegt jmd. am
annan aldrege Hqv 922, eyvitar firna es 50 herzen': sg. nom. hvat's nu ant minom
maþr annan skal Hqv 93\ forkunnar sýn einga syne? Gg 21.
mon flestan glaþa hverrs hefer vif) annan apaldr, m. (norw. aschived. apald, adän.
qst Fj 48*, ósaþra orþa hverrs á annan apæld, abild; ags. apulder, apuldre; ahd.
43 ape ár 44
apholtra) apfelbaum; bäum überhaupt mon koma sás epter ferr Fj 281, Njgrfjr
(Bugge, Norr. skr. 193): sg. voc. brynþings kom aptr til Nóatúna af fjallinu FM29,
apaldr (baum des kämpf es', poet. be- flugu þær (valkyrjur) at vitja viga ok
Zeichnung eines helden Sd 51. kómu eigi aptr Vkv 12, hugþe hann
Compositum: róg-apaldr. 5 (Vølundr) at hefþe (baug) HlQþvés dótter,
ape, m. (norw. ape, m. apa, f., aschwed. alvitr unga, være hon aptr komen Vkv 12*,
apa, f., adän. abe; ags. apa, ahd. affo) eromk if á f) vi at aptr komak HHv 335;
1) affe: pl. gen. átrunn apa (den spröss- Beginn var á brot horfinn, meþan Sigurþr
Ung der äffen' (bezeichnung eines riesen) vá Fáfni, ok kom f)á aptr, er Sigurþr
Hym 212; 2) narr, tor: sg.nom. margr 10 strauk blóþ af sverþinu Fm 22 pr 2; fórot
verþr af auþe of ape Hqv 742; gen. ørlQg lenge áþr l i t a nam aptr Oþens sunr eino
ósvinz apa Fm 112; pl. gen. hverr ósviþra sinne Hym 362; Atle let r i n n a . . jo
dL$&Grm34 '2; acc. ósvinna apa Hqv 1215. eyrskaan aptr frá morþe Akv 352 (rinna
ap tann, m. (nomv. fær. aftan, aschwed. fehlt in der hs.); óteitr jQtonn es aptr
aptan, adän. aftæn; vgl. ags. æfen) abend: 15 r ø r o , svát at <$r Hymer etke mælte
sg.nom. nu es auk aptann Am 76*; dat. Hym 262;
auk nær åpne skaltu, Oþenn! koma Hqv 2) rückwärts: hendr ok haufoþ hnó á
971, at apne Qþrom Hym 163, ósýnt es annan veg, en fótahlutr fell aptr i ' s t a þ
hvar at apne kømr Bm 253; acc. morgon Sg 23*;
héto (goþ) ok miþjan dag, undorn ok aptan 20 3) hinten: aptr i skut . . Veorr vif)
Vsp65, of aptan . . flaust .. fljota knqtto vélar vaf) gørf)e sér Hym 223;
HHI321, seg þat i aptan HHI351, ambótt 4) wider, zum zweiten male: knákak
. . gekk um aptan lijá haugi HH II 38 segja aptr ævage: þú 'st, Qlþr! of heitt
pr 1, annan aptan lét Sigrun ambótt halda Hym 33*, svá komer (komet?) manna
VQI'f) HH II48 pr 2, ein sat ute aptan 25 meirr aptr á vit (nie wider möge (mich)
dags Sg 61, aptan hverjan Sg 82, mank ein mann in dieser weise besuchen' (?)
hvat mælter mein of aptan Od li1. Bdr 142, svá kømsk meirr aptr móþor at
Compositum: jóla-aptann. vitja geirnjprfn' hnigenn á Gotþjóþo, at þú
aptarla, adv. (norw. attarlege) hinten: erfe at Q11 oss dvekker (nur in der weise
aptarla hjarta hykk at f)itt, Atle! see 30 wird der fürst, der im Gotenland gefal-
HHv203. lene, die mutter (d.i. dich) wider be-
aptr, adv. (norw. atter, fær. aftur, suchen, dass du uns allen zusammen
aschwed. apter, after, ater, adän. aftær, das erbgelage ausrichtest' (d. h. du wirst
atær; got. aftra, alts. ahd. aftar, ags. uns nur als leichen wider sehen) Ohv 82.
æfter, afris. after, efter) 1) zurück: úrgar 35 Compositum: aptr-borenn,
brauter ár na f) u aptr heþan Fj23; monk aptr - borenn, part. prt. wider gebor en:
aptr f a r a þars áþan vask Sg li1; f e l l ek f . sg. nom. letea maf>r hana (Brynhilde)
aptr þaþan (vom baume) Hqv 139*; augna langrar gQngo, þars aptrboren aldre verþe
gamaus f y s e r aptr fån (?) Fj51 (s. Sijmons Sg 453. — Vgl. endr - borenn.
z. st.); f) vi es Qlþr bazt at aptr of h e i m t e r 40 1. år, n. (norw. aar, aschwed. adän.
hverr sitt geþ gume Hqv 14*, hann (hamar) ar, fær. ár; got. jer, alts. gér, jar, ags.
enge maþr aptr of heim ter Þrk 73 IO3; géar, afris. jer, gér, ahd. jar) 1) jahr:
aptr ek h v a r f Hqv 981, Loki hvarf aptr sg. gen. heil verþr hver, þót hafe árs sótt
Lsl6; enn aldna jqton ek sótta, nu emk (krankheit, die ein jahr lang gedauert
aptr of kom enn Hqv 103\ f>ar hann 4b hat' (?) Fj 363 (die stelle ist sichert, ver-
(Þundr) upp umb reis, es hann aptr of derbt); 2) zeit i?n allg.: pl. dat. morgon
kvam Hqv 1456, heill þú farer, heill þú héto (regen) ok miþjan dag, undorn ok
aptr komer! Vm 41, i aldar røk hann aptan qrom at telja (um die zeit (einteilen
(Njqrþr) mon aptr koma heim mef) visom und) zählen zu können' Vsp 6*; 3) frucht-
vqnom Vm 39*, oomk ek of Hugen, at 50 bare zeit: sg.nom. þaþan (durch den hagel)
hann aptr né kome Grm203, segþu mér kømr meþ pldom ár HHv 286; pl. acc.
þat, I^Qlsviþr! . . hvárt aptr kømr sås epter kvQþo mef) gumnom gój) qr komen HHI72.
ferr ok vill þann tein taka? Fj273, aptr Composita: år-tal, år-tale.
45 ár argr 46
2. á r , n. beginn, anfang: sg. nom. ár greypom ok at bjóre svQSom Akv 1*, Atle
vas alda þars Ymer bygþe Vsp3L, ár vas mik sende . . at biþja ykr . . at á bekk
alda þats arar gullo HHI11. kémeþ meþ hjplmom arengreypom (aren-
3. å r , adv. (norw. aar in: aar-vak ti. a.; greypan? s. GV\ Cpbl,45) Akv 3*, betr
got. air, ahd. alts. afris. ér, ags. ær) 5 hefter þú, bróþer! at j)ú i bryn jo fører
1) ehemals, vor zeiten: ek man jgtna år sem hjplmom arengreypom (?) Akv 17*.
of borna Vsp 21, ár valtívar veiþar nqmo arenn, m. (feer. árnur, aschwed. arin,
Hymi1, ár (at W) kvQþo ganga grénar ärin, adän. arnæ; ahd. arin, erin, m.
brauter . . Eig Rp l1, år vas þats Guþrún tfussboden, tenne'; vgl. ags. are (a court-
gørf>esk at devja Gpr 111, år vas þats 10 yard') herd: sg. gen. umbdQgg arens (den
Sigvorþr sótte Gjúka Sgl1, Atle sende ár herd umgebender tau',d.i. russ Gpr II24*;
til Gunnars kunnan segg at riþa Akv l1, efatf.hjón SQto þar hqr at a,vneRp2*; pl. acc.
þú viþ Gunnar åtter eiþa opt of svarþa þria vissak elda, þria vissak arna Ghv IO1.
ok år of nefnda Akv 322, erom år alnar Compositum: aren-greypr.
i valdr ey r a Grt 20*; 2) frühzeitig, in 15 arfe, m. (fær. arvi, aschwed. adän.
der frühe: ár skal risa sås annars vill fé arve; got. arbja, ahd. erbjo, erbo) der
eþa fjQr hafa Hqv 581, år skal lisa sás á erbe: sg. nom. Gjúka arfe Grp 47*, hilmes
yrkjendr fa ok ganga sins verka á vit Hqv arfe Rm 26*; pl. nom. Gunnarr okHqgne,
59 \ ara þúfo á skaltu ár sitja Skm 271, Gjúka arfar Hdl 2 7 ^ Gjuka arfar Hir 5*
sitka sva sæl at SevafjQllom år né of nætr, 20 Od26 2 .
at un ak lífe HHII352, år morgen (frühe a r f r , m. (norw. arv, fær. arvur,
am morgen' Am 82*, ar of morgen dass. aschwed. arver, adän. arf; vgl. got. ahd.
Rmtf; 3) schnell: ar brann hrise all- arbi, ags. ierfe, yrfe, n., afris. erf in:
þurro fúrr Vkv 11*. erf-noma, erf-skip, und über die ursprüngl.
Composita: år - dagar, ár - sáenn. 26 bedeutung (vieh' Sievers, Reitr. 12,174 ff.)
å r a r , adv. compir. zu ár 3, (ags. æror) das erbe: sg. gen. bróþor kvejyja skaltu
früher, vormals: þat vas eige årar titt, blíþlega arfs ok éþra hugar Rm 122; dat.
2
at frá konungdóm kváner genge Sg 14 . hyggsk (Hróþmarr) aldauþra arfe ráþa
a r a - s t e i n n , m. adlerf els, feisen auf HHv 11*, eitre fnøstak es á arfe låk miklom
dem adler horsten: sg. dat. settesk vise, 30 mins fQþor Fm 181, værea þat sømt, at
þás veget hafþe Alf ok Eyjolf, und ara- (SigvQrþr) svá réþe Gjúka arfe ok Gota
steine HHI142 (doch ist das ivort viell. menge Br 9þás Qþlingar arfe skipto
hier wie HH II 12 pr 8 als eigenname Od96, ulfar mono ráþa arfe Niflunga Akv
zu fassen, vgl. RMitch, Hz 33,1 anm.). II1, Rin skal nu ráþa . . q svinn áskunna
á r - b a k k e , m. hohes flussufer: hann 35 arfe Niílunga Akv 292; acc. hann (Helge)
(Otr) hafþi tekit einn lax ok sat á árbakk- hefr ø|)le ættar þinnar, arf FjQrsunga, und
anum ok åt blundandi Rm 12. sik þrunget HHII23*, Gunnarr ok HQgni
á r - d a g a r , m.pl. tage der urzeit, an- tóku þá gullit alt, Fáfnis arf Dr 1.
fang der tage; nur im acc. in der ver- Composita: arf-þege; fqþor-arfr.
bindung í árdaga (in grauer vorzeit' 40 a r f - þ e g e , m. (vgl. norw. arf-takar,
Vsp 61* Vm 28* 551 Grm 5* 6* 431 adän. arf - taki; got. arbi-numja, afris. erf-
Skm 5* 72 Ls 9125* 481 Hdl 371 Rm 23. norna, ags. ierfe - numa, ahd. arpi - norna)
are, m. (norw. are, aschived. ari; got. erbnehmer, erbe: sg. nom. Ketell.. Klyps
ara, ahd. aro) adler: sg. nom. are hlakkar arfþege Hdl 191, vas Baldrs faþer Burs
Vsp 50*; gen. ara þúfo á skaltu ár sitja 45 arfþege Hdl 311.
Skm 271; pl. nom. arar gullo HHI11; a r g a , f. luollust (?); in: Qgor-stund(?).
gen. ætt ara oddom saddak HHII8*. — — Vgl. erge.
Vgl. Qrn. a r g r , adj. (norw. adän. arg, fær. argur,
Compositum: ara-steinn. aschwed. argher; ags. earg, ahd. arg)
aren - greypr, adj. den herd umgebend 50 unmännlich, weibisch , zum weib ge-
(Bugge, Norr. skr. 362; FJ zu Akv V): worden: m. sg. gen. åtta vetr vastu fyr
m. pl. dat. at gQrþom kvam hann (KnefrQþr) jqrþ neþan kýr molkande ok kona ok hefr
Gjúka ok at Gunnars IIQIIO, bekkjom aren- þú þar bQrn of boret, ok hugþak {>at args
47 arka ár - tale 48
aþal Ls 23 G, vitka like fórtn verþjóþ yfer, á at værak enn komenn jqtna gQrþom ór,
ok hugþak þat args aþal Ls 24*; acc. ef ek Gunnlaþar né nytak ennar góþo
mik mono æser argan kalla, ef bindask kono þeirar es lqgþomk arm yfer Hqv 10 7*;
lætk brúþar line Þrk 163. — Vgl. ragr. pl. nom. armar (Gerþar) lýsto, en af þaþan
arka (aþ) sich schwerfällig vorwärts 5 alt lopt ok lQgr Skm 63; dat. húskona
bewegen: prt. ind.pl.l. Qrkoþom at auþno hugþe at Qrmom Rp 281; acc. arma J)ina
(iuir arbeiteten uns vorwärts nach der lagþer itrþvegna umb þínn bróþorbana
bestimmung des schicksals' Am 92*. Ls 173.
(Das wort ist selten; vgl. Njäla 12013 : Gomposita: arm - baugr; hvit - armr.
búiþ arki at auþnu til hvers sem draga 10 2. armr, adj. (norw. adän. arm, fær.
vill, Skipar. 531: arka þeir á jqkla austr arm ur, aschwed. armber; got. arms, alts.
Ásaþórr ok Skiþi.) ahd. arm, ags. earm, afris. erm) arm;
árla, adv. (fær. árla, aschioed. arla) elend, unselig: m. sg.nom. armr es vara
frühzeitig: <?rn gól árla (der adler pflegt vargr Sd 23*; f. sg. nom. (sw.) inn kvam
frühzeitig zu schreien' HHv 63. 15 en arma jqtna syster Í>rk291, þá kvam
árlega, adv. (aschwed. arliglia, arlika) en arma ut skævande móþer Atla Od 301;
in der frühe: árlega verþar skyle maþr gen. Brynliildar biþja fóro, armrar vættar,
opt fá Hqv 33 \ frá árlega ór ulfiþe dQglingr illo heille Gpr 121*.
. . diser suþrénar HHI17X. árna (aþ; aschwed. arna; got. airinon)
árlegr, adj. (aschwed. arliker) früh- 20 eigentl. bote sein, botendienste verrichten,
zeitig: árlegom verkom hrósar þú verþ- daher 1) luandem: inf. þann (galdr) gelk
enom Hrbl 7. þér annan, ef þú árna skalt viljalauss á
arm-baugr, m. (ags. earm-béag, ahd. vegom Gg 71; imper. sg. 2. mit suff.pron.
arm-boug) armring: pl. gen. jos ok arni- úrgar brauter árnaþu aptr heþan Fj 23;
bauga mondu æ vesa beggja vanr, Brage! 25 2) ausführen, ausrichten: prt. ind. sg. 2.
Ls 13 \ segþu mér þat, Skirner! . . hvatþú árnaþer
armlegr, adj. (norw. armsleg, aschived. i jptonheima þins eþa mins munar? Skm
armliker, adän. arm elig) kläglich, jämmer- 413; 3) erwirken, erreichen, erringen:
lich: n. sg. acc. sáat maþr armlekt hverrs inf. gættesk þess ÜQgne . . at árna ánauþ-
þat sáat, hvé þar á Herkjo hendr sviþnoþo 30 gom tfiir den sklavcn das zu erivirken'
Gpr IH101. at undan genge Am 602; imper. pl. 2.
1. armr, m. (nonv. adän. arm, fær. sigleþ er sæler ok sigr of árneþ! Am 313;
arm ur, aschwed. armber; got. arms, alts. part. prt. n. sg. acc. brend mont á båle ok
ahd. arm, ags. earm, afris. arm, erm) bareþ áþr grjóte, þá hefr þú árnat þats þú
arm (brachium): sg. nom. armr sólbrunn- 35 æ beiddesk Am822.
enn RplO3; dat. þat kann ek . . es ek ár-óss, m. (norw. aar-os, aschioed.
æva kennek mey né manz kono . . nema adän. ar-os) flussmündung: sg. dat. ulf
þeire einne es mik arme verr eþa min sék liggja áróse fyrer Ls41v.
syster sé Hqv 1636, segfm mér þat, FJ'QI- ár - sáenn, part. prt. -früh gesät: m. sg.
sviþr! . . hvárt sé manna nekkvat þats 40 dat. akre ársqnom true enge maþr Hqv 871.
knege á Menglaþar svqsom arme sofa? arsalr, m. bettzeug: sg.acc. gefk þér,
Fj 41*, vætr es þat manna es knege á Gudrun! . . arsal allan Gpr II26*.
Menglaþar svQSom arme sofa Fj 422, hof ár - straumr, m. Strömung in einem
monk kjósa . . ef hqnom Sigrlinn sefr á flusse: sg. nom. árstraumr þykker ofmikeli
arme HHv 43, myndega lQstog at liþenn 45 valglaume at vaþa Orm 213.
fylke jQfor ókunnan arme verja HHv 42*, å r - t a l , n. jahresberechnung, zeitbe-
mona |>ér Sigrun . . hniga at arme HHII rechnung: sg. dat. himen hverfa þau (måne
172, f)ú á arme ólifþom sefr HHII473, ok sol) skolo hverj an dag Qldom at ár-
né hann (SigvQrþr) kono kyssa gørfe né tale Vm 23*, ný ok niþ skópo nýt regen
hun skr konungr hefjask at arme Sg 4\ 50 Qldom at ártale Vm25*.
haf a skalk SigvQrþ . . mér á arme Sg 6*, ár-tale, m. (jahresberechner', poet.
því bra mér Guþrún . . at Sigverþe bezeichnung des mondes: sg. acc. kalla
svæfak á arme Hir 132; acc. ife es mér alfar (mána) ártala Alv 14*.
49 -at 50
arþr, m. (norw. ard, aschwed. arþer; 1,125; anders, aber kaum richtig, Hj.
vgl. adän. ardagh (pløjning}) pflug: sg. Fa,lk, Aarb. 1891 s. 288): nom. ásmeger
acc. øxn nam (Karl) at temja, arþr at i ofvæne Bdr 7*; gen. hverr þat gørf)e,
gørva Rp222. es ek fyr garþ sák innan, ásmaga? Fj 33*.
ás-forú, f . (ase?ibrücke> (der regen- 5 áss (älter Q S S ? ) , m. (norw.dän. aas, feer.
bogen): sg. nom. ásbrú brinn q\\ loga ásur, aschwed. as \ got. ans) querbalJcen: sg.
Grm, 295. nom. afr i tvau áss brotnaþe Hym 12*.
ask-limar, f. pl. eschenzweige: pl. dat. ásta-lauss, adj. des gegenständes der
á asklimom erner sitja HH II 49*, þat's liebe (der geliebten person) beraubt: f .
et þriþja (heill), ef þú þjóta heyrer ulf 10 sg. acc. gorþo mik Gjuka arfar ástalausa
und asklimom Rm 222. ok eiþrofa Hir 5*.
askr, m. (norw. dän. ask, aschiued. ást-gjqf, f. geschenk durch das man
asker; ags. æse, ahd. ase) 1) esche: sg. seine Zuneigung zu erkennen gibt, das
nom. skelfr Yggdrasels askr standande auf freundliche gesinnung schliessen
Vsp 471, askr Yggdrasels dryger erfiþe 15 lässt: pl. acc. gjafar þú gaft, gaftattu ást-
meira an menn vite Grm 351, askr Ygg- gjafar Rm 7 1 .
drasels bann es øztr viþa Grm441, svá åst-kynne, n. liebevoller empfang,
bar Helge af liildingom sem itrskapaþr freundschaftliche bewirtung: sg. nom. ykr
askr af þyrne HH II372; dat. hann mon ástkynne eige i sinn þetta Aml42.
(Þórr) døma ferr at aske Yggdrasels Grm 20 ást-ráþ, n. freundschaftlicher rat:
29*, f>eir (æser) døma fara at aske Ygg- sg. acc. Týr Hlórriþa ástráþ miket einom
drasels Grm 30^ Jmar røtr standa á þria sagþe Hym 4*, en fríþa frilla kende ást-
vega und aske Yggdrasels Grm 312, ráþ miket eitt es visse Hym 312, horskr
Ratatoskr heiter íkorne es rinna skal at J)øtte mér, ef hafa kynne ástráþ miket
aske Yggdrasels Grm 322, ormar fleire 25 yþvar systra Fm 352; pl. acc. ástrQþ þín
liggja und aske Yggdrasels an of hygge vilk q\l hafa Sd 21* (vgl. jedoch Mhff, DA
hverr ósviþra apa Grm 341; mit suff. V, 162 und Sijmons, Zz24,20).
pron. ef þú þjóta heyrer ulf und askenom åsynja, f. weibliche gottheit aus dem
Rm 222 EF; acc. ask veitk standa, heiter geschlechte der asen, asin: sg. nom. hin
Yggdrasels Vsp 19l; 2) der aus eschen- 30 fjugrtánda åsynja er Gná FM41; pl. nom.
holz gefertigte speer: pl. acc. Jarle borner heiler æser, heilar åsynjor Ls li1 Sd3x,
. . skelfþo aska Rp 43*, skjQldo knegoþ þar vreiþer 'o þér æser ok åsynjor Ls 31*,
velja ok skafna aska Akv 41. senn vQro æser aller á þinge ok åsynjor
Compositum: ask - lim ar. allar á måle Þrk 132 Bdr 12; dat. hvat's
ås-kunn egr, adj. vom geschlechte der 35 meþ Qsom, livat meþ ásynjom Vsp481U;
asen: f . pl. nom. sumar (norner) 'o ás- acc. æ traþe Ottarr á åsynjor Hdl 10*.
kungar, sumar alfkungar Fm 13*. 1. - a t , enklit. negat. (got. ainata: Kock,
ás-kuþr, adj. von den asen herstam- Om några atona s. 16ff.; Noreen2 §57,4):
mend: m. sg. dat. (siv.) Rin skal nu ráþa nicht, an verbalformen (allein oder zu-
. . áskunna arfe Niflunga Akv 292; f . pl. 40 sammen mit dem personal-pron.) sich
nom. sumar (norner) 'o áskunnar Fml3*r. anlehnend, 1) unverkürzt, an a) prs.
ás-kyndr, adj. dass.: f . pl. nom. ás- ind. sg. 1. emkat ek Skm 181 Hrbl 97
kyndar Fml3*U. Grp 21* (emka ek R) Sd212Vs} knákat
ás - liþar, m. pl. die zur genossenschaft ek Hym 33*RA, ek né mákat FM216,
der asen gehörigen, die asen: nom. heyre 45 mákat ek Am 12monkat Sd 211 Vs,
. . sjalfer ásliþar Skm 348. monkat ek Gpr Ii 35*R, veitkat ek Am
as-megen, n. asenstärke, asenkraft: 29*R, vilkat ek Ls 18*R. Grp 261R.
sg. nom. ef þú vex, þá vex mér ásmegen Sg 50*R. Hm 92; b) prs. »nd.sg.2. né
jafnhqtt upp sem himenn FM69; acc. áttat Fm 31, áttattu Fj 2*, estattu Alv 2*,
hafra dróttenn férþesk allra i ásmegen 50 estat (estattu hs.) Bdr 131-* HHv 101,
Hym 322. þú . . né i&Y&t Hm 9*, gårat (gárafm hs.)
ás-meger, m.pl. die söhne der asen, Grp 29*, getrat Rm 112, lezkattu Ls 472,
die asen selbst (KGíslason, Efterl. skr. mantat (mantattu hs.) Grp 31* Br 181,
51 -at at 52
1 2 2
montat (munatþu hs.) Ort 20 , monattu Og 15 , velet Sd 7 , verþet Hqv 88*;
Ls 49þú . . sérat Ls 288, skalattu Hqv c) imper. sg. 2. deilet Sd 242; d) prt. ind.
112* 1244 1284 skaltat (skalattu rø. 3. áttet S3 4 , gørret Gpr 11* Am
hs.) Grp 223, veiztattu Hrbl 7, þú villat 90*, hafþet Vm 32*, sagþet Hym 141,
Hqv 1133; c) prs. ind. sg. 3. berrat Hqv 5 skiptet Am 742, sparþet (sparþi eigi R)
101 11S brinnrat Hqv 1523, býþrat Fj 32, HHI91, varnaþet Akv 432, ypþet Am 441;
esat Hqv 303 691 1323 Vkv 393 HHII e) prt. ind. pl. 3. fórot Hym 361 381,
181 Fm361, ferrat (ferr engi hs.) Akv gørf>ot Am 34* Hm 182, hugþot Am 5*,
461, hlýrat Hqv 502, kannat Hqv 1461 nó lifþot Gpr 115*, né mqttot Gpr II33,
Rml2 Fm 37* Sg 262, lmaat Grm 25*, 10 né skyldot Od 238, urþot Hqv 533, vissot
kømrat Akv 11*, lýgrat (lýgr eigi hs.) Grp Am 813; f ) prt. opt. sg. 3. g0rþet Am 24*,
37*, maat Fm 443R (das måt im texte kvæmet HHv 18*, né stríddet Hm 8*,
ist unzulässig), manat Ls 47*, monat vildet (vildi R) Od 202, været (ei væri i?)
Hqv 1583 Orp 521 533 Sg 553 skalat Hqv 402, været Am864 né ynþet Am54*;
Alv 1* Sg 122, tregrat Ghv 22, verþrat 15 g) prt. opt.pl. 3. angraþet Orp 34*, været
Vml6* Rm 63Vs, fmérat (-at fehlt A) Am252R. — Vgl. -a.
Bdrll3; d) prs. opt. sg. 3. skríþeat HH 2. a t , praepos. u. adv. (norw. aat, fær.
II30XR; e) imper. sg. 2. gefat Hqv 1265, aschwed. adän. at; got. alts. at, ags. æt,
gráttattu HHv 411, gremattu (gremfm eigi afris. et, it, ahd. az). I. praep. c. dat.
hs.) Lsl2*, hyggjat Sd361, kjósat (kjós- 20 u. gen.
attu hs.) HHv 31, kveljat Vkv 35*, risat A. c.dat. bezeichnetes 1) auf die frage
Hqv 111*, teygjattu Sd 28*, teygjat Sd 323, wo? den ort, wo eine person oder ein
vaxat (vaxattu r) FM61, vesattu (verfm gegenständ sich befindet, tvo etw. sich
eigi R) HHU501, þegiat (þegiattu A) zuträgt od. geschieht, auch die person,
Bdr 81 10112L; f)prt. ind. sg. 1. hnékat 25 bei der jmd sich aufhält (an, in, auf,
(ek add. R) Od 91, sákat Ohv II1; g) prt. bei): b ý r . . Hymer at himens enda
ind. sg. 2. fantattu (fantaþu R) Hrbl 32, Hym 52, Granmarr hét rikr konungr er
gaftattu Rm 71-2, kvamtat (komtafm R) bjó at Svarinshaugi HHII 12 pr 1; b r enn e
Am 951, kvaþat (qvaÖattu R) Odll3, vantat enom hiioska á hliþ aþra mina þjóna
(vantattuÆ) HHII203, vastaitu HH 1421, 30 menjom gQfga, tveir at hQfþom (ana-
vastat (varattu hs.) GrtS1, þóttizkattu Hrbl kolutli!) Sg 663; dr i f fm nii vargr at vege
78A; h)prt.ind.sg.3.h2^ditHrbll7,\iiÓQX Fj4*; skolo at Frekasteine . . of sakar
Sg 402, fellskat Am 6*, kvamskat Am 3*, d ø m a HHII241; f e l l i morgon at Freka-
kvaþat Hym 293, létat HH 112\ rei sat steine buþlungr HHv 39 \ fello i morgon
Am 47*, saat Gpr HI 101 (bis), varþat 35 at Frekasteine Brage ok H<?gne HHII183,
HHI302, vasat Vm385 Sg 363 Am, 46* en at HlébjQrgom (fello) Hrollaugs syner,
Hm 17*; i) prt. ind. pl. 2. urþoat (uröua en at Styrkleifom Starkaþr HHII191'2,
it R) Ghv 31; k) prt. ind.pl. 3. létoat fell SQrle at salar gafle Hm 311; Dagr
Am 285, sqat Fj 93 li3; f a n n Helga . . þar sem heitir at FjQtur-
2) mit ausstossung des a (fast nur 40 lundi HHH27 pr 4; g e i r . . haue at
nach verbalformen, die unbetonten vocal SQlom Heljar Vsp 43*; h a l d e þér lik at
im auslaut haben), u. zwar an a) prs. liþom (dein korper möge an den gliedern
ind. pl. 3. bitat Hqv 148*, eigot Fm 132, unversehrt bleiben' Ggl2*; Hamþér h n é
erot Orp 42*, fallat Sd 95 Vs, knegot HHv at husbake Hm 312; (Kostbera) i n t e
13*, megot (mega R) Hm 232, monat 45 orþstafe at elde ljosom Am92; hrafn at
(lies monot; munat RE, munuat F) Rm meiþe hqtt k a l l a þ e Br 52; s a m a n
16*, verþat Fm391, verþat (veröa R) Sg k v q m o fQlver oddar at Frekasteine HHI
49*,ymntiiHHII212,^y\±}z,tHH1481R, 552; fara hildingar hjQrstefno til þeirars
þykket (?) HHII271R; b) prs. opt. sg.3. lqgþo at Logafjpllom HHI 132; þii skalt,
hafet Hqv 61b, haldet Hqv 191, komet 50 mær ung! at mér li f a HHII163; liggja
Grm203R. Bdrl42A, lifet (lifi R) Sg 12*, at jqrþo allraflester niþjar ^ínevHHmO1;
meget Gg 12mynet Hym 183A, sét hvat þar ferr eþa at lopte l í þ r FM49,
Hqv612, skylet Hqv 61 392 74% standet ek fer ok at lopte liþ FM412; Ratatoskr
51 -at at 54
heiter íkorne es r i n na skal at aske Ygg- mér þat ? Hnikarr! . . hver b(?zt ero . .
drasels Grm 322; vilda ek at Frekasteine heill at sverþa svipon? Rml94, m^rg ero
hrafna s e þ j a á hræom þinom H H I 4 6 1 ; góþ .. heill at sverþa svipon Rm 202;
Geirrø{)r. . er konungr ok s i t r nú at landi (hétomk) Viþorr at vígom Orm 49*;
Orm 18, hjón sqto þar hqr at arne Rp 2*, 5 gumnar marger erosk gagnholler, en at
sitka svá sæl at SevafjQllom H H I I 3 5 1 ; virþe vrekask Hqv 322; nær þú at þinge
SD ør esk ramlega Eqn or hende gjalfrdýr mont . . nenna Njarþar syne? Skm 393;
konungs at Gnipalunde RR 131*; þik at dem casus nachfolgend: sessa ok staþe
bréþr þinom s t ó þ o bliþ regen überrasch- veleþ mér (velja þér) sumble a t L s 7 3 5 1 ;
ten dich bei deinem bruder' Ls 323; 10 (hétomk) f r ó r þingom at Orm 49*;
s t i g o ór SQþlom at salar gafle V/CV91; 3) auf die frage wohin? den ort, die
hón l é t s v e l t a s k at Sigverþe Od 18*; person od. den gegenständ, der das %iel
fimm hundroþ dura . . hykk at ValhQllo einer beivegung ist (xu, nach, in):
ves a Grm232R, at eyroni Freys montu mér fyrþar b e r a bQnd at boglimom Hqv
æ vesa Ls 44s, þrjár (nætr skyldu þau 15 1492, þér fjptorr verþr borenn at boglimom
vesa) at Nóatúnum FM28Wr, Helgi var Og IO 2, ber Óttare bjor at hende Hdl 503;
þá at LogafjQlluin HR II12 pr 6, nu nema at liþe lofþungs ljóma b r e g þ e HH
kveþk enskes ørvænt vesa . . at Seva- II353; dró . . Pórr orm eitrfaan upp at
fjQllom HHII472; haglegar Hjqrvarþs borþe Hym242; hann (Þórr) døma f er r
konor gumnom þykkja at Glaseslunde 20 at aske Yggdrasels Orm 293, døma fara
HHv i 4 ; übertr. sémþ vas at sliko (hierin (æser) at aske Yggdrasels Grm30G, stóll-
lag ehre, hiermit konnte man ehre ein- inn fór . . upp at ræfre FM 61G Wr; Qrn
legen' Am 89*, hon sér at life lQst né hugþak inn f l j u g a at endl^ngo huse Am
visse ok at aldrlage etke grand Sg 51,2; 181; hverr's landreke (hverr es fylker)
dem casus nachfolgend: byrþe betre b e r r - 25 sås . . feiknaliþ f ø r e r at lande? HHI333
at maþr brauto et an sé manvit miket II16 pr 10; Agnarr g e k k at Grimni
Hqv IO1 li1; váþer minar g a f k velle at Grm 32, ganga at garþe gollhyrndar kýr
tréniQunom tveim Hqv 491; vegnest verra f rk 23 \ gekk Reginn at Fáfni Fm 30
v e g r a hann velle at an sé ofdrykkja QIS pr 1; Vølundr h ó f s k at lopte Vkv 311401,
Hqv li3; né of í'Qþom þQgþo Hqva IIQIIO 30 né hann kono kyssa gørf)e né hunskr
at Hqv 110G; mål es at þ y l j a . . Urþar konungr hefjask at arme Sg 4*; Grani
brunne at Hqv 1102; h l e y p r framm at eldinum FH22; varþ
2) die handlung oder den Vorgang, bei . . Hundingr konungr h n i g a at velle
dem jmd anwesend ist, ivahrend dessen HHII92, mona þér Sigrun . . hniga at
er etw. ausführt od. erleidet: þess skaltu 35 arme HHII172; h u r f o at hQllo Hym 7*;
gjalda at bragarfulli (beim kreisen des kvQmo . . æser at huse Vsp 172, at hQllo
bechers' HHv 30 pr 9, strengþu menn þá hann kvam Vm 53, t o r r . . kom at sundi
heit at bragarfulli HHv 30 pr 11, ek hef einu Hrbl einl. 1, es at hQndom kvam
kørna . . brúþe þína at bragarfulle HHv (kalkr) Hym 301, svá kvam Oþens sunr
32*; at erfinu bar Borghildr Q1 Sf7; 40 endr at hamre Þrk 32b, hann kvam at
fyrstr ok øfstr vask (vastu) at fjQrlage, hQvo Hel jar ranne Bdr 3*, (Heimdallr)
þars vér (þá ér) á Þjaza þrifom (þrifoþ) kom at einum húsabœ Rp 3, kvam hann
Ls 503 511; vin þínom ves þú aldrege at húse Rp 22, kvam at garþe gengelbeina
fyrre at flaumslitom Hqv 1205; seinn estu Rp IO1, kvam hann at hQllo Rp 142, kvam
at f(jr þinne Hrbl 126; høg vasat (Guþrún) 45 hann at sal Rp 262, at hQllo kvam Rp 37*,
at hjaldre Am 464; esat þér at QIIO . . kvqmo at hQllo Rp402, (Signiundr) kom
gefet (nicht bei allen dingen hast du at firjn einum Sf 19, at hqre kvam
glück' HHII181; at øngo verþr ynþe (Odrún) hQll standande Od 32, at gQrþom
síþan vitro vife Qrp 513; maþr af manne kvam hann Gjuka ok at Gunnars IIQIIO,
verþr at mále kuþr Hqv 57 3R; stóþom 50 . . ok at bjore svQSom Akv l 3-*; þær
meyjor at megenverkom Ort II3; hafa (meyjar) at lúþre l e i d d a r vQro Grt 21;
fullstaþet fljóþ at meldre Ort 24*; ef alfrQþoll l y s e r . . þeyge at minom munom
þyrftak at m^lunge mat Hqv 672; segþu (leuchtet nicht auf meine wünsche (sieht
51 55
-at at
meine wünsche nicht erfüllt)' Slem 4*; andern übergegangen ist od. übergehen
r a n t at Oþe Hdl 48 ^ (rinne) Spor vitner wird (zu): Váli . . varþ at vargi Ls 65
at Sparensheiþe HHI53*, Grane rann at pr 3, nú es grjót þat at giere orþet Hdl
þinge GþrII41R, Q hugþak inn rinna at IO2, liggja at jQrþo . . niþjar þíner at
endlqngo huse Am 241; þú r í þ a sórat . . 5 nQom orþner HHII202, hold hugþak þeira
Baldr at SQlom Ls 28*, Sigrun reif) at at hræom orþet Gpr II433; übertr. brøf>r
skipum Helga HHII4 pr 6, Gjúkungar mono berjask ok at bQnom verþask Vsp
riþo at garþe Sg 352; f)ú vast (ek vask) 451, hverr (hann) mon Baldre at bana
austr heþan gisl of sen dr at goþom Ls verþa Ifør <S3 93, eiþa skaltu mér ..vinna
342 352, sentu at Saxa GþrlIH1; skipin 10 at f)ú kveljat kvqn Vølundar né bruþe
si gl du at landi HHII16pr6; austr minne at bana verþer Vkv 35fm hefr
skreif) Egell at Qlruno, en suþr Slagfiþr . . bréþr þínom at bana orþet HHI382,
1 2
at Svanhvito Vkv 6 - ; vQro haf rar . . fm mont bQþom at bana verþa Grp li3,
s k y n d e r at skqklom Prk212; s n u ask skal goll . . brøfmmi tveim at bana verþa
at sande snæfger kjolar HHI511; vask 15 ok Qþlingom åtta at róge Rm 52'3, f)ér
þrimr verom v e g e n at huse Ghv IO2; verþa þeir baugar at bana Fm 9* 20*,
þeir v i ku at landi Rm 18 prl; übertr. þeir mono f)ér baugar at bana verþa Gþr
grimmar limar ganga at trygþrofe (folgen 120*, hann mon okr verþa bQþom at bana
dem treübruch' Sd233, mon . . Gunnarr Fm 222, SigvQi'þr .. es brøfir miner at
. . at hvQton hennar . . ganga siþan twird 20 bana urf>o Ghv 10*; sparkar qttom vér
er der aufreizung folge leisten' Grp 501; konor, ef oss at spqkom yrþe Hrbl 42,
hqtt foraþ kømr at hQlþa sunom (gewal~ at undrsjónom fm verþer Skm 281; må
tige gefahr bedroht die menschen' Fj 403, at góþo gørask slikt ef skal HHv 336;
kvQmo f)ér ógQgn qll at hende (alles un- 6) den zustand, den eine person od.
heil stiess dir %u' HHI 433, hvats at 25 sache hervorbringt, der erfolg, der durch
hende kømr , was sich auch ereignen eine handlung erreicht ivird (zu): eitt
mag' Fm29*; vas at angre Ylfinga nif) (gereichte zum
4) das geschäft od. die Verrichtung, zu kummer' HH 151, hvat verþr Ofme at
der sich jmd begibt, zu der man jmd aldrlage? Vm523, flárQþ tunga varf) hqnom
einladet od. aussendet: nam hann sér 30 at fjqrlage Hqv 1173, þér þjóþár falla at
HQgna h e i t a at runom Sg 161 43\ huna fjQrlokom Gg 82, hvat mon snót . . viþ
hvassa hétk mér at rúnom Ghv 122; hann Sigorf) mæla es at farnaþe fylke verþe ?
(Sigurfjr) h i t t i mann at máli Grp 4; vit Grp 16*; hvers biþr þú nu, Guþrún! es
hQrmog tvau h n i g o m at rúuom Gþr III þu at gråte né færat? Hm 9*, sennor ok
4*; k ø m r enn like at regendóme Vsp 651, 35 q\ hefr seggjom yeret mQrgom at móþ-
at f)inge kømr Hqv 253, segfm þat . . hvé trega, sumomatbana, sumom atbqlstqfom
ek at andspille komomk ens unga mans? Sd302,3, hón's æ boren . . mQrgom manne
Skm li3; r i þ r a þeim siþan .. systorsunr at móþtrega Sg 456; drógo . . mækes
slikr at þinge Sg 272; f>eir r e r u tveir á eggjar at mun flagþe Hm 152; þat munde
báti . . at smáfiski Grm 3; hana (Gná) 40 . . þjóþkunt vesa mQrgom manne at munar
s e n d i r Frigg i ymsa staf)i at eyrindum striþe Sg 38b, verf)r eige mér yerr at
sinum FM42; hón sjQlf mik sótte at måle ynf)e né bQl bréþra at bura skjóle Gþr
GþrII25*; þars f)ú at víge ve f) r Rm242, II34*'*, hvé mon at ynþe epter verþa
yaþet hefr at vige Am 86*; dem casus mægþ meþ niQnnom Grp442; ganga at
nachfolgend: hvé sá yQllr heiter (Vigriþr 45 garþe . . øxn als varter jQtne at gamno ßrk
h. v.) es f i n n a s k vige at Surtr ok en 232, hon mér at gamne gollbókaþe sale
3
SYQSO gof) Vml7 181; Qllom Qsom þat suf)røna ok svane danska GþrlIW1; dem
skal inn k o m a . . Æges drekko at Grm casus nachfolgend: kalda kjapta hann
457; þvegenn ok metr r i þ e maþr þinge klyfja mon vitnes vige at Vm53*;
at Hqv611; lát ulfs fQþor s i t j a sumble 50 7) die person, zu der man in einem
at tsich zum mahle niederlassen' Ls 102; feindl. od. freundl. Verhältnis steht, der
5) die person od. den gegenständ, der man etw. gutes od. böses antut (gegen,
aus einem früheren zustande in einen wider, gegenüber): bane Belja (ferr
51 -at at 58
3
vega) . . at Surte Vsp 53 , kømr . . Viþarr ramt es þat tre es riþa skal Qllom at uploke
vega at valdýre Vsp 542, þeir fara at vitne Hqv 1352; hvat hér inne hafa at QlmQlom
at vega Grm 23 *B, være f>a at þér vreiþom sigiiva syner? Ls V; hausa veizt þeíra
veget Ls 27*, þeir . . vógu at honum (maga) hafþa at QlskQloni Am 778; eta
liggjanda Br 20 pr 7, Sigurþr vá at Fáfni 5 (manna valbráþer) at Qlkrqsom Akv 39*;
FH31, Sigorþr vá at orme FH33, grem- dein casus nachfolgend: hvars þú b<?l
attu goþ at J>ér Lsl2*; dregr (Grimhildr) kant, kveþu þat bQlve at (rechne es als
vél at gram Grp 33*; eige hann jQtnar Schädigung' Hqv 126*; annars kono teygþu
ef at yþr lyge (wenn er lügen wider euch J>ór aldrege eyrarúno at Hqv 1146;
vorgebracht, euch angelogen hat' Am30*; 10 9) die Übereinstimmung, die zwischen
æsir . . œpþu at Loka (schrien wider L' handlung u. willen (dem eigenen od. dem
Ls 14; þat ræþk þér . . at þú viþ illo eines fremden) obwaltet (gemäss, nach):
seer hvern veg at vinom (dass du dich Qrkoþom at auþno (nach dem willen des
vor falschheit gegen deine freunde hütest' schicksals' Am 92*; eple ellifo ek þikk
2
Sd372; gestr at gest hæþenn Hqv 3V; 15 aldrege at manzkes munom Skm 20 ,
v(?r ok prQm at vere Ls 542; hierher ánauþ þola ek vilja aldrege at manzkes
auch hrafn kvaþ at hrafne cein rabe munom Skm 242, ek þik temja mon, mært
sprach den andern an' HH 15a1 (vgl. at minom munom Skm 262, óþra drykkjo
jedoch Gpb I,490, wo diese Verbindung fá þú aldrege . . mær! at minom munom
b
als ungrammatisch bezeichnet und statt 20 Skm 36 , maþr hverr lifer at sinom munom
der hsl. lesart hrafn kvadde hrafn ver- Od 323, hverjar 'o meyjar es at mune
mutet wird); gråta Bdr 123; mæler þú at munz ráþe
8) die bestimmung zu der eine person Hrbl 124, vask upp alen . . at fira ráþe
od. ein gegenständ dient: himen liverfa Od 132, skeikar . . Skuldar at skQpom
3
þau (måne ok sól) skolo h verj an dag Qldom 25 Gg 4*; monat at vilja versæl gefen Sg 55 ,
at ártale Vm23*, ný ok niþ skópo nýt veitkak ef verþ launeþ at vilja ossom Am
regen Qldom at ártale Vm25*; at auga- 293, vake hann at vilja Ort 5*;
bragþe verþr ((zum gegenständ des spottes 10) die sache, zu der man jmd ver-
dient') sás etke kann Hqv 53, at auga- führt, verleitet, lockt, bewegt: J>u f æ r
bragþe skala maþr annan hafa Hqv 301; 30 þér Gefjon at greme veranlasst G. zum
hvat mon at bótom bráþr su taka? Grp zorn gegen dich' Ls 213; vit skolom
4 6 a t háþe né hlátre hafþu aldrege Gotþorm g ø r v a at víge Sg 201, (diser)
ganganda né gest Hqv 131*; skópo hann gørj)omk (d. i. gørJ>o mik) at vige Hm 28*;
(NjQrþ) vis regen ok seldo at gislingo þess monk nú geta, hverr þik g l a p þ e at
goþom Vm 392; haf halfan heim harms 35 geþe Ls 202; nam af þeim heiptom
at gjQldom HHII343; (runar) at heillom li ve t j ask at vige Sg IO1, h vatte at vige
hafa Sd 195, snót fiþr vélar sér at hefndom . . Guþrún suno Ghv V, hefr okr hvatta
tsinnt auf list um sich zu rächen' Grp at hjQrþinge Ghv 6*; ef þú vilt þér góþa
45*; Hymes meyjar liQfþo þik at hland- kono k v e f) ja at gamanrunom Hqv 129*;
troge Ls 34z; hann (hamar) enge maþr 40 góþan mann t e y g þ u þér at gamanrunom
aptr of heimter, nema føre mér (hQnom Hqv 119*, teygjattu þér at kosse konor
føre) Freyjo at kvæn Þrk 74 10*, nu fø rå- Sd 28*, tikr . . teyger (teygja) at solle
y
mer Freyjo at kvqn Prk 22 y hQnom vas HH1352 463 ;
.. brúþr (ek vas þér) at kvQn of kveþen 11) die person od. sache, nach der
Fj42* 46*; þær 'o . niQtkar meyjar at 45 jmd fragt: (maþr) kann f r e g n a at ÍQ
mane hafþar Grt 1*, erom . . at mane Hqv 33*, frå . . dQglingr at því diser . .
hafþar Grt 162; morgendQggvar þau (Lif ok ef vilde heim meþ hildingom .. fara HH
%
Lifþraser) sér at mat hafa Vm45 ; vas 1172, frá góþborenn Goþmundr at því
þér þat skapat at þú at róge rikmenne HH 133 \ lenge hvarfaþak . . áþroffrægak
vast HHII20*; (trollkona) hafþi orma at 50 f Q l k v Q r þ at gram Gþr II62; hón f r é t t e
taumum HHv 30 pr 8; Alfheim Frey gQfo at því, hverr fara vilde Gþr II193; þú
i árdaga tivar at tannfee Grm 5*; fimm at rúnom s p y r r Hqv 781, at BQI verke
suno at folkræþe.. (Gjúke)getna h a f þ i ^ r P 3 ; þeir spurþo Hqv 108*, spurþe Helge
51 -at at 59
Hjqrleif at þvi HHI24*, hverr spyrr auf): vasat hann . . yþr of glikr . . at
at því? Rml7*, at ætterne etke spurþer álitom Sg 36*; (skyle maþr vesa) gætenn
Ort 8*; at geþe Hqv62; hann's ítarlegr at álite
12) die sacke, bei der jmd schivört: Orp 43; monk saþr vesa at SQgo þeire?
eiþa skaltu mér . . alla vinna at skips 5 Orp 482; sæll es hverr síþan es slikt
borþe ok at skjaldar rqnd, at mars bøge getr féþa jóþ at afreke (ein kind von
ok at mækes egg Vkv 352 3, þik skyle solcher heldenkraft' Am992; kona ung
aller eiþar bita þeir es Helga hafþer unna at aldre Sg 502, yþra systor unga at aldre
at eno ljosa Leiptrar vatne ok at úrsvQlom Ohv 2*; varr at vintrauste Hqv 652 anm.;
3
Unnar steine HHII29 *, þór monk . . 10 varþk þeim einn Qllom øfre at rqþom
eiþa vinna at enom hvita helga steine Hrbl 46; at ætt ok nafne skalk jartegn
Oþr III32; svá gange þér, Atle! sem þú vita Fj463; — kaust þú (man) at afle ok
viþ Gunnar åtter eiþa opt of svarþa ok år at álitom Ort 83;
of nefnda at sólo suþrhQllo ok at Sigtýs 16) die person, von der man etwas
berge, h<?lkve hvílbeþjar ok at hringe 15 erfährt od. empfängt, %u erfahren oder
Ullar Akv 323,4; empfangen hofft: nam ek (orþ) atniQnnom
13) den gegenständ, auf den sich die þeim enom aldrønom Hrbl 113; Atle
gedanken jmds richten, mit dem er sich kvazk eige vilja mund aldrege at mege
beschäftigt, für den er sorgt: ósviþr Gjuka Od 20*; illan mann láttu aldrege
maþr . . hyggr at hvivætna Hqv 232, 20 óhQpp at þér vita Hqv 1165; skolo ganga
hugþe (jQtonn) at hefndom Hym 32, hús- þærs goli vile . . at mér þiggja Sg 482,
1
kona hugþe at qimom Rß 28 , hjQrundoþ þiggja knáttu . . at Guþrúno gnadda nifl-
hugþe at rQþom Sg 47*, hugþo at rQþom farna Akv36*; þess vænter mik at þér
Sg 49XR, hygg þú at rQþom Am ll1, myne Qgn at uxa auþfeng vesa Hym 18*A;
(húsfreyja) liugþe at man vite Am 31; 25 illra orþa eromk Qn at ykrom syne Skm21,
seomk meirr at Munen Orm 20*r, sá es mér fangs vQn at frekoni ulfe Rm 13*;
sésk fylker fæst at life HHv 113; varr at 17) die rede, auf die man erwidert:
vettoge Am 372, þér es grunr at hans GlaumvQr (Bera) kvaþ at orþe Am291 311;
geþe Hqv462; lát þór at góþo getet (lass 18) die person, für die etwas von
dein wolgefallen sich richten auf das 30 nutzen od. vorteil ist: dyggva fylgjo hykk
gute* Hqv 1275; fásktu at virþe vel ens døkkva vesa at hrottameiþe hrafns
(versieh dich wol mit speise' Hqvll56; Rm 20* (doch wird das at hier wol mit
unno at svínom (betrieben Schweinezucht' recht von FJ und S beanstandet); ramt
Rþl2%; hvat's mik at þvi twas geht das gól Odrún bitra galdra at Borgnýjo Od 6*;
mich an?' Orp 281; hierher auch: (jQr- 35 hierher auch: hykk at orþner sé aller at
monrekr) beiddesk at brQngo('??) Hm 202; einom mér(?) Orm 54*;
14) die beim eintritt eines ereignisses 19) den gegenständ, dessen jmd beraubt
obwaltenden umstände (bei, in, unter): wird: hnQggt mik at bréþrom ok at brynj-
at hvQro (in jedem von beiden fällenoþom, hnQggt mik at Qllom haufoþniþjom
(mochte die eine od. die andere alter- 40 Oþr IH53 *; vaþen at vilja vask meþan
native eintreten}, daher: (gleichwol}, lifþak/S^5£ 4 (emk) fallen at frændom sem
y
ttrotzdem : stóþ at hvQro hverr kyrr fura at kviste, vaþen at vilja sem viþr
fyrer Hym 34*; verþr at skiljask Sigorþr at laufe Hm42-3;
viþ fylke at svágQro (unter diesen um- 20) die person od. den gegenständ,
ständen' Orp 242, vandr monk heitenn 45 über den jmd lacht: vesall maþr ok illa
Sigorþr meþ seggjom at svágQro Orp 402; skape hlær at hvivætna Hqv 222, at hQrom
at osqtt minne ((nur gegen meinen willen') þul hlæþu aldrege Hqv 133*;
skaltu þat et unga man hafa Alv 63; 21) den gegenständ, dessen jmd sich
15) die nähere bestimmung od. begren- rühmt: at hyggjande sinne skylet maþr
zung eines begriff es od. einer äusserung 50 hrøsenn vesa Hqv 61;
(in bezug auf), die eigenschaft einer 22) die art und weise, in der etwas
person od. sache, die bei einer handlung geschieht (in, mit), die beschaffenheit,
bes. berücksichtigt wird (mit rück sieht in der ein gegenständ sich befindet:
51 -at at 61
drekke (maþr).. at hófe mjQþ (mit massen' drekka Ls 15, fór (Atli) at biþja Sigrlinnar
Hqvtø1; ek bøte sva brest á golle, at HHv 7, hón frétte at því, hverr fara vilde
feflr þinom fegre þykker . . ok sjalfre J)ér vigg at SQþla, vagn at beita, . . grom at
at sama liófe (in demselben zustande (in skjóta af ýboga GþrII19* s, betr hefþer
dem er früher war)' Vkv 28*; 5 þú, bróþer! at þú i brynjo fører . . at sea
23) das mittel od. Werkzeug (durch): heim Atla Akv 172, ferrat svá siþan brúþr
góþr maþr mon þik gørva mega líknfastan i brynjo bróþra at hefna Akv 462, fór ek
at lofe (beliebt durch sein lob' Hqv 122*; heiman at biþja þín, Guþrún! Am 871,
Atla þóttesk fm stríþa at Erps morþe ok vilde Guþrún fara sér at spilla Am 983;
at Eitels aldrlage Hm 81,2; (J^rmonrekr) 10 f l u g u þær (valkyrjur) at vitja viga Vkv 12;
"bQþvaþesk at vine Hm 202; at kQppom vår J)ik enge maþr, at f>u g a n g e r snimma
vit kendar vqrom (bekannt durch unsere at sofa Hqv 19*, gengo hrimfmrsar Hqva
kämpfe' Ort 152; ráþs at fregna Hqv 1082, Ivalda syner
24) das mass, um das eine sache ver- gengo . . Skíþblaþne at skapa Grm 432,
mehrt od. verringert wird /þverþo þeir þrótt 15 gakk at beiþa okkarn måla mQg ok þess
sinn at þriþjunge (um ein drittel' Hm 15s; at fregna . . Skm l1-3, ef gengk at mæla
25) auf die frage wann? die zeit in viþ mQg ok þess at fregna Skm 22,a, til
od. tuährend der etw. geschieht: monom holz ek gekk . . gambantein at geta Skm
at apne Qþrom verþa vif) veiþemat ver 322, inn skal ganga (ef inn gengr) . . á
20
þrír lifa Hym 16 3, ósýnt es li var at apne þat sumbl at sea Ls 32 42, gengo fagra
kømr Rm 253; at kvelde skal dag leyfa Freyjo at hitta Þrkll1, (Helgi) gekk at
Hqv 801; at dagsetri HH II48 pr 3; mala HHII1 pr 3, mon gramr vif> mik
kemþr ok þvegenn skal kønna hverr ok ganga at mæla? Grp 22, gekk Geiter Gripe
at morne metr Rm252; at miþri nótt at segja Grp41, monk . . Guþruno ganga
Grt 29; at vári fekk karl þeim skip Grm 7; 25 at eiga Grp 342, til gengu bæf)i konur ok
at upvesande solo (bei Sonnenaufgang' karlar at hugga hana Rr 20 pr 11, gengo
Hrbl 142; mjotQþr kyndesk at eno gamla aller . . hana at letja Sg 442, gekk mild
Gjallarhorne , beim tone des hornes (wenn fyr kné meyjo at sitja Od62, ut gekk þá
das horn ertönt)' Vsp 462: Guþrún . . at reiþa gjqld rqgne Akv 362,
26) den Zeitpunkt, der während eines 30 genger at hanga Am 21i, Guþrúu . . gekk
xustandes od. einer handlung erreicht treglega á tae sitja Ghv93; emk i IIQII
wird (zu): f)á es móþr es at morne kømr kom enn á þik sjalfan at sea V M 6 2 , hvi
Hqv 233, vas þar at kvelde of komet þú einn of kvamt (þó ek einn of kvamk)
snimma firk 241: . . ór (yþor) salkynne at sea? Skm 17* 18*,
27) das ereignis oder den zustand, 35 ek køm . . QSO at biþja Ls 63, est einn
nach dem ein anderer eintritt: Móþe ok komenn oss at finna HHv 31*, þás fram
Magne skolo MjQllne hafa Yingnes at komef) . . min at vitja Sg 51*, á bekk
vígþrote Vm 51*, gråt at gamne skaltu i kømef) . . at søkja heim Atla Akv 3*, ef
gøgn hafa S l m i 3 0 3 ; þeir hans vitja kvæme . . at vekja gram
28) als dat. sind auch die infinitive 40 hilde Akv 15*, svá kømsk meirr aptr
zu betrachten, neben denen at {zuw. in móþor at vitja geirnjQrþr Ghv 82; liþo
der Verbindung til at) im sinne des nhd. þá unger . . morþs at hefna Hm 11*; reif)
zu (um zu) verwendet wird, und zwar hon . . at leita Helga HHH12 pr 5, riþet
a) an stelle eines absichtssatzes, a) nach haff)e móþogr á vit min at biþja jBr 192,
verbis der bewegung, des sendens, holens, 45 ríþa eyrinde . . at bif)ja ykr Akv 33; f>ær
bringens u.ä.: (skaltu) f a r a at fmna opt (valkyrjor) á sævarstrQnd s e t t o s k at
(vin) Hqv 44*, ferr fm sorgafullr at sofa hvilask Vkv 13, hann (Nifxjþr) á salgarþ
Hqv 113*, farfm at finna opt (vin) Hqv settesk at hvilask Vkv 323, nam at setjask
1186, mik fara tíþer at vitja Vafþrúfmes sorgmóf) kona at telja bql Od 12*; s k r e i þ
Vml2, fór þá Oþenn at freista orþspeke 50 Egill at leita Qlrúnar Vkv 13; s k æ v a þ e
. . jQtons Vm 51, þeir (einherjar) fara viþ en skirleita . . veigar f>eim at bera Akv
vitne at vega Grm 23*, fm fort oss óljíifan 382; — b e r e þ inn hamar brúþe at vigja
at bjóþa Hrbl 108, þeir (æsir) fóru at Þrk 302; f é r þ e mér Grimhildr full at
51
-at at 64
drekka QþrII221; bure beimte (Grimhildr) at eigem aþrar syslor an meþ baugbrota
. . þess at spyrja Oßr II182; sen du æsir bjor at drekka HHI 18*; f ) an stelle des
um allan heim ørindreka at biþja FM52, objectSy a) nach den verbis des anfangens
sende Helge Sigar at ríþa HHv 36 \ mik ti.ä.: skegg n a m at hrista, skqr nam at
hefr Helge hingat sendan viJ>J)ik, Sváva! 5 dýja Þrk l % inn nam at ganga Rþ 2314%
sjalfa at mæla jHHv 372, sende Qro all- hann nam at vaxa Rß 91 22 % (hann nam)
v a l d r . . leiþar at bijjja HHI222, Hundingr hast at binda Rþ93, øxn nam at temja,
. . sendi menn til Hagals at leita Helga arþr at gørva, hus at timbra . . karta at
HHII1 pr 2, sendu þeir Loka at afla gørva Rjp 22 2~% lind nam at skelfa . . alm
gullsins Rm 17, sende Atle qro sina . . 10 at beygja . . flein at fleygja . . sund at
min at freista Od 232, Atle sende . . kunnan fremja Rß 352-*-*-G, skapt nam at dýja
segg at ríþa Akvl2; ß) nach verschie- Rß38% víg nam at vekja, VQII nam at
denen anderen ausdrücken, um den zweck ijóþa, val nam at fella Rß 38 *-% ein nam
einer handlung od. die bestimmung eines þeira Egel at verja Vkv 2% nam BQJ)vildr
gegenständes zu bezeichnen: morgen héto 15 bauge at hrósa Vkv 26 % nam at vaxa fyr
(regen) ok miþjan dag, undorn ok aptan, vina brjóste almr itrborenn HHI9% heim
qrom at telja Vsp 66, þær (meyjar) lQg nam (Sigrun) Helga hqnd at søkja HHII
ÍQgþo, þær lif kuro alda bQrnom, ørlQg at 132y fot nam (Gunnarr) at hrøra, ÍJQIJ)
segja Vsp 206H, gaf (Agnarr) honum nam at spjalla Br 13% nam hón (Bryn-
(Grimni) horn fult at drekka Orm 33, f>au 20 hildr) . . umb at mælask Sg 62, J>at nam
(eple) monk J>ór, Gerþr! gefa frij) at kaupa at mæla mær fjqrsjuka Od 7% þá nam at
Skm 19*, esa mér golz vant . . at deila fé setjask sorgmóþ kona Od 12*, þat nam at
£QJ)OI* Skm 22% SQto hjon . . fingrom at mæla . . sjá móþr konungr Od 14% namk
leika (fsassen nur da um mit den fingern at heyra Od 28 % runar nam at rista
zu spielen') Rp 27% ljósan ljå skaltu i 25 (Guþrun) Am41R, eldr nam at øsask en
lúþr bera . . SinmQro at selja Fj 30% var j<?rþ at skjalfa FH26; ek ræj) á våg at
einn stoll at sitja á FM 614 veiþer SQto vaþa Hrbl 119y réj) JarJ)ar burr umb at
úte at varþa þeim Gunnare Akv 153 øxte þreifask í*rk 1 % rézk (Rigr) at sofna Rß
(Gúþrún) Qldrykkjor at er fa bréþr sina 52 19% réj) (Atle) . . at bregþa Am642;
Am 71% (mon ek) vexa vel blæjo at verja 30 i'Qskr tok at rø{)a Am 501 85% tré tekr
þítt like Am 97*; b) an stelle eines con- at hniga Am 69 % eldrinn tok at æsaz en
secutivsatzes: árstraumr Jpykker ofmikell jQrþ tók at skjálfa FH2*; ß) nach ver-
valglaume at vaþa (zu gross als dass er schiedenen ausdrücken, durch die eine
durchwatet werden könnte' Orm 21*; willensäusserung od. ein wünsch kund-
c) an stelle eines causalsatzes: (lézk 35 gegeben wird (begehren, fordern; bereit,
hvergæter) sinn dag dapran at deyja frå entschlossen, lustig od. unlustig zu etw.
svinom (erklärte den tag für traurig, da sein; befehlen, auffordern, anreizen,
er durch den tod von seinen Schweinen warnen; geloben, versprechen, einivilligen,
getrennt würde' Am 58*; d) an stelle anbieten u.ä.): b e i d d i z Beginn at hafa
eines conditionalsatzes: heilynde sitt of 40 fqjmrarf sinn Rm 11 pr 2; em braut J>aJ>an
maþr hafa naer án viþ Igst at lifa (falls b u e n n at ríþa Orp 182, hon (Guþmn)
er ohne fehler lebt' Hqv 68% jarls ynþe var búin til at springa af harmi Br 20
þóttomk etke vesa nem a viþ þat lik at pr 10; vQrom fullrá{)a at íirra yþr life
lifa (ausser wenn ich leben dürfte'Hqv 96*; Am 402; f y r m a n (Brynhildr) . . J)ér sin
e) an stelle eines comparativsatzes (nach 45 at njóta Br 3*; så jQtonn sina talþe litla
an, heldr an): alt es betra an sé brigjjom f y s e len gra at roa Hym, 21*; þeir 'o
at vesa Hqv 123% betr semþe þér borþa g j a r n e r gunne at heyja HHI 54*; så
at rekja h e i d r a n at vitja vers annarrar valkyijor . . gQrvar at rij)a til GotþjóJ)ar
Hir 1ykr's (þér's) sømra miklo gunne at Vsp 312, nu 'ro talj)ar nQnnor Herjans,
heyja . . an ónýtom orþom at bregþask 50 gQrvar at ríþa grund valkyrjor Vsp 31G,
(bregþa) HHI47* II26% øng es sótt verre gQrr lézk Gunnarr gQll at bjóþa, sakar at
. . an sér øngo at una Hqv 94% koster 'o bøta Oßr II191'2, gengo ór garþe gQrver
betre heidr an at kløkkva sé Skm 13% hykk at eiskra Hm li1; ek vask i hernom es
65 at at 66
hingat gørf>esk . . geir at rjof>a Hrbl 107, eige f>ann at nefna Hdl 452, engi maþr
gråtande (Brynhildr) gørf>esk at segja f)orf)i at fara til hans Vkv 18 pr 4, þore-
Br 153, Guþrún gørfesk at deyja Gpr II1; gak at segja nema þór einom Vkv 274,
(fryrn) l y s t e at kyssa Þ r h 2 7 1 , hvert þetta f)orf>i engi at gøra fyrr FH25, hlýre
(austr) lyster yf>r (oss) leif) at kanna 5 þínn hvárke þorþe eld at ríþa né yfer
HHII54 64, lyst vQromk f>ess lenge at s t i g a F H 3 G ; l e i t a þ a k i likna at letja ykr
ly f ja ykr elle Am 732; tyggja m u n a r at heiman Am451; g æ t t e s k þess Hqgne . .
søkja hringa rauþa Bm 15s; áf>r hón at árna ánauþgom Am 602; e) nach den
(Sinmara) SQm telesk vápn til vigs at lea verbis des verstehens u. könnens: þann
Fj304; t rauf) r emk, syster! trega f>er at 10 k a n n k galdr at gala Hqv 1524, hverr
segja HHII281; hvi t r e g r a t ykr teite kann of þat goþmqlogra gørr at skilja?
at mæla? Ghv 22; v i l e mér enn være Hym 392, fm ór heime kant h verj om at
at vega f)ik sjalfan Am 811; — ba f) segja alt fiats viljak vita Alv 83, Rigr
(Óþenn) einn þegn yfer at ríþa Hir IO3; kunne f>eim rqf) at segja Rp 31 51 171
bef>et mik at tyggva Gpr II414; e g g j a þ e 15 191 291 32l, þeir kunno vel kjól at ríþa,
Hegenn Sigurf) (til) at vega Fáfni Bm 14 egg at kenna Rp49 3 - 4 , kannat hann viþ
pr 7. 26 pr 2; hvi h v e t j a s k lézt mino svikom at sea Fm 374, kunna sqr at sea
fjQL-ve at fara Fm 52, þik hefr Brynhildr Sd IO2; vér f>ar k n q t t o m . . margs at
b<?l at gørva heiptar hvattan, harm at freista, mans at kosta Hrbl 40, hvártke
vinna Br 31,2, hvetef) eþa leteþ mik . . 20 knátte h^nd of annat åtta nQttom enn at
sorg at segja Br 144, hvatte Guþrún . . leggja Hir 124Nþ, knáttu, móþogr! manna
suno sina unga at hefna Svanhildar Hm valbráþer . . ór Qnduge at senda Akv 394;
26; (vér) lQgþom þ e i m f j q r l a u s n at grimm vastu, Guþrún! es g ø r v a s v a
fylla ortrbelginn meþ gulli Bm 16; varaþe m å t t e r ((dass du dazu imstande warst')
(Gollrqnd) at hylja of hrør fylkes Gpr 1 114; 25 barna f)ínna blóf>e at blanda mér drykkjo
— b a u þ Oþinn honum (Helga) QIIU at Am 802; C) nach den verbis des lassens,
ráþa HEII37 pr 2; hon (Guþrún) j á t t i gebens, erlang ens: skamt l é t vise vigs
at giptaz Atla Dr 5; HjQrvarþr . . hafþi at bif>a HHI101, fetom léto frøkner of
þess h e i t s t r e n g t at eiga þá konu er fjQll at f)yrja mare Akv 131; (gaf Óþenn)
hann vissi vænsta HHv 4, ek strengþak 30 Sigmunde sverf) at fnggja Hdl 24, (Gjuk>
heit . . at giptaz øngum þeini manni er ungar) gáfu henni (Guþrúnu) óminnisveig
hræþaz kynni Sd 4 pr 10; y) nach den at drekka Dr 4, gefk f)ér, Gufuún! goll
ausdrücken, tvelche die notwendigkeit at f)iggja Gpr 1126L, hón (Guþrún) beþjom
einer sache betonen (müssen, nötigen, brodde gaf blóþ at drekka Akv 441; eiga
zwingen): mik n a u þ r o f s t e n d r at bj arga 35 g a t (Konr) Rigr at heita Rp 463 hann
fare mino á flote Hqv 1542; u r þ o þeir getr svást at sea Fj 52, Gunnare gatk at
mik . . friþar at biþja Hrbl 88, þat varþ unna Odl9L; r\) nach den ausdrücken:
hon (Borghildr) at þiggja Sf7, verþr at (etwas für leicht od. schwierig erklären'
skiljask Sigorþr vij) fylke Grp 241, verþat (wo also at c. inf. den 2. accus, vertritt):
salkonor sémþ at vinna Sg 494, (HQgne) 40 seint kvaf) (konungr) at telja . . langhQfþoþ
hugþe litt vægja, varr at vettoge es varþ skip HHI252, fyrer kveþk mér minna at
at reyua Am 372; þeir (Hundings syner) fremja leik f>enna Am 603; &) nach ad-
Qtto j(?fre at gjalda fjárnám miket ok jectivis, welche ausdrücken dass jmd zu
ÍQþor dauþa HHI113, ått slikt at frétta etw. passend od. tauglich sei: sømre
Am 764; h e f k harþara harm at segja 45 være syster ykkor frum ver sinom at fylgja
GprI62; ber minnesQl minom geite, svát dauþom Sg 602, f>ess lézk Våle v e r þ r at
Q11 m u n e orþ at tina Hdl 462; å) nach hefna Hdl 303, mQgr of læzk af mars bake
den ausdrücken des wagens, versuchens, f rø kn at (okiLl) hefna fQþor (erklärt vom
sich bemühens: f r e i s t a máttu, Vingþórr! rücken des rosses herab, dass er beherzt
. . dvergs at reyna dug Alv 8b2; h u g 50 sei den vater zu rächen' Grm 174 (Bugge,
h a f a (Granmars syner) hjQrom at bregþa Aarb.1869 s.258);
HHI484 II274; far t r e y s t e s k fri- g) an stelle des subjects, nach unper-
fylkes rekka eld at ríþa FH211; þorek sönl. ausdrücken: f>at b i þ r at verþa vel
G e r i n g , Edda-"Wörterbuch, 3
51 67
-at at
Hqv 41% d u g e r siklingom satt at mæla Hymi*, vear . . skolo drekka Qlþr at
HHI482 1127% s a m e r eige okr slikt Æges Hym 40% Nifmþr . . gaf .. BQfmldi
at vinna Sg 172, betr semf>e þór borþa at gullhring f)ann er hann tok af bastinu at
rekja (heidr an at vitja vers annarrar) Yælundar Vkv 17 pr 2, fm vast . . val-
Hir ls, samer eige mér vif) sun Buþla 5 kyrja . . at AlfQþor HHI 40% fljóþ's at
ætt at auka OþrII28*; þat seger fm nú Heimes Orp 27% hvat's mik at f>vi, þót
es hvei*jom f>ykker m e s t at vita Hrbl 9, mær see . . fødd at Heimes? Orp 282, f>ær
harm ljótan mér þykker i f)vi at vaf>a of 'o at Fróþa .. mqtkar meyjar at mane haffjar
vágenn tii þín Hrbl28; svá v a s at heyra Ortl3, daprt's at Fróþa Ort 16*; tvau lær
HHI291; mjqk es a u þ k e n t þeims til .0 henge at ens tryggva vinar Hqv 673;
Oþens koma salkynne at sea Orm 92102; II. adv. 1) hinzu, daran, darauf (bei
d æ l t v a s a t eggja óbilgjarnan Sg 21% f>eim verbis der bewegung): hann (Skirnir) reif)
es fyrf>a f e g r s t at lifa Hqv 54% g ó t t ' s at f)ar er féhirþir sat á haugi Skm 10 pr 3;
at ráf>a Rinar malme Sg 16% i l t ' s fyr f)á kom Þórr at Ls 56 pr 1, er hann
heill at hrapa Bm 25% ilt es svefn slikan .5 (Sigurf>r) kom at, f)á stóþ þar skjaldborg
at segja nauþmanne Am 222, l a n g t es at Sd 3; Sigrun . . hitti HQþbrodd at kominn
fara Hrbl 135, langt es at leita lýþa sinnes dauþa (herangekommen an den tod% (dem
til Akv 18 % l i t et es at synja Hrbl 135, tode nahe' HHII 16 pr 17; øxar at lQgþo
10 k i t er at rista FH1% Qllom e s n y t s a m - Am382; leiþ at huga (richte den sinn
l e k t at nema, Hqv 1532, ó v i s t es at vita 0 darauf Orp 123 188; — B þ l 1 (at kvQþo
Hqv 1* 38% þat's óvist at vita Fm24% ganga) liegt wol nur ein Schreibfehler
s e i n a t ' s nu . . at samna Niflungom Akv vor; 2) danach (bei einem verbum des
18% seinat's at segja Am 26% s k y l t 's at fragens): sagf)i (Grimnir) ekki fleira frá
veita Hdl 9% f)ér es s é m r a sverf) at rjóþa sér, þótt hann væri at spurþr Orm 29;
HHv 34 % ykr's (þér's) . . sømra miklo 5 3) dabei, dazu: at vas f>ar lifjskjalfr Loke
gunne at heyja . . (an ónýtom orþom at Fj 343, skyldo at feiger , sie sollten dabei
bregf>ask [bregþa]) HHI473 II26'; vits umkommen' Am 2XB, etke at réþosk
ok våpna v a n t ' s jQfre at faa Sd 36% vas (sie richteten nichts dabei aus' Am 45*;
v a n t at ráf>a Am 9*; m å l es at þylja Qttomk at (tmich reizten dazu') diser
Hqv 110% mål es . . hefnd at vinna HHII 0 Hm 283; 4) desto (beim compar.): heipt
24% mál's at rif>a roþnar brauter HHII at meire verþr hQlþa sunom at f>ann hjalm
481; y l f s k r es v e g r okkarr at rif>a hafe Fm 19 % ero Guþrúnar grøte at fleire
eyrinde Akv 8*; kvQl þ ó t t e kvikre at Sg 63% þess átt, Guþrún! grøte at fleire
koma i hus Atla Am 948; OþrlIlO% sorg at minne Ohv222B; at
h) anstelle des prädikats: gnyr (hlymr) 5 heidr (um so mehr', (vielmehr': hvat
vas at heyra OþrH41 Od261; mon snót at heidr viþ Sigorþ mæla? Orp
i) ausnahmsweise beim acc. c. inf.: at 163, vilkak reife riks þjóþkonungs, gójþ
f)ú þér Frey kvefjer óleiþastan at lifa Skm rQþ at heidr Gripes þiggja Orp 262; þeyge
19* B, hyggsk aldauþra arfe at ráþa HHv . . at heidr ^trotzdem nicht': hold ok
11 *B, tóm lézk at eiga Am 598; 3 hjarta vas mér en horska mær, þeyge ek
k) unerkennbar ist die beziehung des at hana at heidr hefek Hqv 95*.
in der verstümmelten stelle: vif) Gunnarr Gomposita: at-burþr, at-gørve, at-
at faa tvær leiþer Am 20*; kvæþe, at-seta.
B. c. gen. eines eigennamens od. eines 3. a t , praep. c. acc. (aus urnord. aft,
eine person bezeichnenden substantivs, 5 vgl. got. afta, aftro, ahd. alts. aftar, ags.
bei jmd (es ist jedoch immer ein dat. æft, æfter; Bugge, NI 13), immer im
wie huse u. dgl. zu ergänzen): sá (Gollen- temporalen sinne, nach: atþat (dar auf'
kambe) vekr hQlþa at HerjafQþor Vsp 43 % BP61 9* 141 201 26* 303 322 331 391
Qlr ek varf) . . at ens fróþa Fjalars Hqv Vkv 4% verstärkt meirr at þat Bþ 21 43
142, Grimner hétomk at Geirrøfmr, en at ) 62-3 92 20*'3 332'3; at Hrungne dauþan
Ásmundar Jalkr Orm 49ít2, Svif)orr ok (nach dem tode Hrungners' Hrbl 32,
Sviþrer es ek hét at SQkmimes Orm 50% at mQg dauþan Oþr I 52 IO2, at jQfor
fundo (valtívar) at Æges ørkost hverjan dauf)an Gpr 118*, at dauþan ver Sg 542,
51 69
-at at
at fQþor dauþan Gþr II 262, at frændr pr 12; til þess er saga sjå at Skjgldr hét
dauþa GþrII384; at liþenn fylke HHv sonr Oþins Grt 2; þá's i ráþe at regen
423; at jQfor fallenn Gþr II264; sjaldan of {>rjóte Hdl 444; vas þer þat skapat at
bautarsteinar standa brauto nær, nema reise fm at róge rikmenne vast HHII204; f>at
niþr at nif) (nach dem tode des verwandten 5 var til sætta at {»eir skyldu gipta honum
(und zum gedäehtnis an ihn)' Hqv 724 (Atla) Guþrúnu Dr 3; þeim mQgom sýndesk
vgl. die runeninsehrift der Jedling esteine: at være goll rautt Vkv 21*; QJI of røk
ICurmR kunukß karþi kubl f>usi a t ' f u r u i fira VQromk (d. i. varar mik), dvergr! at
kunu sina .., Haraltr kunukn baf) kaurua viter Alv 92 li2 132 152 172 192 212 232
kubl þausi aft Kurm fafmr sin auk aft 10 252 272 292 312 332, VQromk at vite
í ^ u r u i mufmr sina . . ; (Gunnarr visse) at sva Hdl 332 362 412; varþar at vite sva
SigvQrþ SQknoþ mikenn {dass nach (wir Hdl 174 185; Loka þat veit ((das ist eine
würden sagen: durch) S's tod ein grosser eigentümlichkeit L's') at hann leikenn es
vertust eintreten würde' Sg 137; samr lézk Lsl93; hitt munde øfjra j^rlom þykkja at
. . Atle at sina (bréþr qldrykkjo) gørva vif> menn mælter GþrlIIl4;
Am 712; at fm erfe at Q11 OSS drekker, at b) in objectssätzen, a) nach verbis der
Svanhilde ok suno þina Ghv 84,B. — Vgl. ept. aussage (sprechen, auffordern, befehlen,
4. at, conj. (norw. aschwed. adän. at; bitten, tadeln, raten, schwören): ek køm
got. þata: Kock, Ark. 11,117 ff.): 1) dass, . . Qso at b i þ j a at mér einn gefe mæran
a) in subjectssätzen, nach unpersönl. 20 drykk mjaþar Ls 63, f>ess mon biþja at æ
ausdrücken: þatke at fm liafer brøkr þinar viþ þik einart låte Hdl 42, sendu æsir um
Hrbl 12, þat var eitt sinn er hon reif), at allan heim ørindreka at bif)ja at Baldr
vanr nqkkorr så hana FM 44; f>at varþ væri grátinn ór helju FM52, konungr baþ
þinne kono at hón åtte niQg viþ mer Ls at Jjeir skyldu fara annat sinn HHv 5 pr 1,
402, ef frnt verf>r at fm þinn vilja biþr 25 bif)k f)ik, Sváva! . . at fm Heþne hvilo
Gg 48, nú þat varþ . . at fm'st komenn . . gørver HHv413, dQglingr baþ f)ik at sár-
til inínna sala Fj 494, þat mon ok verþa dropa svefja s k y l d e r H I l I I 4 1 b , baf) Guþrún
þvíget lengra, at Atle mon Qndo tyna sonu sina at f)eir bæþi Gjúkungum lifs
Sg 592; þat's bazt at hann þege Hqv 272; Dr 14, Atle mik sende . . at bif>ja ykr
es mjqk gliklekt at munem skamm æer Am BO Gunnarr I at it á bekk kømef) Akv 33, baf)
264; svá var gqrt, at skornar váru sinar hann (Fróþe) enn meyjar at mala skyldo
í knésfótum Vkv 18 pr 1; esa þat høft at Grt 34; f>vi b r e g þ r f)ú nú mér, Fáfner!
fm hjQrve skyler kveþja Fáfne fear Rml23; at til fjarre seak minom feþrmunom Fm 81,
værea þat sømt, at svá reþe Gjúka arfe því brå mér Guþrún . . at Sigverþe svæfak
Br 91; þat vas eige årar títtatfrákonungdóm 3 5 á arme Hir 132; g a t (Hniflungr) fyr
kváner genge Sgl43; þat var inn mesti Guþrúno at være grimmr Atla Am 834;
hégómi, at Geirrøf)r . . væri eigi matgóþr h é t k ok efndak . . at hvivetna hjalpa
Grin 25; f>at var trúa i forneskju, at skyldak Od 94, f)vi at f>at heita, at hlýþege
meDn væri endrbornir HHII50 pr 2, þat myne (??) Hm 23 ef fm þat l ý g r at hér
var trua þeira i forneskju, at orþ feigs 40 sé langt komenn mQgr til minna sala Fj 453;
manns mætti mikit Fm 1 pr 2; undrs at karl m æ l t i at Sigmundr skyldi fara fyr
QSS ragr es her inn of komenn Ls 333; innan fjQrþinn Sf 22, vit mæltom . . at
Helgi ok Sváva er sagt at væri endrborin mynder min . . vitja . . ór heljo Ghv 203;
HHv 43 prl, J>at er sagt at guþin finna Of)inn se gi r at þat er in mesta lygi Grm
gýgi i helli nQkkorum FM5G, þat er sagt 45 20, (Fulla) sagþi þat mark å, at engi hundr
at þá kvæþi þær ljóþ Grt 24, svá er sagt var svá ólmr at á hann mundi hlaupa Grm
at Sigmundr var harþgQrr S f l l , svá er 24, (Agnarr) sagþi at konungr gørf>i illa
sagt at Brynhildr ók meþ reiþinni á helveg Grm 33, þat seger þú nu . . at min móþer
Hir 3; svá sem her er kveþit at Glaser dauþ sé Hrbl 9, sva segja menn . . at einn-
4
stendr meþ gollno laufe FM7 r; Helgi
50 hverr af ásum, sá er Heimdallr hét, fór
ok Sigrun er kallat at væri endrborin
ferþar sinnar Bþl, Hår segir at hann
HHII50 pr 3; þat er SQgn manna at
(Gylfi) komi eigi heill ut FM11, ( hér segir
Guþrúu hefþi etit at Fáfnis hjarta Br 20
. . at Glaser stendr meþ gollno laufe FM 74,
3*
51 -at at 71
segefa meyjom . . at it mik fyndif Vkv f u ganger snimma at sofa Hqv 194 ;
22% sagfer, Helge! at Hef enn være góf s ß) nach verbis der sinnlichen od. geistigen
verfr frá f é r HHv 34% seg f a t í aptan ivahrnehmung, des erkennensu. erfahr ens:
. . at sé Ylfingar austan komner HHI35% f á f a t f i f r (ósnotr mafr), es at finge
seg Hæminge at Helge man hvern i brynjo 5 kømr, at hann á formælendr fá Hqv 25%
bragnar feldo HHII1% mon (Bryn hildr) f á hann f a t fifr, es mef frøknom (fleirom)
Gunnare gqrva segja at eige vel eifoin kømr, at enge es einna hvatastr Hqv 644
2
f y r m f e r Orp 47 , hann (Reginn) sagfi Fml7% f u fant at ek lauss life Fm 8%
Sigurfi . . at Ofinn ok Hoenir ok Loki alt mon f a t Atle epter finna . . at feyge
h(?ff u komit til. Andvarafors Bm 7, sagfi 10 skal funngef kona annarrar ver aldre leifa
hann (Reginn) Sigurfi at Fáfnir lá á Gnita- Sg 41 % syster fann feira snemst at feir
heiþi Rml4 pr 2, hon (Sigrdrifa) sagfi i sal kvqmo Akv 161; fat f r á Odrún . .
at tveir konungar bQrfuz Sd 4 pr 1, ek at su m á r haffe miklar sotter Od2 2 ,
sagfak honum (Of ni) at ek stren gf ak heit kvamtat af finge es ver f a t frægern at
2
f a r í mót Sd 4 pr 10, sumir segja svá at 15 Jm sQk søtter Am95 ; hann h e y r f i at
feir dræpi hann (Sigurf) inni i rekju sinni Ofinn var f a r kominn Orm 54 pr 2, fugl
sofanda Br 20 pr 3, f ý f verskir menn segja . . haffi heyrt til at hans menn kqlluf u
svá at feir dræpi hann uti í skógi Br 20 vænstar konur f æ r er Hjqrvarfr konungr
pr 4, svá segir í Guþrúnarkviþu . . at atti HHv 12, hann heyrfi at igfur klQkufu
Sigurfr ok Gjúka synir heffi til fings riþit 20 á hrísinu Fm 31 pr 6; feir sá í loptinu
Br 20 pr 5, f a t segja allir einnig at feir at valkyrjur níu rifu HH II16 pr 3,
sviku hann i trygf Br 20 pr 7, mer Atle (ambótt) sá at Helgi reiþ til haugsins
f a t einne sagfe at hvárke lézk hQfn of HH II38 pr 2, (Sigurþr) sá at far lá
deila Sg 372, hon (Herkja) sagfi Atla at maf r Sd 5, sá hann at þat var kona Sd 6,
x
hon heffi sét f j o f r e k ok Gufrunu bæfi 25 sá þá sælboren át þeir sårt léko Am46 ,
saman Qþr HI2, mer . . Herkja sagfe at sea þat mættak at (Guþrún) sér né ynþet
it Þjófrekr und fake svæfef OþrIII2% Am544; s k i l þ i hann (SinfjQtli) at eitr
sagfak at (hjarto) kalfs være Am 782, var í (horninu) Sf9; þat s p y r r NíþQþr
segja fóro ærer jQrmonrekke at séner vqro . . at eiun Yølundr sat 1 UifdQlom Vkv 82,
2
segger und lijglmom Hm 19 ; (Atle) bof 30 hann (HjQrvarþr) spurþi at Sváfnir . . åtti
s e n d e , at kvæme bratt mågar Am 2% dóttur allra fegrsta HHv 5; v a r þ hann
Gufrun . . s e n d i mef runum o r f at feir (Þórr) þess v a r r at stóllinn fór undir
skyldu eigi koma Br 8; HjQrvarfr s v a r a r honum upp" undir ráfit FM 615; v a r þ k
at hann mundi fá lif Helga HHv 11 pr 1; fess v i s . . a t vélto mik i verfange Hir 13 4 ;
r q f omk fér, Loddfáfner! at f u rqþ nemer 35 y) nach den ausdrücken des meinens,
Hqv 1111B, jarlinn réj) at meyjar var vermutens, xiveifelns, für elitens, wollens,
synjat HHvlO, þat ræfk fér et fyrsta at wünschens, erwartens, nach denen at den
f ú viþ frændr fína vammalaust veser opt.. regiert: ek hins g e t . . at ykr tif>e
Sd22x, f a t r æ f k f é r annat at f ú eif ne vega Skm 24% fess geta menn at f a r
L6
sverer nema f anns saf r see Sd231, f a t 40 haß. verit Loki FM5 ; hitt ek h u g f a at
r æ f k f é r f r i f j a at f ú finge á deilet vif ek hafa mynda gef hennar alt ok gaman
heimska hale Sd 24% f a t ræf k f ér et átta Hqv 983, baugeif Ofenn hykk at unnet
at f u skalt vif illo sea Sd 32% f a t ræfk hafe Hqv 109% ofrmælge mikel hykk at
f é r et nionda at þú nQom bjarger Sd33% illa gete VmlO% hykk at (ormar) æ s k y l e \ _
5
f a t r æ f k f é r et tionda at f u truer aldre 45 meifs kvisto maa Orm 34 , hykk at orfner
vQrom vargdropa Sd 35% f a t ræfk f é r sé aller at einom mér Gr?n546, dauf
et ellipta at f ú vif illo seer Sd37% hann hykk at f i n mófer sé Hrbl 8, ulfe hæra
(Bikki) réf at Randvér . . skyldi taka hana hykk at f u øpa muner Hrbl 120B, hykk
(Svanhildi) Ohv 7; eif a skaltu mér á f r at f u ljuger Hrbl 125, ald ar ørlqg hykk
3
alla v i n n a . . at f u kveljat kvQn Vølundar 50 at hón (Gefjon) Q11 of vite Ls 21 , ørlQg
Vkv 35% f é r monk alz fess eif a vinna . . Frigg hykk at Q11 vite Ls 29% hykk at
at vif) Jjof mars sun f atke áttak Oþr III f é r fremr myne (tunga) ógótt of gala
3 3 ; ókynnes fess v á r fik enge mafr at Ls 31% hykk at (bgrn) héte Hreimr ok
51 73
-at at
aufgenommen: f a t kvaf> Helgi, þvíat hann megoþ? Ls 7% kiptiz hann (Loki) svá
grunafn um feigþ sina, ok þat at fylgjur hart viþ, at þaþan af skalf jQrþ q\\ Ls 65
hans hQfþu vitjat Heþins HHv 34 pr 2; pr 7, svá hefk studdan (Gastropne) at hann
vgl. f>viat. standa mon æ meþan Qld lifer Fjl23, ek
4) wenn (in conditionalsätxen, stets 5 bøte svá brest á golle, at feþr þinom fegre
mit dem opt.): heipt at meire verþr hQlþa fjykker Vkv 282, esat svá maþr hQr at þik
3
sunom, at þann hjalm hafe Fml9 , hveim af heste take né svá Qflogr at f)ik ne^an
verþr hqlþa hefnd léttare siþan til sátta, skjote Vkv 39 3 % (Heþinn) iþraþiz svá mjqk,
at sunr lif et Sg 12% betr hefþer þú, bróþer! at hann gekk á braut villistigu HHv 30
at f)ú i brynjo fører A/cv 17% fegenn lézk 10 pr 13, svá brå styrer stafntjQldom af, at
J)ó Hjalle, at hann fjqr þæge Am 595, mildinga menge vakþe HR 1272, vesattu
snótom Qllom sorgar minke, at tregróf f>at sva ør, at ein farer . . draughúsa til HH
of talet være Ohv 228; f) vi — at (unter I I 5 0 % þat (sverf)) var svá hvast, at . .
der bedingung — dass': f)vi es Qlþr bazt, tók i sundr lagþinn sem vatnit Rm 14
at aptr of heimter hverr sitt gef) gume 15 pr 4, verþat svá rik sk<?p, at Eegenn
Hqv 143; skyle mitt banorf) bera Fm 39 % svá sló
5) wenn auch (in einem concessivsatxe, sváran hendr sinar, at rammhugaþr reis
dessen vorderglied durch þó eingeleitet upp vif) bef) Sg 252, svá sló sváran sinar
wird): f>ó (mundak) selja (fjaþrham), at hendr, at kvqþo vif) kalkar i VQ Sg 293,
4
være ór silfre Þrk4 ; vgl. þót; ø/me þó: 20 VQro (runar) sva viltar, at vas vant at
Andhrimner lætr — Sæhrímne soþenn, ráþa Am 94, (bjQrn) hriste svá hramma,
fleska bast, at þat faer vito, viþ hvat at vit hrædd yrþem Am 162, (Guþrún)
einherjar alask Orm 183 r; sløngf)e svá silfre, at i sundr bruto baugar
6) indem, nämlich dass (der nebensatx Am43b, kostef) svá keppa, at kløkkve
3
mit at enthält nur eine nähere ausfüh- 25 Guþrún Am54 , nu 'rom sva særer, at
rung des im hauptsatx, gesagten): mondu matt sjalfr valda Am 56% slå hann (Guun-
of vinna verk halft viþ mik, at flotbrusa arr) svá kunne, at snóter gréto Am 622,
fester okkarn? Hym 272, ulf a døme hykkak (mont) vinna þess etke, at mér vel þykke
okr vesa, at vit mynem sjalfer of sakask Am 685, fannz i DanniQrk kvernsteinar
Hm 292; 30 tveir sva miklir, at engi var svá sterkr,
7) sodass (in consecutiv- und modal- at dregit gæti Ort 17. 18; svå sløngf)om
sätxen; im vordersatxe steht svá): fankak vit snuf)ga steine, . . at haler tóko Ort 124;
mildan mann eþa svá matargóþan, at svá kvam ek næst, at en nyta vas vig-
været þiggja þeget, eþa síns fear sváge drótt Q11 of vaken Hqv 992, fmt eitt es
2,4 35 sva matar, atþeimmenn of gefe ok hlaupe
[gjQflan], at leif) sé laun þegen Hqv 40
verþet maþr svá tryggr, at þesso true QIIO inn meþan þeir eta Fj 243, sitka svá sæl
Hqv 88% hón svá gører, at fm gaer eige at SevafjQllom . . at unak life HHII352,
þings né þjóþans måls Hqv 113% esat ma{>r svá kømsk meirr aptr móþor at vitja . .
svá góþr, at galle né fylge, né svá illr, at f)ú erfe at Q11 oss drekker Ohv 84;
at einoge duge Hqv 1328-4, svá ek gel, at 40 selten hat der vordersat% keine partikel:
ek ganga må Hqv 1493, flýgra hann (fleinn) Sigmundr var harþgQrr, at hvárki matti
svá stint, at ek stQþvegak Hqv 1503, honum eitr granda Sfll; fram heldoni
brinnra (salr) svá breitt, at ek liQnom f)vi þau missere, at at kQppom vit kendar )
2
bjargegak Hqv 152 % ek svá vinnk, at þær VQrom Ort 15 ; xuweilen ist svá im vor-
(túnriþor) villar fara sinna heimhama 45 dersatxe durch das demonstr. pron. ver-
Hqv 155 % svá ek rist ok i rúnom fák, at treten: hann er matnif)ingr så, at hann
sá gengr gume ok mæler vif) mik Hqv kvelr gesti sina Orm 19, su náttúra fylgþi
157% engi hundr var svá ólmr, at á hann kvernunum, at þat mólz á er sá mælti
mundi hlaupa Orm 24, var eldrinn svá fyrir er mól Ort 19; oft ist svá schon in
kominn, at feldrinn brann af Grimni Orm 50 den nebensatz übergetreten und steht
35y mune þína hykkak svá mikla vesa, at unmittelbar vor dem at, mit dem es
f)ú mér, seggr! ne seger Skm 52, hvi þegeþ dann meist %u svát xusammengexogen
ér svá, þrungen goþ! at ér mæla nó wurde (s. unter svá^;
77 át åtte 78
et åtta Vm 34 % þat ræf> ek þér et åtta auka (jok; norw. auka, fær. eyka,
Sd 321; pl. nom. HiminbjQrg ero en qtto aschwed. Ökia, adän. økæ, øgæ; got. aukan;
Orm 13 K vgl. das part. alts. ocan, ags. éacen u.
auga, n. (norw. auga, fær. eyga, aschwed. ahd. ouhhon) 1) vermehren: inf. samer
ögha, adän. øghæ; got. augo, ahd. ouga, 5 eige mér viþ sun Buþla ætt at auka Opr
alts. oga, ags. éage, afris. oge) ange: sg. 1128% eggjak yþr, jarlar! auka harm
ace. alt veitk, Ojjenn! hyar auga falt Vsp stórom vifs ens veglega Am 541; prs.
28% yeit hón Oþens auga folget í enorn ind. sg. 2. ef þú eykr orþe ((noch ein
mæra Mimes brunne Vsp 291; pl. nom. wort hinzufügst') ilt mont þér lengja
mQrg 'ro dags augo Hqv 812, hvi 'ro Qndótt 10 Am 374; prt. ind.pl. 3. ætter jóko Rp
augo Freyjo ? ßrk 27% riþoþo augo Rp 21 % 414; 2) kräftigen, verstärken: part.prt.
Qtol VQro augo sem yrmlinge Rp 344, ámon m. sg. nom. sá (Heimdallr) vas aukenn
ero augo orme þeim enom frána Vkv 181, jarkar megne Hdl 391 402; n. sg. nom.
hvQSS ero augo i fíagals þýjo HHII22; þat (full) vas of auket jarþar magne, sval-
gen. augna gamans fyser aptr fån (lies: 15 kQldom sæ ok sonardreyra Gpr II223;
flestan?) Fj 51; dat. (enn vare gestr) eyrom 3) erschiueren: part. prt. n. sg. acc. hvat's
hlýþer, en augom skoþar Hqv 7% upp ek manna J>at.. es hQfomk auket erfett sinne?
varp augom A11 valda sunar á þann enn Bdr 52; 4) übertreffen, überbieten: part.
heiþa himen Hrbl 51, þykkjomk ór augom prt. n. sg. acc. mi hefr enn auket þats áþan
eldr of brinna Þrk 27% visar augom á 20 frQgom Am 815; 5) part. prt. f . sg. nom.
oss Hdl 62; ór augom jarknasteina sende nú gengr BQþvildr barne auken (geschivän-
hann (sendak) . . kvqn Niþaþar Vkv 253 gert' Vkv 383.
37% óreiþom augom liteþ okr þineg Sd 2% Compositum des part. prt.: ramm-
brann Brynhilde . . eldr or augom Opr I aukenn.
25% þú værer þess verþost kvenna, at 25 aumlegr, adj. (norw. aumleg, schwed.
fyr augom f>ér Atla hjøggem Sg 322, sva ömlig; %ur etymol. vgl. Noreen, Ark. 6,
skaltu, Atle! augom fjarre, sem mont 313 fg.) elend, jämmerlich: f . sg. nom.
menjom verf>a Akv271; acc. kvam yggj- aumleg norn skópomk i árdaga, at skyldak
ungr åsa ok i augo leit Vsp 282, leit i i vatne vaþa Rm23, þeyge mon or fQr
augo Yggs barn i f > r q H y m 2 3 , SQto hjon, 30 aumleg vesa Sg 684.
SQOsk i augo Rp 27% (Helge) hvesser augo aur-glaser, m. (glan% des wassers',
sem hildingar HHI6% hefr Qtol augo d. i. gold: sg. gen. eire aurglases (der
Ylfinga man HH II 41, fornjósnar augo göttin des goldes', d. h. der frau (Sin-
fmrfo fira syner Sd 2 71, vasat hann i augo mara) Fj 284.
yf>r of glikr Sg363. 35 aurogr, adj. 1) wasserreich: m. sg. dat.
Composita: auga-bragþ; kvernar - auga. á sér ausask aurgom forse af veþe YalfQþor
auga-bragl*, n. 1) xwirikern mit den Vsp 273; 2) feucht: n. sg. dat. aurgo
augen (als xeichen des spottes), daher: bake þú mont æ vesa ok vaka vQrþr goþa
spott, gegenständ des spottes: sg. dat. at Ls483 (vgl. jedoch Bugge, Fkv401h, der
augabragþe verþr sås etke kann ok mef) 40 aurgo als qrgo, d.i. Qrþgo fasst).
snotrom sitr Hqv 5 % at augabragþe skala aurr, m. (nono. aur, fær. eyrur)
maþr annan hafa Hqv 301; 2) augen- 1) nass, wasser (Mhff DA I, 34): sg. dat.
blick: sg.nom. svá es auþr sem augabragþ hqr baþmr ausenn hvi ta aure Vsp 192;
Hqv 75*. 2) feuchte erde: sg. acc. kalla (jQvþ) aur
auk (als unbetonte partikel %u ok ge- 45 upregen Alv IO4; 3) kot: sg.nom. aurr
schwächt, s. d.) adv. (got. auk, alts. ok, vas á iljom Rp 103 (RMuch, H% 37, 419),
ags. éac, afris. ak, ahd. ouh) auch, viel- aurr etr iljar Ort 163; dat. hadd Svan-
mehr: monk auk meþ þér ambqtt vesa hildar aure trQddo undjoafótom Ghv 165.
ÍÞrk 202, morgen mér sagþer .. nu es auk Composita: aur-glaser, aur-vangr P .
aptann Am 76% skaltu auk, Guþvún! okr 50 aur - vangr, m. feuchtes gefilde: pl. gen.
grata báþa Hm IO3 (an diesen 3 stellen þeir (dvergar) es sótto fra salar steine aur-
hat die hs. oty; auk nær åpne skaltu, vanga sj(?t til jQrovalla Vsp 144. — Als
Óþenn! koma Hqv 97K name eines %iverges Vsp 134.
81 ausa auþogr 82
ausa (jós; norw. ausa, aschwed. ösa, vif>ar fjess's luta austr limar Sd 10*,
adän. øsæ) 1) giessen, begiessen: prt. ind. Qrkof)om at aufmo, unz vér austr kvQmom
pl. 3. jóþ ól Edda (Amma), jóso Vatne Am 92*.
Rp 71 211, svein ól Móþer . . jóso vatne Composita: austr -f<?r, austr-vegr.
Rp 342; part. prt. m. sg. nom. hQr baþmr 5 austr - fqr, f. reise nach osten, ostfahrt:
2
ausenn hvita aure Vsp 19 ; acc. ask veitk pl. dat. austrfyroin þínom skaltu aldrege
ausenn .. livi ta aure Vsp 19lWr; 2) übertr. segja seggjom frå Ls 601.
jmd. (å ehn) mit etw. (ehu) überschütten: austr-vegr, m. dass.: sg. dat. Þórr fór
prs. ind. sg. 2. hrópe ok róge ef fm eyss ór austr vegi Hrbl einl. 1, hann (fór r) var
á holl regen, á þér mono f>au þerra þat 10 i austrvegi Ls 4; pl. acc. á austrvega
Ls43; 3) schöpfen: part.prt. m.sg.acc. (ostwärts': upp ek J)ér verp ok á austr-
ek drykk of gat ens dýra mjaþar ausenn vega Ls 593.
Of)røre (geschöpft aus (?) 0.' HQV 140*; aust-skota, f. schöpfgefäss: sg.^dat.
4) ausask (sich ergiessen': inf. á sér einn mef) qrom ok austskoto bar (Jórr)
ausask aurgom forse af veþe Valfqþor 15 til bøjar brimsvin jQtons Hym 283.
Vsp27\ auJ)enn, part. prt. (eines verlorenen
austan, adv. (norw. austan, fær. eystan, redupl. verbums *auf)a; norw. auden, fær.
aschwed. östan, adän. østæn; alts. ahd. eyðeð, n., aschwed. ödhin; alts. odan, ags.
ostana, ags. éastan) von osten her: Q fellr éaden) was jmd (eigentl. durch die gunst
austan of eitrdala Vsp 36 \ Hrymr ekr 20 des schicksals) xufällt od. verliehen wird:
austan Vsp 50 \ kjóll ferr austan Vsp 51l n. sg. nom. heilla auþet verfjr f)ér af hjalm-
hss.j hvé sá jór heiter es austan dregr stQfom, ef fm sér þá fyrre fara Rm229;
3
nqtt of nýt regen? Vml3 , sá (Þórr) or gen. mér Atle f)at .. sagþe, at hvárke
hreysom mef) Hyme austan folkdrótt fara lézk hpfn of deila . . ok enge blut auþens
Hym 363, seg f>at i aptan .. at sé Ylfingar 25 fear Sg 37*.
austan komner HHI353, mon hregg auf)-fengr, adj. leicht xu erlangen:
austan Am 172, fyr austan, praep. c. acc. n. pl. nom. f)ess vænter mik at f)ér myne
ostioärts von: hyr fyr austan Elevága Qgn af uxa auf)feng vesa Hym 18*.
hundvíss Hymer Hym 51, reif) Oþenn fyr auþ-kendr, adj. (norw. aud-kjend, fær.
1
austan dyrr Bdr 4 , eld sék brinna fyr 30 eyð-kendur, aschwed. öf)-känder) leicht
austan borg Ort 19 \ xu erkennen: m. sg. nom. Sigurþr var
1. austr, m. (nortu. auster, fær. eystur) aufjkendr Grp 3; ji. sg. nom. mjqk es
das wasser das sich am boden eines fahr- auþkent þeims til Óf>ens koma salkynne
%euges sammelt, eigentl. (das auszu- at sea Orm9l 101.
schöpfende' (xu ausa): sg. dat. (Hlórriþe) 35 auþn, f. (norw. audn, vgl. aschwed.
vatt mef) austre upp lQgfáke Hym 282. öf)kn, adän. ødk; got. aujnda) ödes, unbe-
Vgl. aust-skota. bautes land; einöde, ivildnis: sg. dat.
2. austr, adv. (norw. aust, auster, fær. grey norna (die tvölfe) þaus gi'Qþog ero i
eystur, aschwed. öster, adän. østær; alts. áuþn of alen Hm 29*.
ahd. ostar) 1) im osten: austr sat en aldna 40 auþna, f. (norw. audn, fær. eyöna,
i Isarnviþe Vsp 401, ek vas austr ok j<?tna aschwed. öþna) schicksal: sg. dat. Qrkoþom
barþak (tjna varþak) Hrbl 65. 85, ek vas at auþno Am 92*.
austr ok vif> einhverja dømfmk Hrbl 90, auþogr, adj. (got. audags, alts. Ödag,
f>eir i Bolm austr borner vQro Arngrims ahd. otag, ags. éadig) reich: m. sg. nom.
syner ok Eyfuro Hdl 241, f>ær (norner) 45 auþogr J)óttomk es ek annan fann HQV 473,
austr ok vestr enda ÍQIO HHI41; 2) nach maþr es auþogr, annarr óauþogr HQV 743,
osten: þú (NjQrþr) vast austr heþan gisl auf)ogr verþa monk i andsvQrom ((es wird
of sendr at goþom Ls 341, annarr (hestr) mir nicht an antworten fehlen'), ef fm
10
austr und Aþilse . . hvarfaþe FM 12 , mælir til mart Ls 53; gen. óauþogr maþr
austr skreif) Egel I at Qlruno Vkv 61, littu 50 es til auþogs kømr mæle þarft eþa f)ege
nu austr, Hrimgerf)r! HHv 291, austr Vm 101; dat. eld sák upp brinna auf)gom
lyster oss leif) at kanna HHII6á berke manne fyrer HQV 703.
skal f)ær (limrunar) rista ok á barre Compositum: 6 - auþogr.
83 auþr áþr 84
1. anþr, m. (norw. aud in eigennamen, aþal, n. (norw. adel, aschwed. aþal in:
feer. eyður, aschwed. öþer; got. auþs, m. aþal-barn, aþal-fast u. a., adän. athæl in:
od. auþ, n. in: auda-hafts, alts. od, ags. athæl - bondæ, athæl - konæ u. a.; got. af)ál -
éad, n.) reichtum, bes. an gold: sg. nom. in eigennamen: Wrede 84; alts. aðal, ahd.
half r es auþr und hvQtom Hqv 59% svá 5 adal) art, natur, wesen, eigentümlichkeit:
es auþr sem augabragþ Hqv 753, auþr sg. nom. Fimbolfambe heiter sas fått kann
mon ørenn ef eflek svá víg meþ virþom segja, þat es ósnotrs af>al Hqv 102*; acc.
Grptø1; gen. kvgddo . . Sigmundar bur hefr fm þar bQrn of boret, ok hugþak f>at
auþs ok hringa Hundings syner HH 1112, args afjal Ls 23 % vitka like fórtu verþjóþ
auþs andvane ok alz gamans HHI1323;
10 yfer, ok hugþak þat args af)al Ls 24*.
dat. auþe betra þykker þat (manvit) í áþan, adv. (norw. aadan, fær. áöan,
ókunnom staþ Hqv 10% margr verf>r af aschwed. aþans, adän. adens) ehemals,
auþe of ape Hqv 742, gótt's at ráþa Rinar früher: Yggr áf)an hétk Grm 54L, monk
malme ok unande auf>e stýra Sg 16*, ein aptr fara þars áþan vask Sg 111, nu hefr
skalt ráþa auf>e Buþla Opr II273, 15 enn auket þats áþan fi'Qgom Am 815.
site
hann (Fróþe) á auþe 6rt53; acc. (æser) á-þekr, adj. an etw. anderes erinnernd;
auþ smíþoþo (schmiedeten goldene gerate' gleich, ähnlich: m.sg.acc. hapt så liggja
Vsp 73, auþ nam (Jarl) at skipta Rp 392, . . Loka áþekkjan Vsp 35 2R. Sijmons än-
f)ú mont finna Fáfnes bøle ok upp taka dert das überlieferte wort. mit Pfeiffer
auþ enn fagra Grp 132, auf) inplom Frof>a,20 (Altn. leseb. 86*) u. Mhff (DA V, 113) in
mQlom alsælan Ort 51. óþekkjan (s. ó-þekr); vgl. aber dagegen
Composita: auf)-rann, auf)-salr, auþ- FJ, Ark. 4, 31; Eddal. I, 115 u. Bj.
stafr. Magnus son Olsen, Timar it 15, 37.
2. auþr, adj. {norw. aud, fær. eyður; áþr, adv. u. conj. (norw. aader, fær.
got. auþs? auþeis?, alts. oöi, ags. éaðe, 25 áður) I. adv. 1) frühxeitig, bei xeiten:
éðe, ahd. odi) 1) öde, leer: m. pl. acc. áf)r Bors syner bjqþom of ypf)0 Vsp 4L
sale fundo auþa Vkv 53; 2) leicht (nur (Mhff, DA V, 91); 2) ehemals: Ale vas
in compositis). áf>r Qflgastr manna Hdl 14% (lézk hver-
Composita (zu 2): auþ-fengr, auþ- gæter) sinn dag dapran at deyja frå svinom,
kendr, auþ-veldr. 30 allre ørkosto es hann áf>r hafþe Am 58%
auþ-rann, n. reichgeschmücktes, glän- afkqr áþr þóttak Am 673; 3) vorher:
zendes haus: sg. gen. auf)rans f)ess mono sundr stqkk sula fyr sjón jQtons, en áf)r
of aldr hafa frett eina firar Fj 323. i tvau áss brotnaþe Hym 12*BA, eiþa
auþ-salr, m. reichgeschmückte, glän- skaltu mér áþr alla vinna . . at f)ii kveljat
zende halle: pl. dat. hverr (hon, d. i. 35 kvQn Yølundar Vkv 35% á sér þat illa, ef
MenglQþ) hér ræþr . . eign ok auþsQlom hQfþoþ áþr ráþet Am 412, brend mont á
Fj 7* 8*. båle ok bareþ áþr grjóte Am 82L, átte áþr
auþ-stafr, m. (goldstütze', (goldbaum% kappe (Guþmno) (vorher (ehe sie in Atles
poet. bezeichnung eines reichen mannes: haus kam) hatte ein held sie besessen'
40 Am 94*;
pl. dat. berjask's betra an brinna see inne II. conj. bevor, ehe, bis:
auþstQfom Sd 31*. a) c. ind. praes. vindeld, vargQld áþr verqld
auf) - veldr, adj. leicht tunlich: n. sg. steypesk Vsp 455, mæler Oþenn viþ Míms
nom. til gengu bæþi konur ok karlar at h(?foþ, áþr Surtar hann sefe of gleyper
hugga hana (Guþrúnu), en þat var eigi (vgl. BMuch, Hz 37, 417) Vsp 47% liQnd
auf)velt Br 20 pr 11. 45 of þværat (Yále) né hQfoþ kember, áþr á
á-yanr, adj. nur im n. sg. nom. in der bál of berr Baldrs andskota Bdr 11%
Verbindung mér es ávant ehs (mir fehlt monkak ganga áþr gumnar vakna HHv 23%
etwas': einnar Freyjo ávant þykkjomk monkak létta áþr lífshvatan eggleiks hvQtof)
Þrk 23\ aldre næmek Gpr II353; b) c. opt. praes.
ax, n. (norw. aks, fær. adän. aschwed. 50 gåtter allar áþr gange fram 'umb skoþask
ax; got. ahs, ags. éar, ahd. allir) ähre: skyle Hqv 1% eina dóttor berr AlfrQþoll
sg. nom. ax (tekr) vif) fjQlkynge Hqv áþr henne Fenrer fare Vm472, eyrinde
136 % ax óskoret Gpr II23 \ min viljak q11 vita áþr ek rif>a heim hef>an
85 áf>r bakke 86
Skm 392, segþu mér þat, Skirner! áþr þú hnófk hqfoþ af Hniflungom Ghv 12% (haler)
verper SQþle af mar Skm411, Ijósan ljá tii gota etke gørfjot heyrá, áþr halr hug-
skaltu i lúþr bera . . SinmQro at selja áþr fullr i horn of þaut Hm 18*, þær (Menja
hón SQm telesk vápn til vigs at lea Fj 30*, ok Fenja) mólu litla hriþ áþr niþr sukku
þú skalt, Hundingr! . . gefa svinom soþ r5 skip Ort 31; d) c. opt.prt. ørofe vetra,
áj>r sofa ganger HHII38*, grætr, goll- áþr være jQrþ of skqpoþ, þá vas Ber^elmer
vareþ! grimmom tcjrom . . áþr sofa ganger borenn Vm 291 35 % hvat mælte Oþenn,
HH II44*, skalk fyr vestan vindhjalms áþr á bål stige, sjal fr i eyra syne? Vm 54*,
bruar áþr Salgofner sigrþjóþ veke HH 11 ár valtívar veiþar nqmo . . áþr saþer yrþe
48% laug skal gørva þeims liþner 'o . . 10 Hym V, át Sifjar verr, áf>r sofagenge, . .
áþr i kisto fare Sd 34*, mona hQndom yxn två Hymes Hym 15*, áþr hann (Loki)
hvílþ vel gefa áþr fullmalet Fróþa þykke drykki, kvaddi hann ásuna Ls 10 pr 1,
Grt 17*; c) c. ind. prt. þó (Yále) æva þetta var áf>r Atli færi HHv 4 pr 1, þik
hendr né hqfof) kembþe áþr á bál of bar kvazk hilmer hitta vilja, áþr ítrborenn
Baldrs andskota Vsp 342, át ek í hvílþ 15 Qndo týnde HHv 37% sumer Gotþorme af
áþr ek heiman fór sildr ok hafra Hrbl 5, gera deildo, áþr þeir mætte . . á horskom
fórot lenge áþr lita nam aptr Oþens sunr hal hendr of leggja Br 4*, lenge huger
Hym 361, fórot lenge áþr liggja nam hafr deildosk, áþr of frægak folkvQrþ at gram
Hlórriþa Hym 38% vega þorþe (mér) sem Oþr II62, sjau hundroþ manna i sal gengo,
vikingar áþr hana Helge hqpto gørf>e HH 20 áþr kvæn konungs i ketel tøke Oþr III 7*,
II45, né vildak J>at at mik ver ætte, áþr þat nam at mæla . . sjá móþr konungr,
Gjúkungar riþo at garþe Sg 352, gollbrynjo áþr hann sylte Odl42, hón (Guþrún) hefr
smó (Brynhildr) . . áþr miþlaþesk mækes þriggja þjóþkonunga banorþ boret . . áþr
eggjom Sg472, gáfu (Gjúkungar) henni sylte Akv 46*, SQOsk til siþan áþr i sundr
(Guþrúnu) óminnisveig at drekka, áþr hon 25 hyrfe Am33x, gørJ>ot far festa áþr þeir
játti at giptaz Atla Br 5, sofa né mqttot frå hyrfe Am 34% épþe illþræle áþr ods
né of sakar døma áþr þeir SigvQrþ svelta of kende Am 592, gøddak (Svanhilde) golle
léto Gþr ifä~*)j kvqmo konungar fyr kné . . áþr hana gæfak Gotþjóþar til Qhv 162,
þrenner áþr hón sjQlf mik sótte at måle áþr létti kvæþinu, mólu þær (Fenja ok
Gpr 1125% hliþverþer hqrar borgar grind 30 Menja) her á hendr Fróþa Grt 25, hét
upp luko áþr i garþ riþom Gpr II372, (Fróþe) hváregre hvílþ né ynþe, áþr hann
hon (Borgný) mátti eigi fóþa bqrn áþr til heyrþe hljóm amhátta Grt2% vasa kyrr-
kom Oddrún Od 3, rengþe þær (rúnar) seta áþr Knue felle Grt 14*; — eige áþr
Tinge . . áþr hann fram selde Am 42, . . áþr (nieht früher . . als bis': kømk
átján, áþr fello, øfre þeir (Gjúkungar) urþo 35 eige áþr Kogheims á vit né RQþolsfjalla,
Am 49% máttegak bqlva bøtr of vinna áþr áþr hefnt hefek Hjqrvarþs sonar HHv 43l'*.
B.
bak, n. (norw. fær. aschwed. baker, m., steig á bak honum (Grana) Fm 44 pr 7;
adän. bak; alts. bac, ags. bæc, afris. bec, 2) die rückenfläche der hand: sg. dat. á
ahd. bah; vgl. Bugge, Beitr. 13, 185 fg.) horne skal þær (Qlrúnar) rista ok á handar
1) rücken: sg. dat. mQgr of læzk af mars 40 bake Sd 7*.
bake frøkn at hefna f<$or Grm 17*, maþr's Composita: bak-fall; hus-bak.
hér ute stigenn af mars bake Skm 15% Oþen bak-fall, n. das rücktoärtsfallen, die
8
knatte (hestr) á bake b e r a F M 1 0 U , mærr rückiuärtsbewegung des Oberkörpers beim
of lék (Erpr) á mars bake Hm 142, meis angestrengten rudern: dat. pl. beysto bak-
hefk á bake Hrbl 4, aurgo bake þú mont 45 fQllom {sie ruderten aus voller kraft'
æ vesa Ls 483, (loge) brinne per á bake Am 342.
Ls 65nú's blóþogr Qrn . . bana Sigmundar bakke, m. (norw. bakke, fær. bakki,
á bake ristenn Bm 262; acc. Sigurþr adän. banke, bakke, aschived. bakke; vgl.
87 bál bane 88
ags. bane, f . (hilgeV) steil aufragendes pflegte man, um ihnen den todeskampf
ufer: sg. ace. hverr (Hamall) læ tr fljota zu erleichtern, so zu legen, dass sie den
fley vij) bakka HEII51 6\ köpf gegen eine erhöhung lehnen konnten:
Compositum: ár - bakke, FJ briefl.; anders Boer zu Orettis s.
bål, n. (nomv. baal, feer. bål, aschwed. 5 c. 68, 7) Hdl 302.
bal, adän. bål; ags. bæl) Scheiterhaufen: band, n. (norw. fær. aschwed. adän.
sg. dat. brend mont á bále Am 82l; acc. band; alts. band, ahd. bant; vgl. ags. bend,
(Vále) á bål of bar (berr) Baldrs andskota got. bandi) 1) band, schnür: sg.acc. bjartr
Vsp 342 Bdr li4, áf>r (Baldr) á bal stige steinn á band dregenn Oþr II 73; 2) binde
Vm 54 % hverr mon . . Baldrs bana á bål 10 (zum verbinden von wunden): sg. gen.
vega? Bdr IO4; pl. nom. våra gQr bål bands kvaþ (Atle) f>Qrf ønga Am 852;
tvau Hir 1. 3) fessel: pl. dat. (ulfr) es i bQndom skal
Compositum: bál-fQr. bíþa ragna røkrs Ls 393, lauss Loke líþr
baldenn, adj. übermütig, trotzig: m. ór bQndom Bdr 14% haptr's nu i bQndom
sg.nom. (sw.) enn baldne jQtonn Vm323. 15 Akv 301; acc. ef mer fyrþar bera bQnd
baldr, m. (ags. bealdor) herr, fürst; at boglimom Hqv 1492; 4) der plur. dient
in: her-baldr. — Als eigenname eines zur bezeichnung der das weltall festi-
gottes Vsp 321 u. 'o. genden und erhaltenden gewalten, der
bald-riþe, m. tkuhner reiter% poet. götter: dat. at BQlverke þeir (hrímþursar)
bezeichnung eines helden: sg. dat. hjarta 2ö spurþo, ef hann være meþ bQndom komenn
. . ór brjóste skoret baldriþa (d. i. HQgna) Hqv 1084 (Myth. 1% 21; vgl. jedoch auch
Akv 222; pl. gen. Freyr es baztr allra Heinzel, Anz. f . d. alt. 12, 50 anm.).
baldriþa Ls37\ Composita: goll-band, vlg-band.
bál-fqr, f . die Überführung der leiche bandinge, m. gefesselter, gefangener:
zum Scheiterhaufen, begräbnis: pl. acc. 25 sg. acc. æ kveþa bandingja bifask Fm 74.
mon gråta þurrom tQrom Baldrs bane, m. (norw. adän. bane, fær.
bálfarar FM 518. aschwed. bani; alts. ahd. bano, ags. afris.
balkr, m (norw. bolk, fær. bólknr, bona) 1) mörder: sg. nom. bane Belja
aschwed. balker, adän. balk; ags. bæle; (Ereyr) Vsp 533 FM12b, Hrungnes bane
vgl. alts. ahd. balco) scheideioand; bei- 30 (d. i. MjQllner) Ls 63% Gotþorms bane
name eines helden: sg. nom. Gunnarr (SigvQrþr) QprH7% bane Fáfnes (SigvQrþr)
balkr Hdl 22 \ Od 164; tunga es hqíoþs bane Hqv 73%
ballr, adj. (norw. bald, fær. baldur, varþk bane þeira (Braga ok HQgna) HH
aschwed. balder, adän. bold; alts. ahd. II184; gen. reiþ Hrungnes bana (d.i.
bald, ags. beald; vgl. got. balþei, balþaba) 35 fors) Sd 153; dat. drepk þik Hrungnes
1) kühn: m. sg. nom. ræser . . ballr 1 bana Ls 61% hverr (hann) mon Baldre at
brynjo Hm 262; f. sg. nom. skyldak . . bana verþa Bdr 83 93, né brúþe minne at
val fella bqll i brynjo Sg 383; 2) ge- bana verþer Vkv 356, Jm hefr . . bréþr
fährlich, verderblich:' m. sg. nom. ballr J)inom at bana or{>et HHI382, þú mont
2
jQtonn Hym 17 ; n. pl. nom. bqll rqþ Hm 40 bQþom at bana verþa, Regen ok Fáfne
273; 3) verderben drohend: m.pl.nom. Orp li3, þú mont . . brynjo rista meþ
baller draumar Bdrl4. bana Fáfnes (d. i. mit dem Schwerte Or am)
Compositum: bald -riþe. Orp 15% bana Sigmundar (Hundinge) Bm
bana, (aþ; norw. bana; afris. bonia) 262, hann (Regenn) mon okr verþa bQþom
töten: inf. eige mák buþlungs niQnnom 45 at bana Fm 222, bana HQgna Od 72;
bana HHv 26\ acc. Baldrs bana (HQJ>) Bdr IO4, ísungs
bana-sár, n. (norw. bane-saar, fær. bana (HQþbrodd) HHI211, bana bróþor
bana-sár, aschwed. bana-sar, adän. bane- Ort 64; pl. nom. banar hlógo Hm 64;
sår) tötliche wunde: sg. acc. fekk . . Helgi dat. bréþr mono berjask ok at bQnom
banasár HHv 35 pr 1. 50 verþask Vsp 451; 2) tod, verderben: sg.
bana-þúfa, f . (todeshiigeV: sg. dat. nom. þat (goll) 's ykkarr beggja bane Bm
Baldr . . hné viþ banaþúfo {neigte sich 64, svá vas á visat, sem under være bane
auf den todeshügeV, d.h. starb (sterbende ykkarr beggja Am 124; gen. Atli skaut
89 banna barþr 90
spjóti fuglinn til bana HHv 5 pr 6, Loki dat. Baldre . . Óþens barne Vsp 322, barne
laust hann (Otr) meþ steini til bana Bm konungs Hqv 854, gengr BQþvildr barne
13, lagþi hon (Brynhildr) sik sverþi til auken Vkv 383, faþerne þats Buþle gaf
bana Gpr 125 pr 5, þá's Guþrúno grimt barne sino Sg 694; pl. nom. mær ok mQgr
of hjarta, es brøf)r hennar þér til bana 5 . . bQrn en blíþo viþ bana Hqgna Od 72,
ráþa Grp 512, her skyle enge Qþrom granda, bQrn Huna Akv 412, bgrn Gjúka Am 482;
til b^ls bua ne til bana orka Grt 62; gen. barna sifjar Ls 16 % vQn . . vættr vers
dat. skal goll .. brøfjroin tveim at bana ok barna Gpr 1222, barna veizt þinna
verþa Bm 52, j>ér verþa þeir baugar at ((weisst bescheid über deine kinder')
bana Fm 94 204, þeir mono þér baugar 10 Am 79L, barna þinna blóþe at blanda mér
at bana verþa Gpr 120% sennor ok Q1 drykkjo Am 802, Svanhilde . . es barna
hefr . . veret . . sumom at bana Sd 303, minna bazt fullhugþak Ghv 152; dat. alda
SigvQrþr . . es bréþr miner at bana urþo bQi nom Vsp 20 6 ; Gjúka . . b^rnom Hir 43,
Ghv IO4; acc. glaþr ok reifr skyle gumna Huna b^rnom Akv 29% blótt sem vilt
hverr unz sinn bíþr bana Hqv 154, sverþit 15 bQrnom Am 733; acc. segþu . . hvé så
stóþ i gegnum hann (Geirrøf)) ok fekk hann bQrn of gat enn baldne jQtonn Vm 32%
bana Grm 54 pr 6, ept bana Helga Grp hann (Agnarr) eir bQrn viþ gýge Grm 17,
152, es oss byrr gefennviþ bana sjalfan hann (hraunbue) bæþe galt bQrn sin fyrer
Bm 172, bana mont mér br^þra bøta aldrege Hym 39% hefr Jm þar bQrn of boret Ls
Am 68 4. 20 23% hefr så bQrn of boret Ls 33% bQrn
Composita: bana-sár, bana-þúfa, ban- ólo f>au (Þræll ok f i r ) Bp 12% bQrn ólo
orþ; bróþor-bane, ein-bane, fQþor- f>au (Karl ok Snor) Bp 24% hon (Borgný)
bane, hand - bane, Hundings - bane, mátti eigi fœþa bQrn Od 3, góþ bQrn
ráþ - bane. Guþrunar Hm214.
banna (aþ; norw. fær. aschwed. banna, 25 Composita: barn-teitr, barn-øska.
adän. bande; ahd. ags. bannan, afris. barn - teitr, adj. fröhlich wie ein
bonna, st. v.) verwehren, verhindern (eht): kind: m. sg. nom. bergbue barnteitr
prs. ind. sg. 3. bannar þat mange Am 733. Hym 2 %
Compositum: fyr - banna, barn-øska, f . kindheit, kindesalter:
ban-orþ, n. todesbotschaft, nur in der 30 sg. dat. ox Sigurþr þar upp i barnœsku
Verbindung b. ehs bera die todesbotschaft Sf 30, fár es hvatr, es hrøfask tekr, ef
bringen, den tod jmds anzeigen, d. h. i barnøsko es blauþr Fm 6% brá þá (Guþrún)
(da nach german, rechte — Wilda s. 159 barnøsko brøfra Am 741.
— der toter selbst zu dieser anzeige ver- barr, m. (norw. bar, n., aschwed. bar
pflichtet war) sich als urheber des todes 35 in: gran-bar; got. baris (gerste' in: bariz-
bekennen. Infolge dessen hat b. bera ge- eins, ags. bere) 1) die obersten (also
radezu die bedeutung ttöten' angenom- jüngsten) schösse od. triebe eines nadel-
men: sg. acc. verþat svá rik skQp, at baumes: sg. nom. hrørnar JÍQII SUS stendr
Regenn skyle mitt banorþ bera Fm 392, þorpe á, hlýrat henne bQrkr né barr Hqv
hón (Guþrún) hefr þriggja þjóþkonunga 40 502; 2) laub: sg. nom. hvi er gull kallat
banorþ boret Akv 464. barr Glasis eþa lauf hans? FM7L; dat.
båra, f . (norw. baara, feer. bara) be- á berke skal þær (limrúnar) rista ok á
3
wegtes wasser, wallende flut, woge: sg. barre viþar Sd IO ; 3) bäum (pars pro
nom. barþe bára viþ borþþile Gpr I61; toto): sg. nom. hvat þat barr heiter es
dat. fallande bQro Hqv 851; pl. nom. 46 breiþask of lQnd Q11 limar? Fj 133, vaxe
hana (Guþrúno) mono hefja hQvar bQror þér á baþnie barr! HHv 164; 4) poet.
til Jónakrs óþaltorfo Sg 613, hófomk né bezeichnung des getreides: sg. nom. (sáf>
1
drekþo liQvar bQror Ghv 133. heiter) barr meþ gojþom Alv 32 ; 5) speise,
barn, n. (norw. fær. aschwed. adän. nahrung: sg. dat. át IIQIO skær af hugens
barn;got. alts. ahd. barn, ags. bearn, afris. 50 barre (von der speise des raben', d. i.
bern) kind: sg. nom. þjóþans barn Hqv 15\ von der leiche HHI564.
Yggs barn (d.i. Þórr) Hym 23, Hilde- barþr, m. (ahd. bart, ags. beard, afris.
guj>r . . SVQVO barn ok Sækonungs Hdl 172; berd) bart; in: lang - barþr, Hár-barþr.
91 bast bájer 92
bast, n. {norw. fær. aschwed. adän. (s. Jiriczekj Heldens. I, 11 anm.), Jer
bast; ahd. bast, ags. bæst) bastseil: sg. býjr bróJer bauga rauja HHII34% bitt
dat. SQO Jeir Á baste bauga dregna Vkv 93, J u , SigvQiJr! bauga rauja Fm 40% bauga
c. art. gullhring Jann er hann (Ni JuJr) tók rauja burar Sigmundar Sg 39% bujo
af bastinu at Yoelundar Vkv 17 pr 2; acc. 6 Jeir Atla bauga rauja Od 19% bujom vit
nam (Þræil) . . bast at binda Bp 98. Jegnom bauga rauja 0 d 2 4 1 .
batna (aþ; norw. fær. aschwed. batna; Composita: baug-brote, baug-eijr,
got. batnan in: ga - batnan) besser werden: baug - vareJr; arm - baugr, val - baugr;
inf. bQls mon alz batna Vsp 622; prs. vgl. auch sløngvan - bauge.
opt. pl. 3. jQiiom Qllom óloþ batne Ohv 22 \ 10 baug-vareþr, part. prt. mit ringen ge-
bátr, m. (norw. baat, fær. bátur, aschwed. schmückt: f . sg. voc. brújr baugvarej
bater, adän. båd; entlehnt aus ags. båt: HHII 34*.
Bugge, Stud. 6; das echt nordische wort bautar - steinn, m. (zusammengez. aus
ist beit, s. d.) boot: sg. nom. c. art. var bautajar-steinn: Bugge, Fkv 394h; norw.
bátrinn hlajinn Sf 22; dat. Jeir reru tveir 15 baute-stein) stein der zum andenken an
á báti Orm 3, c. art. ró Ju hin gat bátenum! einen verstorbenen errichtet ist: pl. nom.
Hrbl 131. sjaldan bautarsteinar standa brauto nær,
baug*-brote, m. (ringbrecher\ poet. nema reise n i j r at n i j Hqv 723
bezeichnung eines freigebigen für sten: bautaþr, m. t schlägerf; kämpf er, held;
sg. dat. hykk at eigem ajrar syslor an meþ 20 in: bautar-steinn.
baugbrota bjór at drekka HHI184. baztr, s. betre.
baug-eiþr, m. eid der auf den heil, báþer, pron. num. (norw. baade, fær.
ring geschworen wird (vgl. Eyrb. 4, 7): báðir, aschwed. bajir, adän. bathæ; ahd.
sg. acc. baugeij OJenn hykk at unnet hafe beide, bede, alts. béðja, afris. béthe;
Hqv 1091. 25 vgl. got. bai, bajöjs, ags. bégen) beide:
baugr, m. (norw. baug; ahd. boug, ags. m. nom. bájer vit Skm IO4, vit bájer
béag) ring: sg. dat. bøta skal Jér Jat Já Skm 42% Frekar bájer Hdl 18% SinfjQtle
munda bauge ((mit einem handringe' ?) ok . . (der name fehlt) báju einnar konu
Hrbl 109, bøter Jér svá bauge Brage Ls bájir Sf4, Jeir bajer brøjr Fm 39 % Jeir
12% nam BQJ vildr bauge at hrósa Vkv 26s; 30 . . bájer . . hrafn . . ok Qrn Br 13 % blóje
acc. baug Jú gef (einen ring zum ver- i spor bájer rendoj Br 182, gylle bájer
schliessen einer pf orte) Hqv 135% ^ baug (hvelpar) Gpr II432, brøjr hennar bájer
. . þanns brendr vas m e j ungom OJens Akv 162; gen. bQl es beggja JIQ tunser
syne Skm 21% baug ek Jikkak Skm 22% beider (Tyrs u. Lokes) leid ist verlust%
(Jarl) hjó sundr baug (um die einzelnen 35 (wir haben beide einen Verlust zu be-
stücke unter die mannen zu verteilen) klagen' Ls 392, vas brójer beggja Jeira
Bp39% hann (Yølundr) BQjvildar baug Hdl 27% QIUIQI . . ykkor beggja HHv
of Jekker Vkv 18% gQngom baug sea! 33% ykkarr beggja bane Bm 6% bane
Vkv23% baug .. vårenn ulfs vQjom AkvS1; ykkarr beggja Am 124; dat. okr bqjom
4
pl. nom. raujer baugar HH1582, Jer verja 40 Ls9 Fm22% á endom bQjom Am 22%
Jeir baugar at bana Fm 94 20% Jeir mono spilla ætlak bQjom Am 731; acc. okr
Jeir baugar at bana verja Gpr 120% bája Skm 104 Hm 10% (Kostbera) kvadde
(Gujrun) sløngje svá silfre, at i sundr Já bája Am 62, góma bája Am 9 % (Atle)
5
hruto baugar Am 43 ; gen. spiller bauga ste of Já bája Am 64 % skar (Gujrun) á
2
Fm 323, bauga deile Od 192; dat. hverr 45 hals bája Am 74 ; f . nom. vitom bájar Jat
hefr Jik baugom boret (?) Alv 5% hveim Ort 224; dat. (fórr) hafji bro tit hrygginn
ero bekker baugom såner? Bdr 6% hQfJe í Jeim bájutn FM 6 22; acc. Jær bájar
skemra låte hann Jann enn hrimkalda HHv 5 pr 8, bájar ermar Sd 9; n. nom.
jQton ok af baugom bua Fm 382; acc. vit Freyr . . bæje ((Freyr und ich') Skm
x
(Karl ok SnQr) bauga deildo Bp 23% SQO 50 20% vit bæje Skm40 Sg678 Ghv 202;
Jeir á baste bauga dregna Vkv 9% bauga gen. eingadótter ykkor beggja Vkv 384;
talje alfa ljóje Vkv 12 % berr BQJ vildr acc. ek bæje veit tich kenne beide ge-
brújar minnar . . bauga rauja Vkv 197 schlechter, männer sowol wie frauen'
93 baþmr bekr 94
Hqv 90 \ bæþe . . bQrn sin Hym 39*, hon imper. sg. 2. (mit suff. pron.) beittu, Sig-
(Herkja) sagþi Atla, at hon hefþi sét vQrþr! enn blakka mar Ghvl9x; 2) den
fjóþrek ok Guþmnu bæþi saman Gpr III2, wagen mit Vorspann versehen: inf. vagn
okr bæþe Od 21*; báþer . . ok sowol . . at beita Oþr II 19*; 3) segeln, kreuzen
als auch: m. nom. báþer SigVQrþr ok 5 (KO, Efterl. skr. I, 239): prs. opt. sg. 3.
Sigmundr Gpr II 293; gen. jós ok arm- (sem) i byr óþom beite stjórnlauso (seil.
bauga mondu æ vesa beggja vanr Ls 132, skipe) Hqv 89*; prt. ind.pl. 3. þeir . .
drakk (Sigurþr) blóþ þeira beggja Regins beittu fyr bergsnQS nQkkura Rm 15 pr 2;
ok Fáfnis Fm 39 pr 2, vQn gengk vilja ok 4) übertr. gegen jmd (ehn) etw. (ehu) in
vers beggja Sg 93; dat. bqþom . . Regen l^amvendung bringen: inf.vildak eige vélom
ok Fáfne Orp li3; acc. þá Yea ok Yilja beita jQfra brúþe Orp 403, þik mon Atle
. . báþa Ls 26*, kunnak báþa Brodd ok illo beita Sg 5S \ hann (Atle) mon Gunnar
Hørve Hdl 228; n.nom. bæþe . . rauþer grande beita Gpr II328; prt. ind. sg. 3.
baugar ok en rikja m å r HH 158 \ brui laup (Jarl Rig) brQgþom beitte Rp462; pl. 2.
bæþe . . Sigorþar ok Gunnars Grp 41l, 15 vif konungs vélom beittoþ Grp 49*.
bæf>i konur ok karlar Br 20 pr 11; acc. 2. beita, f . (norw. beita, adän. bed;
bæf>e HQgna dóttor ok Hringstaþaffií J5# 8 . vgl. ags. båt, f . esca) köder: pl. acc. Yeorr
1. bajþmr, m. (got. bagms, ahd. boum, kvazk vilja á våg roa, ef ballr jQtonn
alts. bom, ags. béam, afris. båm) baum: beitor gæfe Hym 172, hverf til hjarþar . .
sg. nom. hqr baþmr Vsp 19 , baþmr (vas 20 beitor søkja Hym 182.
2
skapaþr) ór håre Orm 403; dat. heiþ- beite, n. (norw. beite, /br.beiti, aschwed.
vQnom helgom baþme Vsp 272, á baþme bete) grasgang, weide: sg. nom. beite
viþar þeims luta austr limar Sdl03B. (tekr) viþ bitsóttom Hqv 1368.
Compositum: hróþr-baþmr. beitr, adj. (norw. beitt; got. baitrs)
2. baþmr, m. (nono. adän. barm, fær. 25 beissend, schmerzend; in: sår-beitr, slíþr-
barmur, aschwed. barmber; got. barms, beitr.
ahd. alts. barm, ags. bearm) busen: sg. beiþa (dd; norw. beidast, fær. beiða,
dat. vaxe þér á baþme barr! HHvl6*; aschwed. beþa, adän. bethæs; got. baidjan,
acc. Yea ok Yilja léztu |>ér . . báþa í alts. bédian, ags. bædan, ahd. beiten)
baþm of teket Ls 26*. 30 1) nötigen, auffordern (ehn ehs): inf.
bein, n. (norw. fær. bein, aschwed. gakk at beiþa okkarn måla mQg Skml1;
adän. ben; ahd. bein, alts. afris. ben, prt. ind. sg. 3. reiþ á varge . . fljóþ eitt es
ags. bán) 1) knochen: pl. gen. drepk þik hann (Heþen) fylgjo beidde HHv 352,
Hrungnes bana, svát þér brotnar beina gråtande (Brynhildr) gørj>esk at segja þats
hvat Ls 61*; dat. ór beinom (vQro skQpoþ) 35 hlæjande hQlþa beidde Br 15*; part. prt.
bjQrg Vm212, bjQrg (vQro skQpoþ) ór beinom m. sg. nom. beiddr (genötigt, widerwillig')
Orm 403, á beinom yþrom (auf eurem fór ek heiman at biþja þin, Guþrún! Am
gebein' Sg 51l; 2) bein (crus): sg. dat. 87L; f.pl. nom. þær at lúþre leiddar VQro
3
vas skær skQkols skakr á beine Hym 38 . ok grjots grea gangs of beiddar Grt 22;
beine, m. (norw. beine, m., schwed. 40 2) jmd zu etw. (ehn ehs) veranlassen:
dial. beine, m., ben, n.) beiuirtung: sg. prt. ind. sg. 3. vætr . . es þik . . gráts of
nom. margs vas alz beine Am 81 (s. alz). , beidde Gpr 1223; 3) absol. begehren:
-beinn, adj. -(beinig, -füssig'; in: prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) nu hefr,
ber-beinn, hQ-beinn, gengel-beina. Griper! vel gQrt sem beiddak Grp 522;
beit, n. (ags. båt) schiff: sg. gen. i 45 4) beiþask für sich verlangen, begehren:
fQgrom . . beits stafne HHv 14*; pl. nom. prt. ind. sg. 2. hefr fm árnat þats þú æ
ór Stafnsnese beit prúþ skriþo ok buen beiddesk Am 822; sg. 3. beiddiz Reginn
2
golle HHI24 . — Vgl. bátr. at hafa fQjmrarf sinn Bm 11 pr 1; (Jormon-
1. beita (tt; norw. fær. beita, aschwed. rekr) beiddesk at b r Q n g o ( ? ) Hm202.
beta, adän. betæ; ags. bætan, ahd. beizen), 50 bekr, m. (norw. bekk, fær. bekkur,
causat. zu bita, daher eigentl. (beissen aschwed. bänker, adän. bænk; ahd. alts.
lassen': 1) das pferd auf das gebiss bano, ags. bene, afris. benk, bank, bonk)
beissen lassen, d.h. daspferd aufzäumen: bank: sg. dat. sat hann á bekk hqvom
95 bek-skrautoþr bera 96
Akv 24; acc. far þú á bekk jQtons Vm 19 \ ind. sg. 3. (húsgume) alm of bende Bþ 274;
biþja ykr . . at it á bekk kømef) Akv 33; pl. 3. (Jarle borner) hlífar bendo Bþ 433.
pl. nom. bekker baugom såner Bdr 63; 2. benda (nd; got. bandwjan) ein zeichen
gen. byþe þér (konor) . . til bekkja sinna geben, andeuten: prt. inf. hvat hyggr þú
Am 253; dat. qss es innar sitr . . bekkjom 5 brúþe bendo? Akv 81.
á Ls li4, þóttu fagrar seer brúþer bekkjom benja (aþ) verwunden: part.prt. m. sg.
á Sd 282, (kvam Knefrqþr) at bekkjom acc. brófjor minn hefr fm benjaþan Fm 253.
arengreypom Akv l4, ymr varþ á bekkjom ben-loge, m. (ioundenflamme', poet.
Akvél1; acc. brynjom (es) of bekke bezeichnung des schivertes: pl. dat. láteþ
strået Orm 94, QIIOIII qsorn þat skal inn 10 enge mann epter sitja es benlogom bregþa
koma Æges bekke á Grm 454, standeþ kunne HHI535.
upp, jotnar! ok straeþ bekke frk 222, ben-vqndr, m. (wundengerte7, poet.
bekke breiþa nú skal brúþr meþ mer Alv 1 \ bezeichnung des schwertes: sg. acc. ben-
(teiner) b o r n e r t bekke GþrII414, (q) VQnd . . brugþenn golle Br 20 K
þeystesk of bekke Am242. 15 1. bera, f. bärin: sg.gen. gekk (Yølundr)
Composita: bek - skrautoþr, bek - sømr. brunnar bero hold steikja Vkv li3.
bek - skrautoþr, m. jmd der der bank 2. bera (bar; norw. fær. bera, aschwed.
zur zier de (skraut) gereicht, ir on. s. v. a. bära, adän. bæræ; got. bairan, alts. ags.
faullenzer: sg. voc. bekskrautoþr Brage! ahd. beran, afris. bera) 1) tragen: inf.
Ls 152. 20 ut af hans (viþar) aldne skal á eld bera
bek-sømr, adj. die bank zierend: m. Fj 16l, ljósan ljå skaltu i lúþr bera Fj 301,
pl. acc. boga beksgfma Akv l4. f>egn knátte Blakr bera FM IO8, Blóþog-
bel gr, m. (norw. belg, aschwed. bälgher, hófe hét hestr es bera kv^þo Qflgan Atriþa
adän. bælge; got. balgs, ahd. balg, ags. FM 1011; prs.ind. sg. 3. berr sér i fjQþrom
bælg) 1) die haut eines menschen oder 25 . . NiþhQggr nae Vsp 663, mar . . es J)ik
tieres: sg. acc. æsir.. flógu belg af otrinum of myrkvan berr visan vafrloga Skm 9 \
Bm 13; pl. acc. belge blóþe stokna Vkv (Våle) á bål of berr Baldrs andskota
362; 2) ledersack, lederbeutel: sg. dat. Bdr 114, berr B^þvildr brúþar minnar . .
opt or skQrpom belg skilen orþ koma (caus bauga raujja Vkv 19&; pl. 3. bera þeir
vertrocknetem beutetd.h. aus dem runz- 30 (Fitjungs syner) vánarvgl Hqv 752; prs.
ligen mundé eines alten mannes) Hqv opt. sg. 3. mar . . þanns mik of myrkvan
1336, opt ór belg orþgom bQll rqf> koma bere visan vafrloga Skm 81; imper. sg. 2.
Hm 273; acc. bgl vant fm . . es f u þann móþor orþ ber þú, niQgr! heþan Gg l6l;
belg leyster (dass du den sack (d.h. den prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) Ægeshjalm
mund) öffnetest' Hm 272. 35 bark of alda sunom Fm 161; sg. 3. (Våle)
Compositum: otr - belgr. á bål of bar Baldrs andskota Vsp 342,
bella (ld; norw. bella, adän. bældæ; got. bar (Þórr) til bøjar brimsvin jqtons Hym
balþjan, ahd. balden, alts. beldian) zu 284, bar (fræll) heim . . hris gerstan dag
stande bringen, aus führen (ehu): imper. Bp 94, bann sjálfr (Niþuþr) bar sverþit
pl. 2. belleþ þvi bragþe Am 554; prs. 40 Vkv 17 pr 2, Sigmundr bar hann (Sin-
ind.sg.3. liggjande lyge of beller t kommt fj^tla) langar leiþir i fangi sér Sf 18;
mit lügen, zu tage' frk 94; inf. glaume pl. 3. á seyþe . . b^ro (þjór) Hym 152;
bella Fröhlichkeit äussern(froh sein' prt. opt. sg. 1. (mit suff. pron.) h$fof) þitt
Gßr II 30 K bærak i hende mér Ls 143; part. prt. m.
ben, f . (norw. fcer. adän. ben, aschwed. 45 sg. dat. bornom viþe (mit zusammen-
bän; got. banja, ags. ben; vgl. alts. beni- getragenen hölzern' (FJI,117) Hqv 993;
wunda) wunde: pl.gen. (Atle) kende brått acc. sékka ek f>ann (mæke) Vølunde til
benja Am 852; dat. skorþom vit skQrpom smiþjo borenn Vkv 195; pl. nom. (teinar)
geirom blóþ ór benjom Grt 154; acc. þót borner á bekke Gþr II414; n. sg. acc.
mér á bijóste benjar lite HHII454. 50 lét hame våra hugfullr konungr . . und
Composita: ben-loge, ben-vQndr. eik boret Hir 72; forttragen: inf. bera
1. benda (nd; norw. fær. benda, aschwed. varþ þann sif>an Am 472; davon tragen:
bända, adän. bende) biegen, runden: prt prt. ind. pl. 1. lægra hlut lenge bqrom
97 bera bera 98
(haben lange zeit das kürzere sir oh ge- nema okr være bQþom boret Ls 9*; acc.
zogen' HHII24*; besitzen: inf. hann hón (Guþrún) hefr þriggja þjóþkonunga
4
(Atle) mon . . æ bera afl et meira Sg 33 banorf) boret Akv 46* (s. banorþ); b. f r a m
(vgl. Bj. Magnússon Olsen, Ark. 9, 231); herbeibringhi: imper. pl. 2. bereþ hnosser
b. f j a r r e forttragen:part.prt. m. sg.nóm. 5 fram Hunkonunga Ohv 63; b. inn hinein-
sá's mér fránn mæker æ fjarre borenn bringen : imper. pl. 2. bereþ inn hamar
Vkv 19*; b. f r a m auftragen: part.prt. b i i f e at vigja ßrk 302; b. eht mef>
n. sg. nom. (vas) fyr jqtna q1 fram boret tveimr zwischen zwei etw. bringen: inf.
frk 24*; b. s a m a n zusammentragen : þú kunner aldrege bera tilt meþ tveim
prs. ind. sg. 3. (Regenn) berr af reiþe rqng 10 ^ konntest nie zwischen zweien einen ver-
orj) saman (sammelt falsche beschul- gleich zustande brmgen' Ls 382; prt.
digungen' Fm 333; prt. ind. sg. 2. bart ind. sg. 3. (Oþenn) meþ sifjungom sakrúnar
skrqk saman (brachtest lügen zusammen', bar (entzweite die verwandten' HHII33*;
t machtest ein lüg eng ewebe' EH 1392; b. ofan herabbringen: inf. arnar orf> hann
b. u p p vortragen, aufzählen: part.prt. 15 (RatatQskr) skal ofan bera Orm 323;
f. pl. acc. lát . . upp bornar ætter manna unpers. bar sokn s a m a n (es erhob sich
Hdl 112; b. u t hinaustragen: prt. ind. streit' HHII93;
sg. 3. er munnlaugin var full, bar hon 3) ziehen: part.prt. m. sg. acc. blóþgan
(Sigyn) ut eitrit Ls 65 pr 6, Sigmundr bar hugþak mæke borenn ór serk þinomAm22 1 ;
líkit út á skipit Sf 21; 20 4) emporheben: part. prt. m. sg. nom.
2) brmgen: inf. gekk algollen fram . . hæstr borenn hverjom jqfre (hoch erhaben
bera bjórveig syne Hym 8*, verþat svá über jeden für sten' Orp 72 (anders Paul,
rík skop, at Regenn skyle mitt banorf) Princ.2135);
2
bera Fm 39 (s. banorþ), skævaþe f>á en 5) jmd (ehn) mit etw. (ehu) begaben
skírleita . . veigar þeim at bera Akv 382, 25 od. ausstatten: part. prt. n. sg. acc. hverr
ÍQ kant, fostra! . . ungo vife andspj^ll hefr þik baugom boret? Alv 5* (vgl. jedoch
bera (vermagst nicht tröstende worte zu Zz 29, 49 ff.); m. sg. nom. Yggdrasell
sagen' Oþr 1113; prs. ind. sg. 3. (mit hqr, borenn, heilagr, hvita aure (der hohe,
negat.) byrþe betre berrat maþr brauto at, heilige, mit glänzendem nass begabte Y.'
an sé manvit miket Hqv IO1 li1; pj,. 3. 30 Vsp 192 U;
þær (valkyijor) bera einherj om Q1 Orm 6) jmd (ehn) durch etw. (ehu) über-
36 6 , ef mér fyrþar bera bQnd at boglimom wältigen: inf. marggollen mær mér þótte
tmir fesseln an die glieder legen'\Hqv afle bera t schien mir an kraft überlegen
1493; opt. sg. 1. (mit suff. pron.) f>ót ek zu sein' (das objekt fehlt) HHv 263;
3
á lopt berak (feid) Orm 1 ; pl. 3. Hrist 35 prt. ind. sg. 3. bar hann hana bjóre Vkv
ok Mist viljak at mér horn bere Orm 361 ; 291; part. prt. f. sg.nom. hér liggr Borgný
imper. sg. 2. ber minnesQl minom geite! of boren verkjom Od 43;
3
Hdl 46 \ ber Óttare bjór at hende Hdl\50 ; 7) jmd (af ehm) übertreffen: prt. ind.
prt. ind. sg. 3. bar (Edda) meirr ajt þat sg. 3. svá bar Helge af hildingom, sem
miþra skutla ,brachte ferner noch (speisen) 40 itrskapaþr askr af þyrne HHII3 71;
auf die mitte der tische' Rp 43, bar (BQ{)- 8) gebären: prs. ind. sg. 2. eina dóttor
vildr) hann (baug) Yølunde es brotet hafþe berr Alfrqþoll Vm 47L, Rindr berr Yála i
Vkv 273 (pap.hss.), at erfinu bar Borg- vestrsQlom Bdr li1; prt. ind. sg. 3. hann
hildr Q1 Sf 7, hon tók eitr mikit horn fult (Heimdall) Gjalp of bar, hann Greip of
ok bar SinfjQtla Sf 8, Borghildr bar annat 45 bar, bar hann Eistla ok Eyrgjafa, hann
horn Sinfjotla Sf 13, et þriþja sinn bar bar Ulfrun ok Angeyja, Imjþr ok Atla ok
hon honum hornit Sfl5; pl. 3. bqro . . Isarnsaxa Hdl 38^; pl. 3. nio bqro þann
heilan (kalk) fyr Hyme Hym 30*, bqro . . jptna meyjar Hdl 373; part. prt. m.
þat (hjarta) fyr Gunnar Akv 23* 25*, bqro sg. nom. Baldrs bróþer vas of borenn
mjQj) mærar A?n81; part. prt. m. sg. nom. 50 snimma Vsp 333, ørofe vetra . . vas Ber-
ef þér fjQtorr verþr borenn at boglimom gelmer borenn Vm292352, estattu til brúþar
2
teine fessel an die glieder gelegt' Og IO ; borenn (für die braut geschaffen' Alv 2*,
n, sg nom. qlve bergja léztu eige mundo, fm est, Ottarr! borenn Innsteine Hdl 12
Gering, Edda -"Wörterbuch.
4
99 ber-beinn berja 100
9
Haraldr hildetQnn borenn Hrøreke Hdl29 \ rótom . . vas Gleipner gQrr FM 8 , jQtna
varf einn borenn í árdaga jEdl 3 7 \ varf brufer . . es til bjargs gengo Hrbl 66;
einn borenn Qllom meire Hdl 40 \ bverjo dat. hann (Hati) sat á bergi nQkkuru
estu nú bqlve borenn? Og 22, hverjom estu, HHv 11 pr 5, ei|>a . . of s varf a . . at
sveinn! of borenn? Fj61Fml1, SigVQrfr 6 Sigtýs berge Akv 32*, karl af berge (v.l.
3
heitek borenn Sigmunde Grp 3 , emka ek bjarge) Rm 18*, Gran mars synir sátu á
mef bleyf e borenn Sd 212, f y k k e r f ú m e f bjargi nQkkuru HH II16 pr 5, á bjarge
bleyfe borenn Sd 252, Atle . . of borenn stóf (Hroptr) Sd 141, c. art. maf r einn
B
Bufla Gþr 124* Sg 55 , svqfom ok unfom stóþ á berginu Rml5 pr 3; acc. c. art.
Í sæing einne, sem brófer minn of borenn 10 Gufmundr . . reif á njósn á bergit vif
2
være Hir 12 , f á var Kristi* borinn Ort 8; hQfnina HHII16 pr 7; pl. nom. ór beinom
pl. nom. upp oxo f a r Jarle borner Rþ 432, (vqro skQpof) bjQrg Vm 212, bjQrg (vQro
feir i Bolm austr borner vqro Arngríms skQpof) ór beinom Orm 40*, bjQrg ok
syner ok Eyfuro Hdl 24\ aller borner brim veitk at brinna skolo Grm 38*,
jQrmonreke Hdl 252; acc. ek man jQtna 15 bjQrg brotnofo Þrk21*, vas at heyra . .
år of borna Vsp 21; f. sg. nom. NQtt vas sem bjQrg vif brim brotna munde HR
NQrve boren Vm 252, Hlafguf r ok HervQr 129 *.
boren vas H1QJ)VÓ Vkv 16Brynhildr .. Composita: b e r g - b u e , berg-daner,
of boren Buþla Sg 152, hón's æ boren bergs-nQS, berg-rise, berg-skQr;
6vilja til Sg 455, þar's m å r boren Sg 54*, 20 grjót-bjarg, set-berg, vegg-berg.
J>u vast, Brynhildr! . . heille versto i heim berg - búe, m. bergbewoliner (poet. be-
boren Hir 42, Guþrún Gjúka boren Hm 26; Zeichnung der riesen): sg. nom. bergbue
acc. f r y s var brendo f r y s var borna (Göll- barnteitr (d.i. Æger) Hym21.
veigo) Vsp 21*; pl. nom. fylgþak fér á berg-daner, m.pl. bergbewohner (poet.
fjQrgynjo, sem vit brøfrom tveim of bornar 25 bexeichnung der riesen): gen. brjótr berg-
værem Od 10*, feim (brøfrom bergrisa) dana (d.i. f ó r r ) Hym 182.
erom bornar Grt 9*; n. sg. acc. hefr f ú 1. berge, n. (bergender ort', in: her-
f a r bQrn of boret Ls 235, hefr så bQrn of berge.
boret Ls 33*, haffe Helga . . Borghildr 2. berge, n. teil eines berges; i?i: for-
boret HHI1*; 30 berge.
9) berask sich auftragen: prt. ind. sg. 3. bergja (gf; norw. bergja; ags. beorgan,
sjálft barz f a r Q1 Ls 11; sich erheben: byrgan) gemessen (ehu): inf. Q1 ve bergja
prt. ind.pl. 3. bQrosk róg mille {es wurden Ls 9*, drott mon bergja (seil. hvitingom)
gegenseitige beschuldigungen erhoben' Gßr II 44*.
Am 91*. 35 berg 1 -rise, m. bergbewohnender riese:
Composita, a) des part. praes.: seif- pl. gen. brøfr bergrisa Grt 9*, mær berg-
berande, skil-berande-, b) des part. risa Grt 10*, bergrisa brufr Ort 241.
prt.: å-borenn, aptr-borenn, endr- berg-skor, f . (norw. fær. berg-skor,
borenn, góf-borenn, hers-borenn, aschwed. biärgh-skora) felsenkluft: pl.
LIQLF-borenn, itr-borenn, konung- 40 acc. mont . . bergskorar brattar klifa
borenn, ná-borenn, ó- borenn, sundr- HR II 252.
borenn, sæl - borenn, vel - borenn. bergs - nqs (oder berg - snQS ? - s. Bugge
ber-beinn, adj. (vgl. aschiued. bar- %. st.) f . (norw. berg-nos, bergs-nos) vor-
benafer) barfiissig: m. sg. nom. berbeinn gébirge: sg. acc. feir . . beittu fyr bergs-
f ú stendr Hrbl 11. 45 nQS nQkkura Rm 15 pr 2.
ber-Q all, n. bärenfell: sg. dat. sat á ber - harfr, adj. streitbar wie ein bär,
berfjalle . . alfa ljófe Vkv 12\ bärenkühn: m.pl. acc. hon (Gufrun) æva
berg1, bjarg, n.(norw. berg, fær. berg, grét brøfr sina berharfa Akv 41*.
björg, aschwed. biärgh, adän. biærgh, berja (barfa; norw. fær. beija, aschwed.
biærg; alts. ahd. berg, ags. beorg, beorh, 50 bäria,adän.bæriæ; ahd.beijan) 1)schlagen:
m., vgl. got. bairgahei) berg, feisen: sg. prt. ind. sg. 3. barfe båra vif borffile Gþr
nom. segfu mér fat hvat f a t bjarg 16\ Fáfnir barf i hQffi (schlug mit
heiter Fj 35*; gen. or bergs (v. 1. bjargs) dem köpfe1, {schüttelte den köpf Fm 7;
101 bern ska betre 102
pl- S, gijóte þeir mik bQrþo tschlugen beste-sime, m. bastseil: sg. acc. hverer
(warfen) mich mit steinen' Hrbl 87; 'o jQfrar J>eir es á lQgþo bestesima ok mik
part. prt. f . sg. nom. brend mont á bale ok bundo? Vkv 142.
bareþ áþr grjóte ((gesteinigt') Am 821; betr, adv. compar. (norw. beter, fær.
b. á ehm auf jmd losschlagen: prt. ind. 5 betur, aschwed. bäter, adän. bætær, beder;
sg. 2. klæke vantu þá, Þórr! es þú á konom alts. bat, ags. bet, ahd. baz) besser: hann
barþer Hrbl 101; (Konr) vif> Eig Jarl runar deilde, brQgþom
2) erschlagen, töten: inf. megot tveir beitte ok betr kunne Bß46% bar hann
menn einer tio hundroþ Gotna binda eþa hana bjóre, þvít hann betr kunne Vkv 291,
berja Hm 238; prs. ind. sg. 3. H$J>r berr 10 betr semþe þér borþa at retja heidr an
hQvan hróþrbaþm þinig (d. i. 1 hel: vgl. vitja vers annarrar Hir 1% betr hefþer þú,
drepa i hel, vega á bål) Bdr 91; prt. ind. bróþer! at þú i brynjo fører Akv 17 \ orþ
sg. 1. (mit su ff. pron.) j<?tna barþak brúþer kvaþ þá Vinge þats betr án være Am 35*.
bQlvisar Hrbl 65, brúþer berserkja barþak betre, adj. co?npar. (norw. betre, fær.
í Hlóseyjo Hrbl 99; 15 betri, aschwed. bätre, adän. bætræ, bedre;
3) beijask a) um sich schlagen: prt. got. batiza, alts. betera, ags. betra, afris.
ind. sg. 3. barþesk bolr, vas á braut hQfoþ betre, ahd. bezziro) der bessere: m. sg.
HHII 19*; b) sich mit jmd schlagen, nom. blindr es betre an brendr sé Hqv
kämpfen: inf. bréþr mono beijask Vsp 71% sunr es betre þót sé siþ of alenn
45% mundo einherjar aller berjask . . of 20 Hqv 72% opt enn betre bilar |>ás enn verre
sakar þínar HHI 40% segþu mér þat . . vegr Hqv 124% meis hefk á bake, verþra
hver bQzt ero, ef berjask skal, heill at matr enn betre Hrbl 4, ek bøte svá^brest
sverþa svipon Bm 19% berjask 's betra á golle, at (baugr) fef>r þínom fegre þykker
an brinna see inne auþstQfom Sd 313; ok méþr þínne miklo betre Vkv 28% hugr
prt. ind.pl. 2. bqrþozk bréþr unger Am9P; 25 es betre an sé hjqrs megeiiFm28% einn
pl. 3. ey vas Helge . . fyrstr i folke þars f)ótte jþar Qllom betre vikingr Dana Hir 11%
firar bQrþosk HH 155*, tveir konungar einn er minn (skjQldr) betre an sé allra
bQrþuz Sd 4 pr 2, bQrþosk Sigarr ok Huna Akv 76, opt vas så leikr betre þás
Siggeirr suþr á Five Oþr II171; part. þan lint skyldo optarr umb faþmask Akv
prt. n. sg. acc. Helgi . . hafþi bariz viþ 30 43% einn vas mér SigvQrþr Qllom betre
Hundings sonu HHII 12 pr 6. Ohv 108; acc. s a l . . golle betra Vsp 642r,
bernska, f . (norw. barnska, adän. fannk húsguma hverge in betra, en hús-
barnske) kindheit: sg. dat. bern sku Fm 6* freyjo hverge verre OþrI98; pl. nom.
(v. 1). koster 'o betre heidr an at kløkkva sé
1. *berr, m. (vgl. ahd. bero, ags. bera) 35 Skm 131; f . sg. nom. ein's mér Brynhildr
bär; in: b e r - f j all, ber-harþr, ber-serkr. Qllom betre Sg 15l; acc. byrþe betre
Vgl. bera, f . berrat maþr brauto at an sé manvit miket
2. berr, adj. (norw. berr, feer. berur, Hqv IO1 li1; n. sg. nom>. auþe betra þykker
aschwed. adän. bar; ahd. alts. bar, ags. þat (manvit) i ókunnom sta]> Hqv 10% bu
bær) nackt, entblössi; deutlich, offen: 40 es betra þót litet sé Hqv 361 37% þót
n. sg. acc. bert ek nu mæle Hqv 90% nam tvær geitr eige ok taugreptan sal, þat es
hón svá bert(?) umb at mælask Sg 6*. þó betra an bøn Hqv 36% betra es lifþom
Compositum: ber - beinn. an sé ólifþom Hqv 70% alt es betra an
ber-serkr, m. (norw. ber-serk, fær. sé brigþom at vesa Hqv 123% betra es
ber-serkur) eigentl. (bärenkleid', Bären- 45 óbeþet an sé of blotet Hqv 145% betra es
haut', bezeichnung eines mannes dem ósent an sé ofsoet Hqv 145% alt es betra
man die fähigkeit zuschrieb sich in einen es einn of kann Hqv 163% eitt es þeira
bären zu verwandeln, dann eines wilden (sverþa) Qllom betra HHv 88, hvQtom 's
kriegers überhaupt: pl.gen. brúþer ber- betra an sé óhvQtom Fm 29% glQþom 's
sérkja barþak i Hléseyjo Hrbl 99, braukon 50 betra an sé glúpnanda Fm 29*, ganga 's
berserkja Hdl 24*. betra an gi sta see Sd 263, berjask 's betra
beste, n. (norw. beste) collect, zu bast, an brinna see inne auþstQfom Sd 31 %
in: beste-sime. þóttomk QIIO betra ef léte mik lif© tyna
4*
103 beygja binda 104
4
OJßr II 132; pl. acc. eins drykkjar þú skalt bej) Sg 59 , vit bæþe beþ einn stigom
aldrege betre gjgld geta Orm 3 4 ; superl. Sg 67s, gekk ek á beþ . . þriþja sinne
baztr (jünger beztr, so gewöhnlich die þjóþkonunge Ohv 1 4 p l . (ebenfalls nur
hss.; norw. best, fær. bestur, aschwed. ein einzelnes bett bezeichnend) dat. Billings
bäzter, adän. bedste; got. batists, alts. mey ek fann beþjom á sólhvita sofa Hqv
bezt, best, ags. betest, betst, afris. best, 96% grey eitt ek þá fann ennar góþo kono
ahd. bezzist) der beste: m.sg.nom. eldr bundet beþjom á HqvlOO4, hón beþjom
es baztr meþ ýta sunom Hqv 68hesta (beþ R) brodde gaf blóþ at drekka Akv 44%
baztr þykker hann (Skinfaxe) meþ Hreiþ- saztu á beþjom (beþ Ii) Hm 64; 2) ufer,
gotom Vm 12 a ; Freyr es baztr allra baldriþa > strand: pl. dat. sofa ek né mákat sævar
Ls37% yas kalfr soþenn kråsa baztr Rp beþjom á fogls jarme fyrer FM2ÍG.
45 18% Hake vas Hveþno hóte baztr suna Composita: beþ - mál; hvil - beþr, orm -
Hdl28x, buþlungr sås vas baztr und sólo beþr.
HHv 392, HjQrvarþs sonar es buþlungr vas bifask (fþ; norw. biva, aschwed. beva,
baztr und sólo HHv 434, buþlungr sås vas dän. bæve; alts. bibon, ags. beofian, ahd.
baztr i heime HH II284; voc. (sw.) þræll bibén) beben, zittern: inf. Lýr hann (salr)
minn enn bazte! Vkv 412; acc. bqþo heiter, en hann lenge mon á brods odde
(norner) fylke . . buþlunga baztan þykkja bifask Fj 322, æ kveþa bandingja bifask
HHI24 minn veitk mar baztan Akv 73; Fm 74; prs. ind. sg. 3. jQrþ bifask Skm
f . pl. nom. hverjo ero baztar . . heiller? 1 14% mjQk (litt) bifask (hjarta) es á bjóþe
Bm 193 (v. 1.); n. sg. nom. því es Qlþr liggr Akv 244 264; prt. ind. sg. 3. allr
bazt at aptr of heimter hverr sitt geþ åsa salr under bifþesk frk 122, bifþesk
gume Hqv 143, ósnotr maþr es meþ alder (hjarta) hQlfo mein* (b. sváge mjQk) es
kømr, þat's bazt at hann þege Hqv 272, (þás) i brjóste lá Akv 245 26
hann visse þat vilge gQrla, hvat hQnom 1. bil, f. eigenname einer göttin (Bil:
være vinna sømst eþa hQnom være vinna Sn. E. I, 56. 118), dann s. v. a. göttin
5
bazt Sg 13 ; acc. hefr hann (ósnotr maþr) überhaupt: sg. voc. linnvenges bil (göttin
bazt, ef hann þeger Hqv 784, Sæhrimne des schlangenlagers' (des goldes) d. i. frau
. . fleska bazt Orm 183, Skíþblaþne . . Od 312
skipa bazt Orm 433; adverbial ((am 2. bil, n. (nonv. fær. u. schwed. dial. bil;
besten'): milder frøkner menn bazt lifa vgl. A. Torp in: Sproglig- hist. studier
Hqv 48% Svanhilde . . es barna minna tilegnede prof. C. R. Unger, Christ. 1893,
bazt fullhugþak Qhv 152; pl. nom. segfm s. 172 fg.) Zwischenraum, schwache stelle
mér þat, Hnikarr! . . hver bQzt ero . . heill (z. b. in einem tau); schwäche, Schlaff-
at sverþa svipon Bml94. heit, zauderei; in: ó-bil-gjarn.
Compositum des superl.: kosta-baztr. bila (aþ; norw. fær. bila) nachgeben,
beygrja (gþ; norw. bøygja, aschived. nachlassen, schlaff werden: prs. ind. sg. 3.
böghia, adän. bøge; ags. býgan, bégan, opt enn betre bilar þás enn verre vegr
ahd. bougen) biegen: inf. (Jarl nam) alm Hqv 1245, lopt bilar (verliert ihre bele-
at beygja Rþ 353. bende kraft * (Lüning) Hdl 442.
beysta (st; nonv. bøysta, aschwed. bösta, bil-gjarn, adj. zum nachgeben oder
adän. böste) schlagen; rudern: prt. ind. zum zaudern geneigt; in: o-bilgjarn.
pl. 3. beysto bakfQllom Am 342 (s. bakfall). binda (batt; norw. fær. aschwed. binda,
beþ - mål, n. bettgespräch: pl. dat. brúþar adän. bindæ; got. alts. ags. bindan, afris.
beþmqlom Hqv 853. binda, ahd. bintan) binden, 1) f est binden,
beþr, m. (norw. adän. bed, fær. beður, anbinden, zusammenbinden: inf. (nam
aschwed. bädder; vgl. got. badi, alts. ags. Þræll) bast at binda Rp 93, þú skalt,
afris. bed, ahd. betti, n.) 1) bett: sg. dat. Hundingr! . . hunda binda HH II38%
vit á beþ bæþe SQtom Ohv 202; acc. þú skua binda OprI83; prs. ind. sg. 3.
lézt mér á beþ þínn boþet Ls 522} þau Sigurþr.. binar gullspora á fœtr sér FH21;
Guþrún (d. i. O. und Sigvqrþr) ganga á imper. sg. 2. bitt þú, SigvQrþr! bauga rauþa
beþ Sg 83, rammhugaþr reis upp viþ beþ Fm 401; part. prt. m. pl. nom. hundar
Sg 252, hQnom (Atla) Gu{>rún grýmer á ólm ir ok bundnir fyr skíþgarþs hliþi Skm 10
105 binde bíþa 106
pr 2; f . pl. dat. bundnom rQndom tmit waffen): prs. ind. sg. 3. sverþit bitr helluna
fest zusammengefügten Schilden' Akv 14* FH12; pl. 3. geirar né bita eggjar né
(anders, aber kaum richtig WisénEE128, ísarn Jónakrs suno Hm 263, (mit negat.)
da bundr (bunt' im nord. sonst nicht bitat þeim vQpn né veler Hqv 148*; opt.
nachweisbar ist); n. sg. acc. grey eitt . . 5 sg. 3. (mit negat.) bitea þat sverþ es þú
bundet beþjom á Hqv 100*; b. yfer ver- bregþer HH II313; prt. ind. sg. 3. ef hann
binden : inf. under dreyrgar kn ætter yfer . . sveiþ of beit HHv 383, hvat beit brynjo?
binda Sg 32*; 2) fesseln (ehn ehu od. Sdli; 3) verletzen, schädigen, verder-
me]) ehu): inf. þik (mik) á hjqrve skolo ben: inf. ofarla bita ek sá einom hal orj)
ens hrimkalda magar gQrnom binda goþ 10 illrar kono Hqv 1171, þik skyle aller eiþar
Ls 49* 502, bure mundak binda meþ bita þeir es Helga hafþer unna HHII29L,
boga strengjom Hm 213, megot tveir menn hana (Svanhilde) mono bita Bikka rqþ
einer tio hundrojj Gotna binda ef>a berja Sg 63'.
Hm233; prt. ind.pl. 3. hverer 'o j^frar bitla (af>) zäumen, aufzäumen: part.
þeir es á l<?gf)0 bestesima ok mik bundo? 15 prt. n. pl. nom. rinne rQkn bitlof) til Regen-
Vkv 142, i fj(?tor setto vin Borgunda ok þinga HHI531.
bundo fastla Akv 19*; part. prt. m. sg. Coynposita des part. prt.: goll - bitlaþr,
nom. Fenrisulfr sleit hqnd af honum (Ty) stjorn - biti af)r.
þá er hann var bundinn Ls 6, montu bitoll, m. (norw. bitel; ags. bitol) ge-
næst, nema þú nú þeger, bundenn, bqlva- 20 biss: sg. gen. bitols . . skókr 4 der erschüt-
smiþr! Ls 41*, hann (Loki) var bundinn terer des gebisses', d. i. das pferd Akv 331.
meþ þQrmum sonar sins Nara Ls 65 pr 2; Compositum: goll - bitoll.
acc. engi'maþr grandaþi Qþrum, þótt hann 1. bitr, adj. (noriv. bitter, fær. bitur,
hitti fyrir sér fyfmrbana eþa brófmrbana aschwed. biter; alts. ahd. bittar, ags. biter)
lausan eþa bundinn Grt 12, hér skyle enge 25 1) scharf, schneidend: m. sg. dat. bitrom
Qþrom granda . . þót bana bróþor bundenn hjQrve Rm26l; 2) schneidig, kühn: m.
finne Grt 6*; 3) mit etw. (ehu) bekleiden: sg. acc. f)ú atter fQþor bitran Fm 53;
imper. sg. 2. bitt þik, Freyja! brúþar line 3) kräftig, luirksam: m.pl. acc. ramt gol
ßrk li3; pl. 1. bindom Pór f)á brúþar Odrun bitra galdra at Borgnýjo Od 6*;
line ßrk 143; prt. ind. pl. 3. bundo Pór 30 4) schmerzlich: superl. m. sg. acc. hver
þá brúþar line ßrk 181; inf.c.refl. mik sagþe þeira sinn oftrega þanns bitrastan
mono æser argan kalla, ef bindask lætk of bef>et hafþe Gpr 13*.
brúþar line ßrk 163. 2. bitr, m. beisser; in: hæl-bitr.
binde, n. gebundenheit; in: ab-binde, bit-sótt, f. krankheit beim vieh die
birkenn, adj. (norw. birkjen, berkjen) 35 durch den biss von Ungeziefer erzeugt
abgeschält, der rinde beraubt, daher wird: pl. dat. beite (tekr viþ) bitsóttom
trocken: m. sg. acc. þóttomk QIIO betra, ef Hqv 1368.
léte mik lífe týna ef>a brende mik sem bíþa (beif); nomo. bida, fær. biöa, aschwed.
birkenn viþ Gpr II 13*. bif)a, adän. bithæ, bide; got. beidan,
birtr, adj. (part. prt. von birta, fær. 40 alts. bi dan, ags. bidan, afris. bidia, ahd.
bir ta) glänzend; in: kyn-birtr. bitan) 1) warten: a) absol. inf. titt vasat
bit, n. (norw. fær. aschwed. bit, adän. biþa Hm 17*; imper.pl. 2. heþan bíþeþ
bid; afris. bit, ahd. biz, m.) biss; in: meþan høkk yf>r galga Am 36*; prt. ind.
bit-sott. sg. 3. þaþan beif> þengell, unz funig kvQmo
bita (beit; norw. aschwed. bita, fær. 45 haler HHI233; b) warten auf jmd od.
bita, adän. bitæ, bide; got. beitan, alts. bitan, auf etiv. (ehs): inf. (ulfr) es i bQndom
ags. bitan, afris. bita, ahd. bizan) 1) beissen, skal bíþa ragna røkrs Ls 39*, hér monk
essen, fressen: inf. hvar sått bruþer bita standa ok þín heþan bíþa Hrbl 31, skamt
hvassara? ßrk 2o'2, sákak bruf)er bita lét vise vigs at biþa HHI IO1, glaþr monk
breiþara ßrk 253; prs. ind. sg. 3. (Heifnun 50 þess biþa Am 56l, vas þess skamt biþa
geit) bítr af Læráþs limom Grm 252, hj^rtr Am843; prs. ind. pl. 1. biþom byrjar i
bitr ofan Grm 353, birner . . bita f>ref- BrunavQgom HH II63; pl. 2. hvers biþeþ
tQnnom Akv II3; 2) schneiden (von ér i Brunavqgom? HR II 53; prt. ind.
107 biþell biþja 308
sg. 1. (mit suff. pron.) beiþk þín døgr ok auffordern, mit nachfolg. inf.: prs. ind.
daga Fj 4 9 s g . 3. beif) hann sinnar sg. 1. (mit suff. pron.) varan biþk þik vesa
ljóssar kvánar Vkv 7 3 ; 2) durch warten Hqv 130*; imper. sg. 2. inn biþ þú hann
erlangen, erreichen: prs. ind. sg. 1. (mit ganga i okkarn sal Skm 161; prt. ind.
suff. pron. u. negat.) bíþka ek þess bot , ich 5 sg. 1. (mit suff. pron.) baþk ambátter bunar
erlange nicht busse dafür' Vkv 191; sg. 2. verþa Od 291; sg.3. baf) (jQtonn) Sifjar
ef þat verþr, at fm þínn vilja bíþr Gg43; ver sér føra hver Hym 33, baþ hlunngota
part.prt.n. sg. acc. hefk minn vilja béþet hafra dróttenn átrunn apa utar føra Hym
Fj48í; 3) etw. (eht) erdulden: prs. ind. 211, þann baf) (Rigr) eignask óþalvQllo Rp
sg.3. glaþr ok reifr skyle gumna hverr 10 36*, baþ Borghildr hann (SinfjQtla) fara á
unz sinn bif>r bana Hqv 15*; prt. ind. brot Sf6; opt. sg. 2. ef fm þat mant at
sg. 1. (mit suff. pron.) f>at alt of beiþk fm þinn mQg bæþer til kumbldysjar koma
einmissere Oprl7a; part.prt. n.sg.acc. Ggl3; mit ellipse des objects: imper.
hversagþeþeira sinn oftregaþannsbitrastan pl. 2. biþeþ (bragna) skjótlega til skipa
of beþet hafþe Oprl 3*, hefk fimm vera 15 ganga HH 1231; prt. ind. sg. 3. baþsenn
flQrspell beþet Opr 143; 4) unpersönl. jQtonn sjóþa ganga Hym 14*, Borghildr
prs. ind. sg. 3. ef þat bíþr at verþa vel bar annat horn SinfjQtla ok baf) drekka
(wenn das zeit hat sich glücklich zu ge- Sf 14, Hreiþmarr . . sá eitt granahár ok
stalten' Hqv 41*. baþ hylja Rm 5 pr 4; 4) etw. (ehs)
biþell, m. (norw. bidel, fær. biðil, 20 erbitten: inf. jQtna syster hins brúþfear
aschwed. biþil, adän. bedel; ahd. bitil) biþja þorþe frk 292, sende Qro allvaldr
freier: sg. nom. Hróþmarr het konungr, . . leiþar at biþja HHI222; prs. ind.
biþill Sigrlinnar HHv 5 pr 10. sg. 2. hvers biþr þú nú, Guþrún? Hm 9*;
biþja (baþ; norw. bidja, fær. biðja, part. prt. n. sg. acc. jQtna systor hinas
aschwed. biþia, adän. biþiæ, bedje; got. 25 brúþfear of beþet hafþe Þrk 322; mit
bidjan, alts. biddian, ags. biddan, afris. nachfolg, at: inf. þess mon biþja, at æ
bidia, bidda, ahd. bittan) durch worte viþ þik einart låte Hdl 41; für jmd (ehm)
sn wünsch od. willen zu erkennen geben: etw. (ehs) erbitten: inf. blóþogt es hjarta
1) anordnen, befehlen: a) mit nachfol- þeiins biþja skal sér i mål hvert matar
gendem inf.: prt. ind. sg. 3. draga baf) 30 Hqv 373; prt. opt.pl. 3. baþ Guþrúu sonu
Helge hQsegl ofarr HHI301, mik baf) sina at þeir bæþi Gjúkungum lifs Dr 14;
hann gøf>a golle rauþo Odl43, (mit negat.) 5) bitten, a) mit at c. opt.: inf. sen du
baþat hann hlennemenn flytja eþa hrossa æsir um allan heim ørindreka at biþja, at
þjófa Hrbl 17; b) mit acc. c. inf. prt.ind. Baldr væri grátinn ór helju FM52Wr;
sg. 3. Hildolfr så heitir es mik halda baþ 35 b) jmd (ehn) bitten, a) mit nachfolg. gen.
(skipit) Hrbl 15, Jmr baþ hón mik koma es der sache: inf. urþo fjeir mik fyrre ti'iþar
kvæmtke veit Gg 33, hann Brynhilde baþ at biþja Hrbl 88, biþja monk þik bønar
hjalm geta Od 15 \ Frófn . . baf) þær (am- einnar Sg 641; prs. ind. sg. 1. (mit suff.
báttir) mala gull ok friþ ok sælu Grt 21, pron.) hljóf)S bijþk allar helgar kinder
Mýsingr . . baf) þær mala salt Grt 29, hann 40 Vsp l1; prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.)
baþ þær mala lengr Ort 30; c)mit nach- fagrt baþk yþr kvQmo Am 363; ß) mit
folgendem at: prt. ind. sg. 3. konungr baf) nachfolg, inf.: inf. skal . . bif)ja diser
at þeir skyldu fara annat sinn HHv 5 pr 1, duga Sd 8*; prs. ind. sg. 3. hann (Sigurþr)
baf) hann (Fróþe) enn meyjar at mala . . biþr hana (Sigrdrifu) kenna sér speki
skyldo Grt 3*; 2) bestimmen: mit acc. 45 Sd 4 pr 11; pl. 3. f>eir (sendimenn) bifjja
c. inf. prs. ind. sg. 3. þik heilan bif>r Yera- hana (^Qkk) gråta sem alt annat Baldr or
týr vesa Grm 31, ey baf) (nipt Nera) halda helju FM 510; imper. sg. 2. bif) þii BQþ-
(feste) HHI4 *, þann baf) (Óf>enn) slita vilde . . ganga . . vif) fQþor røf)a Vkv 413;
svefne minom, es hverge lands hræþask pl.l. bif)jom HegafQþr ihugom sitjaHdl2 L ;
kynne Hir 93, þar baf) einn þegn yfer at 50 prt. ind. sg.3. hon (Fulla) baf> konung
ríþa þanns mér førfje goll þats und Fáfne varaz Grm 22, NjQrþr baf) hann (Skirni)
lå Hir IO3; pl. 3. (norner) bQþo fylke kveþja Frey måls Skm 5; pl. 3. báþu
frægstan verþa HH123; 3) jmd (ehn) guf)in alla hluti gråta Baldr ór helju FM 5L;
r
mit ellipse des obj.: imper. sg. 2. biþ flote Hqv 154 % vildak fylkes fjQrve bjarga
8
(SVQVO) bráþlega bújia verþa HHv 36 ; Od 29 % móþer Atla . . Gunnare gróf til
mit acc. c. inf. prs. ind. sg. 1. (mit suff. hjarta, svát máttegak mærom bjarga0d30*;
pron.) biþk þik, Brage! barna sifjar duga prs. ind. sg. 3. sås Qldom bergr orms ein-
Ls 16L; y) mit nachfolg, at c. opt.: inf. 6 bane (Þórr) Hym 23% Ægeshjalmr bergr
ek køm . . QSO at biþja, at mér einn gefe einunge hvars skolo yreiþer vega J?ml7x,
mæran drykk mjaþar Ls 6% Atle mik pl. 3. segfm mér f a t , Fjplsviþr! . . hyárt
liingat sende . . at biþja ykr, Gunnarr! at þær (meyjar) bjarga þeims blóta þær Fj
it á bekk kémeþ Akv 33; prs. ind. sg. 1. 393, bjarga svinnar hvars menn blóta f>ær
(mit suff. pron.) biþk þik, Sváva! . . at 10 á stallheigom staj) Fj 401 (conjectur von
Im Hejme hvilo gørver HHv 411; prt. Bugge); opt. sg. 1. (mit suff. pron. und
ind. sg. 3. dQglingr baj) þik at sárdropa negat.) brinnrat svá breitt (salr) at ek
svefja skylder HH II41% baþ Guþrún hqnom bjargegak Hqv 1528; imper. sg. 2.
sonu sina at þeir bæþi Gjúkungum lífs bjarg þú, móþer! mege Qg 5*; prt. ind.
Dr 13; part. prt. n. sg. acc, (hugþak) beþet 15 sg. 3. yas su ein vætr es barg pþlings
mik at tyggva Gpr II41* (Bugge, Fkv skipom eþa fóro þær fleire saman? HHv
426*); 6) um ein weib (ehr) werben: 27% þeim sjQlfom Sigmn ofan folkdjqrf
inf. riþet hafþe móþogr á vit min at biþja of barg ok fare þeira HHI312; part.
Br 19% Brynhildar biþja fóro GþrI213 prt. n. sg. nom. á lande ok á vatne borget's
Sg 3 % fór ek heiman at biþjaþin, Guþrún! 20 Qþlings flota HHv 29*; acc. brimmnar
Am 87i; prt. ind. sg. 3. hann (Helgi) kom skaltu kunna, ef þú vill borget hafa á
til Eylima konungs ok baþ Svávu dóttur sunde seglniQrom Sd 91; 2) spee. zur
hans HHv 30 pr 2; pl. 3. bqþo hennar geburt verhelfen, ans licht befördern
(Erno) Bp41% SinfjQtli ok . . (der name (ehm; vgl. Heinzel, W SB 109, 695): inf.
fehlt) báþu einnar konu báþir Sf 4; part, 25 kunne hann (Konr) mQnnom bjargaBp 443,
prt.n.sg.acc. Gunnarr hafþi beþit Oddrúnar bjargrunar skaltu kunna, ef þú bjarga vill
systur Atla Dr 11; für jmd (til handa (vill borget få Vs) ok leysa kind frå konom
ehm) um ein weib (ehr) werben: inf. Sd 81; 3) begraben (ehm): prs. opt.sg.2.
(Atli) fór at biþja Sigrlinnar til handa þat ræþk þér et nionda, at þú nQom bj arger
konungi HHv 7, mon (Grímhildr) Bryn- 30 hvars |m á foldo fiþr Sd33\
hildar biþja fýsa Gunnare til handa Grp Compositum: bj arg - rúnar.
35 % ek skal mærrar meyjar biþja Qþrom bjarg-rúnar, f . pl. (bergerunen% an-
til handa Grp 363; 7) beten, a) absol.: gewandt um bei kreissenden eine glück-
inf. veiztu hvé biþja skal? Hqv 1443; liche geburt zu erzielen (vgl. bjarga 2):
b) mit nachfolg, inf.: inf. (skal) biþja 35 nom. þat ero bjargrúnar Sd 191; acc.
sælan sofa Sd 34*; prs. ind. sg. 1. (mit bjargrúnar skaltu kunna, ef Jm bjarga vill
suff. pron.) biþk Óttare q11 goþ duga ok leysa kind frá konom SdS1.
Hdl 51*; 8) jmd (ehm) etw. (ehs) an- bjart-haddaþr, part. prt. mit glän-
wünschen: inf. þat (tré) biþja mon Jjér zendem (blondem) haar: n. sg. acc. bjart-
3
læs hvers á liþo Hqv 135 ; prs. ind. sg. 2. 40 haddat man Orp 333.
ør est, syster! ok ør vita, es bréþr þínom bjart- litaþr, part. prt. (norw. bjart-
bif>r forskapa HHII332; part. prt. n. sg. litad) von heller, glänzender färbe: f.sg.
nom. þá 's f>ér b.Qls beþet Hqv 125%' voc. brúþr bjartlitoþ! HHv 72.
9) sich (sér) etw. (eht) toünschen: prs. bjartr, adj. (norw. bjart, feer. bjartur,
ind. sg. 3. biþr sér fár verra Am 79 45 aschwed. biärter, adän. bjært; got. baírhts,
Compositum des part. prt.: ó - beþenn. alts. ahd. beraht, berht, ags. beorht)
bjarg, n. s. berg. 1) hell, licht, glänzend: m. sg. nom. bjartr
bjarga (barg; norw. berga, feer. bjarga, steinn GþrI17 *; f . pl. acc. bjartar váþer
frschioed. biärgha, adän. biærghæ, bjærge; Sg 48*; conipar. f. sg. nom. brún bjart-
got. bairgan, alts. ahd. bergan, ags. 50 are . . hreinno mj(?llo Bp 285; 2) von
beorgau) 1) bergen, retten, schützen (ehm, weisser hautfarbe :• m. sg. nom. bane Belja
ehu): inf. þat kann ek et nionda, ef mik bjartr (Freyr) Vsp 533; dat. bjgrtom lófa
nauj) of stendr, at bjarga fare míno á Gpr III 8% pl. nom. bj arter yangar Bþ34*;
111 bjór-bjúgr bjQrn 112
f . sg. nom. fylkes dótter bjqrt Grp 152, hvats þat flagþa es . . býþrat liþondom
móþer . . bjQrt Gþr III2, (bruþr) b j Q r t lQþ? Fj 32; prt. ind. sg. 3. (trollkona)
Akv 46% ( s y s t e r ) bjQrt Am 11*. bauþ fylgþ sina Heþni HHv 30 pr 8, bauþ
Composita: bjart-haddaþr, bjart-litaþr; Oþinn honum (Helga) QIIU at ráþa meþ
gagl - bj artr, goll - bjartr, sol - bj artr. 5 sér HHII37 pr 2, Sigmundr bauþ henni
bjór-bjúgr, adj. (vom bier bewältigt': (Borghildi) fébœtr Sf 6, hann (ferjukarlinn)
f . sg. nom. gleymþak . . bql Q11 jqfors bjór- bauþ Sigmundi far of fjqrþinn Sf 20, bauþ
bjúg i sal Gþr II252 (eonjectur von S.). hann (Gunnarr) enn viþ mér ((für mich')
bjórr, m. (feer. bjor; ags. béor, afris. bú fimtán Od 201; pl. 1. buþom vit þegnom
l
biar-, bier, ahd. bior, n.) bier: sg. nom. 10 bauga rauþa Od 24 ; pl.3. mey buþo
1
(Q1 heiter) meþ Qsom bjórr Alv 34 ; acc. hQnom (Sigverþe) ok meíþma fjQlþ Sg 2%
ber Óttare bjór at hende Hdl 503, hykk buþo þeir Atla bauga rauþa Od 193;
at eigern aþrar syslor an mef> baugbrota 2) darbieten, darreichen, gewähren: inf.
bjór at drekka HHI18*, bjór férek þér hvat lætr fylgja Helga nafne, brúþr bjart-
.. magne blandenn ok megentíre Sdi1; 15 litoþ! alz bjóþa ræþr (tda du die macht
dat. bar hann (Vølundr) hana (BQ{>vilde) hast es zu gewähren') HHv 72; prt. ind.
bjóre Vkv 291, vqro þeim bjore b(?l mQrg sg.3. mér mange mat né bauþ Grm 22;
1
saman Gþr II 24 , (kvam Knefrqþr) at part. prt. m. sg. nom. nu skaltu kjosa, alz
bjore svQSom Akvl*, bjore vas hón (Guþiún) þér's kostr of boþenn ((da dir die wähl
litt drukken Akv 162. 20 freisteht') Sd201; 3) schaffen, bereiten:
Composita: bjór-bjúgr, bjór- reifr, bjór - inf. þú fórt oss óljúfan at bjóþa Hrbl 108;
salr, bjór-yeig. 4) jmd (ehm) %u etw. (til ehs, á eht) ein-
bjór-reifr, adj. durch biergenuss auf- laden: imper. pl. 2. bjóþeþ til ormom
geregt: m. sg. acc. Braga ek kyrre bjór- Jadet die schlangen dazu ein' Am 55*;
reifan Lsl83. 25 prt. opt.pl. 3. (konor) byþe f)ér bráþlega
bjór-salr, m. (ags. béor-sele) biersaal, til bekkja sinna Am 253; part. prt. n. sg.
trinksaal: sg. norn. annarr stóþ á Okólne acc. Jai lézt mér á beþ þinn boþetl/S 522,
bjórsalr jqtons, sá Brimer heiter Vsp 37*. bjQrt hefr þér eige boþet i sinn þetta
bjór-veig, f . bier: sg. acc. gekk al- Am 11*; bj. h e i m dass.: prt. ind. sg. 3.
gollen fram . . bera bjórveig syne Hym 8*. 30 Atli konungr bauþ heim Gunnari ok Hqgna
bjóþ, n. (got. biuþs? biuþ?, alts. biod, Dr 7; pl. 3. buþo þeir heim Hqgna Am 71;
ags. béod, m., ahd. beot, biet) runde platte part. prt. n. sg. nom. hér ok hvar munde
und zwar 1) kleiner runder tisch: sg. ^mér heim of1 boþet, ef þyrftak at mqlunge
acc. (Edda) sette á bjóþ (bolla) Rp4*, mat Hqv 67 ; 5) jmd (ehm) aufbieten:
(Móþer) hulþe bjóþ Rþ 302, sette skutla 35 imper. pl. 2. 1 bjóþeþ Hqgna ok. Hrings
silfrvarþa á bjóþ Rþ 31í; 2) runde sunom HH154 ; 6) entbieten, ankün-
schüssel: sg. dat. mjQk(litt) bifask (hjarta) digen, mitteilen: prt. opt. sg. 3. hykk at
es á bjóþe liggr Akv 24* 26*; acc. á hón (Gufnún) vQrnoþ byþe Akv 82.
bjóf) lQgþo (hjarta) Akv 23* 25*. — Vgl. Compositum: fyr-bjóþa.
Haustl. 55 (Sn.E. I, 308): af breiþo bjóþe. 40 bjúgr, adj. (norw. bjug) (gebcagt'; in:
bjóþa (bauþ; nonv. bjoda, fær. bjóöa, bjór-bjúgr, niþr-bjúgr.
aschwed. biuþa, adän. biuthæ, bjude; got. bjqrg, f . (norw. bjørg, aschwed. biärgh
biudan, alts. biodan, ags. béodan, afris. in: ben-biärgh, adän. bjærg; ags. beorg,
biada, bieda, ahd. biotan) 1) anbieten: ahd. berga in: heri - berga u. a.) hilfe; in:
inf. fagrt skal mæla ok fé bjóþa sås vill 45 vil-bjQrg.
fljóþs Qst få Hqv 91 \ sende Qro allvaldr bjqrn, m. (norw. bjørn, aschtved. biorn,
. . iþgnógan ógnar ljóma brQgnom bjóþa adän. biørn) bær: sg. nom. hraut viþ ræser
HHI22*, mon (Grimhildr) bjóþa þér bjart- . . sem bjQrn hryte Hm 262; gen. bjarnår
3
haddat man Grp 33 , gqrr lézk Gunnarr leike Hqv 85*, á bjarnar hramme Sdl6l,
goll at bjóþa Gþr II191, hirþaþu bjóþa 50 6r bjarnar sin om . . vas hann Gleipner
bQlvafullar þrágjarnlega þær kinder mér gQrr FM 88; acc. bjQrn hugþak inn komenn
1
Gþr II32 ; prs. ind. sg. 3. þér býþr Aml61; pl. nom. birner blakfjaller bita
bróþer bauga rauþa HHII34í, (mit negat.) þroftQnnom Akv 113; acc. ok bjQrno tók
113 bj<?f> bleyþe 114
3
í Bragalunde HH II 8 . — Als männl. vereinigen: part. prt. n. sg.nom. sifjom 's
eigenname FM1212. þá blandat (das ist innige freundsehaft'
Compositum: hvita-bj^rn. Hqv 1231; acc. fm hefr . . meine blandat
bjqþ, f . erdfläche, land: pl. dat. Bors manz blóþ gefet Hlr 2*E.
syner bjQþom of ypþo Vsp 41. Vgl. Engla 5 "blår, adj. (norw. blaa, fær. bláur,
bj(?þ (England' Hqfopl. 2* (ASB 3, 296), aschived. blår, adän. blå; afris. bläw,
bjQþ søkkvesk Korm. saga str. 61* Mob. blåu, ahd. bláo)^ schwarzblau, schwarz:
(Bugge, Aarb. 1889 s. 6); Mogk, Beitr. m. sg. dat. sá (Oþinn) var i feldi blám
7, 231; KG, Njála II, 178; Bugge, Grm 27; f.pl. nom. blaar unner Sd 9
Stud. s. 6 anm. 3; Bj. Magnússon Olsen, 10 Composita: blá-fár, blá-hvítr, blá-
Timarit 15, 3 7). svarte.
blå-får, adj. blau gespre?ikelt: m. sg. k blåsa (bles; norw. blaasa, fær. blåsa,
acc. serk bláfaan Bp 28*. aschived. blasa, adän. bl æse; got. blésan
blá-hvítr, adj.bläulich iveiss: f.pl.nom. in: uf-blésan, ahd. blasan) 1) blasen (auf
(sw.) bøkr . . enar bláhvíto Ohv 44 Hm 71. 15 einem instrumente): prs. ind. sg. 3. hqtt
blak-fjallr, adj. mit schwarzem fell: blæss Heimdallr Vsp 463; 2) etw. (ehu)
m.pl. nom. tørner blakfjaller Akv li3. ausschnauben: prt. ind. sg. 3. blés hann
blakr, adj. (nomo. blakk, aschwed. (Fáfnir) eitri Fm 4.
blakker, adän. blak; ags. blæc; vgl. blá-svartr, adj. (norw. blaa-avart)
ahd. blach (atramentum') dunkelfarbig, 20 schivarz tvie kohle, rabenschwarz: n. pl.
schivarz: m. sg. acc. (sw.) enn blakka mar nom. brimdyr blásvQrt HHI522.
Ghvtø1. — Als pferdename FM IO91212. blautr, adj. (norw. blaut, fær. bleytur,
Compositum: blak-fjallr. aschwed. blöter, adän. bløt; ags. bléat,
1. blanda (blett; got. alts. ags. blandan, afris. blåt, ahd. bloz) weich; loeichlich,
ahd. blantan) vermischen (eht ehu); 1) im 25 verzagt, furchtsam: m. sg. nom. får es
eigentl. sinne: inf. grimm vastu, Guþnin! hvatr es hrøj>ask tekr, ef i barnøsko es
es gørva svá måtter, barna þínna blóþe at blautr Fm 64 (v. 1.).
blanda mér drykkjo Am802; prt. ind. blaupogr, adj. (aschwed. blödhogher,
sg. 1. (mit suff. pron.) dreyra blettk þeira adän. blødig) weichherzig, sanft, nn-
(drykkjo) Am 77*; part. prt. m. sg. acc. 30 kriegerisch: m. sg. dat. Baldre, blauþgom
bjór . . magne blandenn ok inegentire tivor Vsp 321 (conjectur von Mhff).
Sd 52; n. sg. acc. (goJ>) of þat gættosk, blauþr, adj. (norw. blaud, aschwed.
hverr hefþe lopt alt læ ve blandet Vsp 253; blödher, adän. blød; alts. bloöi, ags. bléaðe,
bl. s a m a n ehu etw. vermischen: prs. ind. ahd. blodi; vgl. got. blauþjan) blöde, furcht-
pl. 3. hvé sá holmr heiter, es blanda 35 sam, feig: m. sg.nom. far es hvatr es
hjgrlege Surtr ok æser saman? Fm 143; hrøjmsk tekr, ef i barnøsko es blauþr
prt. ind.pl. 1. vit i árdaga blendom blóþe Fin 6*; gen. (sw.) Hjalla ens blauþa Akv
saman Ls 92; blandask sich vermischen: 242 263; dat. ilt's blauþom hal brauter
prs. ind. pl. 3. sky . . es skurom blandask kenna Hm 143.
Alv 173; 2) übertr.: inf. geþe skaltu viþ 40 Composita: hug-blauþr, ó-blauþr.
þann blanda (innige seelengemeinschaft bla]), n. {nomo. adän. blad, fær. blað,
mit ihm eingehen' (Lüning) Hqv 443; aschwed. blaþ; alts. blad, ags. blæd, ahd.
prs. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) blentk blat) blatt; in: stjornar-blaþ.
þeim svá meine mjQþ (vergälle ihnen den bleikr, adj. (norw. bleik, fær. bleikur,
met' Ls 3*; part. prt. f . sg. nom. þú 'st 45 aschwed. bleker, dän. bieg; alts. blek, ags.
.. meine blanden mjQk (du bist stark blác, blæc, ahd. bleih) gelblich glänzend:
mit bösem gemischt', d.h. bei dir über- m.pl.dat. bleikom skjQldom Akv 14*; n.
wiegen die bösen eigenschaften die guten sg. nom. bleikt vas hár Bþ 343.
Ls 322 562. bleyþe, f . (alts. bloðí, ahd. blodí) furcht-
Composita des part. iwt.: eitr - blandenn, 50 samkeit: sg. dat. emka ek meþ bleyþe
læ-blandenn, mein-blandenn. borenn Sd212, ef þú viþ þeger, þá þykkor
2. blanda (aþ; norw. fær. aschwed. þú meþ bleyþe borenn Sd 252.
blanda, adän. blande, blændo) mischen, Compositum: hug-bleyþe.
115 blik blóþ - ref ell 116
velle, at und oss Qllom jafnrúmt see Sg schaft, einladung: sg. acc. (Atle) af bragþe
64s, tjalde of borg þá tjQldoin ok skjQldom boþ sende, at kvæme brått mågar Am 2*.
Sg65\ Compositum: heim - boþ.
Composita: hug - borg, isarn - borg, boþe, m. (norw. bode, fær. boöi, aschwed.
skjald - borg. 5 buþi in: sände-buþi, öl-buþi; alts. bodo,
b o r þ , n. (norw. bord, fær. borö, aschwed. ags. afris. boda, ahd. boto) verursacher:
borþ, adän. borth; got. baúrd in: fotu- sg. voc. naddéls boþe (verursacher des
baurd, alts. ags. afris. bord, ahd. bort) schauers dergeschosse1 (d. i. des kampfes),
1) der bord des schiffes: sg. dat. dró . . poet. bezeichnung eines helden Grp 23*.
f ó r r orm eitrfaan upp at borþe Hym 242, 10 b r a g a r - f u l l , n. eigentl \ Cbecher des
eiþa skaltu mer . . vinna at skips borþe für sten', der dem andenken des gestor-
Vkv 352; 2) tisch: sg. dat. (Rigr) reis benen königs beim erbmahle vom nach-
frá borþe Rp 192. folger geweihte becher, bei dessen leerung
Composita: borþ - veggr, borþ - þile; dieser ein feierliches gelübde abzulegen
leik - borþ. 15 pflegte (GV 75h), dann überhaupt bezeich-
borþe, m. (aschwed. bordhe, adän. nung des beim aussprechen eines gelübdes
borde; ahd. borto) gewebe: sg. dat. hón benutzten bechers: sg. dat. hón (trollkona)
(Grrímhildr) brá borþa GßrII18L; acc. sagþi: þess skaltu gjalda at bragarfulli
betr semþe þór borþa at rekja heldr an HHv 30 pr 9, strengþu menn . . heit at
vitja vers annarrar Hir l3, byrþom á borþa 20 bragarfulli HHv 30 pr 11, ek hef kørna ..
Oþr II 171, Brynhildr i bure borþa rakþe brúþe þina at bragarfulle HHv 32*.
Od 16L. b r a g n a r , m. pl. männer: nom. Helge
b o r þ - v e g g r , m. (norw. bord-vegg) man hvern i brynjo bragnar feldo HH
ringwall: sg. nom. brotenn vas borþveggr III2, hana Brynhilde bragnar nefna Grp
borgar åsa Vsp 243. 25 2 7 2, blóþe i bragnar óþo Hm 24*; dat.
borþ - þile, n. das plankenwerk an byre gefr (Heijafaþer) bi'Qgnom Hdl 3*,
den Seiten des schiffes, das Schanz- sende qro allvaldr . . ógnar ljoma brQgnom
kleid: sg. acc. barþe båra viþ borþþile bjóþa HHI22*. — Der sing. (Brage)
Gþr 167. kommt nur als eigenname vor.
1. bót., f . (norw. aschwed. adän. bot, 30 1. b r a g r , m. (vgl. ags. brega, brego) der
fær. bót; got. alts. bota, ags. bot, afris. beste, ausgezeichnetste: sg. nom. åsa
bote, ahd. buoza) 1) besserung, abhilf'e: bragr (Óþenn) Skm 331, hon (Brynhildr) 's
sg. acc. hvé skalk þér, buþlungr! þess bót bragr kvenna Sg 152.
of vinna? HHII43G; 2) Schadenersatz, Compositum: bragar-full.
busse (bes. im plur.): sg. acc. bíþka ek 35 2. b r a g r , m. dichtkunst: sg. acc. (Herja-
J>ess bot Vkv 197; pl. dat. hvat mon at faþer gefr) brag skqldom Hdl 3*. >
bótoHi brúþr su taka, es vélar ver vife b r a g þ , n. (norw. fær. bragd, aschwed.
gørf>om? Grp 46L; acc. þá hefr hón braghþ) 1) schnelle bewegung, ruck, daher
bQlva bétr HHv 24*, létat buþlungr boter sg. gen. bragþs (in adverb. Verwendung)
uppe HHI121, buþo þeir . . bróþr minom 40 im nu, schnell: bragþs skoloþ hQggner
bøtr ósmaar Od 19*, máttegak bQlva bøtr Am 362; ebenso dat. af bragþe: af bragþe
of vinna Ghv 12*. (Atle) boþ sende Am 2*, mon herr koma
Compositum: fé - bøtr. hinig af bragþe Grt 198; 2) rasche, kühne
2. bót, f . (ags. byht, nd. bucht) biegung, tat: sg. dat. belleþ þvi bragþe Am 55*;
Höhlung; in: knes-fot. 45 pl. acc. ser Sigvarþar snQr brpgþ fýrer
botn, m. (norw. adän. botn, aschwed. Grp IO3; 3) list: pl. dat. (Konr Rig Jarl)
butn; ags. botm, alts. bodom, afris. bodem, brQgþom beitte Rp 462.
boden, ahd. bodum, bodem) der boden Composita: auga - bragþ; harm - br^gþ.
eines gefässes: sg. gen. brå hón (Guþmn) b r á - l i v í t r , adj. mit weissen (glänzen-
til bots bjqrtom lófa Gpr III 8 K 50 den) wimpern: f . sg. acc. (sw.) Bqþvilde
boþ, n. (norw. bod, fær. boÖ, aschwed. mey ena bráhvíto Vkv 41a.
boþ, adän. both; ags. afris. bod, alts. bod b r a n d r , m. (nomu. adän. brand, fær.
in: gi-bod, ahd. bot in: ga-bot) bot- brandur, aschwed. brander; ags. brand,
121 branga bráþlega 122
afris. brand, brond, ahd. brant) 1) bren- nær nem a reise niþr at ni]>Hqv 72% bróþor-
nendes Holzscheit 3 feuerbrand: sg. nom. bana sínom þót á brauto møte Hqv 88 \
dat. brandr af brande brinn unz brunnenn opt bolvisar konor sitja brauto nær Sd 27%
es Hqv 57^; dat. hratt fyr hallar dyrr bróþer okkarr . . es vit á braut VQgom
2
. . brande bruþr heitom Akv 44*; pl. dat. 5 Hm 28 ; pl. nom. liggja til Gjuka grønar
mj(?k es bráþr es á brQndom skal síns of brauter Fm 41% fram lqgo brauter Hm
freista frama (der muss hurtig sein der 17 V acc. sIL (dotter AlfrQþols) skal ríþa
mit feuerbränden sein glück versuchen .. móþor brauter mær Vm47% mon hon
tvill' Hqv 23 (Richert s. 1 fg.); eine andere (FjQrgyn) kenna hqnom ( f ó r ) Qttunga
erklärung, vjonach b. = skif), von Eirikr 10 brauter til Oþens landa Hrbl 139, kv^þo
Magnusson, Cambridge philol. soc. proe. ganga grønar brauter . . Rig Bþl1, gekk
1884 s. 21 j f . 1887 s. 13 fg.; noch anders Rigr at þat (þaþan) réttar brauter Rþ 141
FJI, 116 u. Bj. Magnusson Olsen, Ark. 9, 26% óko ærer úrgar brauter Rþ 40% úrgar
223 fg.; 2) ein teil des Vorderschiffes, brauter árnaþu aptr heþan Fj 2% mál's
u. zwar wahrsch. der vordersteven der 15 mer at riþa roþnar brauter HH II 48%
in dem gallionbild (h^foj)) sn abschluss ilt's blauþom hal brauter kenna Hm 143;
findet: pl. dat. fellr bratr breke brQiidom 2) der acc. sg. (mit oder ohne die praepp.
hære Bm 173; 3) schwert: sg. acc. brand á und i) bedeutet in adverb. Verwendung
í'uþom Ort 15*. s. v. a. weg, fort: æsir . . eltu hann (Loka)
brån ga, f. schaden (vgl. norw. brank, 20 braut til skogar Ls 15, snufm braut heþan
n. (schaden% tabnutzung% branka be- Hdl47% (Atli) hafþi þær baþar (Sigrlinn
schädigen', brankutt geschädigt', ab- ok AIQÍU) braut meþ sér HHv 5 pr 8, em
genutzt'): sg. dat. (JQrmonrekr) beiddesk braut þaþan buenn at ríþa Orp 182; hann
at brqngo {wünschte (es)sich zum schaden' (HeJ>inn) gekk á braut villistigu HHv 30
Hm 202, vgl. H. Falk in Alcad. a,f handl, til 25 pr 13, vas á braut hQfoþ HHII 19% ef
S. Bugge (Christ. 1889) s. 13 fg.; anders þú'st ut of kom enn ok est á braut buenn
Bugge, Zz 7,404, vgl. Zz26,30. Rm212, ef bróþor lætr á braut komask
bráss, ra. koch(?): sg.acc. tóko brás Fm 363, Guþrun gekk þaþan á braut til
Buþla Am 59 . 1 skógar OþrI25 prl; verkürzte formen
bratr, adj. (norw. bratt, fær. brattur, 30 sind brot, brott, burt (norw. burt, fær.'
aschwed. branter, adän. brant; ags. brant, burt, burtur, aschwed. adän. bort): eige
bront) 1) steil, senkrecht aufsteigend: kømsk á burt heþan Hdl492F, baþ Borg-
f. pl. acc. mont, Gujfmiiindr! .. bergskorar hildr hann (SinfjQtla) fara á brot Sf 6,
brattar klífa HHII252; auch von hoch- Bilrqst brotnar es þeir á brot fara Fm 153R,
gehenden wellen: m. sg.nom. fellr bratr 35 Reginn var á brot horfinn Fm 22 pr 1;
breke brQndom hære Rm,173, esa svá Helgi for i brott HHII 11, Sigurþr gekk
bratr breke né svá blaar unner Sd 95; i brott FH41.
n. sg. acc. (adverbial) fellr bratt breke Compositum: braut - ferj); regen-braut,
Rm 173EF; 2) beschwerlich, schlimm: braut - ferj), f. (norw. burt - ferd, aschwed.
m. sg. acc. reynt hefk fyrr brattan (brattara 40 bort-far})) abmarsch, abreise: sg. gen. til
R), seil. kost, Am 562 (FJII,131). brottferJ>ar buenn Rm 212EF.
Compositum: brat - steinn. brautinge, m. herumtreiber, land-
brat-steinn, m. steil aufragender stein, streicher: pl. gen. berbeinn þú stendr ok
säule: sg. acc. Hlórriþe . . lét bresta brat- hefr brautinga gørve Hrbl 11.
stein giere Hym302. 45 bráþa-lauss, adj. der fleischnahrung
braukun(??) Hdl 24*. entbehrend: m.pl. acc. hauka . . bráf>alausa
braut, f.(nortv. braut, fær. breyt, aschwed. Qþr II422.
bröt) 1) weg, strås se: sg. gen. gekk (Rigr) bráþla, adv. schnell, bald: ef bráþla
meirr at J>at miþrar brautar Bþ 21 62 202 kvæmeþ Am 12*, urjjo J)ér bráþla (fehlt R)
2
$3 ; dat. byrþe betre berrat maþr brauto 50 brøj>ra hefnder slij>rar ok sårar Ohv 51.
at an sé manvit miket Hqv IO1 li1, afhvarf bráþlega, adv. (fær. brádliga, aschwed.
niiket es til ilz vinar þót á brauto bue braj)lika) dass.: biþ (SVQVO) bráþlega buna
2
Hqv 34 , sjaldan bautarsteinar standa brauto verþa HHv 36% þeir báj>er brø{>r skolo
123 bráþr breiþr 124
bráþlega fara til heljar heþan Fm 39% víkingo Hir 31; prt. ind. sg. 3. f)vi bra
(konor) byþe þér bráþlega til bekkja sinna mér Guþrún . . at Sigverþe svæfak á arme
Am 258. Hir 131; 7) brechen: inf. ek mon bregfm
hráþr, adj. (norw. braad, fær. bráður, (heite) Alv 4% måt sigrdrifa svefne bregþa
aschwed. braþer, adän. brad) 1) plötz- 5 Fm443j Oþenn þvi veldr es ek eige
lich: f . pl. nom. hvi 'ro Borgnýjar bráþar máttak bregþa blundstpfom Sd4*; prs.
sótter? Od5*; 2) schnell, hurtig, hastig: opt. sg. 3. bregþe enge f^sto heite fira
m. sg. nom. mjQk es bráþr sás á brQndom Alv 34; prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.)
skal síos of freista framaiír<?z> 2 3 (s.brandr); hvi brak svefne? Sdl1; 8) vernichten:
acc. mik bráþan kveþa gojþ <?11 ok gumar 10 prt. ind. sg. 3. brá þá barnøsko brøjjra en
Ls45x; n. sg. acc. (adv.) brått schnell, kappsvinna (Guþrun) Am 741; part. prt.
bald: þat måk bøta brått Hqv 153% brått n. sg. acc. fm hefr Gjúka of glatat bQrnom
lét (Hlórriþe) bresta brattstein giere Hym ok bue þeira brugþet góþo Hir 44 9) um-
302, (Atle) boþ sende, at kvæme brått wickeln: part. prt. m. sg. acc. benvQnd . .
mågar Am 2*, þau (línklæþe) mono brått 15 brugþenn golle tmit golddraht umwickelt'
brinna Am 15% brått hetk ykr brenda (am griff) Br 201 (FJII, 127); 10) mit
Am 362, (Atle) kende brått benja Am 852, advv. u. praepp.: br. af abbrechen: prt.
drap þá brått koste Am 94 K ind. sg. 3. brå styrer stafntjqldom af HH
bregþa (brå; norw. feer.bregda, aschwed. I271; br. u m eht etw. übertreffen: prt.
breghþa, adän. brejde; alts. ags. bregdan, 20 ind. sg. 3. brå of alt annat es unno bqrn
afris. brida, ahd. brettan) eigentl. mit Gjúka Am 482; br. v i þ preisen: part.
etw. (ebo) eine schnelle bewegung vor- prt. n. sg. nom. þeire (þjqrko) vas vif)
nehmen, daher 1) werfen, fortwerfen: brugþet Am 481; 11) unpersönl. werfen,
prt. ind. sg. 3. brá nipt Nera á norþrvega fallen lassen: prs. opt. sg. 3. nema at liþe
einne feste HHI4 % hón (Grimhildr) brá 25 loffmngs ljóma bregþe {es sei denn dass
borþa Oþr II 18l; 2) blank ziehen, licht falle auf das gefolge des herr schers'
schwingen: inf. (nam Jarl) sverþom bregþa (d.h. dass es sichtbar werde) HHII353
Rp 35% hug hafa (Granmars syner) hjQrom (s. Ordtv. und FJ z.st.); prt. ind. sg. 3.
at bregþa HH 1484 1127% láteþ enge þá brå ljoma af Logafjqllom HH 115
mann epter sitja es benlogom bregþa kunne 30 12) bregþask sich anstrengen: prt. ind.
HHI53b; prs. opt. sg. 2. bítea þat sverj) pl. 3. brugþosk heidr reiþer Am342; br.
es þú bregþer HHII313; prt. ind. sg. 3. orþom sich worte zuschleudern, streiten:
(Jarl) hjQrve brá Rþ 38*; pl. 3. tóko ónýtom orþom at bregþask HHI473.
brás buþla ok brugþo til knífe (zückten Compositum des part. prt.: rúm -
das messer auf ihn' Am 591; part. prt. 35 bru gþenn.
n. sg. acc. Geiirøf)r . . hafþi sverf).. brugþit breiþa (dd; norw. br eida, fær. breiða,
til mif)S (halb aus der scheide gezogen' aschwed. breþa, adän. brede; got. braidjan
Orm 54 pr 2; 3) hineinstecken: prt. ind. in: us-braidjan, alts. brédian, ags. bræ dan,
sg. 3. hann (Sigurþr) brå f)vi (sverþi) ofan ahd. breiten) 1) ausbreiten: prt. ind. sg. 3.
i Rin Rm 14 pr 5, (Sigurþr) brá fingrinum 40 kona . . breidde fafmi t streckte die arme
i munn sér Fm 31 pr 4, brá hón (Guþrún) aus' Rþl62; p(?l. þeir (ærer) kvqmo . .
til bots bjqrtom lófa OþrlIIS1; 4) her- þás breiddom vit eina blæjo (als wir (zum
ausziehen: prt. ind. sg. 3. brá hón (Odrún) gemeinsamen lager) ein betttuch ausbrei-
3
af stalle stjórnbitloþom Od2 ; 5) aus- teten' Od 234; pl. 3. (Karl ok SnQr)
stossen: inf. ónýtom orþom at bregþa 45 breiddo blæjor Rp 235; breiþask sich
HR H263; 6) jmd (ehm) mit etw. (ehu) ausbreiten: prs. ind. pl. 3. hvat f>at barr
einen Vorwurf machen: inf. (Atle) horskre heiter es breiþask of lQnd q11 limar? Fj 133;
harm sagþe ok réþ heidr at bregþa Am 2) überbreiten, bedecken: inf. bekke breiþa
642; prs. ind. sg. 2. qþlingom ósgnno nu skal brúþr mef) mér Alvl\
bregþr RH 137 % þvi bregþr þú nú mér, 50 foreiþr, adj. (norw. breid, fær. breiður,
Fáfner! at til fjarre seak minom feþr- aschwed. breþer, adän. breth; got. braiþs,
munom Fm 81; imper. sg. 2. bregþ eige alts. bred, afris. breid, bred, ags. bräd,
mér, brúþr ór steine! þót værak fyrr i ahd. breit) breit: m. sg. dat. breiþom
125 brek brím - svin 126
hjQrve Rm 261 F; f l . acc. breiþa steina ßrk bresta (brast; norw. fær. bresta, aschwed.
15* 193; f . sg. acc. lát svá breiþa borg brista, adän. bristæ; alts. ahd. brestan,
á velle svát nnd oss Qllom jafnrúmt see ags. berstan, afris. bersta) 1) zerspringen,
Sg 64*; n. sg. acc. (adv.) brinnrat (salr) zerbrechen: inf. Hlórrijþe . . lét bresta
svá breitt at ek h^nom bjargegak Hqv 5 bratstein giere , Hess den pfeiler zer-
152*; compar. n. sg. acc. (adv.) sákak springen mit hilfe des glases', zer-
brúþer bita breiþara , mit breiter gezo- schmetterte mit dem glase den pfeiler'
genem, weiter aufgerissenem munde' Hym 302; part.prs. m. sg. dat. brestanda
ßrk 25*. (zerbrechlichem) boga Hqv 841; br. s u n d r
brek, n. {norw. brek) heftige begierde 10 dass.: prt. ind.pl. 3. raptar sundr brusto
nach etw., leidenschaftliches u. rücksichts- Am 62*; 2) krachen: prt. ind. sg. 3. brast
loses verfolgen eines zieles: pl. nom. ero l'Qnd viþ l-Qnd HHI282.
Brynhildar brek ofmikel Sg 192. brestr, m. {norw. adän. brest, feer.
breke, m. (ags. brica, ahd. brecho) brestur, aschwed. bräster; ags. berst, mhd.
}
eigentl. tbrecher', (einbrecher ; poet. 15 brest) 1) bruch : sg. acc. ek bøte svá brest
woge: sg. nom. fellr bratr breke brQndom á golle, at feþr þinom fegre þykker Vkv
hære Rm 17*, esa svá bratr breke nó svá 281; 2) getöse, krachen: sg. nom. varþ
blaar unner, þó kømsktu heill af hafe Sd 9ö. þá skrækr mikill ok fylgþi brestr FM 6la.
Compositum: sús - breke. bretta (tt; norw. bretta, schwed. dial.
brenna (nd; norw. f ær. brenna, aschwed. 20 brätta, adän. brente) emporrichten: prs.
bränna, adän. brænnæ; got. brann jan in: ind. sg. 3. bretter sinn Hrimgerþr hala
ga-brann jan, alts. brennian, ags. bærnan, HHv 202.
afris. barna, berna, ahd. brennan) 1) bren- brigþ, f . (norw. brigd, aschwed. brighþ)
nenmachen, brennen (urere): inf. monk Veränderlichkeit, wankelmut: sg. nom.
Jþik viþ bQlve brenna ganga (brennen, um 25 brigþ (vas konom) i brjóst of lageþ Hqv 83*.
ein (äussert.) übel zu heilen' Oþr II40*; brigþr, adj. veränderlich, wankelmütig,
2) verbrennen (incendio delere): inf. mege unzuverlässig: m. sg. nom. brigþr es karla
brenna bijóst bQlvafult eldr Ohv 21 *, mon hugr konom Hqv 902; dat. alt es betra
herr koma hinig af bragþe ok brenna béf an sé brigþom at vesa Hqv 123*.
fyr buþlunge Ort 19*; prs. opt. pl. 3. 30 Composita: hug-brigþr, ó-brigþr.
brenne mér enn húnska á hliþ af>ra Sg brim, n. (norw. fær. adän. brim; ags.
65*, brenne enum húnska á hliþ aþra brim) brandung, wogende see: sg. nom.
mina þjóna Sg 661; prt. ind. sg. 3. bjQrg ok brim veitk at brinna skolo Orm
(Guþrún) brendi hQllina ok hirþina alla 38*; dat. brime blóþgo Vsp9*H.SnE.;
Akv 3; pl. 3. I h^llo H Q I ' S hana (Goll- 35 acc. svá vas at heyra . . sem bjQrg viþ
veigo) brendo, þrysvar brendo þrysvar brim brotna munde HHI29*.
borna Vsp 21* *; opt.pl. 3. þóttomk QIIO Composita: brim - dýr, brim-rúnar,
betra, ef léte mik life týna eþa brende brim-svin.
mik sem birkenn viþ OþrII13*; part. brim - dýr, n. (brandung stier', poet.
prt. m. sg. nom. blindr es betre an brendr 40 bezeichnung des schiff es: pl. nom. brimdýr
sé Hqv 71*, baug ek þér þá gef þanns blásvQrt HHI522.
brendr vas meþ ungom Oþens -syne Skm brimer, m. schwert: sg. gen. buste blóþ
211, baujg ek þikkak þót brendr sé meþ á brimes eggjar HHH9*, þat's blíþara an
1
ungom Oþens syne Skm 22 ; pl. acc. brim es dómar HHII 25*.
brått hefk ykr brenda Am 362; f . sg. 45 brim-rúnar, f . pl. , brandung sr unen
nom. (skal leyfa) kono es brend es Hqv runen deren Zauberkraft die brandende
80\ Brynhildr var á Qþru (båli) brend see zu beschwichtigen vermag: acc. brim-
Hir 2, brend mont á båle Am82l; n. rúnar skaltu kunna, ef Jm vill borget hafa
1
sg. dat. linde brendo Hdl 43 ; acc. (Hróþ- á sunde seglmQrom Sd9\
marr) hafþi rænt ok brent landit HHv 5 50 brim - svin, n. (brandungsschwein', poet.
pr 11. benennung des schiffes: sg. acc. bar (Hlór-
Compositum des part. praet.: o - brendr. riþe) tilbøjar brimsvin jQtons Hym28*.—In
brenner, m. (brenner'; in: for-brenner. gleicher bedeutung unn-svin Hkr I, 254*.
127 bringa 128
bringa, f . (norw. fær. bringa, adän, ags. bréost, afris. brust, brast, briast,
bringe) brust: sg. dat. smokr vas ábringo burst, borst, got. brusts, f.pl., ahd. brust,
Bpl63, kinga á bringo BJ) 288. f.) brust (auch im plur.): sg. nom. brjóst
brinna (jünger brenna: so die hss.; ljósara . . hreinne mjqllo Rp28b; dat. á
brann; norw. feer. brenna, aschwed. brinna, 5 brjóste breiþa steina frk 153 193, hló
adän. brænnæ, brænde; got. alts. ags. ahd. Hlórriþa hugr í brjóste frk 311, i eino
brinnan) 1) brennen (ar dere, flagr are): brj óste ek sák aldrege fleire forna stafe
inf. þykkjomk ór augom (Freyjo) eldr of Alv 35 \ móþor orf) . . lát f>ér í brjóste
brinna frk 27*, hyr sek brinna Hdl 501, bua Og 162, nam at vaxa fyr vina brj os te
mon a beinom brinna yþrom fære eyrer 10 almr ítrborenn HHI91, þót mér á brj oste
Sg 511, lét (Oþenn) of sal minn . . brinna benjar lite HHII45*, ef fm vaxa næþer
her alz viþar Hir IO2, blæjo hugþak þína fyr þinna vina brjóste Fm 71, (runar kvaþ
brinna i elde Am 15þau (linklæþe) mono ristnar) á Grana brjóste Sd 17s, hló þá
bratt brinna Am 15*, eld sék brinna fyr Atla hugr i brjóste Gpr III 91, hjarta . .
austan borg Ort 191; prs. ind. sg.3. elde 16 ór brjóste skoret baldriþa Akv 222, skqro
heitare brinnr mef) illom vinom friþr fimm f)eir hjarta Hjalla or brjóste Akv 233,
daga Hqv 51 \ brandr af brande brinn unz bifþesk (hjarta) hqlfo meirr (sváge mjók)
brunnenn es Hqv 57 \ ásbrú brinn q11 loga es (þás) i brjóste lá Akv 245 26b, (blóþ)
Grm29b, hvé sá eldr heiter es brinn fyr komet ór brjóste Gotna Hm 24*; acc.
alda sunom? Alv 253, mit suff. negat. 20 brigf) (vas konom) i brjóst of lagef) Hqv83*,
brinnrat(salr) sva breitt at ek liQnombjarge- sa (hvelpr) vas blofjogr of brj ost framan
gak Hqv 1523; opt. sg. 3. (loge) brinne þér Bdr 31, brøf)r þínom brjóst raufaþer HH
á bake Ls 65b; part. prs. m. sg. dat. 143*, hvert (tár) fellr blóþokt á brjóst
brinnanda loga Hqv 84L; n. pl. dat. grame HHII44b, mege brenna brjóst
brinnandom ljósom Hqv 99 ; prt. ind. sg. 3. 25 bQlvafult eldr Ohv 213; pl. dat. ódælla
3
brann jQiþ loga frk 218, brann hrise all- es vit þat es maf>r eiga skal annars
þurro fúrr Vkv 11*, brann Brynhilde . . brjóstom i Hqv 8*, ill rqþ hefr maþr opt
eldr or augom Gpr 1252, brann þat (bål) ' þeget annars brjóstom ór Hqv 9*, margr
fyrr Hir 2; opt. sg. 3. á fjallinu så hann es så hvatr es hjqr né rýþr annars brjóstom
(Sigurþr) ljos mikit, svá sem eldr brynni 30 i Fm 24*. /j
Sd 2; part. prt. n. sg. nom. or es þar Compositum: brjóst-kringla,
brunnet (es ist dort (etw.) herausgebrannt', brjóst-kringla, f . ringförmiger brust-
es ist eine lücke entstanden' Am 504; schmuck: pl. acc. ór tqnnom tveggjaþeira
bi-, u p p emporlodern: inf. eld sák upp (huna) slo hann (slok) brjóstkringlbr Vkv
brinna auþgom manne fyrer Hqv 703; 35 262 382.
2) verbrennen (incendio consumi): inf. brjóta (braut; norw. brj ota, fær. bróta,
bjQrg ok brim veitk at brinna skolo Grm aschwed. bryta, adän. brytæ, bryde; ags.
383; prs. ind. sg. 3. (mit suff. pron.) bréotan) 1)brechen,abbrechen,zerbrechen:
brinnomk (d. i. brinnr mér) feldr fyrer prt. ind. sg. 3. braut af þjóre þurs raf)bane
Grm 1*; prt. ind. sg. 3. feldrinn brann af 40 hqtún of an horna tv eggja Hym 193; Lpl. 1.
Grimne Grm 35, hann (Sigurþr) brann brutom skjQldo Ort 133; pl. 3. brutu þeir
((verbrannte sich') Fm 31 pr4, bør brann vif) land (seil. skip) litten Schiffbruch
JBuþlunga Akv 45*; pl. 3. brunnu ok skjald- Grm 4; opt. sg. 3. kvaþat (j^tohn) mann
meyjar Akv 45*; part. prt. m. sg. nom. ramman . . nema kalk bryte Hym 29*, (q)
brandr af brande brinn unz brunnenn es 45 bryte føtr ykra Am 243; part. prt. f .
Hqv 571; n. pl. nom. akarn brunnen Gpr sg. nom. broten es brynja Grp 161; n.
II242; br. i n n e in einem brennenden sg. dat. brotno sverþe Hqv 853; acc. hafþi
gebäude den feuertod sterben: inf. berjask hann (Þórr) brotit hrygginn iþeimbáþum
's betra an brinna see inne aufstqfom/iStøåi3. (døtrum Geirraþar) FM 622, [BQþvildr bar
Composita des part. prt.: half -brunnenn, 50 hann (baug) Vølunde] es brotet hafþe Vkv
sól - brunnenn. 2 73; sich brechen (vom wasser): prt. ind.
brjóst, n. (norw. brjost, fær. bróst, sg.3. óx áin svá, at braut um herþar Þór
aschwed. adän. bryst; alts. briost, breost, (at uppi braut Á QXI honum Wr) FM66;
129 brjótr bróþer 130
2) niederbrechen, zerstören: part.prt. Vsp 51*, Meila bróþer (í>órr) Hrbl 22,
rn. sg. nom. brotenn yas borþveggr borgar (Gotþormr) vas bróþer beggja þeira (Gunn-
åsa Vsp 243; f . sg. nom. (vas) borg broteu ars ok HQgna) Hdl 27*, kallaþe . . bróþer
es Brynhildr åtte Od 172; unpersönl. þás á bróþor Vkv 23*, f>ér býþr bróþer bauga
(rdg) borger braut í Brálunde HHI32 5 rauþa HHII341, Gripir hét son Eylima,
(Bugge, Fkv 408&); br. u p p nieder- bróþir HjQrdísar Orp 1, Otr hét bróþir
reissen: prt. opt. sg. 3. (bjQrn) bryte upp várr BmlO, Agnarr Auþo bróþer Sd4
stokka Amlß1; pr5, Atle .. of borenn Buf>la, bróþer minn
3) zu nichte machen, vereiteln: part. Oþr 1243 Sg 55% broder minn Sg 15 2B,
prt. n. sg. acc. hefk mins fQþor munráþ 10 svQfom ok unþom i sæing einne, sem
brotet HHII 15*. bróþer minn of borenn være Hir 122, vas
h r j ó t r , m. (noriv. brjot) zerbrecher, bQiT skjaldar(Orkningr) bróþer hans (HQgna)
vernichter: sg.voc. brjótr. bergdana (d.i. kvánar Am283, Bero tveir sveinar ok
f ó r r ) Hym 182. bróþer hennar Am49b, Erpr . . bróþer
brodr, m. (nortv. brodd, fær. broddur, 15 okkarr enn bQf) frøkne Hm282, så (Yrso
aschived. brodder; ags. brord, ahd. brort) sunr, d. i. Hrólfr krake) mon hennar
spitz zulaufender gegenständ; 1) schwert- heitenn verþa burr ok bróþer Ort 22*;
spitze, speerspitze: sg. gen. hann (Lyr voc. betr hefþer fm, bróþer! at fm i brynjo
salr) lenge mon á brods odde bifask fører Akv 17 % b<?l vant þú, bróþer! es fm
Fj 322; dat. hón (Guþrún) beþjom brodde 20 þann belg leyster Hm 272; gen. sins
gaf blóþ at drekka Akv 441; 2) der vor- bróþor sló (Yále) handbanaHdl 30*, Heþinn
derste teil (die spitze) einer heeresabtei- stren gþi heit til Svávu . . unnustu Helga,
lung od. flotte: sg. dat. þykkjomka friþr brófmr sins HHv 30 pr 13, vill bQlvasmiþr
i farar brodde HHII223; vgl. Laxd. 24,14: bróþor hefna Fm 33*, varf)k . . fullgødd
var þá ferðarbroddrinn (die spitze einer 25 fee á flete bróþor Sg 34*, vas á hvQrfon
Schafherde) kominn á þenna bæ enn nýja. hugr minn of þat, hvárt skyldak vega eþa
brók, f . (norw. aschwed. adän. brok, val fella . . of brof>or SQk Sg 383, hér
fær. brók; ags. bróo, afris. brok, ahd. skyle enge Qþrom granda . . f>ot bana
bruoch) hose (Weinh. 163): pl. gen. skua bróþor bundenn finne Ort 6*; dat. þik at
ok broka skammesk enge maþr Hqv 613; 30 bréþr þínom stóþo blif) regen Ls 323, gaf
acc. þatke at fm hafer brøkr þínar Hrbl 12. (Sigmundr) blóþorm buenn bréþr SinfjQtla
1. brot, brott, adv. s. braut. (Helga) HHI8*, fm hefr . . brøf>r f>ínom
2. brot, n. (norw. fær. brot, aschwed. at bana orþet HHI 38% brøf>r þínom
adän. brat; ags. brot) Verletzung, Ver- brjóst raufaþer HHI43% ør est, systeri
nichtung; in: fjQr-brot. 35 ok ørvita, es brøf>r þínom biþr forskapa
brote, m. (brecher'; in: baug-brote, HHII332, fm værer þess verþost kvenna,
hring- brote. at . . sæer brøf>r þínom blóþokt sår Sg 32 %
brotna (af>; norw. fær. brotna) bersten, buþo þeir . . brøf>r mínom bøtr ósmaar
zerbrechen: inf. svá vas at heyra . . sem Od 19*; (sonr Geirraþar) hét Agnarr eptir
bjQrg vif) brim brotna munde HHI293; 40 bróþur hans Orm 32, þat (skars) vas
prs. ind. sg. 3. drepk {)ik Hrungnes bana, bróþor frá Býleipts komet Hdl 42% gafk
svát þér brotnar beina hvat Ls 61*, þá's ungom sigr Auf>ó bróþor Hlr83; acc.
jór ónýtr, ef einn fótr brotnar Hqv 883, kallaþe .. bróþer ábró{)or Vkv23% (Heþinn)
Biligst brotnar es f>eir (goþ) á brú fara fann Helga, brófmr sinn HHv 30 pr 14,
Fm 15*; prt. ind. sg. 3. afr i tvau áss 45 Borghildr . . åtti brófmr er hét (der name
brotnaþe Hym 12*; pl. 3. bjQrg brotnoþo fehlt) Sf 3, Fáfnir ok Reginn ki'Qfþu
ßrk 21% haer brotnoþo Am 34 Hreiþmar niþgjalda eptir Otr brófmr sinn
brójer, m. (norw. broder, fær. bróðir, Bm 9 pr 2, bróþor kveþja skaltu blíþlega
aschwed. broþir, adän. broþær, broder; arfs ok éþra hugar Bm 12% bróþor minn
got. brojjar, alts. broðar, ags. bróöor, 50 hefr fm benjafmn Fm 25 % esat svá horskr
afris. brotlier, ahd. bruoder) bruder: sg. hildemeiþr, sem hers jaþar hyggja mundak,
nom. Baldrs bróþer (Yále) vas of borenn ef bróþor læ tr á braut kom ask, en Qþrom
snimma Vsp 333, bróþer Býleipts (Loke) hefr aidrs of synjat Fm 363, vit skolom
G e r i n g , Edd a -AV örterb u ch.
131 bróþer brúþ-fé 132
Gotþorm gørva at vige, yngra bróþor mikla es vátt bréþr mina Am 75% brøf>r
ófróþara Sg 202, gýgjar bróþor Hir 81F, grætr fm þína ok bure svása HmlO1.
viljak eige . . Brynhildar bróþor eiga Qþr Composita: bróþor-bane; hnit-bróþer,
1128% bróþor hjó (Guþrún) Atla Am móþor-bróþer.
472; pl. nom. bróþr mono berjask ok at 5 bróþor - bane, m. (aschwed. broþor - bani)
bQnom verþask Vsp 45 % brœþr váru þrir jmd der den bruder eines andern er-
synir Finnakonungs Vkv2, þá's Guþrúno schlagen hat: sg. nom. ek hitt oomk at
grimt of hjarta, es bróþr hennar þér til hér ute sé minn bróþorbane Skm 16*, þat
bana ráþa Grp 512, þar fell Lyngvi ok ræþk f>ér . . , at fm truer aldre vqrom
þeir f r i r brcef>r Rm 25 pr 2, þeir báþer 10 vargdropa hverstu est bróþorbane eþa
bréþr skolo bráþlega fara til heljar heþan hafer fm feldan fQþor Sd 35 *; dat. bróþor-
Fm 39*, faþer ok móþer, f j órer brøfr, bana sinom þót á brauto møte . . verþet
þau á våge vindr of lék Gþr 16% gråta maf>r svá tryggr at . . true Hqv 881; acc.
þú, Gufuún! . . f)ér bréþr lifa Sg 25% arma þína lagþer itrþvegna umb f)inn
mór fyrmundo miner bréþr, at ættak ver 15 bróþorbana Lsl7% engi maþr grandaf)i
Qllom fremra GßrII3% syster fann þeira Qþrum, þótt hann hitti fyrir sér fQþurbana
snemst at þeir i sal kvqmo bréþr hennar eþa bróþurbana Ort 11.
báþer Akv 162, bréþr vér fimm vqrom es brú, f . (norw. bru, fær. brugv, aschwed.
Buþla mistom Am 51% bQrþosk bréþr adän. bro; vgl. ahd. bräwa , braue') brücke:
unger Am 91*, einn vas mer Sigvqrþr 20 sg. gen. skalk fyr vestan vindhjalms bruar
Qllom betre, es bréþr miner at bana urf>o áf>r Salgofner sigrþjóþ veke HH II 48*,
Ghv 10% íþe ok Qrner (vQro) okrerniþjar, (riinar ristnar) á bruar sporþe Sei 16*;
bróþr bergrisa, þeim erom bornar Grt 9*; acc. BilrQst brotnar es f>eir (gof>) á bru
gen. burer bygg va brøf>ra Tveggja vind- fara Fm 15 *; pl. gen. BilrQst (es øzt)
heim viþan Vsp 63 % hefk fimm vera for- 25 brua Grm 44*.
spell beþet . . åtta bréþra, f)ó enn lifek Compositum: ás - bru.
Gþr 145, (SigvQrþr) tók viþ trygþom brullaup, n. (assim. aus bráþ-hlaup;
tveggja bréþra Sg 1 *, verþr eige mer verr norw. brud-laup, bryllaup, færl) brud-
at ynþe nó bQl bréþra at bura skjóle Gpr leyp, aschwed. bruf) - löp, adän. brud-lop;
1134% Guþmn . . hefndi brœþra sinna svá 30 vgl. ahd. brüt-louft) brautlauf, hochxeit:
sem frægt er orþit Akv 1, þau lét hón pl.nom. saman mono brullaup bæþefdrukken
(Gudrun) gjqld brøfjra Akv 44*, f errat svá Sigorfjar ok Gunnars i sqlom Gjuka Grp41l.
siþan brúþr í brynjo bréþra at hefna Akv brun, f. (norw. brun, fær. brun, aschwed.
462, (^) bryte føtr ykra bréþra hér tveggja brun, bryn, adän. bryn) augenbraue: sg.
Am 24 % bana mont mér bróþra bøta aldrege 35 nom. brún bjartare . . hreinne mjqllo Rp
Am 68% brá f>á barnøsko bréþra en kap- 285; pl. acc. siga lætr fm brynn fyr
svinna (Guþrún) Am 74% hennar (Svan- braar ((%iehst die stim in faiten')HHv 192.
hildar) mundoþ hefna leita, ef móþ ætteþ Composita: brun-hvitr; dags-brun.
minna bréþra Ghv 3% urþo f)ér bráþla brune, m. (norw. brune, aschwed.
bréþra hefnder sliþrar ok sårar Ghv 5% 40 bruni, broni, adän. brun) brånet; in:
æster, jQimonrekr! okkarrar kvqmo, lands - brune.
bréþra samméþra Hm 25 *; dat. þat skal briin - livitr, adj. mit weissen (glän-
goll es Gustr átte bréþrom tveim at bana zenden) augenbrauen: f . sg. nom. Qnnor
verþa Rm5 % unnak vel brøf>roin Gþr III % gekk algollen fram brunhvit bera bjórveig
hnQggt mik at bréþrom ok at brynjoþom 45 syne Hym 8*.
GþrIII5*, fylgþak þér á fjqrgynjo, sem briinii, adj. (norw. aschwed. adän. brun,
vit bréþrom tveim of bornar værem fær. brun ur; ags. brun, afris. ahd. brun)
Od 10*; acc. Sigurþr åtti orrostu milda braun: f. sg. gen. gekk (Yølundr) brunnar
vif) Lyngva Hundingsson ok brœþr hans bero hold steikja Vkv 11 * (conjectur).
Rm 25 pr 2, sékak síþan svása bróþr Gþr 50 brúse, m. (norw. bruse als bocksnamé)
III 62, hón (Guþrun) æva grét bréþr sina bock; in: flot-bruse.
berharþa Akv41% øxte (Guþrún) qldrykkjor brúþ-fé, n. brautgeschenk, geschenk
at erfa brøf>r sina Am 71% vakþer VQ das von der braut den vemcandten des
133 bruþr brynja 134
bräutigams dargebracht wird: sg. gen. brúþr i brynjo brøf>ra at hefna Akv 462,
jQtna syster (systor) hins (hinas) brúþfear bergrisa brúþr orþ of kvaþ Grt 241; voc.
biþja þorþe (of beþet hafþe) ßrk292 322. brúþr bjartlitoþ HHv 72, bmfjr baugvaref)
1. bruþr, m. (norw. brunn, brynn, fær. HHII34*, bnifjr frumunga Sg 25*, brúþr
brunnur, aschwed. brunder, bronder, adän. 5 ór steine Hlrä1; gen. æ vas (Heiþr)
brønd; vgl. got. brunna, alts. ahd. brunno, angan illrar bmþar Vsp 22*, brúþar beþ-
ags. afris. burna) quelle: sg. dat. stendr m^lom . . verþet maþr svá tryggr at . .
(askr Yggdrasels) æ of grønn Urþar brunne true Hqv 853; acc. så (Hate) skal fyr
Vsp 19*, veit hón Oþens auga folget i heiþa brúþe himens Grm 39*, hyat þat
enora mæra Mimes brunne Vsp 292, mál 10 bjarg heiter es ek sé brúþe á þjóþmæra
es at þylja . . Urþar brunne at Hqv HO 2. þruma? Fj 353, vildak eige vélom beita
2. brúþr, f . (norw. adän. brud, fær. jQfra brúþe Grp 40*, hvat hyggr fm bmþe
bruður, aschwed. bruþ; got. bruþs, alts. bendo f)ás hón okr baug sende? Akv «S1;
brüd, ags. brýd, afris. breid, ahd. brüt) pl. nom. nu 'ro biúþer byrgþar i hauge
1) verlobtes od. jungvermähltes weib: sg. 15 (es ist nur Sigrun gemeint, vgl. KG,
nom. bekke breiþa nu skal bruf>r meþ mér Njála 11,562 fg.) HHII455; acc. margar
Alv 11, fm brúþr Grana á Brávelle goll- brúþer hann (Hate) lét frå bue teknar,
bitloþ vast HHI44\ þót hafe þriar nætr unz hann Helge hjó HHv 173, þóttu fagrar
þegns brúf>r hjå mér . . sofet Qrp42B, seer biiiþer bekkjom å, sifja silfr låta fm
Brynhildr þykkesk bruþr yargefen Grp453; 20 þinom svefne ráþa Sd 282.
voc. brúþr jQtons (Hyndla) Hdlöl2, brúþr! Composita: b r u þ - f é , brullaup (d.i.
grátattu HHv 411; gen. bitt f)ik, Freyja! bruf)-hlaup).
brúþar líne ßrkll3, bindom (bundo) Þór brydda (dd; norw. brydda, vgl. adän.
þá brúþar líne ßrk 143 181, mik mono brodde) mit scharfen spitzen (broddar)
æser argan kalla, ef bindask lætk biúþar 25 versehen: part. prt. brydr in: ó - brydr.
líne ßrk 163, estattu til brújjar borenn *bryggva (norw. brygga, fær. bryggja,
Alv 2*, ek brúþar á flest of rqþ sem faþer aschwed.bryggia, adän. brygge; ags. bréo-
Alv 4 \ nu berr BQ{) vildr brúþar minnar wan, afris. briuwa, mhd. briuwen) brauen:
. . bauga rauþa Vkv 196; dat. eif>a skaltu part. prt. m. sg. nom. hér stendr Baldre of
mér . . vinna, . . at þú kveljat kvqn 30 bruggenn mjqþr Bdr 71. — Von dem st.
Vølundar né brúþe minne at bana verþer vbm. ist im altnord. nur das part. prt.
Vkv 355; acc. beref) inn hamar biuf>e gebräuchlich, die übrigen formen werden
at vigja ßrk 302, ek hef kørna . . brúþe von dem sw. brugga gebildet.
þína at bragarfulle HHv 32*, monk segja brynja, f. (noriv. fær. brynja, aschwed.
f)ér lifs ørvæna ljosa brúþe Sg 522; pl. 35 brynia, brönia, adän. brynje; got. brunjo,
nom. þursa biúþer Vsp 171 II, sqto itrar ags. byrne, ahd. brun ja, brunna) brünne,
jarla bruþer . . fyr Guf)iuno Gßr 1 3 1 ; panzer: sg. nom. hvi's brynja þín blóf>e
acc. j^tna baiþak brúþer bevisar Hrbl 66, stokken? HHII73, broten es brynja Grp
bmþer berserkja barþak i Hléseyjo Hrbl 161, c. art. bryn jan var fqst, sem hon
99, hvar sått bruþer bita hvassara? sákak 40 væri holdgróin Sd 7; dat. stendr i brynjo
brúþer bita breiþara ßrk252 3, þó's hQnom burr Sigmundar døgrs eins gamall HHI6\
(Þór) ótitt viþ jQtons brúþer Hdl 4 *, kjósat seg Hæminge at Helge man, hvern i
.. enar fQgro fylkes brúþer, eige briiþer brynjo bragnar feldo HHII12, fyrr vilk
fjærs buþlungr á HHv32-3; kyssa konung ólifþan, an blóþogre brynjo
2) weib im allgem.: sg. nom. Skaþe . . 45 kaster HHII432, sefr á fjalle fylkes dotter
skir brúþr goþa Grmll3, hQnom (Svip- bjQrt i brynjo Grp 152, vas á hvQrfon
dage) vas su en sólbjarta brúf)r at kvqn hugr minn of þat, hvárt skyldak vega
of kveþen Fj 42*, briiþr (Brynhildr) mæla ef>a val fella bQll i brynjo Sg 383, ræser
tekr Grp 16 \ hvat mon at bótom brúfjr . . ballr i brynjo Hm 262; acc. gaf (Herja-
sú taka? Grp 46i, mon fyr reiþe rik bnifjr 50 faþer) Hermóþe hjalm ok brynjo Hdl 23,
viþ þik né af oftrega allvel skipa Grp 491, þu mont .. brynjo rista mef) bana Fáfnes
hratt fyr hallar dyrr . . brande brúþr Grp 15*, tok hann (Sigurf>r) brynju af
(Guþrún) heitom Akv 44*, ferrat svá síþan henni (Brynhildi) Sd 9, hvat beit brynjo?
135 brynjaþr búa 136
Sdl% betr hefþer þú, bróþer! at J>ú í Sn$r) breiddo blæjor ok bú g0rþo Rp 235;
brynjo fører Akv 17% ferrat svá síþan pl. dat. réþ (Jarl) einn at þat átján buom
bruþr í brynjo bróþra at hefna Akv 462, Rß39i; acc. þeyge es sem þú þrjú bú
e.art. reist hann (Sigurþr) meþ Gram frá góþ eiger Hrbl 10, bauþ hann (Gunnarr)
hQfuþsmátt brynjuna í gøgnum niþr ok 5 enn viþ mér bú fimtán 0d201; 2) abbau,
svá út í gøgnum bájþar ermar Sd 8; pl. vorwerk: sg. dat. (skal) heima hest feita,
nom. negldar vqro brynjor Vkv 83, brynjor en hund á bue Hqv 823.
3
vQro blóþe stoknar HHI16 ; dat. brynjom Compositum: bú-staþr.
(es) of bekke strået Orm 9*; acc. (liþar búa (bjó; norw. bua, bu, fær. bug va,
hqfþo) stuttar brynjor Oßr II205, brynjor 10 aschwed. boa, bo, adän. bo; got. bauan,
or golle Akv 7% flykþosk þeir Atle ok alts. ahd. büwan, buan, ags. buwan, afris.
fóro i brynjor Am 39% kvQþo Niflunga . . buwa, bowa) 1) zubereiten (eht): prt. ind.
slitask af brynjor Am 48% (Guþrún) ór sg. 3. Sigrun bjó sæing í hauginum HHII45
kerom valþe síþar brynjor ok sunom fórþe pr 1; part. prt. n. sg. acc. Ægir . . haff>i
Ohv 7% sneiddom brynjor Ort 133. 15 búit ásum Q1 LS 1; 2) bes. einen ivohn-
Composita: bryn-þing; goll-brynja. sitz zubereiten, ein hauswesen gründen:
brynjaþr, adj. mit einer brünne be- prt.ind.pl. 3. bjoggo hjon Rp 234; daher
kleidet: m. sg. acc. segg brynjaþan HHI 3) beivohnen (eht): inf. mono jotnar ásgarþ
394; pl.dat. hnQggt mik at brøfrom ok bua Þrkl73; prs. ind.pl.3. bua Hqþr
at brynjoþom Gpr Ul5*. 20 ök Baldr Hropts sigtopter Vsp 623; part.
bryn-þing, n. (panzerversammlung', prt.n. sg. acc. úrgan stafn ek hef opt buet
d.i. kämpf: sg. gen. brynþings apaldr HHv 153; 4) intr ans. sn auf enthalt
Sd 51; pl. gen. brynþinga valdr Sd 51 Vs. haben, hausen, wohnen, vemveilen: inf.
bryte, m. (aschwed. bryti, adän. bryti,* móþor orJ> . . lát þer í brjóste bua Gg 16*,
brydje, bryde; ags.brytta) Haushofmeister: 25 í fqgrom . . beits stafne bua HHv 14% lét
Beite þat mælte, bryte yas hann Atla mik af harme hugfullr konungr Atla systor
Am 571. und eik bua Hir 72Np; prs. ind. sg. 1.
*brýþe, n.; in: af-brýþe. (mit suff. pron.) býk fyr jqrþ neþan Alv
br<$, f . (norw. braa, aschwed. bra, adän. 31; sg. 2. vake . . Hyndla syster! e s i
brå; alts. ahd. bräwa, ags. bréaw, bræw, 30 helle b^r Hdll2; sg. 3. austr býr en
afris. bre) augenivimper: pl. dat. or hans aldna i ísarnviþe Vsp 40íH.SnE, hugr . .
(Ymes) brqm g0rþo blíþ regen miþgarþ es býr hjarta nær Hqv 94% þar (i Þrym-
manna sunom Grm41x; acc. siga lætr heime) nú Þjaze býr GrmllxU, Hel býr
þú-brynn fyr braar HHv 192. und einne (rót) Grm313, Hildolfr . . es
Compositum: brá-hvítr. 35 býr i Ráþseyjarsunde Hrbl 16, býr fyr
brqgþóttr, adj. (norw. brogdutt) schlau, austan Elevága hundviss Hymer at himens
verschlagen; in: stór-brQgþóttr. enda Hym 5% Loþenn . . sá býr í Þoll-
br<g>, f . (fær. bráö, aschwed. braþ, eyjoþurs HHv252, býr fordæþa vammafull
adän. brad; ags. brád, ahd. brat) fleisch á vege Sd261; pl. 3. nam ek at niQnnom
insofern dass. menschen od. tieren zur 40 . . es bua i heimes haugom Hrbl 114;
náhrung dient: pl. acc. Oþens haukar es opt. sg.3. afhvarf miket es til ilz vinar
val vito, varmar bráþer HHII423. þót á brauto bue Hqv 342; prt. ind. sg. 3.
Composita: bráþa - lauss; val - brqþ, Prymheimr heiter enn sétte (salr) es f j a z e
væng - brqþ. bjó Grm 11 % ærer . . kvQmo at hpllo þars
bli, n. (norw. bu, fær. bug v, asphwed. 45 Herser bjó Rp40% Granmarr hét rikr
bu, bo, adän. bo; alts. ags. ahd. bu) konungr er bjó at Svarinshaugi HHU12
1) gehöft nebst zugehörigem landbesitz: prl, Brynhildr . . fór um tun þar er gýgr
sg. nom. bú es betra þót lítet sé Hqv 361 nQkkur bjó Hir 5; pl. 3. (fræll ok f i r ;
371; dat. monk kjosa . . gollhyrndar kyr Karl ok SnQr) bjoggo ok unf>o Rp 121 24%
fra grams bue HHv 42, margar bruþer 50 saman bjoggo þau (Jarl ok Erna) ok sér
hann (Hate) lét frå bue teknar HHv 17% unþo Rp 41% þau (Vølundr und seine
fm hefr Gjúka of glatat bqrnom ok bue briider nebst ihren frauen) bjuggu sjau
þeira brugþet góþo Hir 4á; acc. (Karlok vetr (wohnten 7 winter zusammen' Vkv 11,
137 búe buþlungr 138
fóro . . sendemenn Átla fjQi'þ Lima yfer (SigvQr|)r) Sd l3, sá (Hrólfr krake) mon
þars frøkner bjoggo Am 44; 5) mit praepp. hennar (Yrso) heitenn verþa burr ok bróþer
b. af ehu sich einer sache entledigen, Grt 224; gen. ek Miþvitnes vask ens
etwas aufgeben, verlieren: inf. hqfþe mæra burar (d. i. S(?kmímes?) orþenn
skemra låte hann þann enn hrímkalda einbaue Gryn 503, burar Signiundar (Sig-
jQton (Regen) ok af baugom bua Fm 382; varþar) Sg 393; dat. Frey, nýtom Njarþar
b. of eht sich mit etw. befassen: prt. bur Grm 434; acc. ef ek inne ættak
ind. sg. 3. bjóat of hverfan hug menskQgol Æges hellom i Baldre glikan bur, ut þú
(wusste nichts von loankelmut' Sg 40 ;
2
nó kvæmer fra åsa sunom Ls 272, Ottar
i), t i l ehs etw. vorbereiten, die vorarbeiten unga, Innsteins bur Hdl 64, Sigmundar
zu etw. treffen: inf. til bQls bua Ort 62; bur (Helga) HHI li1 Ull3; pl. nom.
prt. ind. sg. 3. kona sveigþe rokk, breidde burer .. brøfjraTveggja (d.i. Óþens) Vsp 638,
faþm, bjó til váþar Bp 162; haf halfan heim harms at gjQldom, brúþr
part. prt. 1) ausgerüstet, geschmückt baugvareþ! ok burer þíner HHII344;
(ehu): m. sg. acc. blóþorm buenn ein schön gen. verþr eige mér verr at ynþe né b<?l
verziertes schwert HHI8*; pl. acc. rekka brøf>ra at bura skjól e Gpr II344; dat.
buna gerüstete krieger Gpr 11161; f . pl. sende qro ali valdr . . ógnar ljoma brggnom
nom. jarla brúþer golle bunar GprI32, bjóþa ok burom þeira HHI224, gråtande
2
(konor) vart bunar Am 25 ; n. pl. nom. Grimhildr greip viþ orþe es burom sin om
beit prúþ . . buen golle HHI242, brimdýr bQlva vætte GþrII332; acc. (Grímhildr)
blåsvart ok buen golle HH 1522; 2) bereit bure heiinte Gpr II18A, (Guþrún) æva
%u etw.: m. sg. nom. em braut þaþan buenn grét bréþr sina berharþa ok bure svása
at ríþa Grp 182, ef Jm'st ut of komenn ok Akv 414, bréþr grætr fm funa ok bure
est á braut buenn Bm 212; pl. acc. biþeþ svása Hm 10bure mundak f)á binda meþ
(bragna) skjótlega til skipa ganga ok ór 25 boga strengjom Hm 213.
Brandeyjo buna verþa , sich bereit zu *burstr, adj. mit borsten versehen; in:
halten von B. auszulaufen' HHI232; gollen -burstr.
f. sg. nom. hon (Guþrún) var búin ((nahe b u r t , adv. s. braut,
daran') til at springa af harmi Br 20 b u r f r , m. (norw. adän. b^ird) tragung,
pr 10; acc. biþ (SVQV.O) bráþlega buna 30 das getragen werden, getragener gegen-
verþa HHv 363; pl. acc. baþk ambátter ständ; in: at-burþr.
búoar verþa Od29l. bú-stapir, m. (norw. bu-stad, fcer.
Composita: fagr-búenn, ó-búenn, síþ- bú - staöur, aschived. bo - staþer, adän.
búenn. bo-sted) Wohnort: sg. acc. hon (Skaf>i)
búe, m. (norw. bue, aschwed. boe, dän. 35 vildi hafa bústaf) þann er faþir hennar
bo in: na-bo, gjen-bo) beivohner; in: heíir átt FM22.
berg - búe, hraun - biie. buþlungr, m. (fcer. buðlungur) mann
bugT, m. (nomo. bug, f mr. bugur) bie- der von einem gebieter (* buþle) abstammt,
gung, kriimmung; gekrümmter gegen- könig, fürst: sg. nom. monk (fleira mæla)
ständ, ring: pl. dat. fimni hund rop golfa 40 ef mik buþlungr blota vilde HHv 23, kjósat
ok of fjórom tegom svá hykk Bilskirne . . brúþer þærs buþlungr á HHv 33, fell í
meþ hugom ( = meþ hriugom, GV285a) morgon at Frekasteine buþlungr sás vas
gänzlich, alles in allem, loenn man alles baztr und sólo HHv 392, kømk eige áþr
mitzählt Grm 242 (FJI,118*). Rogheims á vit . . áf>r hefnt hefek Hjqr-
búr, n. (nomo. aschived. adän. bur; 45 varþs sunar es buþlungr vas baztr und
ags. bur, ahd. blir) frauengemach: sg. dat. sólo HHv 434, létat buþlungr bóter uppe
mær vask meyja . . bjqrt i bure Gpr III2, HHI 121, fell i morgon und Fjqtorlunde
Brynhildr i bure borþa rakþe Ocllß1. buþlungr sås vas baztr i heime HIIII284;
b u r r , m. (??o/7í\bur; </oí.baúr, «<75. byre) voc. þér, buþlungr! samer bæþe vel, rauþer
sokn: sg. nom. FjQrgynjar burr (ÞÓIT) Vsp 50 baugar ok en rikja mær HHI 58\ heill
56», Jarþar burr (Þórr)Ls58 l ßrk l4, burr skalt, buþlungr! bæf>e njóta Hqgna dóttor
Signiundar (Helge) HHI61, Sigmundar ok Hiingstaþa HHI583, hvé skalk þér,
burr (Helge) HHII 49Sigmundar burr buþlungr! þess bót of vinna? HHII436;
139 bygg bøta 140
gen. ek eige mák buþlungs mQnnom bana byrþr, f. (norw. byrd, fær. byrði,
HHv 267; dat. tea buþlunge bléþa under aschwed. byrþe, adän. byrde; vgl. got.
HHv 403, mon herr . . brenna bø fyr buf)- baúrþei, ags. byrðen, ahd. burdi) bürde,
lunge Grt 194", pl. gen. bQþo fylke frægstan last: sg. acc. byrþe betre berrat maþr brauto
verþa ok buþlunga baztan þykkja HHI2*. 5 at an sé manvit miket Hqv IO1 li1; pl. acc.
bygg, n. (norw. bygg, fær. bygg in: (Þræll nam) byrþar gørva Rp 93.
bygg-korn, aschwed. adän. biug; ags. bysja (busta; norw. bysja) strömen:
béow, alts. beo, afris. bé) getreide, bes. prt. ind. sg. 3. buste blóþ á brimes eggjar
gerste: sg. nom. bygg heiter (sáf>) mef) HHII94.
mQnnom Alv 32 K 10 bægenn, adj. (nonv. bægjen) störrisch,
Compositum: val-bygg. mürrisch; in: orf)- bægenn.
byggva (gf>; nonv. fær. aschwed. byggja, bøle, n. (norw. adän. bøle, aschwed.
adän. bygge; ags. bíiwian, búgian) 1) in- böle) wohnstätte; lager (eines drachen):
trans, wohnen, hausen: inf. þar (á Gimlee) sg. gen. Sigurþr reiþ eptir slóf) Fáfnis til
skolo dyggvar drotter byggva Vsp 643; 15 bœlis hans Fm 44 prl; acc. þú mont
prs. ind. sg. 3. þar (i Glitne) Forsete byggver finna Fáfnes bøle Grp 131.
flestan dag Grm 153; pl. 1. né vit Freyr, bøn, f . (norw. fær. adän. bøn, aschwed.
meþan okkart fjQr lifer, byggom bæþe bön) bitte: sg. nom. þót tvær geitr eige
saman Skm 20*; prt. ind. sg.3. år vas ok taugreptan sal, f>at es f)ó betra an bøn
alda þars Ymer bygþe Vsp 31; 2) trans. 20 Hqv 36*, su mon i heime hinzt bøn vesa
bewohnen (eht): prs. ind. sg. 3. Skaþe Sg 642; gen. biþja monk þik bønar einnar
byggver . . fornar topter fgþor Grm 113, Sg 64\
hverr byggver hér borger þessar? Grpl1; *bønn, adj. bitten zugänglich; in:
pl. 3. burer byggva brøf)ra Tveggja vind- tor-bønn.
heim víþan Vsp 633, Yíþarr ok Yále byggva 25 bør, m. (norw. bø, fær. bøur, aschwed.
vé gof>ia Vm 511; prt. ind. sg. 2. fm bygþer byr, adän. by) anzahl zusammengehöriger
blóþga stafna HRII122. gebäude, gehöft: sg. nom. bør es så enn
bygþ, f . (norw. f ær. adän.bygdi) aschwed. þriþe (Válaskjalf) es blíþ regen silfre JjQkþo
byghþ) luohnsitz, besitzung: pl. acc. (Rigr) sale Grm 61, bør allr dunþe Br IO1, bør
baf)(Jarl) eignask óþalvQllo .., aldnar bygþer 30 brann Buþlunga Akv 45*; gen. Geirrøf)r
Rp 36b, lézt eld eta jqfra bygf>er HHv 103, gekk upp til bæjar Grm 13, heim hvale
fm mont hitta Heimes bygþer Grp 19l. haf til bøjar Hym 273, bar (Þórr) til bøjar
Jbyrgja (gþ; fær. byrgja; ags, byrgan) brimsvin jQtons Hym 28*, þær (Sigrun ok
einschliessen: part. prt. f.pl. nom. n u ' r o ambátt) foru heim til bæjar HHII48 pr 1,
brúþer byrgþar i hauge RHII45 5. 35 fundo (Sqrle okHamþér).. vargtré vindkqld
byrla (aþ; ags. byrlian) zu trinken vestan bøjar Hm 173; dat. nQtt varf) i
geben, credenzen: prt. ind. sg. 3. gekk Sif bø HHI21; acc. bø SQO þeir (Niflungar)
fram ok byrlaþi Loka i hrimkalki mjQf) standa es Buf>le åtte Am352, mon herr
Ls 52 pr 1. .. brenna bø fyr buþlunge Grt 19*; pl.
byrr,m. (norw.hyr, fær. byrur, aschwed. 40 gen. boeja Grm 13 A.
byr, bör, adän. bør) günstiger ivind, fahr- Compositum: husa - bør.
ivind: sg. nom. es oss byrr gefenn vif) bøta (tt; nonv. fær. bøta, asehioed. böta,
bana sjalfan Rml72; gen. bif)om byrjar adän. bøde; got. alts. botjan, ags. bétan,
i BrunavQgom HHII63; dat. svá 's friþr afris. beta, ahd. buozan) 1) besser machen,
kvenna . . sem . . i byr óþom beite stjorn- 45 verbessern; ausbessern: prs. ind. sg. 1. ek
lauso Hqv 89*; acc. þeir (Agnarr ok bøte .. brest á golle Vkv281; 2) schlichten:
Geirrøfjr) fengu byr ok kómu til stQþva inf. hvars hatr vex mef) hildings sunom,
fyfmr sins Grm 9; pl. acc. byre gefr þat måk bøta brått Hqv 153*, gQrr lezk
(Herjafaþer) bi'Qgnom Hdl 33. Gunnarr goll at bjóþa, sakar at bøta Gpr
Compositum: óska-byrr. 50 II 192; 3) jmd (ehm od. vif) ehn) für
byrþa (rf>) weben: prt. ind. pl. 1. byrþom etw. (eht) durch Zahlung einer busse (ehu)
á borþa þats þeir bQrþosk Sigarr ok Siggeirr Schadenersatz leisten: inf. bøta skal f)ér
suþr á Five Gpr II171. — Zu borþe. þat þá munda bauge Hrbl 109, bure lieimte
141 bQþvask 142
dafna (aþ; ags. dafenian in: ge -dafenian; gerstan dag Skm 301, til hrimþursa hallar
vgl. got. daban in: ga-daban) %u kraften J)ú skalt hverjan dag kranga kostalaus
kommen, heranwachsen: inf.hann (Þræll; Skm 353, mon ek taka þangat i dag
Karl) nam at vaxa ok vel dafna Bp 9L 221. ((heute') Hrbl 140, fóro (fórr ok T ý r ) . .
daga (aj>; norw. daga, aschived. daghas, 5 dag J)ann framan Hym 71, bar (Þræll)
adän. dage; ahd. tagen) tagen, tag werden; heim at þat hris gerstan dag Bp 9*, Atli
part.prt. m. sg.nom. uppe estu, dvergr! . . stój) einn dag vi{) lund nqkkurn HHv
of dagaþr tvom tage überrascht' Alv 35*. 11, einn dag er hann (SigurJjr) kom til
dag-mqgr, m. (sohn des tages', d.i. husa Eegins, var honum vel fagnat Bm 12
mann: pl. nom. hló J)á H<?gne, heyrþo 10 pr 2, vaknaþe Brynhildr . . fyr dag litlo
dagmeger Am 613. Br 142, sat (Gunnarr) of allan dag Sg 132,
dagr, m. {norw. adän. dag, fær. dagur, J>eir (hvitingar) mono feiger fåra nátta fyr
aschwed. dagher; got. dags, alts. dag, ags. dag litlo Oþr II44*, morgen mest vQgo
dæg, afris. di, dei, ahd. tag) tag: sg. unz miJ)jan dag lidde, ótto alla ok Qndurf>an
nom. segþu þat . . hvaþan dagr of kvam 15 dag Am 49 U2, (Hjalle lét) sinn dag dapran
sás ferr drótt yfer Vm 243, dagr vas á at deyja frå svinom Am 58*, (emk) vaþen
sinnom Bp 31*, dagr's nú, Hrímgerþr! at vilja sem vif>r at laufe, þás en kvist-
HHv 30% nú's dagr komenn (prägn.: skøj>a kømr of dag varman Hm 4*; pl.
(unser tag ist angebrochen') HHI 62, dat. fjQIJ) of vij>rer á fimm d(?gom Hqv
heill dagr! Sd2% su mon hvitare an enn 20 7 3 6; acc. elde heitare brinnr mejp illom
heij>e dagr Svanhildr vesa Sg 54*; gen. vinom frij>r fimm daga Hqv 512, þar (á
mQrg 'ro dags augo Hqv 812, ens hindra Søkkvabekk) þau OJ)enn ok Sága drekka
dags gengo hrímþursar Hqva ráþs at fregna of alla daga glqj) or gollnom kerom Orm 73,
Hqv108% kalla dvergar (logn) dags v.ero hvi J)ú einn sitr endlanga sale, dróttenn
Alv 22*, komej) annars dags Vkv 22 % fee 25 minn! of daga? Skm 3*, alfrQþoll lyser of
ráþa skal fyrj)a hverr æ til ens eina dags alla daga ok þeyge at minom munom
Fm IO2, heiler dags syner! Sd21, annars Skm 43, annarr (garmr) of nætr sefr, en
dags láttu hans Qndo faret Sd 25 % ein sat annarr of daga Fj 22beij)k J)in døgr ok
(Brynhildr) úte aptan dags Sg 6% dags daga Fj492, verþa Qflgare aller á nqttoni
vas heidr snimma Am631; dat. á dege 30 dauj)er dolgar an of daga ljosa HHII50*,
(heute' Hrbl 140A; acc. morgon héto vér sjau daga svalt land rijjom Opr
(goþ) ok miþjan dag Vsp 6*, at kvelde II36S, sæter Jm i SQþlom sólheij>a daga
skal dag leyfa Hqv 80% hvé så hestr Akv 173.
heiter es hverjan dregr dag of drotniQgo? Composita: dag-mpgr, dag-sefe, dag-
Vm 11*, Skinfaxe heiter es enn skira dregr 35 setr, dags - brun; aldr- dagar, år - dagar,
dag of drotniQgo Vml22, himen hverfa dags - hrún, f. (nortv. dags-brun) tages-
J)au (måne ok sol) skolo hverjan dag Vm anbruch: sg. acc. dQglingar dagsbrun sea
B
23 , livar ytar tun om i .. hqggvask hverjan HHI27% (Óþens haukar) dQggliter dags-
dag? Vm40*, aller einherjar Oþens tim om brun sea HHH42*.
i hQggvask hverjan dag Vm 412, J)ar (i 40 dag-sefe, m. (milderer des (heissen)
Valhall) Hróptr kýss hverjan dag vápn- tages', poet. bexeichnung der luft: sg. acc.
dauj)a vera Orm 8 3; halfan val hón (Freyja) alfar (kalla logn) dagsefa Alv 223.
kyss hverjan dag Orm 143, þar (á Glitne) d a g - s e t r , n. (norw. dag-set, vgl.
Forsete byggver flestan dag Orm 153, aschived. dagh-sat, adj. n., adän. dag-
Hugenn ok Munenn fljúga hverjan dag 45 sætning (abendstunde') tagesende, abend:
jqrmongrund yfer Orm 20% Kqrmt ok sg. dat. at dagsetri er Sigrun kom til
Qrmt ok Kerl augar tvær, J>ær skal Þórr haugsins HHII48 pr 3.
vaj)a dag hverjan Orm 293, GlaJ)r ok dalr, m. (norw. aschwed. adän. dal,
Gyller . . þeim rij)a æser jóm dag hverjan fær. dalur; got. dals? dal?, alts. dal, ags.
Grm30h, Freyr . . hafj)i einn dag sez i 50 dæl, afris. del, deil, ahd. tal, n.) tal:
Hliþskjalf Skm 1, tramar gneypa J)ik skolo sg. dat. (konor) ór dale djiipom grund of
145 daner dauþr 146
grófo Hrbl 45; pl. acc. þaþan (af aske þú feit hefer . . jQfor þanns olle øges dauþa
Yggdrasels) koma dQggvar þærs i dala HHI5 7*, Sigrun.. hitti Hqþbrodd at kominn
falla Vsp 19% méldropa feller hann (Hrim- dauþa HHII16 pr 17;. frá dauþa Fáfnis
faxe) morgon hverjan, þaþan kømr dQgg Fm 1 üb., frá dauþajSigorþar Br 20 pr üb.,
of dala Vm 14% þeir (Granmars syner) af 5 hér er sagt i þessfkviþu frá dauþa Sigurþar
rike rinna léto Svipoþ ok Sveggjoþ . . dala Br 20 prl, sa^þe mér HQgne frá Sig-
dQggótta HHI493, stóþ af mQnom J>eira varþar SQrom dauþa Oþr II72; acc. þeir
(mara) dQgg i djupa dale HHv 28*. (Hundings syner) qtto jqfre at gjalda
Compositum: eitr - dalr. fjárnám miket ok fQþor dauþa HHIll*,
daner, m.pl. eigentl. Dänen (s. Daner 10 eptir dauþa Brynhildar váru gQr bál tvau
im namenregister), dann poet. s. v. a. Hlrl, fríþra vilk dauþa fara i ljós annat
menschen überhaupt; in: berg-daner. Am 82*.
danskr, adj. (norw. adän. dansk, fær. 1. d a u þ r , adj. (norw. daud, fær. deyður,
danskur, aschwed. dansker) dänisch: m. aschwed. döþer, adän. død; got. dauþs,
pl. acc. svane danska OþrlI152; f . sg. 15 alts. dod, ags. déad, afris. däd, däth,
acc. var honum (Fróþa) ken dr friþrinn um ahd. tot) tot, getötet: m. sg. nom. ute vas
alla danska tungu (tüberall wo eine nor- (enn auþge maþr) dauþr fyr durom Hqv
dische mundart geredet wird', (im 70% fyrr mon dolga dynr . . nema dauþr
ganzen shand. nordeny) Ort 9. seak HHI21*, SinfjQtli drakk ok varþ
dapr, adj. (norio. dåper, fær. dapur) 20 þegar dauþr Sfl8, dauþr varþ enn hunske
traurig: m. sg. acc. (Hjalle lét) sinn dag (d.i. SigVQrþr) Am 941; gen. kviks né
dapran at deyja frå svi nom Am 58*; dauþs nautka ek karis sonar (Baldrs) FM
f. pl. acc. hefr kunn kona (Guþrún) viþ 51*; dat. gnaper æ grår jór of grame
konunge daprar minjar at dauþan ver dauþom Br 7% Guþrún sat yfir Sigurþi
Sg 542; n. sg. nom. daprt's at Fróþa 25 daufmm Br 20 pr 9, sømre være syster
Ort 16*; pl. nom. dQpr ero þin heim- ykkor frum ver sinom at fylgja dauþom
kynne Hrbl 8. Sg 602, svalt þá SigvQrþr, saztu of dauþom
dár, adj. unangenehm, lästig: n. sg. Hm 73; acc. ek veit einn at aldre deyr:
acc. dått (norw. daatt, fær. datt) in dómr umb dauþan hvern Hqv 77% fantattu
lästiger, schädlicher weise: þeir sér hafa 30 mann enn harþara at Hrungne dauþan
svárt ok dått en nær numet nyleg rqþ Hrbl 32, vas hón (Guþrún) móþog at n i Q g
Sg263. dauþan Qþr 152 IO2, nu 'mk sva litel
darrqj), f . (wol entlehnt aus ags. daroð, sem lauf see opt i jQlstrom at jQfor dauþan
m.) speer: pl. acc. dafar ok darraþar Akv Oþr 118% hefr kunn kona . . daprar minjar
4*. Vgl. vefr darraþar (speergewebe% d. i. 35 at dauþan ver Sg 542, gefk þér, Guþrún!
kämpf Hqfoþl. 52 (ASB 3, 297), Njála . . ÍJQIJ) alz fear at fyþor dauþan Gþr II262;
15 7132; skurer darraþar (speer schauer', pl. nom. ríþa menn dauþer HHII392,
d. i. schlachten Hdttatal 52U2; stqng verþa Qflgare aller á nQttom dauþer dolgar
darraþar (speerschaftJ Qrvar-Odds saga an of daga ljósa HHII50*; gen. vekk
str 523 (ASB 2, 84). Ein nomin. darraþr 40 f)ik dauþra dura ((ich ivecke dich heraus
ist nur belegt in der offenbar verderbten aus den türen der toten, rufe dich heraus
stelle Sn. E. II, 494. aus der unterluelt') Ogl2; dat. síþr þú
d a u f r , adj. (norw. dauv, fær. deyvur, hefner þót þeir (frændr) sakar gørve, þat
aschwed. döver, adän. døv; got. daufs, kveþa dauþom duga Sd 22*; acc. sofna
altnfrk. douf, ags. déaf, afris. dåf, ahd. 45 ek minzt siz mina suno dauþa Vkv 33 %
toub) taub: m. sg. nom. daufr vegr ok vesa þóttomk full ilz hugar at frændr
duger Hqv 712. dauþa Gþr II38*; f . sg. nom. dauþ hykk
dauþe, m. (nomu. daude, fær. deyöi, at þín móþer sé Hrbl 8, þat seger Jm nú
aschwed. döþe) tod: sg. nom. døgr eitt es es h verj om þykker mest at vita, at, min
þér dauþe ætlaþr Orp 25% dauþe Atla 50 móþer dauþ sé Hrbl 9, dauþ vask lenge
Akviib.; gen. þá være hefnt J)ér Helga Bdr 5% gelk þér enn åtta (galdr) . .
dauþa, ef værer vargr á viþom ute HH at því firr mege J)ér til meins gørva
U321; dat. frá dauþa SinfjQtla Sf üb., kristen dauþ kona Og 13*; pl. acc.
147 dauþr dimmr 148
konor hugþak dauþar koma í nqtt hiogat pl. 1. vit Hrungner deildom Hrbl 33;
Am 251. 6) gewalt haben über etw. (eht), mit etw.
Composita: al-dauþr, half-dauþr, sot- schalten u. walten können: inf. esa mér
dauþr, sæ-dauþr, vápn-dauþr; skap- golz vant í gQrþom Gymes, at doila fé
dauþe. 5 fpþor Skm 22% hug skalt deila ((be-
2. dauþr, m. (norw. daud, aschwed. herrsche dein gemiit') HHv 401 (älinl.
döþer, adän, død; alts. doð, ags. déaö, FJz. st.; anders Bugge, Fkv 407h); prs.
afris. dåd, dåth, ahd. tod; vgl. got. dauþus) ind. sg. 3. {jars munúþ deiler (wo die liebe
tod: sg. gen. bitols dolgrqgne dro til dauþs waltet' Od 22*.
skókr Akv 332. 10 deiler, m. Verteiler: sg.voc. sverþa deiler
dáþ - rakr, adj. schnell bereit zu kühner Akv 39i; dat. hauga deile Od 192, sverþa
tat: m. sg.nom. dáþrakr f ó r r Hym 241. deile Od 31*. .
deigja, f . (norw. deigja, aschived. deghia, deyfa (fþ; norw. døyva, fær. doyva,
adän. deje) dienstmagd: sg.voc. q11 estu, aschived. döva, adän. døve; got. daubjan
deigja! driten Ls 56*. 15 in: ga-daubjan, mhd. touben, ^töuben)
deila (ld; norw. fær. deila, aschwed. 1) stumpf machen: inf. kunne hann
dela, adän. dele; got. dailjan, alts. délian, (Konr) . . eggjar deyfa Bp 44*; prf.ind.
ags. dælan, afris. dela, ahd. toilan) sg. 1. eggjar ek deyfe minna andskota
1) teilen, trennen: prs. ind. sg. 3. segþu Hqv 148*; pl. 3. bQlvisar konor . . þærs
þat, Gagnráþr! . . hvé su q heiter es deiler 20 deyfa sverþ ok sefa Sd 27*; 2) beschwich-
meþ jQtna sunom grund ok meþ goþoni tigen: prt. ind. sg. 3. svins lifr soþen (war
Vm 153, Ifing heiter Q es deiler . . grund in das bier getan) þvít sakar deyfþe Opr
Vm 161; deilask sich teilen: prt. ind. 1124*.
pl.3. lenge hvarfaþak, lenge huger deildosk deyja (do; norw. døya, fær. doyggja,
((mein sinn war schwankend') Gpr II61; 25 aschwed. döia, adän. dø; alts. dðian, doan,
2) zuteilen: inf. mér Atle þat einne sagþe, ahd. touwan, teuwan; vgl. got. diwans
at hvárke lézk hQfn of deila ((dass er mir (sterblich') sterben: inf. Guþriin g0rþesk
meinenbesitz nicht werde zuteilen lassen') at deyja Gpr II1, deyja frá svinom (von
Sg 372; prt. ind. pl. 3. sumer Gotþorme den Schweinen fortsterben' Am 58*, fjarre
af gera deildo Br 42; deilask zuerteilt 30 monom deyja Hm 10*, þót skylem nú eþa
(beschieden) werden: inf. mon oss drjúgt i gær deyja Hm303B; prs. ind. sg. 3.
2
deilask Am 18 (vgl. aber auch FJz. st.); pl. 3. deyr fé, deyja frændr, deyr sjalfr
3) verteilen (eht od. eho): inf. {rn (Óþenn) et sama Hqv 761,2 771*2; sg. 3. orþstírr
kunner aldrege deila yíg meþ verom deyr aldrege hveims sér góþan getr Hqv
Ls 222, þii (Byggver) kunner aldrege deila 35 76s, ek veit einn at aldre deyr: dómr
meþ mQnnom mat Ls 462; prt. ind. umb dauþan hvern Hqv 77 3 ; pl. 1. góþs
sg. 3. mQrk menja meiþmom deilde Sg fengom tirar, þót nu e{>a i gær deyjom
462; pl. 3. (Karl ok SnQr) bauga deildo Hm 303 (änderung von Banisch, der es
Rp 23*; 4) mit jmd (viþ ehn) in einer aber übersehen hat, dass nach þót der
sache (eht) zu tun haben, sich mit etw. 40 opt. stehen muss); pl. 3. hineg (i Niflhel?)
abgeben, auf etw. einlassen: prs. ind. deyja or heljo haler Vm435, sú (dótter
sg. 2. ef þú sakar deiler viþ hugfiilla AlfrQþols) skal ríþa, þás regen deyja,
hale Sd 311; opt.pl. 3. þót hringbrotar móþor brauter m å r Vm 473; opt. sg. 1.
(hildingar) heipter deile HHI47* 1126*; ilz gengsk þér aldre, nema ek ok deyja
prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) yiþ Oþen 45 Am 65*; prt. ind. sg. 3. þá dó Hreiþmarr
deildak mina orþspeke Vm555; sg. 3. Bm 11 pr 1, do (Guþrnn) i sinn annat
hann (Konr) viþ Rig Jarl runar deilde Am 98*; pl. 3. doo þá dýrer Am631.
BP461; 5) streiten mit jmd (viþ ehn): digr, adj. (norw. adän. diger, fær.
inf. drukna deila skalattu vi{) dolgviþo digur, aschwed. digher, mhd. tigere, adv.;
Sd 293; prs. opt. pl. 3. deile grQm 50 vgl. got. digrei) dick: m. pl. nom. fingr
viþ þik HHI 46*; imper. sg. 2. (mit digrer Bþ 83.
negat.) þat ræþk þér . . at þú þinge á dimmr, adj. (norw. dimm, fær. dimmur,
deilet vif) heimska hale Sd242; prt. ind. aschwed. dimber, adän. dim; ags. dim,
149 dis dotter 150
ahd. timber) dunkel: m. sg. nom. (sw.) dolgr, m. (norw. dolg (müssiggänger'
kømr enn dimme dreke fljugande Vsp 66L. dass. wort?) feind: pl. norn. dauþer dolgar
dis, f . (aschwed. dis in: disa-þing; vgl. (widergänger', (gespenster' HHII50*.
alts. ahd. idis, ags. ides: s.Koegel, Beitr. Compositum: of - dolgr.
16, 502 ff.) 1) weib, bes. eins von hoher 6 dolg-rqgner, m. (schlachtgott', poet.
geburt (doch ivird auch die Lyngheipr von bexeichnung eines kriegers: sg. acc. bitols
ihrem vater Hreiþmarr mitåis angeredet): dolgrqgne dro til dauþs skókr Akv 332.
sg. nom. dis skjqldunga (Brynhildr) Br 142, dolg-spor, n. (kampfspur', d.i. wunde:
afkqr dis (Guþrua) Akv 383; voc. dis pl. nom. dolgspor dreyra HHII41* (Bugge,
skjQldunga(Sigrun) HHI1502, dis ulfhugoþ 10 Helgedigt. 120).
(Lyngheiþr) Bm 111; pl. nom. lofþa diser dolg-viþr, m. (kampfbaum', poet. be-
(es ist nur Sigrun gemeint, vgl. brúþr) xeichnung eines kriegers: pl. acc. drukna
HHII456; 2) toeib von übermensch- deila skalattu viþ dolgviþo Sd 29*.
licher natur; schicksalsjung frau, Wal- dómr, m. (nonv. adän. dom, fær. dómur,
küre: sg. dat. ek þóttak ok þjóþans rekkom 15 aschived. domber; got. doms, alts. afris.
hverre hære Herjans dise Qþr I182; pl. dom, ags. dorn, ahd. tuom) eigentl. (tun'
nom. úfar 'o diser Orm 53*, qttomk at (abstraktbildung von der german, verbal-
(xur ermordung des Érpr) diser Hm 28*; ivurzel do), geschäft, Verrichtung, Wirk-
acc. diser suþrónar HHI172, (skal) biþja samkeit, besonders gerichtliche, daher
diser duga Sd 8*, ek kveþ aflima þér orþnar 20 1) urteil: sg. nom. dómr umb dauþan
diser Am 25*. hvern Hqv 77*; 2) entscheidung: sg.
Compositum: tålar - dis. acc. norna dóm J>ú mont fyr uesjom hafa
dj ar flega, adv. (aschwed. diärflika, (tdie entscheidung der nornen', d.i. den
adän. djærvelige) nach der art eines tod) Fm 11i; pl. nom. brimes dómar
tapfern; kühn, keck: dró djarflega . . Þórr 25 , entscheidung durch das schwert', d. i.
orm eitrfaan upp at borþe Hym 24 kämpf HHII25*; 3) gerichtsverSamm-
djarfr, adj. (norw. djerv, fær. djarvur, lung : pl. acc. k þvi þinge es þjóþer skolo i
aschwed. diärver, adän. djærv; alts. derbi, fulla dóma fara Sd 11G (Finsen, Instit. s. 23).
afris. der ve) tapfer, kühn; in: folk- Composita: hór - dómr, konung - dómr,
djarfr, sókn-djarfr, vig-djarfr. 30 megen - domar, regen - dómr.
djúpr, adj. (norw. djup, fær. djúpur, dorg, f. (norw. fær. dorg) angélschnur:
aschwed. diuper, adän. diub, dyb; got. pl. acc. þeir (Agnarr ok GeirrøJ>r) reru tveir
diups, alts. diop, ags. déob, afris. diap, á báti meþ dorgar sinar at smáfiski Grm 3.
diep, ohd. tiuf, tiof) tief: m. sg. dat. (konor) dótter, f . (norw. dotter, fær. dóttir,
ór dale djúpom grund of grófo Hrbl 45; 35 aschwed. dottir, adän. dåtter; got. daúhtar,
acc. rúmbrugþenn hver rastar djúpan alts. dohtar, dohtor, ags. dohtor, afris.
Hym 54, djúpan mar Alv 24*; pl. acc. dochter, ahd. tohter) tochter: sg. nom.
djupa dale HHv 28*; f . pl. acc. hliþ- Nanna . . Nqkkva dotter Hdl 20% Auþr
skjalfar djupar (?) Akv 14i. djupúþga ívars dotter Hdl 293, (Gerþr)
Compositum: djup - úþegr. 40 vas Gymes dotter Hdl 32% (Þjaza) vas
djúp-úþegr, adj. bedachtsam, ver- Skaþe dotter Hdl 32% Skaþi . . dóttir
ständig : f . sg. nom. (siv.) Auþr djúpúþga Þjaza jotuns FM2% Qlrún Kjárs (Kiars)
Hdl 29*. dottir Vkv 9.16% Hl(?þvós dótter (Hervor)
dolg, n. (got. dulgs,m. ? dulg, n. ? (schuld', Vkv 12*, dottir hans (Fránmars) hét ÁIQÍ
ags. afris. dolg, n. (ivunde', ahd. dolg, 45 HHv 9, dóttir hans (Eylima) var Sváva
tolg, m. n. dass.) feindschaft, kämpf (KO, HHv 9 pr 1, Hrimgei'þr Hata dottir HHv
Efterl. skrifter I, 169): sg. gen. dolgs 11 pr 7, Hpgna dotter (Sigrun) HHI18%
sjQtol (den beileger des kamp f es', d. i. die ógorleg Æges dotter (die woge) HH 130*,
mühle Grotte, auf der frieden gemahlen Imþar dotter tqtroghypja HHI45*, hans
wurde Grt 16*; pl. gen. fyrr mon dolga 50 (HQgna) dóttir var Sigrun HHII4 pr 4,
dynr . . nema dauþr seak HHI212. Kåra Halfdanar dottir HHI150pr5, fylkes
Composita: dolg - l'Qgner, dolg - spor, dotter (Brynhildr) Grp 15% dotter [Buþla
dolg - viþr. (Brynhildr) Grp 27% Guþrun Gjúka dotter
151 draga draum-njQr on 152
Br 61 111 Oþr 1151 Hir 131 Akv 1 Ghv a/W's. draga, drega, ahd. tragan) 1) ziehen:
91, Brynhildr Buþla dotter Br 81 141 inf. Árvakr ok Alsviþr þeir skolo upp
GprI241 Sg 301, GollrQnd Gjúka dótter heþan svanger sol draga Grm 372; prs.
Gpr 1111 161 23% Svanhildr var Sigurþar ind. sg. 3. segþu mer, Gagnráþr! . . hvó
dóttir ok Guþrúnar Dr 6, dóttir hans 5 sá hestr heiter, es hverjan dregr dag of
(Heiþreks) het Borgný Odl, dotter Gjúka drótniQgo Vrnll3, Skinfaxe heiter es onn
(Guþrnn) Am 471, dotter Grímhildar skira dregr dag of drótmQgo Vm 12%
(Guþrún) Am 752 86% Svanhildr Sigurþar segþu þat, Gagnráþr! . . hvé sá jói^heiter
dóttir Ghv 5, sitr eige hér snQr né dotter es austan dregr nqtt of nyt regen Vm 13
sús Guþrúno gæfe hnosser Ghv 19*; voc. 10 Hrimfaxe heiter es hverja dregr nqtt of
HQgna dotter (Sigrun) HHII47% Bryn- nýt regen Vml4% skýtr Sinfjotli blóþ-
hildr Buþla dótter Hir 4% eig of aldr þat reflinum fyrir ofan helluna ok dregr fast
ok une, dotter Gpr 1133% Guþrún Gjúka FHV; prt. ind. sg. 1. (hétomk) Sjalarr
dotter Gþr II393 III21; gen. Skurhildar es ek kjalka dro Orm 49*; sg. 3. Þórr
Skekkels dóttor Hdl212, Svafnes dóttor 15 dró ((angelte') miþgarþsorm Hym üb. B;
(Sigrlinnar) HHv 5% hann (Helgi) kom til pl 3. drógo feir (S<?rle ok Hamþér) ór skíþe
Eylima konungs ok baþ Svávu dótturhans skiþeisarn Hm 151; part. prt. ra. sg. nom.
HHv 30 pr 2, Svávu Eylima 'dóttur HHv bjartr steinn á band dregenn Gpr 117*;
30 pr 12, HQgna dóttor (Sigrúnar) HH pl acc. SQO þeirá baste bauga dregnaFføØ 3 ;
15S% HjQrdisar dottar Eylima konungs 20 2) drehen: prs. ind. pl.l. drQgom dolgs
Sf27, Gjúka dóttor (Guþrúnar) Sg 30*; sjQtol Grt 16*; part.prt.n. sg.acc.i\wu&
dat. Niþuþr .. gaf dót.tur sinni BQþvildi gull- tima fannz i DanmQrk kvernsteinar tveir
hring Vkv 17 pr 1, Brynhilde Buþla dóttor svá miklir, at engi var svá sterkr at
Gpr 125% Þóru Hákonar dottar Gpr 125 dregit gæti Grt 18; 3) dr. vél ranke
pr 2, Heiþreks dóttor (Borgnýjo) Odl% 25 spinnen: prs. ind. sg. 3. (Grimhildr) dregr
1*01*0 . . døtr Hákonar Gpr II 14*; acc. vél at gram Grp 33*; 4) tragen: prt.
eina dóttor berr AlfrQþoll áþr henne Fenrer ind. sg. 3. (Hlaþguþr) svanfjaþrar dró Vkv
fare Vm 47% Gymes dóttor (Gerþe) Ls 3l, bitols dolgrQgne dro til dau{)S skókr
Freyjo . . Njarþar dóttor ßrk 22* hann Akv 332; 5) mit praepp. u. advv.: dr.
(Níþuþr) åtti två sonu ok eina dottar, hon 30 f r a m hervorziehen: prt. ind. sg. 3. dro
hét BQ£vildr Vkv 2, Sváfnir konungr åtti Oþinn fram hringinn Andvaranaut Bm 5
dóttur allra fegrsta, sii hét Sigrlinn HHv 6, pr 4; dr. of a r r aufziehen: inf. draga
Sigrlinn Sváfnes dóttor HHv 1% Sigrlinn baþ Helge hQsegl ofarr HHI 30% dr.
konungs dóttur HHv 5pr 7, Sigrunu HQgna u p p heraufziehen: prt. ind. sg. 3. dro . .
dottar HHII 12 pr 4, ena fQgro fylkes 35 Hymer . . hvale einn á Qngle upp senn
dóttor (Brynhilde) Grp 30% mon (Grim- tvaa Hym 22% dró djarflega . . Þórr orm
hildr) bjóþa þór bjarthaddat man, dóttor eitrfaan upp at borþe Hym 24\
sina Grp 33*, al þó dóttor, dis ulfhugoj)! dråp, n. (norw. draap., fær. dråp,
ef getrat sun viþ siklingo Bm 11% hefr aschived. adän. drap) totschlag, mord:
dýrr konungr (Gjiike) dóttor alna Fm 41 *, 40 sg. nom. drap Niflunga Dr üb.
Guþruno ungo Gjúka dóttor Sg 22; pl. drasell, m. pferd (Bugge, Stud. 394
nom. døtr YQro þær Drumba ok Kumba anm. 8; 395 anm. 2): pl. dat. dynr vas
. . Bþ 13% dœtr Goirraþar Gjálp ok Greip i garþe, drQslom of þrunget Akv 35*;
FM62% Gjalp ok Greip, døtr Geirraþar acc. drQsla mélgreypa Akv 4*.
FM 62G, þar vávu tvær dœtr HlQþvess 45 draug-liús, n. (totenhaus% d.i. grab-
konungs, Hlaþgaþr Svanhvít ok HervQr hügel: pl. gen. vesattu sva ør, at ein farer
Al vitr Vkv 8, sumar (norner ero) døtr . . draughusa til HHII 502.
Dvalens Fm 13*; gen. hefk fimm vera dr au g r , m. (norw. draug, fær. dreygur,
forspell beþet, tveggja døtra, þriggja systra adän. drog) toter, gespenst; in: draug-hiis.
GþrI4*; acc. Hreiþmarr kallaþi á dœtr 50 draum - nj qron, f. (traumiveberin%poet.
sinar Bm 9 pr 3. bezeichnung der nacht: sg. acc. kalla
draga (dró; norw. fær. draga, aschwed. dvergar (nQtt)draumnjQron Alv30*(Noreen,
dragha, adän. drage; got. alts. ags. dragan, Svetiska etymol. s. 23).
153 draumr drengja-móþer 154
draumr, m. (norw. draum, /iær.dreymur, Sága drekka of alla daga gl<?þ ór gollnom
aschwed. drömber, adän. drøm; alts. drom, kerom Grm 7*, því emk hér hróþogr, at
irøs.dréam, a/Ws. dram, ahd. troum) traum: drekka Hrópts meger aller Q1 saman Ls
sg. gen. draums ætlak þér (du bist im 45% segþu mér þat, Al viss! . . hvé þat
traume wie ich meine' Hdl 7 1 , draums 5 QI heiter es drekka alda syner heime
kveþk þér vesa HHv 191; pl. nom. hverjom i Alv 33*; opt. sg. 2. svá kømsk
Baldrs draumar Bdr üb., of þat réþo riker meirr aptr móþor at vitja geirnjQrþr hnigenn
tivar, hvi være Baldre haller draumar á Gotþjóþo, at þú erfe at Q11 OSS drekker
Bdr i 4 . Ghv 84; sg.3. haldet maþr at kere, drekke
Composita: draum - njQron, draum - þing. 10 þó at hófe mjqþ Hqv 191; prt. ind. sg. 3.
draum-þing, n. Versammlung der Grimnir drakk af (horninu) Grm 34, hann
träume', d.i. nachtruhe, schlaf: pl. gen. (Loki) tók viþ horni ok drakk af Ls 53
drifr drott Q11 draumfnnga til HHI1495. prl, drakk Sifjar verr sQld þriu mjaþar
dreifa (fþ; norw. fær. dreiva; got. f rk 245, Sigmundr tók hornit ok drakk
draibjan, ags. dræfan, ahd. treiben) be- 15 af S f l l , SinfjQtli drakk ok yarþ þegar
spritzen (ehn eho): prt. opt. sg. 3. (Qrn) dauþr Sfl8, drakk hann (Reginn) blo|) or
dreifþe oss Q11 blóþe Am 182. undinni Fm 30 pr 2, (Sigurþr) drakk blóþ
dreke, m. (fær. dreki; entlehnt aus lat. þeira beggja Regins ok Fáfnis Fm 39
draco) drache: sg. nom. kømr enn dimme pr 2, drakk Atle . . vin i valhQllo AJcv 151;
dreke fljúgande Vsp 66i. 20 pl. 3. (Faþer, Móþer ok Rigr) drukko ok
1. drekka, f . (norw. adän. drikke, n., dømf>o Rþ 31% drukko ok døm])0 døgr
fær. drekka, n.) 1) trunk: sg. acc. Gunnare mart saman SigvQrþr unge ok syner Gjúka
gørfak drekko Od li2; 2) trinkgelage: Sg 23, Sigvarþar sárla drukko hrægifr (ok)
sg. dat. Qllom Qsom þat skal inn koma hugenn hjartbloj) saman Oþr II30 % drulíko
Æges bekke å, Æges drekko at Grm 4525 þar drótmeger . . vin i valhQllo Akv 21;
Compositum: Æges-drekka. opt. sg.3. áþr hann (Loki) drykki, kvaddi
2. drekka (drakk; norw. aschwed. drikka, hann ásuna Ls 10 pr 1, it þriþja sinn bar
fær. drekka, adän. drikke; got. drigkan, hon (Borghildr) honum (SinfjQtla) hornit
alts. ags. drincan, afris. drinka, ahd. ok þó ámælisorþ meþ, ef hann drykki eigi
trinkan) trinken: inf. viþ eld skal Q1 drekka 30 af Sfl6; part. prt. n. sg. nom. Q1 vas
Hqv 82% Agnar r gekk at Grimni ok gaf drukket Hqv 66*, Q1 (skal leyfa) es drukket
honum horn fult at drekka Grm 33, inn es Hqv 80*, fjQlþ vas drukket Br 121;
bij> þú hann ganga i okkarn sal ok drekka acc. óvarr hafþe Atle óþan sik drukket
enn mæra mjQþ Skm 162, vear . . skolo Akv 431; pl. nom. saman mono brullaup
drekka Qlþr at Æges Hym 403, þeir (æsir) 35 bæþe drukken Sigorþar ok Gunnars i SQlom
fóru at drekka Ls 15, sákak . . enn meira Gjuka Grp 411; part. prt. drukkenn be-
mjQþmey of drekka frk 25% hann (Ottarr) trunken: m. sg. nom. drukkenn deila skal-
skal drekka dyrar veigar Hdl 51*, hykk attu vij) dolgviþo Sd 29* (v.l.); pl. acc.
at eigem aþrar syslor an meþ baugbrota drukna deila skalattu viþ dolgviþo Sd 29*;
bjór at drekka RH 118vel skolom drekka 40 f. sg. nom. bjóre vas hón (Guþrún) litt
dýrar veigar HHII45% Borghildr bar drukken Akv 162.
annat horn SinfjQtla ok baþ drekka Sfl4, Composita des part. prt.: full-drukkenn,
(Gjúkungar) gáfu henni (Guþrunu) óminn- of-drukkenn.
isveig at drekka Dr 4, førjie mér Grim- drekkja (kfr, aschwed. dränkia, adän.
hildr full at drekka Gþr II22% hón 45 drænke; got. dragkjan, alts. drenkian, ags.
(Guþrún) beþjom brodde gaf blóþ at drekka drencan, afris. drenka, drinka, drinsa;
Akv441; prs. ind. sg. 2. hvars þú Q1 ahd. trenkan) ertränken (elim): prt. ind.
drekr, kjós þu þér jarþarmegen Hqv 1364; sg.3. ek drekþa HlQ{>var{)s sunom i hafe
sg.3. drekr mjQþ Mimer morgon hverjan HHv 194; pl. 3. hófomk né drekþo hQvar
af veþe ValfQþor Vsp 29*, 'færa veit es 50 bQror Ghv 13*.
fleira drekr sins til geþs gume Hqv 12*, drengja - móþer, f . (heldenmutter%
VQrþr goþa drekr i væro ranne glaþr enn beiname einer fiirstin: sg. acc. Dagr åtte
góþa mjQþ Grm 13 *; pl. 3. Oþenn ok f ó r o drengjamóþor Hdl 18 %
155 drengr drífa 156
drengr, m. (norw. adän. dreng, fær. Bm241; prt. ind. sg. 3. konungr drap
drongur, aschwed. dränger) tüchtiger mann, fæti ok steypþiz áfram Grm 54 pr 5;
held: sg. nom. senn vas á heste hverr 6) dr. kostom od. koste ehs die lagejmds
drengr litenii GþrII361; pl. acc. dotter verschlechtern: prs. ind. sg. 3. kostom
lét Gjúka drenge tvá hníga Am47x. [5 drepr kvenna karla ofrike Am.691; rprt.
Compositum: drengja - móþer. ind. sg. 3. drap þá brått koste Am 941;
drepa (drap; norw. fær. drepa, aschwed. 7) dr. á eht sich mit etw. abgeben :C\prt.
dräpa, adän. dræbe; ags. drepan, ahd. ind. sg. 2. (mit suff. pron.) draptu á vétt
trefan, treffan) 1) mit etw. (eho) eine be- sem VQlor (befasstest dich mit Zauberei'
ivegung ausführen; strecken, streichen: 10 Ls242 (Bugge, Stud.* 143, anm. 5).
prt. ind. sg. 3. (Grane) drap i gras hQfþe dreyma (mþ; norw. drøyma, fær.
GþrlI53, hende drap (JQrmonrekr) á droyma, aschived. dröma, adän. drømme;
kanpa Hm 201; 2) schlagen: prs. ind. alts. dromian, ags. dréman, drýman, ahd.
sg.l. tamsvende ek þik drep Skm 26 \ troumen) 1) von etw. (eht) träumen: prs.
(mit suff. pron.) hende enne høgre drepk 15 ind. sg. 3. opt's þat fyr øxnom es Qrno
þik Hrungnes bana Ls 613; sg. 3. drepr dreymer (wenn man von adlern träumt'
af móþe miþgarþs veorr Vsp 561 (FJ, Ark. Am 192; pl. 3. þat's fyr elde es iarn
4, 37); imper. sg. 2. drep (kalke) viþ dreyma Gpr II40i; 2) unpersönl. es
haus Hymes Hym 313; dr. i hel tot- träumt jmd (ehn): prs. ind. sg. 3. heill es
schlagen: inf. ek munda þik i hel drepa 20 hugr Atla hvatkes þik dreymer Am 193;
Hrbl 81; prt. ind. pl. 3. hrundo þeir Vinga prt. ind. sg. 3. dreymþe drótláta Am 103,
ok i hel drQpo Am 381; 3) abschlagen, drevmþe mik, HQgne! Aml43.
abhauen (eht af eho): prs. ind. sg. 1. (mit dreyra(rþ;^öí.drausjan in: ga-drausjan,
suff. pron.) herþaklett drepk þér halse af ahd. troran) bluten (eigentl. etw. fallen
Ls 573; 4) töten: inf. hon (Brynhildr) 25 lassen): prs. ind. pl. 3. dolgspor dreyra
lét drepa þræla sina åtta ok fimm am- HHII 41*.
bóttir Gpr 125 pr 4; prt. ind. sg. 1. ek dreyre, m. (fær. droyri; vgl. alts. dror,
drap Þjaza Hrbl 50; sg. 3. hraunhvale ags. dréor, mhd. tror) blut (KG, Efterl.
hann (Þórr) alla drap Hym 37*, drap hann skrift. I, 254): sg. gen. eiskQld ek vil eten
(Loki) Fimafeng Ls 13, Þrym drap (Hlór- 30 lata ept þenna dreyra drykk Fm 31*;
riþe) fyrstan Þrk 313, drap (Þórr) ena dat. (tungls tjúgare) rýþr ragna sjQt rauþom
Qldno jQtna systor Prk32l, hann (Hróþ- dreyra Vsp 412, mæke liggja ek sé mins
marr) drap Svávakonung HHv 5 pr 11, vinar allan i dreyra drifenn Grm 52*, sa
hann (Helgi) drap Hata jQton HHv 11 pr 5, (Guþrún) dQglings skQr dreyra runna Gpr
drap SinfjQtle hann (bróþur Borghildar) 35 I132, (Gufmin) vaknaþe vilja firþ es Freys
Sf5, hon (Guþrún) drap fyrst sonu Atla vinar flaut i dreyra Sg 24*, drýgþak þér
en eptir drap hon Atla Akv 2, drap hann svá drykkjo, dreyra blettk þeira (maga
(Mýsingr) Fróþa Grt 27; pl. 1. konung þínna) Am 77*, bøkr.. roþnar i vers dreyra
drQpom fyrstan Am93l; pl. 3. drápu Ghv 45, bøkr .. fluto i vers dreyra Hm 72.
hvárir annarra frændr HH II6; opt. pl. 3. 40 Composita: dreyr-fáf>r; sonar-dreyre,
vikr hér svá til sem þeir dræpi hann val-dreyre.
(Sigurþ) uti, en sumir segja sva at þeir dreyr-fáþr, part.prt. blutbefleckt: m.
dræpi hann inni i rekkju sinni sofanda, sg. nom. ormr dreyrfaeþr HHv 93.
en þýþverskir menn segja svá at feir dreyrogr, adj. (alts. drorag, ags. dréo-
dræpi hann uti i skógi Br 20 pr 2—4; 45 rig, mhd. trorec) blutig: f.pl. acc. under
part. prt. m. sg. nom. svá segir i Guþrúnar- dreyrgar Sg 32*.
kviþu . . at Sigurþr ok Gjúka synir hefþi Composita: hræ-dreyrogr, val-dreyrogr.
til þings riþit þá er hann var drepinn 1. *drifa, f. (Spenderin'; in: sigr-drifa.
Br 20 pr 6; n. sg. acc. Guþrún gekk þá 2. drifa (dreif; norw. aschwed. driva,
til sævar er hon hafþi drepit Atla Ghv 1; 50 fær. driva, adän. drive; got. dreiban, alts.
5) dr. føte mit dem fusse anstossen, drihan, ags. drifan, ahd. triban) 1) sich
straucheln: prs. ind. sg. 2. þat's far miket hastig vorwärts bewegen, eilen: prs. ind.
ef Jm føte drepr þars þíi at vige veþr sg. 3. drifr drótt Q11 draumþinga til HH
157 *drife drýgja 158
II496; imper. sg. 2. dríf þú ((treibe dich drotning, f. (norw. fær. drottning,
umher') nú vargr at vege Fj 4*; prt. aschived. adän. drotning) königin: sg.
ind. pl. 3. drifo unger tveir á dýr sea nom. drotning kvaþ Vkv 17 pr 3, Herborg
Vkv 20*; 2) benetzen, beströmen: part. Hunalands drotning Qþr 161.
prt. m. sg. acc. mæke liggja ek sé mins 5 drótt, f . (alts. druht, ags. dryht, driht,
vinar allan i dreyra drifenn Orm 524; afris. dracht, drecht, ahd. truht; vgl. got.
f. sg. nom. drifen dQggo Bdr 5*. ga-draúhts, m. soldat, draúhti - witoþ
*drife, m. (spender'; in: hring-drife. kriegsdienst) 1) kriegerschar (KO, Efterl.
drita (dreit; nonv. drita, fær. drita, skr. I, 208 fg.); gefolge eines für sten: sg.
adän. dritte) bescheissen: part. prt. f . sg. 10 nom. drótt mon bergja (hvítingom) Oþr
nom. Q11 estu, deigja! driten Ls 56*. II44* (conjectur); dat. drótt þótte sá
drjúgr, adj. (norw. drjug, fær. drugvur, (Helge) dqglingr vesa HHI71; 2) schar,
aschwed. drygher, adän. drøg, drug, dru) volk überhaupt: sg. nom. drífr drótt oll
reichlich: n. sg. acc. drjúgt (adverb.) gar draum þinga til HHII495; acc. (goþ) of
sehr: fram gengr bann (ósnotr maþr) 15 þat gættosk, hverr skylde dverga drótt of
drjúgt i dul Hqv 79*; in reichem masse: skepja Vsp 9*, hvaþan dagr of kvam sås
Qrn hugþak inn fljuga at endlQngo huse, ferr drótt yfer? Vm24*; pl. nom. þar
mon oss drjúgt deilask Aml82; pl. dat. (á Gimlee) skolo dyggvar drotter byggva
(adverb.) drjúgom tüchtig, rüstig: fóro Vsp 64*; acc. hverer skyldo dvergar
drjúgom dag þann framan Hym 7 1 . 20 drotter skepja Vsp 9*H.
Compositum: friþ - drjúgr. Composita: drót - látr, drót - meger;
drjúpa (draup; norw. drjupa, fær. folk-drótt, bjalm-drótt, hjQr-drott,
drupa, aschwed. drypa, adän. dry be; alts. sal-drott, vig- drott,
driopan, ags. dréopan, afris. driapa, ahd. dróttenn, m. (nonv. drott, fær. drottur,
triofan) tropfen: prs. ind. sg.3. af hans 25 aschwed. dro tin, adän. drotten, drot; alts.
(Eikþyrnes) hornom drýpr i Hvergelme drohtin, ags. dryhten, drihten, afris.
Orm 26*; pl. 3. åtta (baugar) 'ro jafn- drochten, ahd. truhtin) Häuptling, fürst,
hQfger es af drjupa ena niundo hverja könig: sg. nom. hafra dróttenn (Þórr)
nqtt Skm 21*; prt. ind. sg. 3. draup þar Hym 211 32l, Þrymr þursa dróttenn
ór (eitrormi) eitr Ls 65 pr 4, draup eitrit 30 frk 5* 102 221 251 302, N % þ r Niara
á Loka Ls 65 pr 7. dróttenn Vkv 81 14* 41v, skatna dróttenn
drjúpr, adj. triefend: m. sg. acc. dvergar (Griper) Orp 51, SigVQi'þr seggja dróttenn
(kalla himen) drjúpan sal Alv 12*. Br 6*, Gunnarr gumna dróttenn Akv 241;
drope, m. (norw. drope, fær. dropi, voc. dróttenn minn (Freyr) Skm 3*, NíþQþr
aschwed. drupi, dropi, adän. dråbe; ags. 35 Niara dróttenn Vkv 32*; dat. Gunnare . .
dropa, ahd. tropho, troffo) tropfen: sg. Gotna drotne Grp 35*; acc. Þrym . .
nom. regns drope rann niþr of kneOprlte*. þursa drotten frk 31*.
Composita: eitr - drope, mél - drope, drukna (aþ; norw. fær. drukna, aschwed.
sår-drope, varg-drope. drunkna, drukna, adän. drukne; ags.
drós, f . (norw. adän. dros, fær. drós) 40 druncnian) ertrinken: prs. ind. sg. 2. i
weib: sg. gen. þat's fyr elde es íarn dreyma, vatne Jm druknar ef i vinde rør Fm 113.
fyr dul ok vil drósar reiþe Gþr II402; drupa (pt; norw. drupa) hängen, schive-
pl.nom. droser sudrøn ar (die walkür en) ben: prs. ind. sg. 3. vargr hanger fyrr
dyrt lin spunno VJcv 1*. vestan dyrr (Oþens) ok druper grn yfer
drót-látr, adj. leutselig: f . sg. acc. 45 Orm 10*.
dreymþe drótláta (Kostbero) Am 10*. drýgja (gþ; norw. drygja, fær. drýggja;
drót-meger, m. pl. 1) gefolgsleute: vgl. got. driugan, ags. dréogan) 1) ver-
nom. drukko þar drótmeger . . vin i val- richten, ausführen, betreiben: inf. þann
hQllo AÍCV21; 2) söhne des volles, men- mondu þrek drygja Hrbl 123, meyjar
sehen: acc. hvé sá hestr heiter esliverjan 50 flugo sunnan myrkviþ i gøgnom, alvitr
dregr dag of drotmQgo? Vm 11*, Skin- ungar, ørlQg drygja (cdas kriegshandwerk
faxe heiter es enn skira dregr dag of xu betreiben') Vkv l2, meyjar fýstosk á
drótmQgo Vm 122. myrkvan vif>, alvitr ungar, ørlQg drygja
159 drykkja dvelja • 160
Vkv 46; prt. ind. pl. 2. hvat it æser tveir duga Sd 22*; prs. opt. sg. 3. éþ^ f é r
drýgþoþ i árdaga 7 firresk æ fQrn røk firar duge, hvars þú skalt, Aldafaþer! orþom
Ls25*; pl. 3. inn kvam andspille, hvat mæla jQton Vm4s; 6) geziemend prs.
úte drýgþo hvater fyr hQllo Am 431; ind. sg. 3. duger siklingom satt at mæla
part. prt. n. sg. acc. drýgt þú fyrr hafþer 5 HHI482 II272.
þats døme vissot Am 818; 2) bereiten: dugr, m. (norw. dug, fær. dugur) tüch-
prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) drýgþak tigkeit: sg. acc. freista máttu, Vingþórr!
þér svá drykkjo Am 77*; 3) leiden, er- . . dvergs at reyna dug Alv 8 a2 (S. s. 152
tragen: prs. ind. sg. 3. askr Yggdrasels anm.).
10
drýger erfiþe meira an menn vite Orm 35 \ dúkr, m. (norw. duk, fær. dúkur, aschwed.
drykkja, f. (norw. drykkja, fær. drykkja duker, adän. dug; afris. dok, ahd. tuoh)
in: drykkju-kar, drykkju-steyp, aschwed. tuch, gewebter stoff: sg. nom. dukr vas
drykkia, adän. drikke) 1) das trinken; á halse Rþ 16*; acc. tók Móþer merkþan
2) trank, getränk, bes. bier: sg. gen. lagat duk Rþ30\ hón (Mójer) tók at f>at hleifa
vas drykkjo Am 713; acc. éþre drykkjo 15
þunna, hvita af hveite, ok hulþe duk
fá |)ú aldrege Skm 36* (s. Phot. s. 117), Rþ 30*.
vask.. faren .. tilGeirmundar gørva drykkjo dul, f . (vgl. fær. duli, dulur, m., aschwed.
Od 282, drýgþak þér svá drykkjo Am 77*, dul, n.) 1) Zurückhaltung, blödigkeit: sg.
grimm vastu, Guþrún! es gørva svámátter, dat. maj>r manne verjjr af mále ktiþr, en
barna þinna blóþe at blanda mér drykkjo 20 til dølskr af dul Hqv 57*; 2) durch
Am 802; 3) trinkgelage: sg. dat. Qllom Selbsttäuschung entstandene Überhebung,
Qsom |>at skal inn koma . . Æges drykkjo hochmut: sg. dat. fram gengr hann (ósnotr
at Orm 455A. maþr) drjúgt í dul Hqv 79*, þat's fyr elde
Composita: of-drykkja, Q1-drykkja. es íarn dreyma, fyr dul ok vil drósar reiþe
drykkr, m. (norw. drykk, fær. drykkur, 25 Oþr II402.
aschived. drykker, adän. drik; ags. drync, dúnn, m. (norw. dun, f . n., fær. dún, n.,
drinc, ahd. trune) trank, trunk: sg.nom. aschwed. dun, n., adän. dun in: dun-
(c. art.) gjQróttr er drykkrinn SflO; gen. stryger; nnd. dune, engl. down) daune,
eins drykkjar þú skalt aldrege betre gjQld flaumfeder: sg. dat. sofe hann (Fróþe) á
geta Orm 3*; acc. GunnlQþ gQfomk . . 30 dúne Ort 5*.
drykk ens dýra mjaþar Hqv 1052, ek drykk dúsa (aþ; vgl. aschwed. dus, m. (lärmf,
of gat ens dýra mjaþar Hqv 1403, mæran t geräuschschwed. dial. dus, n. dass.;
drykk mjaþar Ls 6*, eiskQld ek vil eten Bugge, Fkv 427b fg.) erdröhnen: prt. ind.
låta ept þenna dreyra drykk Fm 31*. sg. 3. jQrf) dúsaþe ok uphimenn, þás bane
duga (gþ; norw. fær. duga, aschwed. 35 Fáfnes borg of þátte Od 16*.
dugha, adän. duge; got. alts. ags. dugan, dvala (aþ; aschwed. dvala, adän. dvale)
afris. duga, ahd. tugan) 1) wert haben, verzögern, aufschieben: inf. mona nu
von gitter beschaffenheit sein, taugen: Helge hjQrþing dvala HHI52*.
prs. ind. sg. 3. ef þítt øf>e duger Vm201 dvelja (dvalþa; norw. dvelja, fær. dvölja,
221; opt. sg. 3. (esat maþr) svá illr at 40 aschwed. dviilia, adän. dvælge; alts. dweljan
einoge duge (edass er zu nichts taugt') in: bi-dweljan, ags. dwellan, ahd. twaljan)
Hqv 132*; prt. opt. sg. 3. (kvQþo Niflunga) .1) aufschieben, verzögern: inf. vas kostr
hQggva 8vå hjalma sem þeim hugr dygþe enge rekk om rakklQtom ráþ enn len gr
Am 485; 2) sich als tüchtig erweisen: dvelja Am 612; 2) aufhalten: part. prt.
45
prs. ind. sg. 3. daufr vegr ok duger Hqv m. sg. acc. Hárbarþr enn rage! heidr hefr
712; 3) einfluss ausüben, bewirken: fra nu mik dvalþan Hrbl 128; f . sg. acc.
inf. biþk þik, Brage! barna sifjar duga dagr 's nu, Hrímgerþr! en þik dvalþa hefr
ok allra óskmaga, at þú Loka kveþera Atle til aldrlaga ((hat dadurch dass er
lastastQfom Ls 16í; 4) helfen: inf. biþk dich aufhielt deinen tod herbeigeführt')
Óttare Q11 goþ duga Hdl 51*, (skal) biþja 50 HHV 301; n. sg. acc. dvalet Hrbl 128 A;
diser duga Sd 8*; 5) nutzen bringen, dveljask sich aufhalten, verweilen: prt.
nützen: inf. síþr þú hefner J>ót þeir ind. sg. 3. hann (Atli) dvalþiz vetrlangt
(frændr) sakar gørve, þat kveþa dauþom meþ Sváfni konungi HHv 8, Sigmundr
161 dvergr dýr 162
konungr dvalþiz lengi í Danmark Sf 24; (Jarl nam) fj-Qkkor dyja Rp 35% skapt nam
3) jmd (ehn) durch Untätigkeit verloren at dýja Rp 381.
gehen: prs. ind. sg. 3. mart of dvelr þanns dylgja, f. feindschaft: pl. nom. ófriþr
of morgon sefr Hqv 593. ok dylgjur váru á milli þeira Hundings
dyergr, m. (norw. dverg, fær. dvörgur, 5 konungs ok Sigmundar konungs HH 115:
aschwed. dvärgher, adän. dværg; ags. — Vgl. dolg, dolgr.
dweorg, dweorh, afris. dwirg, ahd. twerg) dylja (dulþa; nonv. fær. dylja, aschwed.
1) %werg: sg.nom. Þjóþrører dvergr Hqv dylia, dölia, adän. dylje) jmd (ehn) über
1602, hann (Reginn) var h verj um manni etw. (ebs) in Unwissenheit erhalten , etw.
hagari ok dvergr of VQxt Rm 4, einn 10 vor ihm verhehlen oder verläugnen: inf.
dvergr het Andvari Rm 8, c. art. dvergrinn dylja monk þik eige dótter Grímhildar
(Andvari) gekk 1 steininn Rm4 pr3; Am 752 861; prt. ind. sg. 1. (mit s u f f .
voc. Q11 of røk fira vqromk, dvergr! at pron.) dulþak þann enn aldna jqton Orm
viter Alv 92 112 132 152 172 192 212 232 502; sg. 3. Sigurþr dulþi nafns síns Fm 1
252 272 292 312 33% uppe estu, dvergr! 15 pr 1, dreymþe drótláta (Kostbero), dulþe
of dagaþr Alv 35*; gen.mfreista máttu, þess vætke Am 103; part. prt. duleþr in
Vingþórr! . . dvergs at reyna dug Alv 8a2 Unwissenheit erhalten, dumm, töricht:
(S. s. 152 anm.); pl. nom. þeir manlíkon m. sg. nom. duleþr estu nu, Atle! HHv 191;
niQi'g of gørfjo dvergar í jQrþo Vsp IO3, f . sg. nom. duleþ est, Hyndla! Hdl 71;
stynja dvergar fyr steindurom Vsp 48% 20 part. prs. (subst.) dyljande verhehler, Ver-
dvergar (kalla himen) drjúpan sal Alv 12% räter: m.pl. nom. dyljendr þQgþo Akv 21;
skin (kalla måna) dvergar Alv 14 % kalla dyljask sich verläugnen: inf. nu vill
dvergar (sol) leiko Dvalens Alv 162, kalla dy1jask dQglingr fyr mér HHII12*; sich
dvergar (logn) dags vero Alv 22% kalla etw. (eht) verhehlen:prs. ind.sg. 1. dyljomk
dvergar (sæ) djupan mar Alv 24*, (kalla 25 þat eige Aml43.
eld) forbrenne dvergar Alv 263, kalla dýna, f . (norw. aschiued. dyna) feder-
dvergar (nQtt) draumnjQron Alv 30*, goltr kissen; kissen, polster: sg. acc. Fáfnes
. . Hildesvine es .. hager g0rþo dvergar dýno ((das polster des F.% d. i. das gold)
tveir, Daenn ok Nabbe Hdl 7b; gen. goþ Hir 10 *F.
. . of f>at gættosk, hverr skylde dverga 30 dyn-fare, m. (der mit brausen dahin-
drótt of skepja or Brimes blóþe ok or fährt% poet. bezeichnung des windes:
Blaens leggjom Vsp 93, þar vas Mótsogner sg. acc. alfar (kalla vind) dynfara Alv 203.
mæztr of orþenn dverga allra en Durenn dynja (dunþa; norw. fær. aschwed. dynja,
annarr Vsp 102; dat. Dvalenn (reist runar) adän. dunne, dønne; alts. dunian, ags.
dvergom fyrer Hqv 1432; acc. dverga 35 dynian) ertönen, erklingen: prt. ind. sg. 3.
Vsp 10 *H, nu hefk dverga . . rétt of tálþa fjaþrhamr dunþe f r k 5 1 8 1 , foldvegr dunþe
3
Vsp 12 , mål es dverga i Dvalens lijþe Bdr 3% bør allr dunþe Br 101.
ljóna kindom til Lofars telja Vsp 14l; dynr, m. (nonv. aschwed. dyn, adän.
2) spange, nadel (?): pl. nom. dvergar á dun; ags. dyne, dyn) lärm, geräusch: sg.
oxlom Rþl6*. 40 nom. dolga dynr , lärm von kämpfen
dvql, n.pl. (vgl. norw. dvale, m., dvel, (kampf HH 121% dynr vas í garþe Akv
n., fær. dvali, m., aschwed. dval, n., 353; dat. or kattar dyn . . vas hann
adän. dvale; vgl. got. dwáls, dwaliþa, dwal- Gleipner gqrr FM8G.
mon, dwala - waurdei, ags. dwala, ahd. Compositum: dyn - fare.
tvvåla) auf enthalt, aufschnb: nom. urþo 45 dyr, n. (norw. dyr, fær. dýr, aschwed.
dvQl døgra Am 98*. adän. diur; got. dius, ags. déor, afris.
dyggr, adj. (norw. dygg, fær. dyggur) diar, dier, altnfrk. dier, ahd. ti or) 1) tier
treu, zuverlässig: f. sg. acc. dyggvafylgjo im allg.: sg. nom. gQfokt dyr heitek Fm2l;
hykk ens døkkva vesa at hrottameiþe hrafns pl. gen. innleiþ dýra Opr II23*; dat.
Rm20'å; pl. noyn. þar (á Gimlee) skolo 50 dýrkalfr .. es øfre ferr Qllom dýrom HH
dyggvar drotter byggva Vsp 643. II37*; acc. þeir (Vælundr ok broeþr
dýja (duþa) 1) schütteln: inf. SIÍQI' nam hans) skriþu ok veiddu dýr Vkv 4, drifo
(Þórr) at dýja Þrk 13; 2) schwingen: inf. unger tveir á dýr (?) sea syner Níþaþar
Ci e r i n g , Edda - Wörterbuch. 6
163 dýr-gripr døma 164
Vkv 20*; 2) reh: pl. dat. sva vas dæll, adj. (nortv. adän. dæl, fær. dælur,
SigVQrþr of sunom Gjuka sem være . . aschwed. däl) leicht: n. sg.nom. dælt es
hjQrtr hQbeinn of hvQSSom dýrom Gþr heima hvat Hqv 5dælt vas at eggja
112*. óbilgjarnan Sg 21\
Composita: dýr - kalfr; brim - dýr, gjalfr - 5 Compositum: 6 - dæl 1.
dyr, SQþol-dýr, val-dyr. *dæþa, f. ctäterin'; in: for-dæþa.
dýr-gripr, m. (fær. dýr-gripur) wert- døgr, n. (norw. adän. døger, aschwed.
voller gegenständ, kleinod: pl. acc. tók dögher; vgl. ags. dógor) ein halber tag
bann (Sigurþr) ægishjálm ok gullbrynju (12 stunden): sg. gen. stendr í brynjo burr
ok sverþit Hrotta ok marga dýrgripi 10 Sigmundar døgrs eins gamaíl HH 162;
Fm 44 pr 6. dat. eino døgre vQromk aldr of skapaþr
dýr-kalfr, m. (norw. dyrkalv (renn- Skm 138; acc. døgr eitt es f>ér dauþe
tierkalb') junger hir sch od. junges reh: ætlaþr Grp 25% drukko ok dømfjo døgr mart
sg.nom. dyrkalfr . . es øfre ferr Qllom saman SigvQrþr unge ok syner Gjúka Sg 2*;
dyrom HHII37*. lb pl. gen. urþo dvQl døgra Am 98*; acc.
1. dyrr, f . pl. (nonv. fær. dyr, aschwed. røddo ok rýndo, rekkjo gørjjo Þræll ok Þír
dyr, dör, adän. dør; got. daúr, daiiro, þrungen døgr Bp 11% beiþk þín døgr ok
alts. dor, dur, ags. dor, duru, afris. daga Fj 492, fork af fjalle fimm døgr taleþ,
dore, dure, ahd. tor, tora, turi) tor, tür: unz hQll HQalfs hqva þekþak GprlIM1.
nom.. norþr horfa dyrr (salar á NástrQndo) 20 døkr, adj. (norw. dökk, fær. dökkur,
Vsp 382j suþr horfþo dyrr Rp 262; gen. vgl. ahd. tunchal) dunkel: m. sg. gen. (sw.)
fimm hundroþ dura ok of fjórom tegom ens døkk va . . hrafns Rm20*; f. pl. acc.
sva hykk á YalhQllo vesa Grm 23% vekk døkkvar hlifer HHI49*.
þik dauþra dura Grgl2 (s. l. dauþr); dat. Compositum: o-døkr.
úte vas dáuþr fyr durom Hqv 70*, þat 25 dølskr, adj. (vgl. norw. døl ska (närri?i',
(ljóþ) kann ek-., es gól Þjóþiwer dvergr dølskast (die zeit vergeuden ) dumm,
fyr Dellings durom Hqv 1602, Yalgrind töricht: m. sg.nom. maþr manne verþr af
heiter es stendr velle á heilQg fyrhelgom mále kuþr, en til dølskr af dul Hqv 57*.
durom Grm 222, åtta hundroþ einherja døma (mþ; norw. døma, aschwed. döma,
ganga ór einom durom Grm 23*, í Asgarþi 30 adän. domme, dømme; got. alts. domjan,
fyrir durum Valhallar stendr lundr så er ags. déman, afris. domia, ahd. tuomjan)
Glasir er kallaþr FM 7*Wr; acc. vargr 1) reden, sich unterhalten (vif) ehn of
hanger fyr vestan dyrr (Oþens) Grm 103, eht): inf. vif) Þór knáttu hér døma Hrbl
reif) Óþenn fyr austan dyrr (Heljar) Bdr 41, 23, of runar heyrþak døma Hqv 110T>,
hratt fyr hallar dyrr . . brande bruf)i\35 (skolom) of jQfra ætter døma Hdl 82, mono
(Guþrún) heitom Akv 44*. segger of søing døma GßrII441; praes.
Composita: himen- jó -dyrr, stein -dyrr. ind.pl. 3. finnask æser á Iþavelle ok of
2. dýrr, adj. (norw. aschived. adän. dyr, moldf)inor mQtkan døma Vsp 602, of vQpn
fær. dýrur; alts. diuri, ags. déore, diore, sin døma . . sigtiva syner Ls2L; prs.
afris. diore, diure, ahd. tiuri) herrlich, 40 opt. sg. 1. (mit suff. pron.) vilnomk ek
trefflich: m.sg.nom. dyrr konungr (Heim er; þess nú, at vif) Vølund dømak Vkv 33*;
Gjuke) Grp 27* Fm 41*; gen. (sw.) drykk prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) ek vas
ens dýra mjaþar Hqv 1052 140*; pl. nom. austr ok vif) einhverja démþak Hrbl 90;
doo f)á dýrer (Niflungar) Am 631; f.pl. acc. pl. 3. drukko ok dømf)o Rß 31* Sg 2*
dýrar haller Rp 49% dýrar veigar Hdl 51* 45 (Bugge, Norr. skr. 364 fg.; Stud. 5. 542);
HHII451; n. sg. acc. dýrt lin Vkv 1*. 2) über etw. (of eht) urteilen: prs. ind.
Composita: dýr-gripr; marg-dýrr. sg. 1. svá døme ek of slikt far Hrbl 117;
dys, f . (norw. dys, fær. dys in: dysja- 3) eine sache (of eht) entscheiden: inf.
dólgur) Steinhaufen, bes. ein über einem því fyrr skolo at Frekasteine satter, saman
leichnam aufgeschütteter: pl.dat. þá gefr 50 of sakar døma HB.II242, sofa ne mQttot
fm gótt nafn dysjom es fm kallar þær heimes né of sakar døma, áþr þeir (Gjukungar)
hauga Hrbl 115. SigvQrþ svelta léto GþrII3*; prs. ind.
Compositum: kumbl- dys. sg. 2. svefn né sefrat né of sakar dømer
165 døme ef 166
Grp 29*; 4) richten, urteil sprechen: aure ausnom á Yggdrasels ask) koma
inf. døma ferr (Þórr) at aske Yggdrasels dQggvar þærs i dala falla Vsp 193.
3
Grm 29 , (æser) døma fara at aske Ygg- Composita: dQgg - litr; harm - dQgg,
drasels Grm 306. morgon-dQgg, umb-dQgg, val-dQgg.
døme, w. (norw. døm%fær. døm i, aschwed. 5 dQgg-litr, adj. durch tau gefärbt, tau-
döme, adän. dømme) 1) rede, Unterhal- benetzt : m. pl. nom. Óþens haukar .. dQgg-
tung : sg. nom. yas þar sams døme es war liter HHJI42*.
von dem nämlichen gegenstände die rede dqggóttr, adj. (norw. doggutt) betaut:
Am201; 2) das dem menschen vom m. pl. acc. dala dQggótta HHI493
Schicksal zugesprochene loos: pl. acc. hefr 10 dqglingr, m. (fær. döglingur) könig^
hQi'J) -døme hildingr þeget, es vise skal fürst (KG, Efterl. skr. I, 241 fg.) sg. nom.
valbygg mala HHII31; 3) vorbild: sg. drótt þótte sá (Helge) dQglingr vesa HH
acc. ulfa døme hykkak okr vesa, at vit 1 7 1 , frå . . dQglingr (Helge) at þvi diser
mynem sjalfer of sakask (tdass ivir uns suþrénar, ef vilde heim meþ hildingom
die wölfe zum vorbild nehmen sollen') 15 þánQtt fara HHI172, vill dyljask d Q g l i n g r
Hm 29 1; 4) beispiel: kvaþat slíks døme (Hel^e) fyr mér HHII12 *, dQglingr (Helge)
síþau mundo meyjo verþa nema mér einne baf) þik at sárdropa svefja skylder HH
Od 11*, drygt þú fyrr hafþer þats døme II41*; gen. sá (Guþrán) dQglings (Sig-
vissot Am 81*; pl. nom. slíks erot døme varþar) skQr dreyra runna Gþr 1132;
Grp 42*. 20 pl, nom. dQglingar (Helges gefährten) dags-
dqf, f. spiess: pl. acc. dafar ok darraþar brún sea HHI27\
Akv 4*. f- (norw. dän. daad, feer. dáð,
dQgg, f . (norw. dogg, fær. dögg, adän. aschived. dadb; got. déþs in: ga-déþs,
dug, aschwed. dagg, dogg; ags. déaw, ahd. alts. dåd, ags. dæd, afris. dede, ahd. tat)
tou) tau: sg. nom. méldropa feller hann 25 werk, tat: sg. acc. litt munder þú leyfa
(Hrimfaxe) morgon Lverjan, þaþan kømr dQþ HQgna þás SigvQrþ vokþo svefne ór
dQgg of dala Vm 14*, stóþ af niQnom þeira Ghv42, litt munder þú þá, Guþrún! leyfa
(mara) dQgg i djupa dale HHv 28*; dat. dQþ HQgna es þeir SigvQrþ þinn svefne ór
vask . . drifendQggo Bdr 5*, dýrkalfr dQggo V Q k þ o Hm 62.
slungenn HHI1373; pl. nom. þaþán (af 30 Compositum: dáþ-rakr.
E.
ef, conj. (vgl. norw. ev, n., eve, m. byggsk mono ey lifa, ef bann viþ vig
(zweifel', eva (ziveifeln', fær. ivi, m. varask HQV 162, alt es senn, efhann (af-
(zweifel', ivast (zweifeln', adän. eve, glape) sylg of getr Hqv 17*, hitke hann
(ztveifeln'; got. ibai, ahd. ibu, ubi, oba, (ósnotr maþr) fij>r, J)ót þeir of hann fár
alts. ef, of, ags. gif, gyf, afris. gef, jef, 35 lese, ef hann meþ snotrom sitr Hqv 24*,
ef, of) A. tv enn, falls, in conditionalen ósnotr maþr þykkesk alt vita, ef hann á
nebensätzen die entweder dem bedingten sér i VQ vero Hqv 262, hitke hann veit,
satze nachfolgen (a) oder ihm voraus- hvat hann skal viþ kveþa, ef hans freista
gehen (ß) oder in ihn eingeschoben sind(y); firar Hqv 26*, margr þá fróþr þykkesk,
seltener ist es, dass der bedingte satz 40 ef hann fregenn esat Hqv 30 3; ljúfr verþr
zwischen zwei durch ef eingeleiteten be- leiþr, ef lenge sitr annars fletjom á Hqv
dingungssätzen steht (&) oder dass er 35 *, viþrgefendr ok endrgefendr erosk
gänzlich fehlt (e); 1) cum praes. ind., lengst viner, ef þat biþr at verþa vel Hqv
um die als wirklich, wahrscheinlich oder 41*, snotrs manz hjarta verþr sjaldan
möglich gedachte Voraussetzung als bereits 45 glatt, ef så es alsnotr es á Hqv 55*, þjóþ
vorhanden oder als bevorstehend zu be- veit, ef þrír 'o Hqv 63*, eldr es baztr inej)
zeichnen; a) im bedingten saize steht yta sunom ok sólar syn, heilynde sitt ei
ebenfalls der ind.praes.: (a) ósnjallr maþr maþr hafa naer Hov 68*, þá hefr hann
6*
165 døme ef 168
bazt, ef hann feger Hqv 78% f á 's jór ßrk 163, meyjar Qstom mona f é r verfa,
ón ytr, ef einn f otr brotnar Hqv 883, minnogr vise gestr! of varet, ef f ú ór heime kant
ok mQlogr (skal gume vesa), ef hann vill hverjom at segja alt fats viljak vita Alv 83,
margfrófr vesa Hqv 1023, njóta mondu fann (galdr) gelk f é r annan, ef f ú åma
1
(ráf a), ef f u nemr, þér mono góþ, ef fii 5 skalt viljalauss á vegom Gg 7 , fann gelk
2 3 2 3 2 3 2 3 2 3
getr Hqv 111 - 112 ' 114 ' 115 - 116 f é r enn f r i f j a , ef fér f j ó f á r falla at fjor-
1182,3 1192,3 1202'3 1212'3 1242,3 1252,3 lokom Gg 81, fann gelk fér enn fjórfa,
1262'3 1272'3 1282,3 1292,3 1302-3 1312'3 ef fik fiandr standa gQrver á galgvege
.755 2,3 1342,3 1362-% sorg etr hjarta, ef Gg 9 \ fann gelk f é r enn fimta, ef f é r
f u segja ne naer einhverjom allan hug 10 fjotorr verfr borenn at boglimom Gg 10%
Hqv 120G, leifesk mange gótt, ef getr fann gelk f é r enn sétta, ef f u á sjó kømr
Hqv 1291, f a t kann ek et f r i f j a , ef mér meira an menn vite Gg li1, fann gelk
verfr fQrf mikel hapts vif mína heipt- fér enn sjaunda, ef fik søkja kømr frost
niQgo Hqvl48% f a t kann ek et fjórþa, ef á fjalle hQ Gg 12% fann gelk f é r enn
mér fyrfar bera bQnd at boglimom Hqv 15 åtta, ef fik ute nemr nQtt á niflvege Gg
149% f a t kann ek et fimta, ef ek sé af 13% fann gelk f é r enn nionda, ef f ü vif
tare skotenn flein i folke vafa Hqv 15 O1, enn nadgofga orf om skipter jQton Gg 14%
f a t kann ek et sétta, ef mik særer aptr mon koma sås epter ferr ok vill fann
þegn á rótom rás vif ar Hqv 151x, f a t tein taka, ef f a t fører, sem faer eigo, eire
3
kann ek et sjaunda, ef ek sé hqvan loga 20 aurglases Fj 28 , segfú mér f a t , PjQlsvifr!
sal of sessmQgom Hqv 152 % f a t kann ek .. hvárt f æ r (meyjar) bjarga f eims blóta fær,
et nionda, ef mik naufr of stendr at bjarga ef gørvask farfar fess Fj 39% hrafnar skolo
fare míno á flote Hqv 154 % fat kann ek f é r . . slita sjoner or, ef f u f a t lýgr, at
et tionda, ef ek sé tiinrifor leika lopte á hér sé langt komenn niQgr til minna sala
Hqv 155l, f a t kann ek et ellifta, ef ek 25 Fj 45hof monk kjosa . . ef hQnom
skal til orrosto leifa langvine Hqv 156 Sigrlinn sefr á arme ok ónaufog jofre
f a t kann ek et tolfta, ef ek sé á tré uppe fylger HHv 43, sif mont, Helge! hringom
váfa virgelná Hqv 15 7% fat kann ek et ráfa . . ef æ f eger HHv 6% Q11 montu
frettánda, ef ek skal fegn ungan verpa lemjask, ef mér's alhugat HHv 21% rifja
vatne á Hqv 158 % f a t kann ek et fjogr- 30 rette es f u mont, rekr! faa, ef fii mér i
tánda, ef ek skal f y r f a life telja tiva krummor kømr HHv 22% må at gófo
fyrer Hqv 159% fat kann ek et sextánda, gørask slikt, ef skal HHv 33% bifk fik,
ef ek vil ens svinna manz hafa gef alt ok Sváva! . . ef vill rnino måle hlýfa, at f u
gaman Hqv 161% hann (Geirrøfr) er mat- Hef ne hvilo gørver HHv 412, auf r mon
nifingr sa, at hann kvelr gesti sina, ef 35 ørenn, ef eflek svá vig mef virfom Grp
honum fykkja ofmargir koma Grm 19, 12% ratar gQrlega raf Sigvarfar, ef ek
bjQrg ok brim veitk at brinna skolo, ef skal mærrar meyjar bifja Qfrom til handa
hann (Svalenn skjQldr) fellr ifra Grm 384, Grp 36 % hver gjold faa gumna synei', ef
illra orfa eromk on at ykrom syne, ef feir hQggvask orf om å? Bm 3% hótt mono
gengk at mæla vif n i Q g Skm22j (ek gef 40 hlæja fíundings syner . . ef meirr tyggja
fér) f a t sverf es sjalft mon vegask, ef munar at søkja liringa rauf a an hefnd
sá's horskr es hefr Skm 9% svá ek f at af fQfor Bml53, f a t es annat (heill), ef f u
rist sem ek f a t á reist, ef gørvask farfar 'st ut of komenn ok est á braut buenn,
fess Skm 374j orfkringe fin mon f é r illa tvaa f ú litr á tae standa hrófrfúsa hale
koma, ef ek ræf á våg at vafa Hrbl 119, 45 Bm 21% fat's et f r i f j a , ef f u fjóta heyrer
ulfe hæra hykk fik øpa mono, ef f ú hlýtr ulf und askiimom Bm 22% heilla auf et
af liamre hQgg Hrbl 121, launa monk f e r verfr fér af hjalmstQfom, ef fii sér f å
farsynjon, ef vit finnomsk i sinn annat fyrre fara Bm 224, fat's får miket, ef fii
Hrbl 144, getet verfr oss sliks, ef vér føte drepr fars fii at vige vefr B?n24%
gQrva skolom telja vQmm enn VQI- Ls 523, 50 får es hvatr es hrøf ask tekr, ef i barnøsko
mik veizt verfa vergjarnasta, ef ek ek mef es blaufr Fm 6% i vatne fii druknar, ef
f é r i jQtonheima ßrk 12mik mono æser i vinde rør Fm 11 % esat . . horskr hilde-
argan kalla, ef bindask lætk brufar line meifr . . ef brófor lætr á braut komask
165 døme ef 170
Fm 36*, mjQk 's ósviþr, ef hann enn (&) ef vit einer skolom sáryrþom sakask,
sparer fianda enn folkskaa Fm37% sigrúnar auþogr verþa monk i andsvQrom, ef þii
þú skalt kanna, ef fm vill sigr hafa Sd 61, mæler til mart Ls 51'*;
Qlrúnar skaltu kunna, ef fm vill, annars (a) ef, vinr! vélar vit gørvom til (zu
kvæn vélet þik i trygj) Sd 7l, bjargrúnar 5 ergänzen ist aus dem vorhergehenden:
skaltu kunna, ef fm bj arga vill ok leysa monom þiggja lQgvelle)Hym 62, ef þat vei-þr
kind fra konom Sd 8% brimrunar skaltu at þú þinn vilja bíþr Gg 4* (zu ergänzen
kunna, ef fm vill borget hafa á sunde ist etwa: c erfreidich wird es — für dich ?
seglniQrom Sd 9% limrunar skaltu kunna, für mich? — sein'; anders S. z. st.);
ef fm vill lækner vesa ok kunna SQI' at 10 hierher auch die formein ef fm vill þat
sea Sd IO1, málrúnar skaltu kunna, ef fm vita, ef vita lyster, zu denen ein satz
vill at mange f>ér heiptom gjalde harm wie monk segja J>er zu ergänzen ist:
Sdll1, hugrunar skaltu kunna, ef fm vill Gif r heiter annarr (garmr), en Gere annarr,
hverjom vesa geþsvinnare guma Sd 12% f>at ef f)ú vill þat vita Fj 202, vængbráþer
ræf)k þér etfjórþa, ef býr fordæþa vamma- 15 tvær liggja i Yiþofnes liþom, ef þú vill
full k vege Sd 26% f>at ræþk þér et þat vita Fj242, þat vann næst nýs niþr
sjaunda, ef fm sakar deiler viþ hugfulla Ylfinga fyr vestan ver, ef vita lyster,
hale Sd 31% hrynja hqnom (Sigverþe) á es ek bjQrno tók i Bragalunde HHII82,
hæl þeyge hlunnblik hallar . . ef hQnom þú hefr, vQr golz! ef vita lyster, mild af
fylger ferf> min heþan Sg 68% monk segja 20 hQndom manz blójþ þveget Hir 2% vask
f>ér . . ef vita lyster, hve gørfw mik vetra tolf, ef vita lyster, es ungom gram
Gjúka arfar ástalausa ok eiþrofa Hir 52, eij>a seldak Hir 7*;
svá skalt låta, sem life báþer SigvQrþr ok b) im bedingten satze, der selber ab-
Sigmundr, ef suno føf>er Gpr 1129% lQnd hängig ist, steht der opt. praes.: (a) flýgra
gefk enn þér, lýþa sinne, YinbjQrg, Yal- 25 hann (fleinn) svá stint, at ek stQjrvegak,
bj^rg, ef vill þiggj*. Gpr II33ulfar ef ek hann sjónom of sék Hqv 150*, ljóþa
mono ráf>a arfe Niflunga . . ef Gunnars þessa mondu, Loddfáfner! lenge vanr vesa,
misser Akv 112, birner . . bita þreftQimom f)ót sé f)ér góþ, ef þú getr, nýt, ef þú
gamna greystóþe, ef Gunnarr ne kømrat nemr, þ Q r f , ef þú þiggr Hqv 162b-G, Hår
Akv 11% stopalt monof) ganga, ef it stundef) 30 segir, at hann (Gylfi) komi eigi heill út,
þangat Amlá1, gløpr es gests kváma, ef ef hann (Har) er fróþari FM1% Qlrúnar
i gøresk nekkvat Am 29*, k mono þér skaltu kunna, ef f>u vill annars kvæn
iþrar, ef {>ú alt reyner Am 652, i kne vélet þik i trygf), ef fm truer Sd 72;
gengr hnefe, ef kvister þverra Am 692, (ß) ek hins get, ef it Gymer finn esk, vigs
tre tekr at hniga, ef høggr tqg undan 35 ótrauþer, at ykr tif>e vega Skm 24*;
Am 69*, skQmin mon ró reiþe, ef reyner c) im bedingten satze steht der imperat.
gQrva Am 73*, glaþa mon þik minzt, ef oder die ihn vertretende Umschreibung
gQrva reyner Am 75*; mit skal: («) segfm til nafns þins, ef fm
(ß) ósnotr maþr ef eignask getr fó eþa vill of sundet fara Hrbl 19, hverf til
fljóþs munugþ, metnaþr hQnom þroask eo 40 hjarþar, ef hug truer Hym 18låt f)ér af
manvit aldrege Hqv 791, ef þú inn gengr hQndom hringa rauþa, ef øf)lask vill åster
Æges haller i . . hrópe ok róge ef þu minar Þrk29*, vake fm, Groa! . . ef fm
eyss á holl regen, á þér mono þau þerra þat mant, at fm þinn mog bæþer til kumbl-
þat Ls 41'*, veiztu ef {)ú vex, at þá vex dysjar koma Gg 1*, Atle! gakk þú á land,
mér ásmegen jafuliQtt upp sem himenn 45 ef afle treystesk HHv 22% ut gakk, Sigrun
FM 6% ef þú viþ þeger, þá þykker þú frå SevafjQllom! ef folks jaþar finna lyster
meþ bleyþe borenn Sd 25% ef þíi eykr HHII412, seg mér, ef veizt, móþorbróþer!
orþe, ilt mont þér lengja Am 37*; hvé mon Sigverþe snúna æve Grp 6s,
(y) mqrg es góþ mær, ef gQrva kannar, seg, gegn konungr! gørr an spyrjak, snotr,
2
hugbrig|> viþ hale Hqv 101% heil verþr 50 Sigverþe, ef sea fjykkesk Grp 8 , leiþ
hver, þót hafe árs sótt, ef þat (bjarg) visa f)ú . . mér, mærr, ef vilt, móþor-
klífr, kona Fj 36*, hver bQzt ero, ef berj- bróþer! Grp 24*, seg, Griper! f>at, éf sea
ask skal, heill at sverþa svipon? Bm 19*; þykkesk Grp 302, segþu þat, Andvare!
165 171
døme ef
ef þú eiga vill lif í lýþa SQIOIII Bm3l, opt., ivodurch angedeutet werden soll, dass
al þó dóttor, dís ulfhugoþ! ef getrat sun die zioeite Voraussetzung, weil sie durch
vif> siklinge Bmll2, vake þú, Fróþe! ef eine andere bedingt ist, sich minder
vill hlýþa SQngom okrom Ort 188; (ß) á leicht erfüllen kann; im bedingten satze
fjalle eþa firþe ef þik fara tiþer, fásktu at 5 ist nur praes. ind. belegt): («) segþu þat,
virþe vel Hqv 115% ef fm vin átt þanns . . ef þitt éþe duger ok þú, Vafþrúþner!
fm vel truer, farfm at finna opt Hqv 118% viter Vm 201 221, reine monk þór þykkja,
ef ek bøte harma f)ér ((wenn ich dich ef þú reyna knátfc ok stígak land af lege
für den kummer entschädigen soll') HHv 211;
seg fm gørr grame HHv 271; — («) auk 10 3) cum praes. opt., nach imperativ,
nær åpne skaltu, Oþenn! koma, ef fm hauptsatze, um (iron.) zu bezeichnen,
vilt f)ér mæla man Hqv 972; (ß) ef fm dass der angesprochene die forderung
vin átt þanns fm vel truer ok vildti af nicht erfüllen kann od. will: (a) nálgask
hqnom gótt geta, geþe skaltu viþ þann þú mik, ef þú meger Orm 53*, vega þú
blanda ok gjQfom skipta Hqv 44L, ef fm 15 gakk, ef þú vreiþr seer ((wenn du wirk-
ått annan þanns fm illa truer, vildu af lich zornig bist und nicht bloss, wie ich
hQnom þó gott geta, fagrt skaltu viþ þann annehme, zornig dich stellst') Ls 153;
mæla en flått hyggja Hqv 45% ef fm vilt 4) cum praet. ind., um zu bezeichnen,
þér góþa kona kveþja at gamanrunom ok dass das bedingende factum, dessen Wahr-
fá fQgnoþ af, fQgro skaltu heita ok lata 20 heit als möglich zugegeben wird, der Ver-
fast vesa Hqv 129*; gangenheit angehört; a) im bedingten
d) der bedingte satz ist ein acc. c. inf.: satze steht der ind. praes.: («) kømsk þá
(«) biþ (SVQVO) bráþlega buna verþa, ef vætr, ef þá kvam ((es wird nichts er-
vill finna fylke kvikvan HHv 36*; reicht, wenn man auch wirklich dorthin
e) im bedingten satze steht der ind. 25 gekommen ist') Fj22*, at ætt ok nafne
praet.: (ß) ef mik á hjQrve skolo ens skalk jartegn vita, ef ek vas f>ér at kvQn
hrimkalda magar gQrnom binda gof>, fyrstr of kveþen ((wenn es wahr ist, dass ich
ok øfstr vask at fjQrlage þars vór á Þjaza mit dir verlobt wurde, so beweise es durch
þrifom (der satz wird nur durch annahme nennung von namen und geschlecht')
einer ellipse verständlich: (wenn du mir 30 Fj 46% máles, HQþbrodr! hefnd at vinna,
etwas so böses weissagst, so erinnere ich ef lægra hlut lenge bQrom HHH24*, á
dich aus räche daran, dass usw.') Ls 50% sér þat illa, ef hQfþoþ áþr ráþet Am 412;
ef fQþor né áttat sem fira syner, af hverjo (ß) ef fyrstr ok øfstr vastu at fjQrlage
vastu undre alenn? Fm3L; þás ér á Þjaza þrifoþ, frá veom minom
f ) im bedingten satze steht der opt. 35 ok vQngom skolo þér æ kQld rQf> koma
praet.: («) skyldak launa kQgorsveine Ls 51 % ef hann (Helga) sær of lék eþa
þínom kangenyrþe, ef ek komomk of sundet sverþ of beit, þeim skalk gumna grand of
(die irrealität der Voraussetzung erfordert vinna HHv383;
jedoch im bedingenden satze ebenfalls den b) im bedingten satze steht der impe-
opt., sodass mit Bugge kømomk geschrie- 40 rativ : («) njóttu (runa), ef fm namt Sd 19G;
ben iverden muss, wodurch der satz unter c) im bedingten satze steht der md.
5e fallen würde) Hrbl 30; HjQrvarþr praet.: iß) ef ek gaf . . en om slævorom
svarar at hann mundi fá liþ Helga, ef sigr, åtta vetr vastu fyr jQrþ neþan kýr
hann vill hefna móþurfQþur sins (der be- molkande ok kona (s.oben zu A le) Ls 23L;
dingte satz ist abhängig) HHv 11 pr I; 45 5) cum praet. opt., um den zweifel an
(ß) ef vér fimm suno féþom lenge, Qtt of der Wirklichkeit, möglichkeit oder Wahr-
góþa øxla knættem (hier ist nicht die Vor- scheinlichkeit der Voraussetzung zu be-
aussetzung , sondern die folge als zwei- zeichnen oder um dieselbe als rein hypo-
felhaft hingestellt) Sg 185; thetisch hinzustellen; a) im bedingten
2) cum praes. ind. u. opt. (in dem 50 satze steht der ind. praes.: («) þat's til
durch ef eingeleiteten bedingenden satze kostar, ef koma mættef) lit ór óro Qlkjól
steht von zwei durch ok verbundenen hofe Hym 34\ mey veitk eina miklo
verbis das erste im ind., das zweite im fegrsta, golle gødda, ef geta m ætter Fm 40*,
165 173
døme ef
hug hefr fm, Hamþer! ef fm hefþer hygg- munde mér heim of boþet, ef þyrftak at
jande Hm 27* (in den beiden letzten bei- niQlunge mat Hqv 672, mikel munde ætt
spielen ist jedoch wol ein zioischensatz jQtna, ef aller lifþe Hrbl 67, ójafnt skipta
zu supplieren, z. b. sæll værer fm); es þú munder mef) Qsom lif>e, ef fm ætter
(y) vats es. f)Qrf f) eims tii verþar kømr, 5 vilge mikels vald Hrbl 75, ek munda frik
þerro ok þjóþlaþar, góþs of øf>es ef sér i hel drepa, ef ek mætta seilask of sund
geta mætte orf), ok endrf)Qgo (vgl. Eir. Hrbl 82, ek munda þér f)á þat veita, ef
Magnusson, Cambridge philol, soc. proe. ek viþr of kvæmomkHrbl95, langt munder
1887 s. 5) Hqv 4*, mQrg ero góþ, ef gumar f)ú nil komenn, Í-Ó1T! ef f)u lif) of fører
visse, heill at sverþa svipon Rm 201; 10 Hrbl 12 7, ein þú værer (vammalaus), ef
b) im bedingten satze steht der opt. f)ú sva værer VQI1 ok grQin at vere Ls 541,
praes.: (a) eige hann jQtnar, ef at yf>r gneggja mynder fm, Atle! ef f)ú geldr né
lyge, galge gQrvallan, ef á grif> hygþe værer HHv 20 \ þá være hefnt f)ér Helga
((falls er euch belogen haben sollte ' usiv.) dauþa, ef værer vargr á viþom ute HH
Am 30*•*; (fankak mann) sins fear sváge 15 H 3 2 2 , fullkvæne f)á fylker være, ef mein-
[svá gjQflan?] at leiþ sé laun ef þæge Hqv tregar mér angraþet Grp 34*, fljott mynder
40*R (der bedingte satz ist abhängig); f)ú fríþre segja mina æve, ef mætter þat
c) der bedingte satz ist ein acc. c. inf.: Grp 52*, lenge liggja léter fm lyngve i
(a) Veorr kvazk vilja á våg roa, ef ballr f>ann enn aldna jQton, ef þú sverþs né
jptonn beitor gæfe Hym 172, biþr (Sigurþr) 20 nyter Fm 27*, spakr f)øtte mér spiller
hana kenna sér speki, ef hon vissi tifrindi bauga, ef fjQrsega fránan æte Fm 32*,
ór Qllum heimum Sd 4 pr 12, (Hjalle Jézk) horskr fjøtte mér (SigvQrþr), ef hafa kynne
vinna et vergasta, ef hann viþ rétte Am ástráf) miket yþvar systra Fm 35% einn
59*; hierher auch wol: (Guþrún) talþe munde SigvQrþr QIIO ráþa, ef lengr litlo
happ liQnom (seil. vesa mono), ef hann 25 life helde Br 8*, hann (SigvQrþr) of ætte
hefnt ynne ((dass es ein glück für ihn (Brynhilde), ef eiga knætte Sg 3*, sømre
sein werde, wenn er sich rächen könne') være syster ykkor frum ver sinom at fylgja
Am842; den bedingten satz vertritt at dauf)om, ef henne gæfe góþra ráþa eþa
c. inf.: verþer SQto ute at varþa þeim ætte hug ossom glikan Sg 60*, mundak
Gunnare, ef þeir hans (Atla) vitja kvæme 30 fleira (segja), ef meirr mjQtoþr málrúm
Akv 15*; gæfe Sg 702, sæll ek þá þéttomk, ef ek
d) im bedingten satze steht der ind. sea knættak Hamþé ok SQiía i IIQIIO minne
praet.: (a) sparkar Qttom ver konor, ef Hm 211, af være nu haufoþ, vef Erpr lifþe
oss at spQkom yrþe; horskar Qttom vér Hm28í, kømea Grotte ór grea fjalle . .
konor, ef oss hollar være ((ivären sie nur 35 né møle sva mær bergrisa, ef vissem vit
klug bez. wolgesinnt gewesen'; zu er- vætr til hennar (?) Ort 10*; fjQrve yþro
gänzen ist ein zwischensatz, etwa: (und skyld of) ér firþer vesa, ef vissak þat får
ivir hätten zufrieden sein können') Hrbl fyrir Rm 7*, hennar (Svanhildar) mundoþ
42. 43, ræses rekka es þú vilder RQn hefna leita, ef móþ ættef) minna bréþra
gefa, ef þér kvæm et í þ v erst þvare HHv 40 Ohv 3*; — der bedingte satz ist abhän-
18*, bar hon (Borghildr) hon um (SinfjQtla) gig: ife es mér å, at værak enn komenn
hornit ok þó ámælisorþ mef), ef hann jQtna gQrf)om or, ef ek Gunnlaþar né nytak
drykki eigi af Sfl5, þóttomk QIIO betra, Hqv 107*, þat var trúa þeira i forneskju,
ef léte mik life týna eþa brende mik sem at orf) feigs manns mætti mikit, ef hann
birkenn viþ Gpr II 13 *, bauþ hann enn 45 bQlvafu óvin sinum meþ nafni Fm 1 pr 2,
viþ mér bú fimtán, hliþfarm Grana ef hafa hón (Odrún) mon þer unna, sem ek skyldak,
vildet Od 20buþo þeir heim HQgna, ef ef okr góf) of skQp g0rþe verþa Sg 57h,
þá heidr føre Am 71, syn vas svipvise, ef svá vas á visat, sem under være bane
þeir (hann) sin gæþe Am 72 702, hét þá ykkarr beggja, ef bráþla kvæmeþ Am
ferf) Gunnarr, ef HQgne vilde Am 7*; 50 12*; (ß) ef fyr utan værak .. liQfoþ þitt
e) im bedingten satze steht der opt. prt. bærak i hende mér Ls 14% ef ek inne
oder die ihn vertretende Umschreibung ættak . . Baldre glikan bur, út fm né
mit skolo oder mono: («) her ok hvar kvæmer frå åsa sunom ok være þá at f)ér
175 ef egg 176
vreiþom veget Ls 27ef ek øj)le ættak hnosser velja . . ok hugat mæla, ef mætte
sem Ingunar-Freyr, . . merge sin æra mér margra suta trygþer vinna Oþr II2V,
mølfak þá meinkr^ko ok lemþa alla í liþo (Guþrún) mælte af manvite, ef mundo
Ls 431, ef J>ú vaxa næþer fyr þínna vina sættask Am 453. — Vgl. if, ife.
brjóste, sæe maþr þik vreiþan vega Fm 7 1 ; 5 efla (ld; norw. evla, schwed..äflas, dän.
(y) komenn være nu, ef koma hygþe, ævle) 1) verstärken; eflask sich durch
Sigmundar burr frá SQlom Oþens HHII491; jmd (viþ ehn) verstärken: prt. ind. sg. 3.
6) cum praet. opt. und praes. ind. (in (Halfdanr) efldesk viþ Eymund Hdl 15L;
dem durch ef eingeleiteten bedingenden 2) zu stande bringen, ausführen, durch-
satze steht von zwei durch ok verbun- 10 führen: prs. ind. sg. 1. (mit suff. pron.)
denen verbis das erste im opt. prt., das auþr mon ørenn, ef eflek svá vig meþ
ztveite im ind. praes., weil zur erfüllung virþom Orp 12 \
der ersten Voraussetzung die einwilligung elle, n. (norw. evle) kraft: sg. acc.
eines fremden erforderlich ist, während (Brynhildr) strengte efle (elvi B) (nahm
die zweite durch den sprechenden selbst 15 ihre kraft zusammen' Opr 1251 (vgl.
erfüllt werden soll, dessen bereitwilligkeit Bugge, Fkv 419b).
nicht zweifelhaft gelassen wird; im be- efna (nd; nortv. emna, feer. evna, schwed.
dingten satze steht ind.prs.): («) monk ämna; got. ibnjan in: ga-ibnjan, ags.
(fleira mæla), ef mik buþlungr blota vilde efnan; vgl. ahd. ebanon) eigentl. (gleich od.
ok kýsk þats vilk ór konungs gsa'^eHHv2s; 20 eben machen\ dann mit verallgemeinerter
B. ob (in indirecten fragesätzen) 1) cum bedeutung schaffen, wirken, ausführen, ver-
indic. prs.' (im hauptsatze steht ebenfalls wirklichen: prt.ind. sg. 1. (mit suff .pron.)
ind. prs. od. imper at.): veiztu ef þiggjom hétk ok efndak es hinig mæltak, at hvi-
J>ann lQgvelle ? Hym 61, veitkak ef (hvárt vetna hjalpa skyldak Od9s; sg. 3. efnde
B) verþ launef) at vilja ossom Am 298; 25 ítrboren (Guþrún) alt þats réþ heita Am
littu nii austr, Hrimgerþr! ef þik lostna 982; part. prt. m.pl. acc. hefr snót (Bryn-
liefr Helge helstqfom HHv 29XB (S. ändert hildr) af mér svarna eiþa, enga efnda
mit Wisén ef in en); Orp 46*. — Vgl. jafna.
2) cum opt. prs. (im hauptsatze steht efre, adj. compar., s. øfre.
opt. praes., imperat. od. ein abhängiger 30 egg, f. (norw. fær. schwed. egg, dän.
infinitiv): hitt vil jak fyrst vita, ef þú æg; alts. eggja, ags. eeg, afris. eg, ig,
fróþrsér eþaalsviþr, jQtonn! Vm 63; vittu ahd. ekka; vgl. KO, Efterl. skr. I, 147)
ef hjalper Od 4*; vita far, ef vilja inune die schneide einer waffe: sg. dat. eiþa
MenglQþ mitt gaman Fj 43s, segge vilk skaltu mér áþr alla vinna . . at mækes
alla i sal ganga . . vita ef meine morþfQr 35 egg Vkv 353, liggr meþ eggjo (sverþs) ormr
kono Sg 43*; dreyrfaeþr HHv 93; acc. þeir (Danr ok
3) cum opt. prt. oder der ihn vertre- Dan pr) kunno vel .. egg at kenna, under
tenden Umschreibung mit mono (im haupt- rjiifa Bp49*; pl. nom. elde VQro eggjar
satze steht ind. prt.): at BQlverke þeir (benvandar) utan gQrvar, en eitrdropom
(hrímþursar) spurþo, ef hann være meþ 40 innan fáþar Br 203, grýteþ ér á gumna,
bQndom komenn ef>a hefþe hQnom Suttungr alz geirar né bita, eggjar né ísarn Jónakrs
of soet Hqv 108*, beiþ hann (Yølundr) suno Hm 26*; dat. fyr þessom eggjom
sinnar ljossar kvánar, ef hQnom of koma hnigr så enn aldne jQtonn Skm 25B,
gørf>e Vkv 7% frå . . dQglingr at því diser (Halfdanr) Sigtrygg sló meþ SVQIOIII eggjom
suþrónar, ef vilde heim me]) hildingom 45 Hdl 152, gollbrynjo smó (Brynhildr) . .
þá nQtt fara HHI 173, frQgo frøknan, ef áþr miþlaþesk mækes eggjom Sg 472,
fjQi* vilde Gotna þjóþann golle kaupa Akv hQnom (Atla) Guþrún grýmer á beþ snQrpom
21s, spurfm þær (Fenja ok Menja), ef eigi eggjom Sg 595; acc. eggjar ek deyfo
leiddiz Mýsingi salt Ort 30; minna andskota Hqv 1483, kunne hann
4) der regierende satz ist zu ergänzen: 50 (Konr) . . eggjar deyfa Bþ44*, buste blóþ
mont mér, Freyja! fjaþrhams lea, ef minn á brimes eggjar HHII 9*, mono syne L'
hamar mættak hitta ((damit ich versuchen Gjúka á sifjungom eggjar rjóþa? Orp 50*,
kann, ob ..') ßrk 34, hverr vilde mér á bjarge stóþ (Oþenn) meþ Brimes eggjar
177 egg-hvass eiga 178
Sd 14 yli r mon Atle eggjar rjóþa Br 53, Alv 32, ák til ungan erfenytja Sg 261,
drógo þeir (Hamþér ok SQrle) ór skíþe (mit suff. pron. u. negat.) fQþor ek ákka
skíþeísarn, mækes eggjar Hm 152. Fm 23, ákkak þess kynne Am 131; sg. 2.
Composita: egg-hvass, egg-leikr, egg- ef Jm vin ått Hqv 441 118*, ef fm ått
móf>r. 5 annan Hqv 45\ ætt ått, en góþa! es eige
egg-hvass, adj. rn.it scharfer schneide: seomk HHII 16*, þess átt, Guþrun! grøte
n. sg. nom. egghvast ísarn Sg 672. at fleire OßrlllO3, (mit negat.) ef fqþor
eggja (aj); norw. eggja, schwed. ägga, né áttat Fm 31, (mit suff. pron. u. negat.)
dän. ægge; ags. ecgan, afris. eggia) eigentl. áttattu hér, verndarvanr! vero Fj 2*;
(scharf machendann übertr. 1) an- 10 sg. 3. sá es sæll es sjalfr of á lof ok vit
treiben, aufreizen: inf. dælt vas at eggja me{)an lifer Hqv 9haun (ósnotr maþr) á
óbilgjarnan Sg 211; prs. ind. sg. 1. (mit formælendr fá Hqv 25*, snotrs manz hjarta
suff. pron.) eggjak yj)r, jarlar! auka harm verj>r sjaldan glatt, ef så es alsnotr es á
stórom vifs ens veglega Am 541; prt. Hqv 55*, år skal risa sás á yrkjendr få
1
ind. sg. 3. eggjaþi Reginn Sigurþ at (til 15 Hqv 59 , svá (erne glíkr) es maþr es mef
at) vega Fáfni Bm 14 pr 7. 26 pr 2; m^rgom kømr ok á formælendr fa Hqv
2) %u etw. (ehs) verführen: imper. sg. 2. 62*, half an val hón (Freyja) kýss . . en
mey fm teygjat né manz kono né eggja halfan Oþenn á Orm 14*, hverr á skipet
ofgamans Sd 32*. es Jm heidr vij) landet? Hrbl 14, Oþenn
egg-leikr, m. (ivaffenspieV, d.i.kämpf: 20 á jarla J)ás i val falla, en Þórr á J)ræla
sg. gen. lifshvatan eggleiks hvQtoJ) (Atla) kyn Hrbl 72. 73, Þórr á afL éret en etke
Oþr II35*. hjarta Hrbl 76, Sif á hór heima Hrbl 122,
egg-móþr, adj. durch waffen ermüdet á minn faþer móþogr ketel Hym 53, á
oder mürbe gemacht, d. i. verwundet oder Danr ok Danpr dýrar haller Rp 49l, vill
getötet: m.sg.dat. stQndom á val Gotna 25 vist vita . . hvat á sýnt Sigvqrju* sér fyr
ofan eggmóþom Hm 302; acc. eggmóþan h(?ndom (vgl. hQnd) Orp 26*, hon (Gná)
val nu mon Yggr hafa Orm 53L. á hest þann er rennr lopt ok l q g F M 4 2 ;
egna (nd; norw. feer. egna) etw. (eho) pl. 1. eigom heima i Hléseyjo HHII62,
als köder (agn) anbringen: prt. ind. sg. 3. sjau eigom vit salhús Akv 71; pl. 2. hvar,
2
egnde á Qngol . . orms einbaue (Þórr) uxa 30 hermeger! heima eigoþ? HHII5 ; pl. 3.
h<?fþe Hym 23 \ þaþan (ór Hvergelme) eigo vQtn qII vega
ei, negat. nicht Hqv 402R; s. ey. Orm 26*, aptr mon koma sås epter ferr . .
1. eiga, f. (norw. eiga, adän. ege; ags. ef J)at fører sem faer eigo eire aurglases
áge) eigentum, habe: sg. nom. eiga þín Fj 283, (mit negat.) eigot J)ær (norner)
3 35 ætt saman Fm 132; opt. sg. 1. þót ek
q11 es hér inne es leike yfer loge Ls 65 ;
acc. (Brynhildr) leit of alla eigo sina Sg 463. sakar eiga Hrbl27; sg. 2. þeyge es sem
2. eiga (åtta; norw. fær. eiga, aschwed. Jm þrjú bu góþ eiger Hrbl 10, hvat skaltu
ägha, adän. ege; got. aigan, ahd. eigan, of nafn hylja, nem a fm sakar eiger Hrbl 26;
alts. égan, ags. ágan, afris. aga) 1) haben, sg. 3. hrafmiælt tunga, nema haldendr eige,
3
besitzen: inf. gilde eiga Vsp 23*, ódælla 40 opt sér ógótt of geir Hqv 29 , þót tvær
es vit þat es maj)r eiga skal annars brjóstom geitr eige ok taugreptan sal, þat es þó
i Hov 8% sun kvezk (Rigr) eiga Rþ36'á, betra an bøn Hqv 363; pl. 1. þót vér
(Konr) eiga gat Rigr at heita (gelangte kvqn eigem þás ér kunnef) epa jóf) eigem
in den besitz des namens R. ) Rß 463, innan hallar Vkv 356,7, hykk at eigem
ogn's i odde J)eims eiga getr (sverþ) HHv 45 aþrar syslor an mef) baugbrota bjor at
9 2 , seg{)u þat, Andvare! ef þú eiga vill drekka HHI 183; pl. 3. eige hann (Atla)
1
lif i lyþa SQlom Rm 3 , þás (åtle) mér jotnar, ef at yf>r lyge Am 303; imper.
b
jój)ungre eiga selde (fé) Sg 37 , tóm lézk sg. 2. eig of aldr f>at ok une, dotter! Gþr
(Hjalle) at eiga teþja vel garþa Am 593; II33 6; prt. ind. sg. 2. móþor åtter menjom
prs. ind. sg. 1. ek brúþar á flest of í'Qþ 50 gQfga Hdl 131, f)ú åtter fQþor bitran Fm 53;
1
sem faþer Alv 4 , ek á frój)an sefa Fj 4\ sg. 3. sól né visse hvar sale åtte, måne
(mit suff. pron.) fjQlþ ák meiþma, fjQlþ né visse hvat megens åtte Vsp 53'*,^ at
ák menja ßrk 233, ák und steine staþ hqllo hann (Oþenn) kvam ok åtte Ims
179 eiga eiga 180
faþer Vm 58, Hrauþungr konungr åtti två ójafnt skipta es þú munder meþ Qsom
sonu Orm 1, Geirrøfn* konungr åtti þá son liþe, ef þú ætter vilge mikels vald Hrbl
tiu vetra gamlan Grm 31, hurfo at hQllo 75; sg. 3. sømre være syster ykkor
es Hymer åtte Hym 7*, (fórr) hafþe hver frumver sinom at fylgja dauf>om, ef . .
þanns Hymer åtte Hym 402, Ægir åtti 5 ætte hug ossom glikan 'Sg 60*; pl. 1.
tvá þjónustumenn Ls 10, þat varf> funne (mit negat.) goll vissak etke á Gnitaheif>e
kono, at hón åtte mQg yi|) mér Ls 402, þats vit ættema annat jafnmiket Akv 6*;
mey åtte hann (Herser) mjófingraþa Rp pl. 2. hennar (Svanhildar) mundoþ hefna
40*, móþor åtte faþer þínn menjom gQfga leita, ef móf) ættef) minna brøf>ra Ghv 3*;
Hdl 13 iR, hann (Nifmþr) åtti två sonu ok 10 part. prt. f. pl. ace. gollnar t Q f l o r . . þærs
eina dóttur Vkv 1, SQO þeir Á baste bauga í árdaga (æser) åttar hQffjo Vsp 61*;
dregna, sjau hundrof) allra es så seggr n. sg. acc. hon (Skafn) vildi hafa bustaf)
åtte Vkv 9*, hann (Niþuþr) sjálfr bar þann er faþir hennar hefir ått FM2*;
sverþit er Yœlundr åtti Vkv 17 pr 3, hann 2) insbes. zur ehe haben: inf. eiga
(HjQrvarþr) spurþe at Sváfnir . . åtti dóttur 15 vil jak heidr an án vesa þat et mjallhvita
allra fegrsta HHv 6, åtte loffmngr land á man Alv 7*, eiga gekk (Halfdanr) Alm-
mille HH 142, (Hundingr) åtti marga sonu veig Hdll5*F, HjQrvarþr konungr hafþi
HH1I4, (Granmarr) åtti marga sonu HR þess heit strengt at eiga þá konu er hann
H12 pr 2, Borghildr . . åtti bróþur Sf 3, vissi vænsta HHv 4, Lof>enn heiter es f)ik
fór Sigmundr þá suþr i Frakkland til þess 20 skal eiga HHv 25 \ kvazk enge mann eiga
rikis er hann åtti f>ar Sf 26, Loki sa alt vilja . . nema SinfjQtla HH 139*, jQfor
gull þat er Andvari atti Rm 4 pr 1, þat annan eiga vildak HH II152, monk . .
skal goll es Gustr åtte brøf>rom tveim at Guþruno ganga at eiga Grp 342, mon góþa
bana verþa Rm 51, hann (Fáfnir) åtti kvQn Gunnarr eiga? Grp 42% hann (Sig-
ægishjálm Rm 14 pr 3, Sigurþr åtti orrostu 25 v Q r þ r ) of ætte (Brynhilde), ef eiga knætte
mikla vif> Lyngva Hundingsson Rm 25 Sg 3*, hana (Guþrúno) mon Atle eiga
pr ly gullo . . gæss i tune, mærer foglar ganga Sg 55*, mont Odrúno eiga vilja
es mær (Guþrun) åtte Gpr 115*, nam Sg 571, viljak eige mef) vere ganga né
hann (Gunnarr) ser HQgna heita at runom, Brynhildar bróþor eiga GprH2821 hann
þar åtte hann alz fulltrua Sg 162, (vas) 30 (Atla) skalt eiga unz þik aldr vif>r Gpr
borg broten sus Brynhildr åtte Od 172, II31*; prs. ind. sg. 3. NjQrþr á f)á konu
illa rézk Atla, åtte f)ó hyggjo Am22, bø er Skaf)i heitir FM 2 íWr, k j ó s a t . . brúf>er
SQO þeir standa es Buþle åtte Am 352, fjærs buþlungr á HHv 3 *; prt. ind. sg. 3.
SkjQldr åtti þann son er Friþleifr hét Ort 4, (Halfdanr) átteAlmveigo Hdl 15*, Dagr åtte
bliko reiþe þau es Begenn åtte FH2lb; 35 Póro Rdl 18 \ Freyr åtte Gerþe Hdl 32 \
pl. 1. sparkar (horskar) Qttom vér konor NjQrfjr åtti þá konu er Skafji heitir FM 21,
Hrbl 42. 43, mank at vér meire mæte hann (HjQrvarfu*) åtti fjorår konur HHv 1,
Qttom es vér heil hio heima vQrom Vkv hans (Atla) menn k Q l l u f m vænstar konur
15*, hljótt Qttom sjaldan siz kvamt i hendr þær er HjQrvarþr konungr åtti HHv 14,
ossär Am 521; pl. 2. góf> Qttoþ ér man- 40 Sigmundr . . åtti Borghildi HH III, HQgni
kynne þar þá Hrbl 93; pl. 3. stjQrnor né åtti Kostberu Dr 12, glQf) vas ok GlaumvQr
visso hvar staþe Qtto Vsp 55, (Askr ok es Gunnarr åtte Am 68, GlaumvQr kvaf)
Embla) Qnd né Qtto Vsp 18\ Afe ok Amma at orfje es Gunnarr åtte Am 291, (Guf>runo)
Qtto hus Rp 14*, (Halfdanr ok Almveig) åtte áþr kappe Am 94*; opt. sg. 1. (mit
ólo ok Qtto átján suno Hdl 15*, HjQrvarþr 45 suff.. pron.) mer fyrmundo miner brøf>r,
ok Sigrlinn áttu son mikinn ok vænan at ættak ver Qllom fremra Gpr II32;
HHv 5 pr 13, Hróþmarr skal hringom ráþa sg. 3. hann (SigVQrfjr) of ætte (Brynhilde)
þeim es Qtto órer niþjar HHv li2, Helgi ef eiga knætte Sg 3*, né vildak þat at
fekk Sigrunar ok áttu þau sonu jRHII27 mik verr ætte Sg35x;
pr 1; opt. sg. 1. (mit suff. pron.) ef ek 50 3) eiga sér für sich haben, als eigen-
inne ættak . . Baldre glikan bui1 Ls 271, tum besitzen: jirs. ind. sg. 3. ósnotr máþr
ef ek ø{)le ættak sem Ingunar-Freyr Ls þykkesk alt vita, ef hann Á sér i VQ
43ættak sæing kalda Br 162; sg. 2. vero Hqv 262; prt. ind. sg. 3. (mit negat.)
181 eigande eige 182
ein - mæle, n. {norw. ein - mæle, aschwed. annarre Hrímþursar, þriþjo mensker menn
en-mäle) gespräch unter vier äugen: sg. Orm 31*; acc. 17rþ héto eina, aþra
acc. mælti karl einmæli viþ Geirrøf) Orm 9; Yerþande . . Skuld ena þriþjo Vsp 20*;
pl. acc. (segger) øxto einmæle Aml*. 3) ein und derselbe: m. sg. dat. skala
einn, num. u. pron. indef. (norw. fær. 6 gestr vesa ey i einom staþ Hqv 352;
ein, aschwed. adän. en; got. ains, ahd. acc. vit bæþe beþ einn stigom Sg 67*;
ein, alts. en, ags. án, afris. en, ån) f.sg.gen. báfm einnar konu báþir Sf 4;
1) als einfaches Zahlwort, einer: m.sg. dat. svQfom ok unþom í sæing einne Hir
acc. einn át (Þórr) oxa, åtta laxa firk 24*; 121; acc. þeir kvQmo . . þás breiddom
gen. tveir 'o eins herjar Hqv 73XR (wo 10 vit blæjo eina Od 23*; n. sg. dat. eino
jetzt mit Mhff allgem. gelesen wird: nafne hétomk aldrege Grm 48% alen vit
tveir 'o einherjar^; f . sg. nom. vas su ein upp vqrom i eino huse Am 681; 4) irgend
vætr es barg Qþlings skipom, eþa fóro einer: m. sg. dat. sifjom 's þá blandat,
þær fleire saman? HHv 27*; acc. hann hverr es segja ræþr einom allan hug Hqv
(Níþuþr) åtti två sonu ok eina dóttur 15 1232; mit subst, verbunden fast zur
Vkv 2; n. sg. gen. stendr i brynjo burr bedtg des unbest. artikels abgeschwächt:
Sigmundar dégrs eins gamall HHI62; m. sg. nom. svipr einn vas þat es saman
n. sg. acc. (munde mér heim of boþet ef) kvQmo fQlver oddar at Fr ekas tein e HH 155 %
tvau lær henge at ens tryggva vinar, þars maþr einn Sf20 Rm 15 pr 3, einn dvergr
ek hafþa eitt etet Hqv 67% gekk Hreiþ- 20 Rm 8, gullhringr einn Grt 13, einn stoll
marr fram ok sa eitt granahár ok baþ FM614; dat. einom hal Hqv 117% einom
hylja Rm 5 pr 3; in auf Zählung en = húsabœ Rp 3, firþi einum Sf 19; acc.
fyrstr: n. sg. acc. (sw.) segfm þat et eina einn dag Skm 1 HHv 11 Rm 12 pr 2, kot-
Vm 201; 2) einery als teil oder ange- bónda einn Grm 5, hólm einn Vkv 18
hörig er einer grösseren anzahl: m. sg. 25 pr 2, hest einn Rm 2, einn lax Rm 11;
nom. stukko åtta, en einn af þeim hverr f . sg. dat. einne feste HHI4*; acc. eina
harþslegenn heill, af þolle Hym 13% dóttor Vm 47% á eina HHv 5 pr 4; n. sg.
Kundr hét einn (sona Jarls) Rp 43% þá nom. fljóþ eitt HHv 35% skip eitt Sf 20;
mælti einn (af vQnum) FM41Wr; gen. dat. eino sinne (einmal' Hym 362 FM62*
bauga talþe alfa ljóþe, eins saknaþe Vkv 30 Od 28% sundi einu Hrbleinl.l; acc. grey
122; acc. hQfom einn feldan . . liþs vas eitt Hqv 100*, ástráþ miket eitt Hym 312,
så y|)vars Am 41*, tak ulf þinn einn af Qlþr . . eitt (?) Hym 40% eitt sinn (einmal'
stalle einen von deinen wölfen Hdlö1; FM 4% eitt hus HHv 5 pr 5; 5) ein
f . sg. nom. hann (Helgi) sá riþa valkyrjur bestimmter, ein gewisser: m. sg. nom.
níu, ok var ein gQfugligust HHv 5 pr 15, 35 varþ einn borenn i árdaga rammaukenn
þrinnar niunder meyja, þó reif) ein fyrer mjqk ragna kindar Hdl 3 7% varþ einn
HHv 281; n. sg. nom. hjQlp heiter eitt borenn Qllom meire Hdl40x; sg. gen.
(Ijóþa) Hqv 146% eitt þótte skars allra (sw.) fee ráþa skal fyrþa hverr æ til ens
feiknast Hdl 42 *; bes. in aufzählungen: eina dags Fm IO2; dat. einom ekka þryngr
m. sg. nom. brœþr váru þrír . . hét einn 40 hann (Yiþofner) ørofsaman Surt ok Sinmoro
Slagfiþr, annarr Egill, þriþi Yælundr Fj 18 *; f . sg. acc. mey veitk eina miklo
Vkv 3, hann (Granmarr) åtti marga sonu: fegrsta Fm 40*; n. sg. nom. eitt es þeira
hét einn HQþbroddr, annarr Guþmundr, (sverþa) Qllom betra HHv 8 *, eitt vas at
þriþi Starkaþr HR II 12 pr 2; f . sg. nom. angre Ylfinga niþ HH 15l; dat. eino
Vinq heiter ein (Q), Qnnor Yegsvinn, þriþja 45 dógre VQromk aldr of skapaþr Skm 13 *,
Þjóþnuma Orm 28% Hlif heiter ein (mær), eino sinne skal alda hverr fara til heljar
onnor Hlifþrasa, þriþja Þjóþvara Fj'381, lieþan Fm 10*; acc. døgr eitt es þér
ein nam þeira Egel at verja . . Qnnor vas dauþe ætlaþr Grp 25*, eitt ek mest undromk
svanhvit . . en en þriþja .. varþe hvitan Aml2x; 6) einzig, allein (als einziger
hals Vølundar V/cv 2% hann (HjQrvarþr) 50 unter einer grösseren anzahl, mit aus-
atti fjorår konur: ein hét Alf hildr . . schluss von allen od. bestimmten anderen):
Qnnur hét Særeiþr . . in þriþja hét Sin- m. sg. nom. Þórr einn þar vá þrungenn
rjóþ HIIv 1; dat. Hel býr und einne (rót), móþe Vsp 26 % sá einn veit es víþa r a t a r . .
187 einn einn 188
hverjo gef>e styrer gumna hverr Hqv 181, es wissen' Hqv 978 (vgl. KG, Aarb. 1889
einn vita, né annarr skal Hqv 63 *, J>á's s. 351 anm. 2), ef vit einer skoiom sáryrþom
jór ónýtr, ef einn fótr brotnar Hqv 88*, sakask, auþogr verþa monk í andsvQrom
hugr einn þat veit øs býr hjarta nær, Ls 5% lifa né einer þriggja tega manna
einn's hann sér of sefa Hqv 941'2, alt es 5 (es lebt kein einziger von den dreis sig'
betra es einn of kann Hqv 1638, mér Opr HI 52, lifef) einer ér þátta ættar
mange, mat né bau|) nema einn Agnarr es minnar Hm 5l; gen. hefk hefndar harma
einn skal ráþa . . Gotna lande Orm 2*, minna allra nema einna Vkv 29*; acc.
heiler æser . . nema sa einn QSS es innar (baþ Hildolfr flyija) góþa eina ok þás ek
sitr, Brage, bekkjom á Ls 11*, vaska heima 10 gQrva kunna Hrbl 18, unþak aldre ok eign
{)ás J)ér heitet vas, at få einn þér gjaforþ f^þor fimm vetr eina ((nur 5 jähre') Od
meþ goþom Alv 4*, réj> (Jarl) einn at J>at 13*; f . sg.nom. ein Jm værer (vamma-
átján buom Rþ 391, vætr es J>at manna, laus), ef þú svá værer vQr ok grQm at
es knege á Menglaþar svQSom arme sofa, vere Ls 54 % hon ein (Sváva) þvi veldr
nema Svipdagr einn Fj 42*, engi maþr 15 es ek eige mák buþlungs mgnnom bana
þorþi at fara til hans (Vælundar) nema HHv 26% ein veldr, Sigrun . . es Helge
konungr einn Vkv 18 pr 4, nio Qttom vit es harmdQgg slegenn HHII 44% hefk fimm
. . ulfa alna, vask einn faþer HHI412, vera forspell beþet . . þó ek ein life Oþr
einn veldr ÓJ>enn QIIO bQlve HHII33*, 145R(S.ändert mit Grundtvig ein in enn),
einn rammare hugþomk ek Qllom vesa 20 ein's mér Brynhildr Qllom betre Sg 15% ein
Fm 16% QIIO golle J>á kná hann (SigvQrJjr) veldr Brynhildr QIIO bQlve Sg 27% einskalt
einn ráf>a Fm 34*, vélte (SigvQrþr) mik, rájrn auþe BuJ)ia Gpr 1127% gréto bQrn
es vesa skylde allra eiþa einn fulltrue Huna nema ein GuJjrun Akv 41*; gen.
Br 2% einn því HQgne andsvQr veitte einnar Freyjo ávant þykkjomk ßrk 23*
Br 7% éinn munde SigvQrþr QIIO ráj>a, ef 25 biþja monk J>ik bønar einnar Sg 641;- dat.
lengr litlo life helde Br 8*, einn vakf>e J>at kann ek et átjánda (ljoj)) es ek æva
Gunnarr Qllom lengr Br 12*, veldr einn kennek mey né manz kono . . nema J>eire
Atle QIIO bQlve GþrI242, einn þótte J>ar einne es mik arme verr Hqv 1635, skamt
Qllom betre vikingr Dana Hir 11*, einn es mon nú mal okkat, alz þú mér skøtingo
minn (skjQldr) betre an see allra Huna BO einne svarar ({mit nichts als mit hohn')
Akv 76, nú's mér enge (týja) es ek einn Hf-bl 143, kvaþat slílcs døme sij>an mundo
lifek Akv 28*, nu mått einn, Atle! QIIO meyjo verj>a nema mér einne Od 11*;
hér ráj>a Am 69*, einn Jm J>vi oller Am acc. tak viþ hrimkalke . . heidr Jm hana
78 *, einn vas mér SigvQrþr Qllom betre eina låter meþ åsa sunom vammalausa vesa
Ohv 10*; gen. eins drykkjar þú skalt 35 Ls 53*, auþrans J>ess mono of aldr hafa
aldrege betre gjQld geta Orm 3*; dat. frétt eina firar ((werden es nur von horen-
hykk at orjmer sé aller af ein om mér sagen kennen') Fj 32*, SQtom vit Yølundr
Orm 546, Týr Hlórriþa ástráþ miket einom saman i holme eina Qgorstund Vkv 433,
sagþe Hym 4*, fyr þér einom monk ut eina nótt kná hón hjá jQfre sofa HHv 24 *,
ganga Ls 64*, þoregak at segja nema þér 40 veret hefr Gjúka gestr eina nótt Grp 31*;
einom Vkv 27*, unna einom né ýmissom pl. dat. åtta hundroþ einherja ganga or
Sg 40% es und einom mér Q11 of folgen einom durom (aus einer einzigen tilr''
hodd Nifiunga Akv 281; acc. ek veit Orm 23*; acc. vaska J>ar (a fjQllom)
einn at aldre deyr Hqv 77*, ek køm . . lenge å, nætr einar nio FM212; n.sg.
Qso at biþja, at mér einn gefe mæran 45 nom. þat eitt (Yi|>ofnes vængbrajjer) es
drykk mjaþar Ls 6*, einn ek veit . . hór svá matar, at þeim menn of gefe fj24*;
ok af Hlórrif)a Ls 54 þeir á léto (bauga) dat. i eino brjóste ek sak aldrege fleire
fyrr einn iitan os J>eir af léto Vkv IO2, forna stafe Alv 35% hló J)á Brynhildr ..
hafj)i hann (Andvari) eptir einn hring eino sinne Br IO2 Sg 302, á leit Guþrún
Bm 4 pr 2, Jmr baþ (Oþenn) einn þegu 50 eino sinne OþrI13x, svaraj>e HQgne sinne
yfer at ríþa Hir 10*; pl. nom. alt ero eino GþrlIlO% né ek halsaj>a herja stille
óskQp, nema einer vite slikan lQst saman . . eino sinne Gpr III4% þá kvaf) þat
(wenn nicht sie (die betreffenden) allein Erpr eino sinne Hm 14% eino J)vi Hogne
189 einn eitr 190
andsvQi' veitte Sgl71 451; acc. miket af Qllom (Fenres kiudom) einna nekkverr
eitt skala manne gefa (es ist nicht nötig (vornehmlich einer') tungls tjúgare Vsp
dass man jmd nur grosse geschenhe 408, enge es einna hvatastr Hqv 64*
macht' Hqv 521, esa sá vinr Qþrom es Fm 17* (vgl. jedoch Ark. 14, 354 fg.).
vilt eitt seger Hqv 123% viþ vin eitt vápn- 5 Composita: ein-bane, ein-hendr, ein-
gQfogr Oþennæ lifer Orm 19% ek þér satt here, ein - hver}-, ein - mæle, ein - nætr,
eitt segek Fm92, satt eitt sagþak Sg 70% ein-stéþr, ein-valde, einneg (d. i.
(sofef) eige lengr) an svá ljóþ eitt kveþak einn veg), enge (d.i. einn-ge).
Ort 7*; pl. nom. ero þat svik ein es sea einneg (d. i. einn veg; vgl. fær. eisini,
þykkjomk? HHII39% esa þat svik ein es 10 eisinni, d. i. einn veginn) adv. auf die-
sea þykkesk HHII401; acc. heiptyrþe selbe weise: þat segja allir einnig, at þeir
ein teir þú þér i hvivetna Fm 9% þat alt (Gjúkungar) sviku hann (Sigurþ) í trygþ
of beiþk eiii missere (in einem einzigen Br 20 pr 7.
halbjahr' Oþr 173; 7) allein (ohne ge- ein-nætr, adj. (norw. ein-nætt) eine
sellschaft oder begleitung): m. sg. nom. 15 nacht alt: m. sg. nom. nam (mon) Óþens
hvi fm einn sitr endlanga sale? Skm 3% sunr einnætr vega Vsp 33* Bdr 11 2; dat.
hvi þú einn of kvamt eikenn fur yfer? ise einnættom (verjet maþr svá tryggr at
Skm 173, einn of kvamk eikenn fur yfer true) Hqv 852.
Skm 18% hvi'st einn komenn i jQtonheima? ein-st0þr, adj. (norw. ein - stød) allein
Ak 6% einn Vølundr sat i UlfdQlom Vkv 20 stehend, einsam: f . sg. nom. einstøf) emk
63 82, (hvi) est einn komenn oss at finna? orþen sem Qsp i holte Hm41.
HHv 31 % einn Gunnarr . . hQrpo hende ein-valde, m. (vgl. aschwed. en-valder,
kniþe Akv 343; pl. nom. komeþ einer tveir adj.) alleinbesitzer: sg. nom. munde hann
Vkv 221; f . sg. nom. ein sat (vqlva) ute (Sigvqrþr) fear þess es Fáfner réþ einvalde
Vsp 28% (kråka) sat á kviste ein Rp47% 25 ves B,Fm38*.
vesattu sva ør, at eiu farer . . draughúsa eir, f . eigentl. name einer göttin, dann
til HHII50% ein sat (Brynhildr) ute s. v. a. göttin überhaupt: sg. dat. eire aur-
aptan dags Sg 6% hvarfk ein þaþan and- glases (der göttin des goldes', d.h. der
spille frá Gpr lill1; dat. mer Atle J>at frau (Sinmara) Fj 28*.
einne sagþe (tunter vier augen') Sg 371; 30 eira (rf>; norw. fær. eira; vgl. ahd. alts.
einn saman dass.: m. sg. nom. fork einn éron, ags. árian, got. aistan) schonen: inf.
saman Hqv 47% Heþinn fór einn saman sór réþ (Vinge) litt eira ((er war durch-
heim ór skógi HHv 30 pr 6, Sigurþr reiþ aus nicht zurückhaltend') Am 30K
einn saman Grp 3, æ gengk einn saman eisa (aþ) sich reissend schnell vorwärts
Fm 2*; 8) allein (durch eigene kraft 35 bewegen: part. prs. m. sg. nom. eisande
oder leistungsfähigkeit, ohne hilfe oder gekk und Qþlingom lofþungs flote lQndom
Unterstützung anderer): m. sg. nom. varþk fjarre HHI283.
þeim (konom) einn QIIOIII øfre at rqþom eiskra (af); norw. eiskra) schnauben (vor
Hrbl 46, át Sifjar verr . . einn meþ QIIO zorn od. aufregung): inf. gengo ór garþe
yxn två Hymes Hym 15*, dró mærr 4 0 gQrver ({nahe daran') at eiskra Hm II1.
Hymer . . hvale einn á qngle upp senn eiskqld, n. pl. herz: acc. eiskqld ek vil
tvaa Hym 222, einn meþ qrom ok aust- eten láta ept þenna dreyra drykk Fm 313.
skoto bar (Þórr) til bøjar brimsvín jqtons eitr, n. (norw.eiter, fær. eitur, aschwed.
Hym 283, mont einn vega orm enn frána eter, adän. edder; ahd. eitar, altnfrk. eitir,
Grp 111; pl. nom. megot tveir menn einer 45 ags. átor) gift: sg. nom. draup þar ór
tio hundroþ Gotna binda eþa berja Hm (eitrorminum) eitr Ls 65 pr 4, skilþi hann
232; 9) implur. einer wie der andere, (SinfjQtli) at eitr var i (horninu) Sf 9,
sämtlich (vgl. Hildebrand Zze 90): f. nom. hvárki mátti honum (SigmUndi) eitr granda
hamingjor einar þærs i heime ero (die utan né innan Sfl2, (c. art.) draup eitrit
meyjar Mogþrases) Vm493; bes. im genet. 50 k Loka Ls 65pr 7; dat. bjór . . eitre bland-
vor dem pron. indef. und vor superlativen enn Hdl 50*F (S. liest mit Bugge eitr-
im sinne von allra (zur hervorhebung od. blandenn), er Fáfnir skreiþ af gullinu,
Steigerung des begriffes): m. gen. verþr blés hann eitri Fm 4, eitre fnøstak es á
191 eitr-blandenn ek 192
arfe lák iniklom mins fyþor Fm 18% eitre eiþa, eif>a seida, alla logna Br 212, svá
fnøste (Brynhildr) es SQr of leit á Sigverþe ér lýþom lande i eyþeþ, sem of unnoþ
OþrI253; acc. hon (Borghildr) tok eitr eiþa svarþa Oþr 1202, þeir mono þér
mikit horn fult Sf 8, allir synir hans baugar at bana verþa, es Sigverþe svarþer
(Sigmundar) stófmz eitr á liQrund utan 5 oiþa Q þ r I 2 0 ß , seldosk eiþa eljonfrøkner
Sf 13j (c. art.) (Sigyn) helt munnlaug Sg 1*, samer eige okr slikt at vinna, sverþe
undir eitrit Ls 65 pr 5, bar hon (Sigyn) rofna svarna eiþa, eiþa svarna, unnar
út eitrit Ls 65 pr 6. trygþer Sg 17 **, hann (Gotþormr) vas fyr
Composita: eitr - blandenn, eitr-dalr, utan eiþa svarna, eiþa svarna, unnar
eitr-drope, eitr-får, eitr-ormr. 10 trygþer Sg 20*-% vask vetra tolf . . es
eitr-blandenn, adj. (vgl. f mr. eitur- ungom gram eiþa seldak Bir 7% þér monk
bland (gift') mit gift vermischt: m.sg. alz þess eif>a vinna at enom hvita helga
acc. bjor . . eitrblandenn mjQk Hdl 50*. steine, at viþ Þjóþmars sun þatke áttak
eitr-dalr, m. gifttal, tal in dem eine es VQrf) né yerr vinna kn åtte Oþr III 3l,
tötende kälte herrscht (DA V, 117 fg.): 15 svá gange þér, Atle! sem þú vif) Gunnar
pl. acc. Q fellr austan of eitrdala SQXom ok atter eif>a opt of svarþa ok år of nefnda
sverþom, Slíþr heiter su Vsp 36 \ Akv 322.
eitr-drope, m. gifttropfen: pl. nom. Composita: eiþ-rofa, baug-eiþr.
fello eitrdropar inn of ljora (salar á eiþ-rofa, adj. indecl. eidbrüchig: m.
Násti'Qndo) Vsp 38% or ÉlevQgom stukko 20 pl. nom. erof) eiþrofa Br 17*; f. sg. acc.
eitrdropar Vm31x; dat. elde vqro eggjar gørfrn mik Gjúka arfar ástalausa ok eiþrofa
(sverþs) utan gQrvar, en eitrdropom innan Hir 5*.
fáf>ar Br 20*. ek, pron. pers. (norw. fær. eg, aschived.
eitr-får, adj. giftig: m. sg. acc. orm jak, jäk, adän. ek, jæg, jeg; got. afris.
eitrfaan (die Midgardsschlange) Hym 242. 25 ik, alts. ags. ic, ahd. ih) ich: sg.nom.
e i t r - o r m r , m. giftige schlänge: sg. A. in Verbindung mit dem verbum;
acc. Skaþi tók eitrorm ok festi upp yfir 1) dem verbum vorausgehend: ek á Alv 41
annlit Loka Ls 65 pr 4. Fj4% ek bøte Vkv 281 HHv 27% ek deyfe
eiþr, m. (norw. eid, fær. eiður, aschived. Hqv 1483, ek deyja Am 65*, ek drap
ef>er, adän. e d y got. aiþs, alts. éth, éd, 30 Hrbl 50, ek drekþa HHv 19*, ek drep
ags. áð, afris. éth, éd, ahd. eid) eid: sg. Skm 26% ek dro Orm 49% ek eiga Hrbl
acc. þat ræþk þér annat, at fm eif) né 27, ek ek ßrk 12% ek em Hrbl 21 Alv 3%
sverer, nema þanns saþr see Sd 231; ek fann Hqv 473 961100% ek fer FM4X\
pl. nom. á gengosk eiþar, orf) ok søre ek flyg FM 4u, ek fór Vm 31 441 461
Vsp 26% þik skyle aller eif)ar bita þeir es 35 481 501 521 541 Orm 48* Hrbl 5, ek
Helga hafþer unna HHII29% mono fyrbanna Skm 34% ek fyrbýþ Skm 34%
vigskaa of viþa eiþar Br 5*; gen. minner ek fyrtelja Vsp 1% ek gaf Ls 23% ek gat
þik eiþa Orp 45% (SigvQrþr) vélte mik, Hqv 1403 Skm 32* Ls 35% ek gef Skm
es vesa skylde allra eiþa einn fulltrue 91 211 Sg 48% ek gekk Skm 32% ek gel
Br 2*; dat. mon (Brynhildr) Gunnare 40 Hqv 1493156 % ek get Skm 243 Hrbl 142,
gQrva segja, at eige vel eiþom þyrmþer ek gól Og 15% ek hafa Sg 52% ek haffm
Orp 47% reynde þat (SigVQrþr) . . hvé Hqv 67* Hrbl 56, ek halsaþa GJjrIIl4%
herglQtoþr hafþe fyrre eiþom haldet vif) ek hef Skm 232 252 ßrk 71 Alv 6l Fj
ungan gram Br 19*, f>yrmf>ak sifjom, 501 HHv 153 323 HHI 19% ek hefe Fj
svQrnom eiþom Sg 283; acc. eif>a skaltu 45 4 9 8, ek heite Vm 8L Hrbl 25 Ls 451
mér áþr alla vinna at skips borþe . . at Alv 31 61 Fj 4L 63 471 HHv 151 171
fm kveljat kvQn Yølundar Vkv 35% Dagr Bm 2% ek hekk Hqv 138% ek helda Hrbl
HQgnason fekk grif) ok vann eif)a Y Q I S - 94, ek hét Orm 501, ek heyre Skm 14v,
ungum HHII 16 pr 16, it monoþ alla ek heyrþa Hrbl 112, ek hugþa H$v 983
eiþa vinna fullfastlega, fá monoþ halda 50 Vm 23 Bdr 13 \ ek hvarf Hqv 98% ek
Grp 31% ér monof> aller eif>a vinna Grp hverfe Hqv 1613, ek hvesta Vkv 192, ek
37% hefr snót af mér svarna eif>a, enga kann Hqv 1461 1593 Vm432 Arn 653, ek
efnda Grp 46 *, mér hefr SigVQrþr seida kenuomk Arn 52*, ek komomk Skm 11*
193 ek ek 194
Hrbl 30, ek kveþ Alv Am 25*, ek barþak Hrbl 65.99, démþakifrWðO, efndak
kyrre Hqv 154* Ls 18% ek køm Ls6% Od 9% e m k F w S 1 Ls 141 Orp 8% fåk
ek kvæmomk Hrbl 95, ek life Rm 92 Fm Hqv 157% fylgþak Hrbl 70, gladdak Hrbl
8* Sd 21% ek må Hqv 149% ek man Vsp 92, háf>ak Hrbl 91, hefk Alv 8a3 Fm 4%
21 Vm 35% ek mon Skm 261293 Hrbl 13 5 heyrþak FM 105-% hugþak Hqv HO3 Am
Alv 4' Bdr 62 Fj 7 l 9L 111 131 151 171 251 OhvU^R, hykk (d.i. hygg ek) Od
191 21l 231 251 27l 29l 3V 331 35l 6% hylk Hrbl 25, kveþak Ort 7% lagþak
371 391 411 Rm 141 Fm 211 311 Hir 38, Vkv 36% monk Orp 401 Am 561 752
ek muna Og 53 HHI422, ek munda 86% myndak Skm 383, mæltak Sg 7%
Vm 21 Hrbl 81. 95. 96, ek mynda Hqv 10 neyttak FM 62% næmek Gpr 1135%
98% ek mæle Hqv 901 frk 2% ek måtta saddak HH H 8% sagþak Bdr 7& 9* 11*
Brbl 82, ek oomk Skm 16*, ek reist Hqv Sg 704 Am 782, seak (sim) Fm 8% segjak
1434 Skm 37% ek reynda Hqv 951 101* Skm 4% skylak HHv 33% skyldak Ghv
Vm 32 442 4.62 482 502 522 54% ek rist 13% steikþak Am 78% svæfek Hqv 154%
Hqv 157* Skm 37% ek ríþa Skm 39% ek 15 sættak Hrbl 71, vank Sg 28% varþak Hrbl
ræþ Hrbl 119 Ls 28% ek så Vsp 321 Hqv 85, vask Sg 564 Ghv 13% vildak HHII
1171 Skm 6% ek sat Hqv 951 Fj 491 Gpr 152 Gpr 1145% værak Ls 141 Sg 28%
IIli5R, ek sé (video) Hqv 1501 1521 vættak Hqv 952, þagþak Hqv 110% þreyjak
1551 1571 Orm 41 52* Fj35% ek sé Skm43% fritak Hqv 67% ætlak Hdl 7 1 ;
(sim) Hrbl 27, ek skal Hqv 1561 1581 20 ß) das b'ragarmál ist aus metr. gründen
1591 Grp 36*, ek slæ Hdl 49% ek sotta gzgen die hss. heraestellt: åk frk 23*
Hqv 103% ek telja Ls28% ek tok HHII8*, (bis) Alv 32 Sg26L 56% attak Hrbl 71
ek undromk Am 121, ek varp Hrbl 51, ek Fm 26% bark F?nl6% baþk Od291 Am
varþ Hqv 14% ek vas Hqv 1001 Hrbl 65. 36% beiþk Fj 492 Gpr 17% bif>k Vsp l1
85. 90 Fj46*, ek veit Hqv 77* 901 Grm 25 Hqv 1304 Ls161 Hdl 514 HHv 41% blentk
12* Ls 54* 64* HHI5a2 Sd 7 7 (v.l.) Ls 3% blettk Am 77% bråk Sd 1% býk
Sg 191 27% ek vélta Hrbl 57. 60, ek verp Alv 3% bærak Ls 14% drepk Ls 57* 61%
Ls 59% ek vil Hqv 1611 Fm 31*, ek vilja drýgþak Am 77% dulþak Grm 502, démak
Skm 32 241 (vil BA) Fj 72 92 li2 132 152 Vkv 33% eggjak Am 54% emk Hqv 1031
172 192 212 232 252 272 292 312 332 30 Vm 61 Hrbl 6 Ls 391 45* Alv 62 Bdr6L
352 372 392 41% ek vita Grm24% ek Fj 42 FM3S* HHv 152 HHII281 Grp
þigg Skm 20% ek þykkjomk Ls 54* HH 14* Fm 8* Gpr III8* Hm 4% mi'mk HH
II391R, ek þóttomk Grp 32*R Gpr II II421 Gpr 118% fannk Gpr 19* Akv 8%
38 *B Od 31 *B, ek føttomk Hm21l; fnøstak Pm 18% fork Hqv 471 OprII14%
2) dem verbum nachfolgend; a) un- 35 M k Gpr II52 Ghv 1% førek Ls 3* Sd 5%
verkürzt: át ek Hrbl 5, døme ek Hrbl féþek Hrbl 3, gafk Hqv 491 Hir 8% gatk
117, fekk ek Hqv 52% fell ek Hqv 139% Hqv 1032, gefk Ls 121 Gpr II261 33%
for ek Am 87% galt ek Am 89% gat ek gelk Gg 61 7 1 81 9l 101 li' 12113114%
Am 51% gekk ek Gpr II51R Ghv\13x 14% 2
gengk Skm 2 Grp 14* Fm 2* Sg 9%
hét ek Am 762, hugþa ek Br 161R, kann 40 gøddak Ghv 16% g0rþak Fm 27% hafak
ek Hqv 1471 1481 1491 I501 1511 1521 HHv 7% hafþak Hqv 101* Skm 38* Hrbl
1531 1541 1551 156115 7L158115911601 48 HHv 421 HH 144*, hefk Vsp 12*
1.611 1621 163% kvam ek Hqv 99% lék Hqv 1061 Vm 8 3 43* Orm 451 Skm 191
ek Hrbl 91, mon ek Hrbl 140 Am972, Hrbl 4 frklO1 Fj 12* 481 FM11* Vkv
nam ek Hrbl 113, nysta ek Hqv 139% 45 29* HHII15* 282 461 Rm 2* Gpr 14*
oomk ek Grm 20* Am 13% réþ ek Am 62 24* II311 Akv 242 262 Am362562
11% sagþa ek Sg 70% sleit ek Am 672, 2
76 Ort 17% heitak Hym 3% heitek Grm
sofna ek Vkv 33% svaf ek Am 76% vake 541 Bdr 61 Grp 3* Fm21 4% heltk Od
ek Vkv 33 % veid ek Am 79% [vilda ek 21% hétk Orm 541 Od 9"* Oliv 12% lieyrþak
HHI46% vilnomk ek Vkv 33% þykkjomk 50 Hqv 110™ Odl% hlýddak Hqv 110% hnófk
ek Gg 5*; b) enklit., mit synkope des e, Ghv 12% hræfþak Am 67% hugþak Hrbl
der verbalform angehängt '(bragarmál); 58.129 Ls23Q 24* OprII39* 411 421'*
a) das bragarmál ist hsl. überliefert: 43u* Arn 151 161 18u* 211 221-* 24%
G e r i n g , Edda-"Wörterbuch. 7
193 ek ek 196
hvarfaþak (hvarfaþ R) Gßr 116\ livarfk 40* 431 Gßr 14* Akv 7\ vekk Gg 1%
Ofr Ull % hvildak Hrbl 47, hykk Hqv veldk Fm 25% verþak Vkv 30% verþk
1091 Vm 10* Grm 232 242 34b 546 Sg 9* Gpr IH6% vildak Grp 40* Sg 35l
Hrbl 8.120. 125. 126 Ls 21*29* 311551 Od 292 Ghv 13 % viljak Vm 3* 6* Grm
Rß 12* Hdl 132 Gg 5* Fj44* Vkv 152 5 361 Skm 39l Hrbl24 Alv 71 8* Vkv 39*
HHv 12* 20* HHI 18* Rm8* 91 20* Am 54% vilk Bdr 81-2 IO1-* 12U2 HHv
1 5 2
Fm 13 22* Sg 31 Akv 8 Am 33% 2* HHII43" 46* Grp 2* Rml8* Sd2P
hættak Hqv 104 % høkk (d. i. høgg ek) Am Sg 432 Am 671 82% vissak HHv 172 Rm
36% kannk Hqv 152* Ls 30% knegak HH 7* Gßr 1162 Akv 6* Ghv 101 (bis), værak
1135% knættak HHI121% komak HHv 10 Hqv 1071 Hrbl 94 Fm 8* Gßr 1117%
33% kunnak Hdl 22* Vkv 19% kvamk Hqv yrþak Am 212, þakkak Am 53% þikk {d. i.
1 1
66 Vm 43% kvaþk Ls 64 (bis), kveþk þigg ek) HHv 7% þorek Hdl 452, þyrmþak
Vml* Skm 101 Lsl7x HHv 191 HHII Sg 28*, ætlak Ls 621 Am 73l, ættak
182 471 49* Fm 41 234 Am 60% kysk Gßr 1132;
HHv 2% køink HHv 43% låk Fm 18% 15 3) der verbalform mit dem enklit.jpron.
leitaþak Am 45% leitk IIHH12% létk Hqv ist ek nochmals vorgesetzt: ek berak
105 * Hrbl 35 Hir 8 % lif ek Gßr 14 % lægak Grm 1 % ek deildak Vm 55 % ek freistaþak
Gpr H45% lætk ßrk 16* Gg 10* Vkv 222, Vm3x 44x 461 481 501 521 54% ek
mak Hqv 153* Grp 36% mank Vsp 2* hefk Fj 121 Fm 2% ek hefek Hqv 95%
Vkv 15* Gßr II452 Od 111 Am 76* Ohv 20 ek hafþak Hrbl 103, ek herþak Vkv 19%
18% monk Skm 192 23* Hrbl 20. 27. 31 ek kennek Hqv 163% ek kunnak Vkv 43%
131.144 Ls 5* 20x 38* 64* Ak 202 Bdr ek kvamk Skm 18% ek lak Fml62, ek
7 5 9b 115 HHv 2* 41 211 Orp 30* 341 leitk HHv 287, ek lifek Akv 28% ek måk
482 Sg 10* 111'* 341 521 641 70* Hir HHv 26% ek máttak Vkv 43* Sd4% ek
51 Gpr II341 408 III31 Am35l 66% 25 nytak Hqv 107% ek rauf>k Fm 26 \ ek
l
mundak ßrk 4* Fj5* HHII21* Sg 70 sagþak Orm 521 Sd 4 pr 9, ek sák Alv
Hm 21% mælek Sg 61% mæltak Hqv 103* 351 Fj33% ek seak Hrbl 20, ek segek
Vm 55* Od 9% mølf>ak Ls 43*, namk Fm92, ek sek (video) Hqv 150* Ls 44%
Hqv 139* (bis) 1411 0d28% ólk Ghvl4% ek skyldak Fm30l Sg 57*, ek strengþak
réþak OßrII392, rístk Skm 37 % ræþk 30 Sd4 pr 10, ek vask Hqv 13* Grm 50*
1 1 1 1 1 l 1 1
Fm 20 Sd22 23 24 26 28 29 31 Hrbl 106 Ls 35% ek viljak Hym 9% ek
321 331 351 37% røkjak Am 91% sák vinnk Hqv 155% ek þóttak Gßr 118% ek
Hqv 70* 751 110* (bis) HH II 19* Fm ættak Ls 271 43% gegen die hs.: ek
x
28% saknak Gßr 119% satk Grm2 Gpr knættak (ek k n æ t t a k ) Hm 21% ek vildak
1114% sék (video) Vsp 44* 49* 58* Hym 35 (ek vildigak B) OprII412; das voraus-
332 Ls 411 Hdl 501 Am 66L Grt 19% gehende ek ist gestrichen: áttak Gpr III3*,
seldak Vkv 372 Am 78% sendak Vkv 37* beiddak Grp 52% eflek Orp 12% frægak
38% skalk Fj 46* HHv 151 38* HHII Gpr 116% fullhugþak Ghv 15% fylgþak Od
436 48* Orp 32* Sg 6* 15% skyldak 10% gatk Od 19% gæfak Ghv 16%} gørfjak
Hrbl 29 Ls 231 Bm 2* Gpr I 7 1 (bis) 40 Gpr 1121* Od 11% hefek HHv 43% létak
7 8 8* Sg 382, slók Vkv 38% sneiþk Vkv Sg 37% lifþak Sg 56% mák Od 31% máttak
36% snýk Hqv 161% spyrjak Orp 8% Gpr II23 % mundak Fm 36 % myndak HH
stigak HHv 21% stóþk Og 15% svafk Sd 1146% mynþak Gßr II 22% mælek Am
4% sveipk Vkv 37% telk Hdl 20* HHII 31% mættak ßrk 3* Am 54% sagþak Od
11* Am 85% teygþak Hqv 101% tókk Am 45 32% sák Od 29% satk Gßr II 122, seak
2
78% unak HHII35 , unnak Grp 36* HHI21% sék (video) Fm 35% seldak Hir
Gßr 111% unþak 0dl3% varþk Hqv472 7% skyldak Opr 1143* Od9% sték Ohv 13%
Hrbl 46 HHH18* GßrI8L Hlr 13% svæfak Hir 13% vask Sg 11% veitk Orp 40%
v a s k H q v 4 7 x Hrbl 37. 70 Ls 50* Bdr 5* vildak Sg 39% vissak Grp 19* 21% værak
HHI412 II151 Sd 4L Hir 7* Gpr III1 50 Hir 32, þekþak Opr 1114þóttak Am 67%
1 1 2 2
Od 13 28 Am 91 Ohv IO , veitk Vsp 4) der verbalform mit dem enklit. pron.
191 28* Hqv 1381 Orm 24* 38* 532 folgt nochmals ek: vilk . . ek (von S. ge-
Hym 331 Ls 141 HHv 81 Orp 221 Fm 7 1 ändert in viljak) Gßr II 28%-
I
197 ek ek 198
5) das enklit. angefügte pron. ist mit riþet haff)e móþogr (SigVQrþr) á vit min at
der negat. - a oder -at verbunden, wäh- biþja Br 19 % min at vitja Sg 51% sende Atle
rend a) das unverkürzte pronomen noch- qro sina of myrkvan viþ min at freista
mals nachfolgt: bíþka ek Vkv 19% emka(t) Od 232, mynder min mof>ogr vitja hair ór
ek Skm 181 Hrbl 97 Orp 213 Sd 21% 6 heljo Ohv 203;
monka ek Sd21% nautkaek FM5U, sékka dat. mér, unbetont mer (norw. mer, me,
ek Vkv 195, vilkat ek Hm92; das nach- fær. mær, aschwed. mär, mä; got. mis, ahd.
folgende ek ist gestrichen: hnékat Od 9 % mir, alts. afris. mi, ags. me): a) abhängig
kannka Am 661. mákat Am 12% sákat von einem verbum: ólk mérjóþ Ohv 148;
Ohv 11% sitka HH II 35 % varþka Sg 34 % 10 ef meintregar mér angraþet Orp 34*;
vaska-Filf 211HHII11 % vilkat Sg 50 % (mit Hrist ok Mist viljak at mér horn bere
erweichung des k zu g): myndega HHv 423; Orm 361; hér ok hvar munde mér heim
b) das unverkürzte pron. nochmals vor- of bof>et Hqv 67% mér mange mat né bauþ
ausgeht: ek ákka Fm2% ek kveþka Ls Orm 22, fm lézt mér á bef) þínn bof>et
18% (gegen die hss.) ek nó mákat FM 216; 15 Ls 52 % hirþaþu bjóþa . . þær kinder mér
c) hinter der negat. das pron. nochmals Gþr II322; blanda mér drykkjo Am 802;
enklit. angehängt ist: mákak Am 513, þvi bregþr f)ú nu mér, Fáfner! Fm 8%
(mit ertveichung des ersten k zu g): bregþ eige mér . . þót værak fyrr i vikingo
máttegak Ohv 123; die synkopierung des Hir 3þvi brå mér Guþrún . . at Sigverþe
e ist gegen die hs. hergestellt: ákkak 20 svæfak á arme Hir 13l; bana mont mér
Am 13% emkak Am 85% fankak Hqv 401 brøf>ra bøta aldrege Am 68*; fekk ek mér
Fm 16* Am 90% liykkak (ekki hygg ek B) felaga Hqv 52*, fær mér ekka orf> Orp 201;
Hm 29 % knákak Hym 333 Am 51% mákak finn mér lindar loga Bm 1*; þii frýþer mér
Oþr II 30 % monkak Ls 362 HHv 231 Opr hvats hugar Fm 30*; hendr. mér fulltýþo
1135% sákak Þrk 25% sékak OþrIII6% 25 Fm 61; unz mer fyrmundo miner bréþr
vaskak Alv 43, veitkak Am 293 vilkak at ættak ver QIIOIU fremra Opr II 31; hann
Ls 184 Hdl 54 Orp 261 Am 13% (mit er- (hamar) enge maþr aptr of heimter, nema
tveichung des ersten k zu gj: gørfjegak føre mér Freyjo at kvæn Þrk 7% nu féra
Gþr II 11% kallegak OþrllI6% þoregak mér Freyjo at kvqn Þrk223, f>egn . .
Vkv 27*; d) das pron. zweimal enklit. 30 f>anns mer férþe goll Hir 10*, férþe mer
angefügt und ausserdem unverkürzt der Grimhildr full at drekka Opr II221; galdra
verbalform vorausgesetzt ist: ek fukkak fm mér gal Og 51; gefenn Óþne, sjalfr
Skm 22% (mit erweichung des ersten k sjqlfom mér Hqv 138*, mar gef fm mér
zu g): ek bjargegak Hqv 152% ek stQþ- þá Skm 8l, gaf hann mér gambantein
vegak Hqvl503; das vorausgehende ek 35 Hrbl 59, ek køm . . QSO at bif)ja at mér
ist gestrichen: máttegak Od 30% vildegak einn gefe mæran drykk rnjaþar Ls 63;
Illr 133 ; gQltr . . es mer hager gørf>o dvergar tveir
B. ek steht ohne Verbindung mit einem Hdl 7% liQrg (Óttarr) mér gørf>e Hdl 101;
verbum: aldar ørlQg hykk at hon (Gefjon) húna hvassa hétk mer at runom Ohv 122;
oll of vite jafngorla sem ek (seil, veit) 40 þóttu bøter hamre mér Ls 622; kennef) mér
Ls 21% vel ek Jneilmir!' Vkv 30% vake konungs nafn HHv 12*; es mer af fáre
ek of valt, vilja ek lauss (ich der freuden- flest orf) of kvazt Od IO2; fm skalt . . låta
leere ' Vkv 33 lR (S. streicht das ek und míuo lande ok mér sjalfro Sg 103, mér
schreibt vi]jalauss), kv^n's hans Guþrún, lætr ok sjQlfom niillom ilz Iltet Am 80*;
en ek (seil, um kvqn) Gunnars Sg 72, 45 mont mér, Freyja! fjaþrhams lea? Þrk 33;
minnsk þú, Sigvorþr! livat vit mæltom lqnd . . es mér leifþe Buþle Am 90Ä;
.. at mynder min móþogr vitja hair ór hqf)ungar hverrar leitaþe mér et horska
heljo, en ór heime ek (seil. mynda vitja) man Hqv 101*, orþ mér af orþe orþs lei-
þín Ohv 20*; taþe, verk mér af verke verks leitaþe Hqv
sg. gen. min (fær. min, aschived. min, 50 1413'*, mér's harþlega harma leitat HHv
adän. myn; got. meina, ahd. alts. afris. 382, mér mange munar leitaþe Opr 17*;
min, ags. min): hvi freistef) min? Vsp ráþ þú mér níi, Frigg! Vm l l , mon
288, flq est, Freyja! es freistar min Hdl 6 % Gunn are tii gamans ráþet siþan verþa eþa
7*
193 ek ek 200
sjQlfom mér? Orp 44*; samer eige mér øgf)0 mér jarnlurke Hrbl 104, hón égþe
viþ suri Buþla ætt at auka O ß r I I 2 8 9 ; mér af afbrýþe Gpr 19x; b) abhängig
segfm mér, Gagnráþr! Vmllx, mune f>ina von nomen und hilfsverbum: es mér i
hykkak sva mikla yesa, at fm mér, seggr! hef>en hvern handar væne Hqv 732, es
2
né seger Skm 5 , nema fm mér sætt seger 5 mér fangs vQn at frekom ulfe Rm 13*,
Skm 23*, segfm mér fmt, Skirner! Skm f>ar's mér ulfs VQn es eyro sék Fm 35*,
41x, segþu mér þat, Alviss! Alv 91 111 esa mér ørvænt, nær óro komer . . upp
13x 151 171 191 211 231 251 27l 29x und skipe HHv 23*, ife es mér á Hqv
1 1
31 33 , segfm mér, h verj om estu, sveinn! 1071, forvitne mikla kveþk mér (seil. vesa)
of borenn Fj 6 , segfm mér f>at, FjQlsviþr! 10 Vm 13, mál's mér at riþa roþnar brauter
1
Fj 71 91 131 151 171 19x 211 23x 251 HHII48x, mér verjþr f>Qrf mikel håpts
1 1 1 x 1 x l
27 29 31 33 35 37 39 41 , seg f)ú x
Hqv 148x, kvaf>at sliks déme sif>an muudo
mér þat, Vølundr! Vkv 34x, es þat satt, meyjo verþa nema mér einne Od 11*, ey
BQþvildr! es SQgþo mér? Vkv 423, seg mér, vas mer týja meþan vit tveir lifþom, nú's
ef veizt, móþorbróþer! Orp 6S, seg, itr 15 mér enge es ek einn lifek Akv 283-\ vile
konungr, ættinge! mér heidr horsklega mér enn være at vega fik sjalfan Am 81 \
Orp 101, mér seg, Griper! Orp 422 442, esa mér golz vant Skm 223, alt vas mér
segþu mér þat, Hnikarr! Rm 191, seg fm f>at leitt HHv 287, f>at's mér harþast harma
mér þat, Fáfner! Fml2x 141, ok mer Atle minna Ohv 163, mér's alhugat HHv 213,
1
f>at einne sagf>e Sg 37 , sagþe mer HQgne 20 mær's mér tiþare an man manne hveim
frá Sigvarþar SQrom dauþa Gpr II7hvi ungom i árdaga Skm 7X, ein's mér Bryn-
mér, HQgne! harma slika viljalausse vill hildr Qllom betre Sg 15x, einn vas mér
of segja? Gpr 119 \ tregr mik, Guþrún! SigvQrþr ollom betre Ohv IO3, monk f)ik
f>ats mer i hQllo Herkja sagþe GJ5r III22, . . likna ok lækna, þót mér leif>r sér Oþr
morgen mér sagf>er Am 763; mér hefr 25 1140*, hold ok hjarta vas mér en horska
SigvQrþr seida eif>a Br 21, (Atle) mér mær Hqv 953, varf) mér Oþenn ofreifjr of
6
jóþungre eiga selde (auþet fé) Sg 37 ; f>at Hir 8*; abh. von einem adj.: i
mér hefr stiller stefnt til eyrar HHv 333; Gymes gQrf>om ek så ganga mér tijba mey
2
meirr þóttosk mér of stríþa, es mik Qþlingar Skm6 , hvat's manna f>at mér ókunnra?
Atla gófo Ohv 113; fm mér skøtingo einne 30 Bdr 5x; e) abhängig von adv. ausdrücken
svarar Hrbl 143; (Atle) mér jófmngre aura oder präpp.: mér fyrf>ar bera bQnd at
talf>e Sg37G; mér unne mær fyr mann boglimom Hqv 149\ sá's mér fránn mæker
hverjan Sg 281, ógnhvQtom unna þóttomk æ fjarre borenn Vkv 19*, brenne mér enn
sverþa deile sem sjalfre mér Od 31*; vex hunska á hlif) af>ra Sg 65 *, verþr eige mér
mér ásmegen FM6Q; sessa ok staþe velef) 35 verr at ynf>e Gpr II343, hon mér at gamne
mér sumble at Ls 7mér Helge hringa gollbókaþe sale suf>røna Gpr II15x,;\ek mér
2
valþe HHv42 , hverr vilde mér hnosser meir i mun meiþmar þiggja Sg 392, rifja
velja QþrII211; eiþa skaltu mér áþr alla rette es fm mont, rekr! faa, ef fm mér i
vinna Vkv 351, ef mætte mér margra siita krymmor kømr (icenn du in meine klauen
trygþer vinna Oþr II213; visa þú mér nu 40 gerätst'HHv22*, spretr mér af fótom fjQtorr
leiþena Hrbl 134, leif) visa f>u .. mér Hqv 149*, hQfoþ f)itt bærak i hende mér
Orp 24*; vas mér vilstigr of vitaf>r Hqv Ls 143, hjarta skal mer HQgna i hende
99*; opt mér mQnoþr minne þótte an sjå liggja Akv 22x, f>ot mer á brjóste benjar
hQlf hýnQtt Skm 433 harm ljotan mér lite HHII45*, hafa skalk SigvQrf) . . mér
þykker i f>vi at vaþa of våge nn til þín 45 it arme Sg 6*, hugþak mér af hende hauka
Hrbl 28, mæler fm at munz ráþe, svát fljuga Gpr 1142x, hugþak mér af hende
mér skylde verst þykkja Hrbl 124, marg- hvelpa losna Gpr II43f)ú felder mér
gollen mær mór þótte afle bera HHv 263, får af hQndom Od 83; af mér Hdl 472
spakr f)øtte mér spiller bauga Fm 32 Orp 46 Sd 1 ; at einom mér Orm 546,
3 2
mór Akv 28l, viþ mér Ls 40* Od 20'; kveþr Hqv 1513, mik bráþan kveþa goþ
d) das pron. ist durch herstellung der Ls 45L; kyss mili, Sváva! HHv 43L; ef léte
reflexiven verbalform beseitigt: eromk (ei- mik life tyna Gßr II13*; hvoteþ eþa leteþ
mer BA) Skm 2l, (ero mér B) Vkv 33*, mik Br 143; (Oþenn) lauk mik skjQldom Hir
(er mér R) HHv 33 , gQfomk (mér of gaf R) 5 91; sofa lyster mik Hdl4 7 K nálgask þú mik!
5
Hqv 105\ hugþomk (hugþa ele mér B) Orm 53*; fitjom þeims mik Níþaþar nQmo
Br 16(hugþak mér i?) Ohv 14 \ hQfomk rekkar Vkv 30*; þengell mik til þess
(mér hefir A, R) Bdr 52 HHv 40*, vQromk neyþer Grp 252; Eegenn mik réþ Fm 22l;
(mér var BA) Skm 13*, þóttomk (þótti mér mik Gjúke golle reifþe Gßr III3; at . .
13
R) Hqv 96*, (mér þótti hss.) FM 2 10 mik sæer Gßr III 1 *; mik hefr Helge
Vkv 19 *, þykkjomk (þykki mér R) frk 27* hingat sendan HHv 3 7L, Atle mik hingat
Alv 2*, (mér þykkir R) ßrk 23* Am 53 4
sende Akv3Y; viþ hleife mik sældo Hqv
þykkjomka (þykkjat [þykkit] mér R) HH 139L; mik sara svikna liQfþoþ Sg 562;
I48l II271, (þykkja mér R) HHII22*; mik sótto þeir Svárangs syner Hrbl 86;
mér ist gestrichen: HHII86 Orp 503 15 áþrhón sjQlf mik sótte at måle Gßr II25*;
Sg 702; mik nauþr of stendr Hqvl54v; mik særer
acc. mik (norw. mek, me, feer. meg, þegn Hqv 1511; mik fara tíþer VmV,
aschwed. adän. mik, mek, mig, meg; got. mik þik vaþa tíþer FM61; þat mál es
mik, alts. mik, n n , ags. mec, me, afris. mik meirr trege Vkv 39tregr mik . .
1
mi, ahd. mik) a) abhängig von einem 20 þats mer i hQllo Herkja sagþe Gßr IH2 ;
verbum: mar . . þanns mik . . bere Skm mik vekr . . mqvFM2 1 9 , vakþe mik Atle
81; grjóte þeir mik bQiþo Hrbl 87; mik Gßr II383, mik nýla norner vekja Gßr
. . skolo . . binda goþ Ls50l, jqfrar þeir II391; nema þii mik i trygþ vélter Hrbl
es . . mik bundo Vkvl42; (Hildolfr) mik 96, (SigvQrþr) vélte mik Br 23, vclto mik
halda baþ Hrbl 15, urþo þeir mik . . friþar 25 i verfange Hir 13*; þeirre einne es mik
at biþja Hrbl 88, baþ hón mik koma Gg arme verr Hqv 1635; þót mik feigjan viter
3*, hugþak . . beþet mik at tyggva Gßr Sd 21mik veitk á moldo munarlausasta
II41*; ef mik buþlungr blota VMQHHV2*; Gpr 142; þess vænter mik Hym 183;
brende mik sem birkenn viþ OþrII13*; hvat's mik at því (was gehts mich an?1
3 l
dreymþe mik Am 14 ; hefr þú nu mik 30 Grp 28 ; b) abhängig von präpp.: á
dvalþan Hrbl 128; né vildak þat at mik mik Grp 483, fyr mik Gg 3L Gßr III 6*
verr ætte Sg35l; þann eta mein heidr Grt 172, mik i gøgnorn GßrII39*, viþ
an mik Hqv 151*; ferþu mik of sundet mik Hqv 1575 Hym 271 Grp 22 Sg56l;
Hrbl 3, f>ii vill mik eige of vágenn ferja c) das pron. ist subj. des acc. c. inf.:
Hrbl 134; at it mik fyndef) Vkv 22*; 35 satt hykk mik segja Hrbl 126, rau|)0 golle
firþan mik frændom Am 523, mik mon hykk mik ráþa mono Rm91, hugþe mik
l
seint firrask et manunga man Hqv 162 ; til hjalpar sér kyni'íkr konungr of koma
hvers fregneþ mik? Vsp 28'*; jQtna . . þás mundo Od 273, mik veizt verþa vergjarn-
forþom mik fødda h^fþo Vsp 22, móþer asta ßrk 12*, ætterne mitt kveþk þér
mik fødde Gpr IIIL; mik Qþlingar Atla 40 ókunnekt vesa ok mik sjalfan et sama Fm
gqfo Ghv 11*; verþk mik gøla Sg 9*; gørf)0 42, mik Atle kvaþ eige myndo lýte ráþa
mik Gjuka arfar ástalausa Hlr5 ; 3
mik Od 221; d) gegen die hs. ist die enklit.
ba[> hann góþa golle rauþo Odl43; Gjalp synkopierte form hergestellt: hófomk (hófo
ok Greip . . vil do hefja mik til himens mik R) Ghv 133, hQfomk (mik hefir R)
21
FM 6 , es mik lit hefja Am 96*; heiteþ 45 HHv 32 \ kQlomk (keil mik R) Vkv 33*;
mik heþan Ls 7*, Hnikar héto mik Rm mik ist gestrichen Br 14 *;
18\ héto mik aller . . Hilde Hir 6L; dual. nom. vit (norw. mid — nur in
hnQggt mik at bréþrom Gßr III5hnQggt plur. bedtg. feer. vit, aschived. vit,
mik at Qllom haufoþuiþjom Gßr III 5*; vith; got. alts. ags. wit) a) dem verbum
mik hvatte hugr Ls 642, hugr mik hvatte 50 vorausgehend: vit blendom Ls 91, vit
Fm6x; mik mono æser argan kalla ßrk ættema Akv 6*, vit finnomsk Hrbl 144,
162; (herses kvQn) hQrþom mik hQggom vit gørvom Hym62, vit lieyrom Ahv 6*,
2
keyrþe OprI9 ; þann hal es mik heipta vit litom Gpr 124*, vit m^ttorn Od2V,
193 203
ek ek
vit mynem Em 292, vit mæltom Ghv 20L, at hjQrþinge Ghv 6*; okr báþa tekr enn
vit seem Skm 7% vit skolom Vm 19* Hdl ámQtke jqtonn SkmlO*, skaltu auk, Guþrún!
1* Fj50* HR 16* Sg 20% vit vQgom okr gråta báþa Em 10 % kvqþosk okr hafa
Em 28 % vit VQrom Am68L Ort 15'% vit orþet bæf>e Od 21*;
værem Od 10* Am 97*, vit vættom Hym 5 plur. nom. vér (norw. vi, me, my, mø,
113; vit einer ((wir beide allein') skolom fær. vær, aschwed. vir, vi, vy, adän. vi;
Ls 51, báþer vit komomk Skm 10*, vit got. weis, ahd. wir, alts. wi, we, ags.
báþer vitom Skm 42% vit bæþe stigom we, afris. wi): a) dem verbum voraus-
Sg 67% vit bæþe SQtom Ohv 202, vit bæþe gehend: vér eigem Vkv 35*, vér Qttom
vitom Skm 40% vit tveir lifþom Akv 283, 10 Vkv 153, vér fregnem Am 13*, vér frægem
vit skolom aka tvær Ak 20*, vit tvær Am 95% vér føfjom Sg 18% vér gørf>om
stigom Grt 13 % vit skolom aka tvau Ak Orp 462, vér hQfom Ofr II292 Od 18%
11% vit tvau hnigom Gþr III4*; vit Freyr vér hyggjom Eqv 90% vér knqttom Erbl
((F. und ich') byggom Skm 203, vit 39, vér kvqmom Am 92% vér létom Am
Hrungner deil dom Hrbl 33, vit skolom 15 92% vér mælom Eqv 903, vér rQþom Sg
okrom aldre slita SigvQrþr saman Hir 149; 182, vér reyndom Am 87% vér riþom Opr
b) dem verbum nachfolgend: buþom vit 1136% vér seem EE1110% vér skolom
Od24l, breiddom vit Od 23% eigom vit Ls 523, vér yrþem Am 162, vér VQrom Vkv
Akv 7% qttom vit HE 141% byforn vit 15* Grt 11% vér þrifom Ls 50*; b) dem
Em 30% skorþóm vit Ort 15% sløngf>om 20 verbum nachfolgend: Qttom vér Erbl 42.
vit Grt 123, vissem vit Grt 10*; SQtom 43, monom vér Eym 16% tQkom vér Am
vit Vølundr (eV. und ich') Vkv 432; 572, tóku vér Rml5, her 'o vér SigvQrþr
c) vit ist gestrichen: Edl 8L (bis) Grp ((ich und S.') Rml71; das pron. ist
IO2 Sg 181 Eir 121 GþrII153 Í71; gestrichen: Ak 143 HHv 5* HE 118* II
gen. okkar (nonv. okkar, okka — nur 25 24* 403 Am 163 573;
in plur. bedtg. —, feer. okkara, aschived. dat. oss (norw. aschived. oss, uss, fær.
okar; got. ugkara, alts. unkero, ags. uncer, osum, adän. os; got. unsis, uns, alis.
ahd. unchar): benvQnd of lét . . margdýrr afris. us, ags. us, ahd. uns): ef oss
konungr á meþal okkar Br 202, ligge okkar (konor) at spQkom yrþe Erbl 42, ef oss
enn i mille egghvast isarn Sg 67l; 30 hollar være Erbl 43, fm fort oss óljúfan
dat. okr (norw. okker, okke — nur in at bjóþa Erbl 108, getet verþr oss sliks
plur. bedtg. —, fær. okkum, okkun, aschwed. Ls 523, vas oss syn]at Sváfnes dóttor
oker; got. ugkis, alts. unk, ags. une): EEv5% knegot oss fQlor fara HHv 13*,
mál kveþk okr fara Skm 10l, samer eige Hildr hefr fm oss veret EHII21 \ nu 'ro
okr slikt at vinna Sg 17% ef okr góþ of 35 brúþer byrgþar i hauge . . hjå oss liþnom
skQp gørf>e verþa Sg 57% hvat ræþr fm EE1I45% nú's Yngva konr mef) oss
okr? Akv 6'2, hón okr baug sende Akv 8% komenn Rm 142, es oss byrr gefenn viþ
gørju nú, Guþrun . . okr til ágætes Am bana sjalfan Rml7'2, ljotar norner skópo
96% hvé mon jarpskamr okr fultingja? oss langa þrQ Sg 7*, lát svá breiþa borg
Em 12% ulfa døme hykkak okr vesa 40 a velle, at und oss Qllom jafnrúmt see
Em 29ol ve bergja léztu eige mundo, Sg 64% mon oss drjúgt deilask Am 18%
nema okr være bqþom beret Ls 9*, hann fylgþe oss herr manna Am 87*; das
mon okr verþa bQf>om at bana Fm 222, pron. ist durch herstellung der reflexiven
mal ok manvit gefeþ okr mærom tveim verbalform beseitigt: skópomk (skóp oss
Sd33; 45 R) Rm 2 *; oss ist gestrichen Am 932.
acc. okr (norw. feer. wie dat.; got. acc. oss (fær. oss, os, nonv. aschwed.
ugkis, alts. unk, ags. uncit, une): jafn- adän. wie dat., ebenso got. alts. ags.
endr . . þeirs okr vilja sætta Hrbl 110, afris., ahd. unsih): síþr ogs Loke kveþe
vigeþ okr saman Varar hende! Ak 30*, lastastQfom Ls 10*, visar augom á oss
óreiþom augom líteþ okr þinig Sd 2% vildu 50 Hdl 62, est einn komenn oss at finna
okr fylke til fear véla? (acc. c. inf.) Sg 16% HHv 31% austr lyster oss leif) at kanna
okr mon gramr golle reifa Am 133, gødde HEII6% þót oss liter EEII402, (tøorn)
okr Grimhildr golle Am 68% hefr okr hvatta munne oss niQrg heff>e Am 16*, (Qrn)
)
dreifþe oss Q11 blóþe Am 18'% hirþa oss dreyma Gpr II40elde gaf hón (Guþrún)
hræþa! Am 37% at þú erfe at QII OSS þá alla es inne VQro Akv 45 % (Kostbera)
drekker Ghv 8*. inte orþstafe at elde ljósom Am92, blæjo
ekke, m. (norw. ekkje, n., fær. ekki, hugþak þína brinna i elde Am 15 % (c. art.)
yn.; ags. inca, m.) traner, betrübnis, 5 stóþ hann (Geirrøfjr) upp ok vildi taka
Jcummer: sg. gen. fær mér ekka orþ þats Oþin frå eldinum Grm 54 pr 3, Grani
mælter Grp 201; dat. einom ekka fuyngr hleypr f ramm at eldinum FH22; acc.
hann (Viþofner) ørofsaman Surt ok Sin- eld sák upp brinna auþgom manne fyrer
niQi o Fj 18*, brj ost . . ekka þrunget HH Hqv 70% viþ eld skal <?1 drekka Hqv 82 %
1144*; acc. Qtol vas þá Guþrnn es ekka 10 rit af hans (Mimameiþs) aldne skal á eld
heyrþe Am 43*. bera fyr kelisjukar kon ar Fj 16% lézt eld
ekkja, f . (norw. enkja, ekkja, fær. eta jQfra bygþer HHv 108, eld á jgfre
einkja, aschwed. änkia, adän. enke) ivitwe: ormbeþs litom ((das feuer des schlangen-
sg.nom. leyfþ vastu ekkja Am 872; gen. lagers', d.i. gold) Oþr 124b, enom åtta
2
straugt vas angr ungre ekkjo nafn hljóta 15 hratt hann (HQgne) i eld heitan Akv 20 ,
Am942. (skjaldmeyjar) hnigo i eld heitan Akv 45*,
éi, n. (nonv. adän. el) regen-, schnee- hQndom sér þu þinom, jQrmonrekr! orpet
od. hagelschauer, unwetter; in: nadd-el. i eld heitan Hm 25% eld sék brinna fyr
elde, n. (norw. elde) nahrung, unter- austan borg Grt 19 % fár treystesk jþar
halt (näml. des f euers); poet. bexeichnung 20 fylkes rekka eld at ríþa né yfer stiga
des ivaldes: sg. acc. (viþ kalla) elde jQtnar FH2J1, hlýre þinn hvárke þorþe eld at
Alv 28*. rijja né yfer stiga FH36; pl. gen. konungr
eldr, m. (norw. adän. eld, fær. eldur, (Geirrøjr) lét hann (Óþin) pina til sagna
aschived. elder, ilder; ags. æled, alts. ok setja riiilli elda tveggja Grm 30, åtta
L
eld; vgl. L.F.Leffler, Sv. landsm. I, 271 ff.) 25 nætr satk mille elda her Grm2 ; acc.
feuer: sg. nom. oldr es baztr meþ ýta (Konr nam) kyrra elda Bp45% Qlværer
sunom Hqv 68% eldr (tekr) viþ sóttom urþo ok elda kyndo Am 5 % þria ^vissak
Hqv 136% þykkjomk ór augom (Freyjo) eldr elda, þria vissak arna Ghv 101.
of brinna Þrk 27% segjm mér þat, Al viss! el jon, f . (vgl. got. aljan, n., ahd. elljan,
.. hvé så eldr heiter . . heime hverjom 30 ellen, alts. ellean, ellan, ags. ellen) kraft,
i? Alv 25*, eldr heiter meþ niQnnom Alv stärke: sg. acc. (?) afl ok eljon åtta manna
26% eldr vas á golfe Bp2* 14% feller Bp 45*.
hann (Mimameiþ) eldr né jarn Fj 14*, Compositum: eljon-frøkn.
hann feller eldr né jarn Fj 15*, á fjallinu eljon - frøkn, adj. tatkräftig: m. pl.
så hann (Sigurþr) ljós mikit, svá sem eldr 35 nom. seldosk eiþa eljonfrøkner Sgl*.
brynni Sd 2, brann Brynhilde . . eldr ór ella, conj. u. .adv. (fær. ella; got. alja)
augom Gpr 125*, mege brenna brjóst anderesfalis, sonst: ganga mon ykr and-
bQlvafult eldr Ghv 21*, eldr nam at øsask æres, eþa ella hræþomk Am 14*, fareþ
FH2% eldr sloknaþe fyr Qþlinge FH21*, firr húse .. ella heþan biþeþ, meþan høkk
(c. art.) var eldrinn svákominn, at feldrinn 40 yþr galga Am 36*.
brann af Grimni Grm 34, eldrinn tok at elle, f. (fær. ©lii; ags. ieldu, yldu, alts.
æsaz FH2% lægþiz eldrinn FH2*; gen. eldi, ahd. alti, elti) 1) alter: sg. nom.
elds es þíjrf þeims inn es komenn ok á elle gefr hQnom (ósnjQllom manne) enge
kné kalenn Hqv 3% þar (i IIQII Ægis) var frif>, þót hQnom geirar gefe Hqv 16*;
lýsigull haft. fyrir elds ljós Ls 11; dat. 45 2) leben: sg. acc. lyst VQromk þess lenge
elde heitare brinnr meþ illom vinoin friþr at lyfja ykr elle Am 732.
fimm daga Hqv 51% ek slæ elde of íviþjo, ellifo, num. card. (norw. elleve, fær.
svát eige kømsk óbrend heþan Hdl 49 % ellivu, aschwed. ällivu, adän. elløve; got.
allr (salr á Hindarfjalle) es utan elde ainlif, ahd. einlif, alts. elef, elevan, ags.
sveipenn Fm 422, (skal) leggja elde (eldAss.^ 50 endleofan, ellefan, afris. andlova, elleve)
i Qr (brimrúoar) (mit feuer ins rüder ein- elf: Skm 191 201 Hdl 301 Am 50*.
brennen' (?) Sd 9% elde vQro eggjar (sverþs) ellifte, num. ord. (nonv. ellevte, fær.
útan gQrvar Br 20 % þat's fyr elde es iarn ellifti, aschwed. ällipti, adän. elløvte; ahd.
207 en 208
andlofta, ellefta) der elfte: n. sg, aec. þat 161 181 201 221 24 1 261-3 281 30l
kann ek et ellifta Hqv 156L, segfm þat et 321 341-3 Bdr 7* Rp 33 5* 173 19*281
ellifta Vm 40f>at ræþk f)ér et ellifta Sd 2£3 324 421 441 Hdl 2* 31'3 122-4 Í33
1 2 3 2 3 2 2 1
37 ; pl. nom. Noatún ero en ellifto 5 15 19* 26 28 29* 35 42 44 50
Orm 16 K GtøS4 ifl5 Fj4L 81 101 121 141 ZS1
1. ellre, adj. compar. (norw. eldre, fær. 2Ö1-3 1
321 361 433 502 FM26-'I-tJ
16 3 11
eldri, aschwed. äldri, adän. ældre; got. 5 Wr 6 ' 73Wr 8 anm. 92 123-*-6-7-8
9 1
alþiza, alts. aldiro, ags. ieldra, yldra, afris. 12 U 12 0.12.13.14.15 Ä ij? ^ i5>
3 2 3 2 3 i<3
aldera, ahd. altiro, eltiro) der ältere: m. 10 14. 3 4 - 6 ' 13* 17 pr 2. 3. 25
1 3 1 3 1 2
sg. nom. enn ellre yas Alfr of getenn 26 32 37 - 38 40 HHv 11. 14. 4
Hdll9*F; pl. gen. faþer vastattu fenre- prl. 5 pr 2. 6. 12. 9* 10* li1 131 291
sulfa Qllom ellre HHI422; snperL m. sg. 301 30pr 4. HHI16* 181 193 251 311
nom. segþu f>at . . hverr jQtna elztr . . 323 453 533 II10. lpr 2. 12h 12pr 4.
2 1,2
yrf>e í árdaga Vm283, SinfjQtli var elztr 15 15 19 27 pr 5. 37 prl. 48 pr 1.2. 50
hans (Sigmundar) sona Sf2, (sto.) Burr pr 2. 4 Sf 3. 5. 6. 7. 8. 12. 21. 28 Orp
vas enn elzte Rp 421. 3* 5* 73 273 372 453 46* Bml9. 4prl.
2. ellre, n., in: for-ellre. 61 9pr2. llprl.2. 133F. Fm3. 5. 92
elska (af); norw. fær. elska, schwed. 201 211-3 311 31 pr 4. 44pr 6 Sd 3. 10.
3
älska, adän. elske) lieben: prt. ind. sg. 3. 20 4pr4. 7. 9 Br 3* 16 20* 20pr 2. 3. 6.
2
Reginn veitti Sigurþi fostr ok elskaþi hann 10.11. Opr 19* Sg 7 23* 243 291 35*
2 1
mjQk Rm 5. 57 61 Hir 2 Dr 6. 12. 13. 14. 15. 16
elta (lt; norw. fær. elta) forttreiben: Opr II42 251 2,4,5
383 Od M3 151
prt. ind. pl. 3. (brúþer berserkja) elto Þjalfa 19 20 22 - 24 25 26* Akv 2 2l
1 3 1 3 3 3
3,4
Hrbl 104j (æsir) æpf>u at Loka ok eltu 25 7 151 17 G 202 343 38* 423 Am 3*
2
hann braut til skogar Ls 15. 51 572 863 953 Ohv 8. 9. 151 171-3
emja (af>; norw. emja) heulen: prt. 18 20* Hm 6* 312 Ort 4. 18. 72 8*
1
ind. pl. 3. emjof)o ulfar Am 22*. 131,3 163 241 FH2* G\8 3 3 - 5 ; en ist aus
en, conj. (norw. fær. enn, aschwed. metrischen gründen gestrichen: Vsp 37*
än, adän. æn; die richtigere Schreibung 30 Hym 38*;
ist vielleicht enn, s. Jon Þorkelsson, 2) und: festr man slitna en freke rinna
Skýringar á visum i Njálssógu, Rkvk Vsp 442 492 58 2j ymr et aldna tre en
1870 s. 9 und Sievers, Zu. 21, 108) jQtonn losnar Vsp 472, grjótbjQrg gnata en
1) aber, dagegen, jedoch: gap vas ginn- gífr hrata Vsp 52% hjQlp heiter eitt (ljóþ),
unga, en gras hverge Vsp 34, gumnar 3 5 en f>at J>ér hjal pa mon vif) sorgom ok
3
marger erosk gagnholler, en at virþe S Q k o m Hqv 146 , hann (Geirrøf)r) hljóp
vrekask Hqv 32 2, veþr ræþr akre, en vit upp á land en hratt ut skipi nu Orm 11;
syne Hqv 87*, Pórr á aflL øret, en etke Vsp 313 461 503 ol2 52* Hqv 70* Grm
hjarta Hrbl 76; Vsp IO'2 343 373 42*H 8. 7 1 83 121 131 141 15* 161 173 Skm
433 533 Hqv 7* 163 213 343 42* 433 40 6* 143 261 40* 423 Hym 251 Ls 65 pr 6
453 483 513 574 66* 737 763 793 813-* ßrk 32* FM53 Wr. HHI 152 Rm 5pr 3
821-2-3 1111 1121 1141 1151 1161 1181 Fm 21 151 44pr 3 Gpr 114* Sg 282;
1191 1201 1211 1223 1241 1251 1261 3) %uw. scheint die part. causale od.
1271,5 1281 1291 1301 13V 1331 1341 concessive bedtg. anzunehmen: J>ik skal
136 1.5.8 1 4 3 1 1 4 9 5 1 5 6 3 1 6 Q3 ym2l 45 Freyr fiask .. en fm fenget hefr gamban-
25* 272 29* 451 45*A Orm 2 (bis). 6. vreiþe goþa tda dit der gotter %orn auf
12. 17. 25. 26A. 43 11* 14* 183 193 dich geladen hast9 Skm333R (S. ändert
223 263 281 296U 353 373 393 402'* mit Niedner en in es), kannat (erfenyte
411,3 442-3-*-5 492,3 521 54 pr 2. 5.6. minn) firrask ór fiandgarþe: f>eir sér hafa
Skm 293 Hrbl 22. 27. 60. 71. 73. 102. 50 svárt ok dått en nær numet nýleg rQþ
104. Hym 83 101 12* 131-3 213 223 301 (sie haben ja soeben .. neue pläne ge-
32* 35* 391 403 Ls 15. 5pr 1. lOprl. schmiedet' (?) Sg 26*; esat.. horskr hilde-
241 391 423 451 58'* 643 651. 65 prl. meiþr . . ef bróþor lætr á braut komask,
209 end- enn 210
en Qþroni hefr aldrs of synjat tobwol er (E. Magnusson, Cambridge philol, soe.
den anderen getötet hat' Fm 36*. proe. 1887 s.lff.): sg. gen. orf>s ok endr-
end-, untrennb. präfix (got.and-, anda-, f)Qgo (es manne f>Qrf) Eqv 4*.
alts. and-, afris. ags. and-, ond-, ahd. enge (d.i. einn-ge) pron.indef. (norw.
ant-, int) entgegen; in: end-langr. — 5 ingjen, ingen, fær. eingin, aschioed. ängin,
Vgl. and-. ingin, adän. engen, ingen) keiner: 1) attri-
ende, m. (norw. adän. ende, fær.endi, butiv mit einem nomen verbunden: m.
aschwed. ändi; vgl. got. andeis, alts. endi, sg.nom. engi hundr Grm 24. kostr enge
ags. ende, afris. enda, einde, ahd. anti, Am 61L, enge (engi) maf>r Vsp 456 Eqv
enti) ende: sg. dat. Hræsvelgr heiter es 10 19* 433 61* 871 921 Skm 7* frk 7* 10*
sitr á himens enda jQtonn i arnar ham Fj473 Vkv 18 pr 3 EEE 45* Grt 10,
Vm371, byr . . Hymer at himens enda maþr enge OþrI7*B, engi þjófr Grt 12;
Eym52; pl. dat. emjoþo ulfar á endoni gen. manz æn(s)kis Skm 202A 242A;
bQþom Am 22*; acc. f>ær (norner) austr dat. manne øngom Vkv 22*, øngum þeiin
ok vestr enda (simna) IQIO EEI41. 15 manni Sd 4 pr 11; acc. enge frif) Eqv 16 *,
end-langr, adj. (vgl. noriv. adän. ende- enge hlut Sg 36* 37*, enge j<?ton Vm2*,
langs, ende-langt; alts. and-lang, ags. enge mann EE 139* 53*, mann enge
and-lang, ond-long, afris. ond-ling, ond- Grp22l; pl. acc. enga (eif>a) Grp 46*;
leng, adv.) entgegen geivendet, vor jmd f . sg.nom. enge brúþr Akv 46 XB, on enge
liegend (Sievers, Festgruss an Böhtlingk, 20 Am 67 \ enge (tyja) Akv 28*, vætr enge
Stuttg. 1888, s. llO ff.; Ehrismann, Beitr. Sd4 pr 6; øng sótt Eqv 94*; acc. vQn
18, 233 fg.): m. sg. acc. (Þrymr) utan stQkk øn ga Am 85*, f>Qrf øn ga Am 852; pl. nom.
endlangan sal Þrk272, (segger) gengo inn sakar øng var Erbl 83; n. sg. nom. ekki
þaf>an endlangan sal Vkv 92, hón (kvQn nafn EEv 5 pr 14; dat. einoge fete Ls 1L;
Niþaþar; Odrún) inn of gekk endlangan 25 acc. angr etke EEv 10*, ekki fleira Grm
sal Vkvl72 322 Od 3*; pl. acc. hvi þú 28, goll etke Akv 6*, etke grand Sg 52,
einn sitr endlanga sale? Skm 3*; n.sg. grand etke Sg 282, etke hjarta Erbl 76,
dat. Qrn hugfmk inn fljiiga at endlQngo etke lyf Bm 9*, etke orþ Od 7* Ort 72,
hiise Am 18 % Q hugþak inn rinn a at end- vápn eike Akv 432, etke eyrinde EEv5L;
lQngo huse Am 24 30 2) mit abhängigem genet.: m. sg. nom.
endr, adv. (nortv. ender; vgl. got. andiz- engr (enge EF) gumna Bm23L; n.sg.
uh) 1) ividerum: svá kvam Oþens sunr acc. f>ess etke Am 68b; 3) absolut (nur
endr at hamre ftrk325, ligge okkar enn im m. und n. sg.): m. sg. nom. enge
i mille egghvast isarn svå endr laget, þás Eqv 27* 56* 64* ßrk2* Alv 3* Fm 17*
vit bæf>e beþ einn stigom Sg 672; 2) ehe- & Odl* Ort 17. 6l FE2% mgvBm26*B;
mals: frett hefr Qld ÓÍQ þás endr of g0rþo dat. einunge Fm 17L, engom FE 3*;
segger samkundo Am 1l. n. sg. nom. etke (nichts' Eqv 963 Am 90A;
Composita: endr-borenn, endr-geiande, gen. enskes EEE471; dat. einoge Eqv
endr-f>aga. 132*, øngo Eqv 94* Edl 511 Grp 51*;
endr-borenn, part. prt. ividergeborcn: 40 acc. etke Eqv 5* 27* Hym 26* Ls 58*
m. pl. nom. f>at var trua i forneskju, at Am 16* 78* Em 182; auch als negat.
menn væri endrbornir EEE 50 pr 2; partikel, (nicht': Akv 42* Am 45* 792
f. sg.nom. hon (Sigrun) var Sváva endr- Em291B 30* Grt 8*.
borin EEE4 pr 6; n.pl. nom. Helgi ok 1. enn, adv. (norw. fær. enn, aschwed.
Sváva er sagt at væri endrborin EEv 43 45 än, adän. æn) 1) das fortbestehen eines
prl, Helgi ok Sigrun er kallat at væri früheren xustandes bezeichnend, a) auf
endrborin EE1I50 pr 3. die gegennmrt oder Vergangenheit bezogen,
endr-gefande, m. wer ein geschenk noch, immer noch: vitoþ enn eþa hvat?
durch ein gegengeschenk erividert: pl. Jwnnt ihr noch verstehen oder tvie
nom. viþrgefendr ok endrgefendr erosk 50 steht es? Vsp 27* 29* 34* 35* 395
lengst viner Eqv 41*. 41* 48* 62* 63*, þrysvar brendo þrysvar
endr-Jaga, f. tviderholte einladung, borna . . þó enn lifer Vsp 215, f>at vas
von neuem gewährte gastfreundschaft enji folkvig fyrst i heime (das tvar
209 211
end- enn
immer noch clér erste Volkskrieg', d. h. Arn 282, enn frette Atle, hvert farner
t auch dies geschah noch im ersten Volks- være sveinar hans Am 743, vile mér enn
kriege' Vsp 242, åt ek í hvlld, áþr ek være at vega þik sjalfan Am 81L, mi hefr
heiman fór, sildr ok hafra: saþr emk enn enn auket þats áþan frQgom Am 81*;
þess Hrbl 6, ok enn jQtonn of afrende . . 5 b) auch: er þat enn ritat HHII 16 pr 11;
vif) Þór sente Hym 29l, enn vill þú, Frigg! c) beim compar., noch: vilt enn lengra?
at ek fleire telja mina meinstafe Ls 281, (willst du noch ausführlicheres (wissen)?'
var Sváva valkyrja enn sem fyrr HHv 30 Hdl 17* 186 332 362 412, þá kømr annarr
pr 5, jQfra óborna hykk þá enn vesa es enn niQtkare Hdl 45enn skalt hilme . .
þat's til hatrs hugat Rm 8*, hefk fimm 10 fleira segja Grp 141, enn es verra — þat
vera forspell beþet . . þó enn lifek Qþr vita þykkjomk — niþja stríþ of nept B?n 8
1 4 b , mank hvat mælter enn of aptan enn segir gløggra i Atlamálum Akv 46 pr 1,
Od 11 'R (um die allit. herzustellen, ändert vas kostr enge rekkom rakklQtom ráþ enn
S. enn in mein), mákat enn hyggja ((ich lengr dvelja Am 612, þat vas þér enn
kann immer noch nicht verstehen'), hvat 15 verra Hm 82, niQlom enn framan*! Grt
þá varf) vitre Am 121, enn eroþ óbúner 21* 221; 3) wider, zurück: ok nær
Am 41*, morgen mér sagþer, mank enn morne, es ek vas enn of komenn, þá vas
þann gQrva Am 76*, orþs þykker enn saldrott of sofen Hqv 100 * ife es mér å,
vant ykro hvQroge (immer noch fehlt es at værak enn komenn jQtna gQrþom ór
keinem von euch beiden an Worten' 20 Hqv 107L; 4) wider (die widerholung
Hm 9*, baþ hann (Fróþe) enn meyjar, einer handlung bezeichnend): ok enn it
at mala skyldo Ort 3*; b) auf die þriþja sinn bar hon (Borghildr) honum
Zukunft bezogen, noch, ferner noch: (SinfjQtla) hornit Sfl4, ligge okkar enn i
enn ef vex ((wenn du noch tveiter zu- mille . . egghvast isarn Sg 67\ vask
nimmst'), þá vex mér ásmegen FM6*U, 25 enn faren eino sinne til Geirmundar gørva
mjQk's ósviþr, ef hann enn sparer fjanda drykkjo Od 28
enn folkskaa Fm37L, (vilk) vita ef meine 2. enn v jünger inn, hinn, pron. demonstr.
morJjfQr kono, unz af méle enn mein kome (norw. fær. schwed. dän. nur als suffig.
Sg 435 (ich verstehe den satz nicht und artikel erhalten; got. jains, ags. geon,,ahd.
vermute, dass entweder in unz oder in 30 jener, enér) dieser, der (bestimmter artikel);
mein ein fehler steckt; ist st. mein etwa I. als selbständ. wort, 1) mit einem adj.
mykf) zu lesen?), ørnar soltnar, monom dem substant. vorausgehend, a) ohne an-
enn lifa Sg49*; 2) zur bezeichnungy dere pronomina: m. sg. nom. enn aldne
dass zu einem bereits erwähnten noch • • yggjuDg'1' asa Vsp 28 \ enn mikle mQgr
etwas anderes hinzukommt; a) noch, 35 SigfQ|)or Vsp 54l, enn mære mQgr Hlóþynjar
ferner, ausserdem: þat's enn of þann , das Vsp 55í, enn dimme dreke Vsp 66 \ enn
ist ferner von dem zu sagen' Hqv 46i, vare gestr Hqv 7\ enn gamle þulr Vm 9*,
VinQ heiter enn t ein weiterer fluss heisst enn fróþe jQtonn Vm 30*, enn haldne jQtonn
V.' (doch bessert schon Rask mit recht enn Vm32H, inn mesti hégómi Orm 25, enn
in ein) Orm 281 RA, vilk enn vita (ich 40 fróþe . . afe Skm 1* 2*, enn ámqtke jQtonn
will noch weiteres erfahren' Bdr 82 102 Skm 10°, enn fráne ormr Skm 27*, enn
122, enn héto (bQrn) svá Qþrom nQfnom læ vise Lok Q Hym 38*, enn móþorlause mQgr
Bp 25 \ ok enn seger (Hcimdallr) í sjálfum Fm 22, inn mesti hermaþr Sd 4 pr 3,
Heimdallar galdri FM31, þessir (hestar) enn heiþe dagr Sg 54*, enn øre erfevQrþr
eru enn talþir i Alsvinnsmálum FM 45 HQgna Akv 12*, enn liQfge hallr Ort 23 *;
122rleß, enn it þriþja sinn har hon honum VOG. enn fróþe jQtonn Vm20*, enn alsvinnc
hornit Sfl4, hvat mon enn vesa æve jQtonn Vm 42h, enn itro . . oþlingr Orp
minnar? Grp 12* 14*, enn seg, Griper! 232, enn fráneyge sveinn Fm 5 \ enn
Orp 38* 50*, ok enn kvaþ hann Bm 13 fráne ormr Fm 19gen. ens fróþa Fjalars
prl F, þetta er enn kveþit um Guþrunu 50 Hqv 142, ens tryggva vinar Hqv 67 *, ens
Br 20 pr 13, lQnd gefk enn þér Opr II33*, dýra mjaþar Hqv 1052 140*, ens hindra
bauþ hann enn vif) mér bu fimmtán Od 20l, dags Hqv 1081, ens góþa hugar Hqv 1^67,
Qrkning þann héto es þeim enn fylgþe ens hrimkalda jQtons Vm 21ens fróþa
209 213
end- enn
jqtons Vm 33ens skira mjaþar Grm 25 så enn hunske herbaldr Sg 18*, sa enn harþe
ens mæra burar Grm 50 *, ens hrimkalda hallr Grt IO2, minn enn hvasse hjQrr
magar Ls 49* 501, ens døkkva . . hrafns Fm62; gen. þess ens alsvinna jQtons
Bm 20 *, ens eina dags Fm IO2; dat. enom Vm 52, þess ens mæra vi|>ar Fj 15 *, sins
mæra Mimes brunne Vsp 292, enom frægja 5 ens heila hugar HQV 105*, sins ens svára
syne BQlþorns HQV 140 \ enom þroska . . sefa HQV 1056, þins ens hvassa hjQrs Fm
Njarþar syne Skm 39*, enom hQva viþe 27*; acc. J>ann enn alsvinna jQton Vm 1*,
Fjl7*, enom hvi ta lit Sg 31*, enom h vita þann enn aldna jQton Grm 502 Fm 272,
helga steine Gpr III32; acc. enn aldna þann enn heiþa himen Hrbl 52, þann enu
jQton HQV 103enn skira .. dag Vml2l, 10 hrimkalda jQton Fm 38 \ þann enn hvita
enn mæra . . fimbolvetr Vm 44*, enn sletta hadd Svanhildar Ghv 16*, þinn enn frána
himen Vm 46*, enn góþa mjQþ Grm 13*, mæke Fm 13, minn enn hvassa hjQr Fm
2
enn mæra mjQþ Skm 16 , enn þrúþmóþga 262; sg. nom. su en sólbjarta brúþr
jQton Hrbl 50, enn meira mjQþ f rk 25*, Fj42*, sjå en fjQlnýta fold Sd32; dat.
enn nadgQfga . . jQton Gg 14L, enn skarþa 15 þeire enne linhvito mey Hrbl 94; acc.
måna V/cv 8*, inn fyrra hlut HHv 11 pr 6, þá ena fQgro fylkes dóttor Grp 30*, ena
enn flugartrauþa jQfor HHI57*, enn håra konungborno biúþe þina HHv 32*, ena
þul Fm 34\ enn helga mjQþ Sd 182, enn niondo hverja nQtt Skm 21*; n. sg. nom.
blakka mar Ghv 191; f . sg. nom. en horska þat et mikla men Brisinga frk 12*: acc.
mær HQV 95 *, en n y t a . . vigdrótt Hqv 99 \20 þat et unga man Alv 6*, þat et mjallhvita
in mesta lygi Grm 20, en gollbj arta Val - man Alv 7*; pl. nom. þau en harjjmóþgo
IIQII Grm 8x, en forna fold Hym 252, en ský Grm 41 *; acc. þesse en hnøfelego orþ
fríþa frilla Hym 31en alsnotra ambqtt Hrbl 111;
frk 261 28l, en arma jqtna syster frk 29 i, 2) mit einem adj. dem subst, nachfol-
en læ visa kona Gg 3 en fQlva gfgr Fj 25 gend, a) ohne andere pronomina: m.sg.
29*, hin fjugrtánda åsynja FM41, en rikja nom. þengell enn meinsvane Grm 16*, matr
mær HHI582, en anna . . móþer Atla enn betre Hrbl 4 (ivo aber viell. in betre
Od 302, en gaglbjarta kona Akv 42i; %u lesen ist), rekr enn rådsvinne Hrbl
voc. en firenilla mær Skm 33 *; gen. 16, sveinn enn hvite Ls 20 *, skate enn
ennar góþo kono HQV 100* 107*; acc. 30 unge Hdl 9*, Alf r enn gamle Hdl 18*,
ena Qldno jqtna systor frk32x, ena éþre viþr enn vindþurre Vkv IV, Blindr enn
.. mey Od 15*; pl. acc. enar fQgro fylkes bQl vise HIIII21, seggr enn snarráþe Bm
brúþer HHv32; n. sg.nom. et aldna tré 132, seggr enn sujjrøne Sg 41 Akv 2*,
2 5
Vsp 47 , et horska man HQV 101 , et man- konungr enn hunske Sg 92, Atle enn rike
unga man HQV 1622, et ljóta lif Ls 482, 35 Akv 31l, Hamþér enn hugomstóre Ghv
et gjalla goll Fm 9 * 20*, et glóþrauþa fé 4l 8L Hm 6l 251 27l, ræser enn regen-
Fm 93 20 *; voc. et skóþa skars HHI40l; kunge Hm 26 \ verr enn viþfrægo Hm
gen. ens ljosa mans HQV 91*, ens svinna 28 *, gume enn gunnhelge Hm 28*; voc.
mans HQV 161ens unga mans Skm 11*; Hárbarþr enn rage Hrbl 81. 128, hair enn
dat. eno gamla Gjallarhorne Vsp 462, eno 40 hugblauþe Hrbl 125, seggr enn unge Skm
skirleita goþe Orm 39S eno mikla mene 41, hair enn ániQtko HHv 14L, seggr enn
BrisingaÅ7c 18 eno ljosa Leiptrar vatne øre Akv 62; gen. Hrolfs ens gamla Hdl
HHII29*; acc. et ráþspaka . .fljóf)HQV 22*, Hjalla ens blauþa Akv 242 26*,
101*, et mikla men Brisinga frk 14*, et HQgna ens frøkna Akv 243 262; dat.
meira foraþ Fj 9* 11*, it þriþja sinn Sfl4, 45 Alfe enom gamla Hdl 122 HHI542, Svan
et fyrsta orþ Sd 14*; pl. nom. en SVQSO enom rauþa Hdl 12*, mar enom mélgreypa
gof) Vml7* 182; b) mit andern prono- Akv 32, jQrmunrekk inuin rikja Ohv 6;
minibus verbunden: ni. sg. nom. så enn acc. mann enn harþara Hrbl 32, ketel
mqtke munr HQV 93*, så enn fróþe j^tonn inn mikla Ls 2, Helga enn hugomstóra
Vm35*, så enn ámqtke jQtonn Grm li2, 50 HHII*, orm enn frána Grp li1, auþ enn
så enn aldne jQtonn Skm 25*, så enn fagra Grp 132, fianda enn folkskaa Fm
stórúþge jQtonn Hrbl 34, sa enn læ vise 372, hest enn hraþfóra Ghv 192; pl. acc.
Loke Ls 545, sa enn frane ormr Fm 30*, mare ena mélgreypo Akv 132; f . sg. gen.
209 215
end- enn
handar ennar høgre Ls 383; dat. hende et þriþja (heill) Bm 221; acc. et þriþja
enne høgre Ls 61% VtjlsungakviJm inni Hqv 130« 148% et fjórþa (— et átjánda)
fornu HHI112 pr 10, Guþrúnarkviþu inni Hqv 1491 150115111521153115411551
fornu Br 20 pr 5, Sigurþarkviþu inni 1561 1571 1581 1591 1601 1611 1621
skQmmu Opr 125 pr 5, borg enne hqvo 5 163% et eina Vm 20% et þriþja (— et
Akv 142 Hm 233; acc. mey ena brahvlto tolfta) Vm24x 26l 281 301 321 341 361
Vkv 41s, mey ena fegrsto HHv 1 p l . dat. 381 401 42% et sama ((in gleicher weise',
2
rúnom . . enom regenkunnom Hqv 78 ; 2
tebenso') Hqv 28 762 772 Vm 22* 232
sg. gen. fljóþs ens fagrgloa^åfø 5'% veþrs ens Orm 152 Hdl 272 HHv 29* Fm42 Gþr
mikla HH 1128, ylfs ens veglega Am 542; 10 II192 Aml*, et sannasta Vm42* Am
acc. afl. et meira Sg 33*, mål et efsta Od 85 % et næsta HHv 40% et fyrsta Sd
141; pl. nom. bQrn en blíþo Od 72, grøte 22% et fjórþa (— et ellifta) Sd 261
alfa en glýstQmo Hm V, ITamþismál in 281 291 311 321 331 351 37% et
fornu Hm 31 pr 1; dat. Atlamálum enum vergasta Am 59*; pl. nom. en sjaundo
grænlenzkum Akv 46 pr 1; acc. (mitpron. 15 Grm 12% en qtto Grm 13% en ellifto
statt adj.) VQUIM en (vorriin B) VQI* (unsere Grm 161.
fehler' Ls 52*; b) mit andern pronomi- NB. Das pron. ist aus metrischen
nibus verbunden: m.sg.nom. bør . . så enn gründen gestrichen: Vsp 52 Br 19* Akv
þriþe Orm 6 % bvóþer okkar enn bQþfrøkne 32 132 323.
2
Hm 28 ; voc. þræll minn enn bazte Vkv 20 II. als enclitica (suffigierter artikel),
412; dat. orme þeim enom frána Vkv 18L; nur in Hrbl u. den prosastücken; vgl.
f . sg. nom. su nQtt . . en NQrve kenda Alv Grdtv 2Ol9- und S. xu Ls 52*; m. sg. nom.
293; pl. nom. bøkr . . þina'r enar bláhvíto bátrinn Sf 22, drykkrinn SflO, dvergrinn
Ohv 4* Hm 71; n.sg.acc. hris þat et mæra Bm 4 pr 3, eldrinn Grm 34 FH 2 3 %
2
Akv 5% etke (..) orþ et fyrra Od 7* Grt 7 ; 25 feldrinn Grm 35, ferjukarlinn Hrbl eint. 2.
3) ohne substantiv (das jedoch oft leicht 2 üb. 7 üb. 10 üb. 15 üb. 25 üb., fjQturrinn
xu ergänzen ist): m. sg. nom. enn rike FM8% friþrinn Ort 9, fuglinn HHv 14,
Vsp 65 % enn sétte (dagr) Hqv 513, enn gaukrinn Grt 23, hestrinn Fm 44 pr 6,
betre Hqv 124 % enn verre Hqv 124% enn jarlinn HHv 10, loginn FH 2% stóllinn
snotrare Vm 7*, enn fjórþe (bør) Orm 7% FM 615, sveitinn Fm 31 pr2, særinn Grt
enn fim te Grm 8 % enn sétte Grm 11 % 32; gen. haugsins 1IHI138 pr 2. 48
enn niondo Grm 14% enn tionde Grm 15 % pr 3, sporans FH2 % steinsens Hrbl 136,
enn elzte Bp 42% enn yngste Bþ 43 % enn stoksens Hrbl 136, vegsens Hrbl 13 7; dat.
åtte (maþr) Opr 16*, enn hunske Am 94% árbakkanum Bm 12, bátenom Hrbl 131,
1
enn sundrméþre Hm 131; dat. enom 35 blóþreflinum FH1 , eldinum Grm 54 pr 3
hunska Sg 66 % enom åtta (manne) Akv FH22, fiugrinum Fm 31 pr 4, forsinum
202; acc. enn þriþja (galdr) Og 8% enn Em 9, hauginum HH II 45 pr 1. 48 pr 2,
flórþa Gg 9% enn fim ta Gg 101, enn sétta hellinum Grm 17, hernom Hrbl 106, hernum
Gg li1, enn sjaunda Og 12% enu åtta Gg HHv 5 pr 9, hestinum FH 2 otrinum
l
13% enn nionda Og 14% enn åtta (vetr) 40 Rm 14, stafnum FM6 % stolinum FM
Vkv 4% enn nionda Vkv 4% enn hunska 6 20, varginum HHv 34 pr 3, yeginuin
Sg 65*; pl. dat. enom slævorom Ls 22* Fm 3, verþenom Hrbl 7; acc. blóþrefilinn
232; acc. ena þriþja sjau (daga) Opr II FH12, fjQrþinn Sf 21. 23 Ghv 3, forsinn
365; f . sg. nom. en aldna Vsp 40% en Rm 11, fuglinn HHv 5 pr 6, hauginn HH
þriþja (mær) Vkv 3% in þriþja (kona) 45 II41 pr 1, hestinn Skm 10 üb., hjálminu
HHv 3, in þriþja (igþa) Fm 34 üb., in Sd 6, hringinn Rm 5 pr 4 Dr 10, hrygginn
fjórþa (fimta, sétta, sjaunda) Fm 35 üb. FM622, lagþinn Rm 14 pr 6, otrbelginn
36 üb. 37 üb. 38 üb., en skirleita Akv 38% Rm 16. 5 pr 1, salinn FH 2G, steininn
1
enkapsvinna Am74 , en kvistskéþa Hm4*; Rm4pr3, stólinn FM 618, storminn
voc. en góþa HHII16*, en konungborna 50 RHU 16 pr 4, sæinn Ghv 2, vágenn Hrbl
HHII476; acc. ena þriþjo (norn) Vsp 2. 28. 134, vetrinn Grm 6; pl. nom.
20% ena linhvito Hrbl 91, ena gollbjQrto menninir FM 53 Wr) steinarnir FM 55Wr,
Hrbl 92; n. sg. nom. þat et litla Ls 441, æsirnir Rm 5 pr 2; acc. ásuna L& 10
217 enne epter 218
pr 2, ormana Drl6, raptanaFM6 1 7 Wr; (temporal): ept gengenn guma (nach dem
f. sg.nom. brynjan Sd 7, gýgrin Hlr 5, tode des mannes' Hqv 722, ept nætr nio
igþan Fm 31 pr 6, jQrþin FM 5*Wr, Skm 40* 42*, ept (eptir F) frændr sina
munnlangin Ls 65 pr 6; gen. kvernar- (naeh dem tode sr verwandten' Hdl 9*,
innar Ort 21, nætrinnar HHv 11 pr 7; 5 ept (eptir R) bana Helga Orp 152, eiskQld
dat. eikjonne Hrbl 13, grgfinni Fm 7, ek vil eten låta ept (eptir R) þenna dreyra
hollinni Orp 4, orrostunni Sd 4 pr 7, drykk Fm 31*, kveld lifer maþr etke ept
reiþinni Hlr 4, undinni Fm 30 pr 2; acc. (eptir R) kviþ norna (nachdeyn der spruch
brynjuna Sd 8, gedduna Rml9, grQfna der nornen ergangen ist' Hm 30*. (Über
1 2
Fm 5, helluna FH1 - '*, hirþina Akv 3, 10 das Verhältnis von ept zu epter, das dem
hQfnina HHII 16 pr 7, hqllina Ls 5 pr 1. von fyr zu fyrir analog ist, s. unter fyr).
Akv 3, konuna HHv 34 pr 3, kvernina — Vgl. at (4) und epter.
Ort 20, leiþena Hrbl 134, skjaldborgina epter, ádv. u. praep. (norw. efter, fær.
Sd4, stqþna Hrbl 13, qna Hrbl 85; pl. eftir, aschwed. æptir, æftir, adän. æftir,
dat. limunum HHv 12, kvernunum Ort 15 æftæ; alts. ahd. aftar, ags. æfter, afris.
18; acc. ambáttiinar Ort 21; n.sg.nom. efter) A) adv. 1) später, hinterher,
eitrit Ls 65 pr 7, hQfoþet Hrbl 34, sverþit darauf: svort verþa solskin of samrå epter
Orm 54 pr 4. 5 FH12; gen. gullsins Vsp 41*, þar mono epter undrsamlegar
Rml8, sundsins Hrbl einl. 2; dat. bastinu gollnar tqflor i grase finnask Vsp 61\ hvé
Vkv 17 pr 2, berginu Rml5 pr 3, erfinu 20 mon at ynþe epter verþa mægþ meþ
Sf7, fjallinu HHv 5 pr 3 Sd 2, gullinu mQnnom? Orp 441, drakk hann (Eeginn)
Rm 5 pr 2 Fm 4, hafinu Ort 32, hjartanu blóþ ór undinni eptir Fm 30 pr 3, orþ
Fm 31 pr 2, hrisinu Fm 31 pr 6, hiisinu mæltak nú, iþromk epter þess Sg 7-, alt
HHv 5 pr 5. 7 Fm 44 pr 3, kvæþinu Ort mon þat Atle epter finna Sg 40*, undromk
25, loptinu FM4* HHII 16 pr 3, netinu 25 þat hvi epter måk .. life halda 0d31\
Rml9, skipinu Orm 11 Sf23, sverþinu hon (Guþrún) drap fyrst sonu Atla, en
Fm 22 pr 2; acc. bergit HHII 16 pr 7, eptir drap hon Atla Akv 2, var þar eptir
eitrit Ls 65 pr 5. 6, feit. Rm 5 prl, gullit svelgr i hafinu, er særinn fellr i kvernar-
Rm4pr2. 11 prl Drl, hárit Rm5pr5, augat Ort 32; 2) dahinter (räumlich):
hornit Sf9. 10.15, kveldit HHv 30 pr 9, 30 skriþea þat skip es und þér skríþe, þót
kvernaraugat Ort 32, landet Hrbl 14, óskabyrr epter leggesk RH II 30-; 3) in
líkit Sf21, netit Rm 20 , ráfit FM61611, Verbindung mit verbis: e. fara t ausziehen
skipit Orm 12 Hrbl einl. 2 Sf21, skipet um etw. zu holen': hvárt aptr kømr (aptr
Hrbl 14, sundet Hrbl 1. 3.19.30, sverþit mon koma) sås epter ferr ok vill þann
Vkv 17 pr 2 HHv 11 pr 2 Fm 44 pr 5, 35 tein taka Fj27* 28 V e. hafa zurück-
vatnit Rml4 pr 6, veþrit Rm 18 pr 2; behalten: ill iþgjQld létk hana (GunnlQþo)
pl. nom. guþin FM51,6, hjqltin Orm 54 epter hafa sins ens heila hugar Hqv 105 *,
pr 4, kykvendin FM 5*Wr, skipin HH hafþi hann (And^vari) eptir einn hring Rm 4
H16 pr 6 Ort 31. pr 2; e. lifa uberleben, fortdauern: epter
enne, n. (norw.enne, fær.Qxmi, aschwed. 40 lifa ellifo Am 50*, lifa mon þat epter Á
änni) stime: sg. dat. skQi' vas fyr enne lande hverjo Am 99*; e. lita durch-
Rþl5*. forschen: lá mér of øsko æve þínnar
eple, n. (norw. eple, fær. epli, aschwed. ljosast fyrer lita epter Orp 211; e. sitja
äpli, dän. æble; vgl. ags. æpl, æppel, ahd. (sitzend) zurückbleiben: ókátr NíþQþr sat
aphol, m.) apfel: pl. acc. eple ellifo hér 45 þá epter Vkv 402, láteþ enge mann epter.
hefk algollen, þau monk þér, Geiþr! gefa sitja es benlogom bregþa kunne HR 153*;
Skm 19eple ellifo ek þigg aldrege at e. spyrja nachfragen: spyrej) litt epter
manzkes munom Skm 2 0 A m 73*; e. verpa nachiverfen: réf> til
ept, praep. (run. aft, ift; got. afta, ags. hefnda hergjarn (SigvQrþr) i sal ok epter
æft, eft, alts. eft, afris. efta, eft) a) c. dat. 50 varp óbilgjQrnom Sg 222; e. vesa zurück-
hinter .. her, nach: sende Helge Sigar bleiben: su mon erfþ epter (seil. vesa)
at riþa ept Eylima einga dóttor (cum sie Am 65*; e. þryngva zurückdrängen: epter
herbeizuholen') HHv 362; b) c. acc. nach es þrunget ykr þjóþkonunga (ihr, die ihr
219 er es 220
(von geburt) k'önige seid, habt euch bei- arbaiþs, f., alts. arbed, arbid, f. arbédi,
seite schieben, erniedrigen lassen'Hm 52; arbidi, n., ags. earfoö, earfoöe, n-, afris.
B. praepos. 1) c. dat. a) hinter .. her, arbeid, arbed, n., ahd. arbeit, arbeiti, f.)
nach: Sigurþr reiþ eptir slóþ Fáfuis Fm beschwerlichkeit, mühe: sg. acc. hefr eyr-
44 pr 1; b) nach, aus anlass: eptir þeiri 5 inde sem erfiþe ? entspricht der erfolg der
SQgu er kvæþi þetta Bþ 4; c) xum ge- angewandten mühe? IJrk 91, hefk erfiþe
dächnisjmds: konungr åtti.. son tiu vetra ok eyrinde Þrk 10 % hQfom erfije, etke
gamlan ok hét Agnarr eptir bróþur hans eyrinde HHv 51, taka (montu þangat) vi{)
Orm 31, J>au (Sigmundr ok Borghildr) vil ok erfiþe Hrbl 141, askr Yggdrasels
hétu son sinn Helga ok eptir Helga Hjqr- 10 drýger erfiþe meira an menn vite Orm
varþssyni HHII2; 2) c. acc. nach (tem- 35— Zur etymol. vgl. Bugge, Beitr.
poral): eptir þetta falz Loki í Fránangrs 24, 439.
forsi Ls 65 prl, haugr var gQrr eptir erfij>r, adj. (das n. erlitt norw. erhalten
Helga HHII37 prl, Fáfnir ok Reginn in der form ærve) beschwerlich: n. sg.
krofþu Hreiþmar niþgjalda eptir Otr bróþur 15 acc. hvat's manna þat . . es hQfomk auket
sinn forderten verwandtenbusse nach dem erfitt sinne? Bdr 52.
tode (oder: aus anlass des todes) ihres bru- erfþ, f . (aschwed-. ärfj), adän. ærvt)
ders' Bm 9 prl, eptir þat eggjaþi Reginn erbschaft: sg. nom. sú mon erfþ epter
Sigurþ at vega Fáfni Rml4 pr 7, eptir orrostu Am 653.
kva]> Reginn Bm 25 pr 2, Brynhildr vildi 20 erge, f . (ahd. argi) unxüchtige begierde,
eigi lifa eptir Sigurþ OþrI25 pr 3, eptir geilheit: sg. acc. þurs rístk þér ok þria
dauþa Brynhildar váru gQr bål tvau Hir 1, stafe: erge ok øje ok óþola Skm 372. —
SkjQldr åtti þann son er Friþleifr hét, er Vgl. arga.
lQndum ré|> eptir hann Ort 5, hann (Fróþi) ermr, f. (norw. erm, fær. erma, ermi,
tók konungdóm eptir foþur sinn Ort 6. 25 scliwed. ärm, m., dän. ærme, n.) ärmel:
er, s. es. pl. acc. huskona . . sterte ermar Bþ282,
erakende, verderbte lesart Alv 11*, s. reist hann (Sigurþr) mej) Gram frá hQfuþ-
S. x. st. smátt brynjuna i gøgnum niþr ok svá ut
erende, n. s. eyrinde. i gøgnum báþar ermar Sd 9.
erfa (ff>; norw. erva, aschwed. ärva, 30 es, jünger er, anaphor. part. u. conj.,
áddn. ærve; afris. ervia, ags. yrfan, irfan, eigentl. gen. sg. neutr. des demonstr. pro-
alts. gi-ervan, ahd. erben) einen gestor- nomens (er' (got. is); die ältere form,
benen (ehn) durch ein leichenmahl ehren, die in den Eddahss. nur mit apokope
wodurch man in feierlicher toeise die des e in der enklise an pr onn. u. advv.
erbschaft antrat: inf. (Guþrún) øxte ol- 35 vorkommt (s. unten II) ist in unserer
drykkjor at erfa bréþr sina Am 711. ausgabe in den poet. stücken überall her-
erfe, n. (nomo. erve, feer. ervi, aschwed. gestellt. — I. unverkürzt, A. als anaphor.
ärve; got. arbi, alts. erbi, ags. erfe, yrfe, oder relat. partikel: 1) die ursprüngl.
ahd. erbi) erbmal, leichenschmaus: sg. anaphor. bedeutung tritt noch an einigen
dat. c. art. at erfinu bar Borghildr Q1 Sf7; 40 stellen %u tage, wo es, scheinbar abun-
acc. gQrt hefr þítt erfe Am 81G, at fm erfe dierend, im einfachen satxe ein voran-
at Q11 OSS drekker Ohv 84. gestelltes satxglied wider aufnimmt: þrár
Composita: erfe - nyte, erfe - vorþr. hafþar es ek hef til þíns gamans Sehn-
erfe-nyte, m. erbniesser, erbe: sg. are. sucht, sie (eigentl. (davon') habe ich ge-
ák til ungan erfenytja Sg 26 K rn habt nach deiner liebe' Fj 501, eyvitar
erfe-VQrJr, m. (alts. erbi-ward, ags. firna es maþr annan skal Hqv 93 \ Sviþorr
yrfe-weard) dass.: sg.nom. enn øre erfe- ok Sviþrer es ek hét at SQkmimes {so
vQrþr HQgna Akv 12*; pl. acc. ala mon hiess ich' Orm 50x, ójafnt skipta.es þu
(Guþrún) sér jóf>, erfevQrþo, erfevorþo munder meþ Qsom lijbe Hrbl 74, sátter
1
Jónakrs sunom Sg 621-2, ólk mérjóþ, erfe- 50 þínar es viljak snimma hafa Alv 7 , nio
VQrJo, erfevorþo Jónakrs sunom Ohv 143*4. rQstom es þú skylder neþarr vesa HHv
erfiþe, n. (aschwed. arvuþi, ærvuþi, 16*, ræses rekka es þú vilder RQn gefa
adän. ærvaþi, ærfoþæ, ærvæth; vgl. got. HHv 18*, rifja rétte es þú mont1, rekr!
219 221
125 es es 226
faa HIIv 22*, sæll es hverr síþan, es slikt subst, mit suffigiertem artikel: hverr á
getr fóþa jóþ at afreke sem es (sems R) ól skipet es þú heldr viþ landet? Hrbl 14, ek
Gjúke (wie deren, wie solche G. zeugte) Am vask i hernom es hingat gørfjesk Hrbl 106,
992 (anders, aber kaum richtig, erklärt fjQturinn heitir Gleipnir er honum heldr
2
diese sätze M. Nygaard, Ark. 12, 117 ff.); 5 FM8 , hann (Níþuþr) sjálfr bar sverþit
2) dient es zur anknüpfung eines relativen er Vœlundr åtti Vkv 17 pr 3, sótti Helgi
nebensatzes, u. %war bezogen a) auf ein sverþit er Sváva vísaþi honum til das
subst., dem keinerlei pron. bestimmungen Svava ihm angewiesen hatte HHv 11 pr 2;
Mir seite stehen: f æra veit, es fleira drekr, c) auf ein subst, mit allr: á gengosk ..
sins til geþs gume der mann der zu viel 10 mQl Q11 megenleg es á meþal fóro Vsp 26*,
trinkt, iveiss %u ivenig von sn sinnen sjau hundroþ allra (bauga) os sá seggr
(je mehr er trinkt, desto weniger ist er åtte Vkv 9*, runar . . allar es alder eignask
seiner sinne mächtig) Hqv 12 *, kóper af- vildo Orp 172, gleymþak es getet hQfþo
glape es til kynnes kømr Hqv 17*, opt bQl oll jQfors Gpr 1I251, deyja frå . . allre
færhløges, es mef) horskom kømr, manne it» ørkosto es hann áþr hafþe Am 585;
heimskom mage dem törichten manne d) auf ein subst, mit einn od. enge: mér
der zu klugen kommt Hqv 20*, snaper mange mat né bauþ nema einn Ågnarr,
ok gnaper, es til sævar kømr, Qrn á aldenn es einn skal ráþa . . Gotna lande Orm 2 *,
mar Hqv 62L, svá es maþr es meþ mQrgom en fríþa frilla kende ástráþ miket eitt es
kømr Hqv 62 *, (skal leyfa) kono es brend 20 visse Hym 31 þeir af tóko ok þeir á léto
es, mæke es reyndr es, mey es gefen es, fyr einn (baug) utan, es J>eir af léto Vkv
is es yfer kømr, ol es drukket es Hqv IO2, (Vælundr var) settr i hólm einn er
1,3,B
80 , opt fá á horskan, es á heimskan þar var fyr landi, er hét Sævarstaþr Vkv
né fá, lostfågrer liter Hqv 92*, lirise vex 18 pr 2, láteþ enge mann epter sitja es
ok hQvo grase vegr es vætke trøjjr Hqv 25 benlQgom bregþa kunne HH 1535; vgl.
118\ stafe es fáþe fiinboljmlr Hqv 142*, HHv 352 Bm 2 Ghv 10*; e) auf ein
óauþogr maþr, es til auþogs kømr, mæle subst, mit poss. pron.: fear sins es fenget
þarft eþa þege VmlOL, Skinfaxe heiter hefr skylet maþr þQrf þola Hqv 39*, (konor)
(hestr) es enn skira dregr dag of drótmQgo skeldo skip mitt es ek skorþat hafþak Hrbl
Vml2v, Vigriþr heiter VQIII' es finn ask SO 103, eiga þin Q11, es hér inne es, leike
vige at Surtr ok en SVQSO goþ (das feid yfer loge Ls 653, Otr hét bróþir várr er
auf welchem) Vml81, Vakr ok Skil fingr opt fór i forsinn i otrs liki Bm 10;
. . es hykk at orþner sé aller at einom f ) auf das demonstr. pron. sá, sú, þat
mér (V. und S. .. von welchen ich glaube ..) (mit od. ohne nomen) welches entiveder
Orm 545, åsa ok alfa es hér inne ero þú 35 a) durch zwischenstehende Wörter von
'st vij) vig varastr von den asen u. elben dem es getrennt ist oder ß) demselben
die hier drinnen sind Ls 13*, hann unmittelbar vorausgeht: (a) þeim sal es
(Fáfnir) atti ægishjálm er Q11 kvik vendi und þolle stendr Vsp 202, þess viþar es
hrædduz viþ vor dem sich alle wesen ent- vinnask mege mql ok missere Hqv 60!},
setzten Rm 14 pr 3, kvamtat af þinge, es 40 þat tré es ríþa skal Hqv 135*, ljóþ ek þau
vér |>at f rægem, at þú SQk søtter du ka?nst kann es kannat þjóþans kona Hqv 146*,
von keiner Versammlung, über die wir þann hal es mik heipta kveþr Hqv 151*,
l 1
das vernahmen Am 95 ; vgl. Vsp 33 Vm þeire einne (kono) es mik arme verr Hqv
141 16x 371 Qrm 41 6* 22l 25l 26l 163*, sá hestr . . es hverjan dregr dag
321 391 Skm 21* 351 401 421 Hrbl 66 45 Vm 11*, su Q . . es deiler meþ jQtna
Hym 7* 1.0* 39* Ls 1. 2* 30* 39* Bdr sunom grund ok mej> goþom Vm 15 *, sá
2* 12* Hdl 1 - 6U* 7* 25*30* FM57-X1 VQllr es (tauf welchem') finnask vige at
u 5 x
10 Vkv 5. 21* HHv 7. 5 14* 25 34 Surtr ok en SVQSO goþ Vm 17*, þær meyjar
pr 4. 43* HHII 11* 12 pr 1. 16* 42* es liþa mar yfer Vm 48 bør es så enn
Sf 3 Orp 36* 40* Rml4pr4 Fm 30 50 þriþe, es blíþ regen silfre þQkþo sale der
pr 2.37* Sd 4pr 6 Br 9* Qþr 1154 Sg 12 pallast ist der dritte, dessen dach die
Gßr II332 Akv 24* 26* Am 1* 5* 6* 29x götter deckten Orm 61, á því lande es
2 2
35 Ohv 15 Ort 2, 5.15; b) auf ein ((in ivelchem') ek liggja veit fæsta feikn-
219 223
126 es es 226
stafe Grm 12*, Já móþor .. es til moldar es HHv 13, liringum . . Jeim es <^tto órer
komen Gg 2*, su grind . . es m e j gojom nijjar HHv li2, (Hundingr) åtti marga
sqat menn et meira foraj porta qua maius sonu Já, er í hernaji váru HHII5, gull
impedimentum homines non viderunt Jat er And vari åtti Rm 4 pr 1, slój Fáfuis
Fj 9*, Jat barr . . es (cuius) breiþask of 5 Ja er hann skreij til vaz Fm 2, manna
lqnd QII limar Fj 13*, Jeir garmar .. es Jeira es mold troja Fm 23 % fjolþ Jví es
gífrer rata Fj 19*, jQfra óborna hykk Jti und Fáfne lá Fm 34% IjóJ Jau er kallat
enn vesa es (quibus) Jat's til hatrs hugat er GróttasQngr Grt 25;. vgl. Grm 24*
Rm8*; vgl. Hqv 1385 Vml3* Grm27 Hdl 8* FM7*Wr Vkv14L 17 pr 2 HH
Skm 88 91-3 Lsll* Alv 9* 15* 17* 19* 10 11292 Fm 27* 38* Hir 3 FH2™; —
21* 23* 25* 27* 31* 33* Fj 11* 17* 31* Jann es fm illa truer Hqv 46% ek mon
55 3 37* FM 21'1* 4*Wr Vkv25l 371 okkor øjre Jykkja f>eim es øf)le mitt of
391 HHv 5 HHI52 11301* 31* 374 kunna Hir 3*F, så er var friþill hennar
Sf26 Grp 3 32 Rm 51 Fm 12* 14*
2 4
Od 2; NB. så steht der regel nach in
212 Sd 4 pr 11. 115 13* 15 * Gpr 1222 15 dem casus den das verbum des haupt-
2 2
Sg 36 Am 11* 62 * 90 Grt 4. 6.14. 27; satzes verlangt; als subj. des nebensatzes
das demonstr.pron. im nebensatze wider- erscheint es nur zweimal: mal es dverga
holt: hvat's þat et litla es ek Jat lqggra .. til Lofars telja Jeir es sótto Vsp 14*,
sek Ls44x; sá mit abhäng, genet.: f>eim Jar mon Hgjbroddr Helga finna . . sá es
. . fyrf>a . . es vel mart vito Hqv 54% 20 opt hefr Qrno sadda HR 136*; y) eis auf
hvat's Jat manna es i minom sal verpomk sá mit adj. bezogen: sá einn veit es vija
orJe á? Vm 7% vgl. Skm 141 Hrbll. 2 ratar . . hverjo geje styrer gumna hverr
Alvß1 Bdr 52 Fj l1 31 421 Rml1; — Hqv 18% sá einn es gjQf f á r (giarfer hs.)
sá es sæll es sjalfr of á lof ok vit Hqv 9% meþ goþom Alv 4*R, margr es sá hvatr es
hugr einn þat veit es býr hjarta nær 25 hjqr né rýþr annars brjóstom i Fm 24 *, alt
L
Hqv 94 , þeir . . es koma Hqv 132'% f>at vas mér f>at leitt es ek leitk HHv 28 % elde
hefr eik es af annarre skefr Hrbl 62, vas gaf hón (Guþrún) f>á alla es inne VQLO '
sú ein vættr es barg Qþlings skipom? HHv Akv 451; sá es auf das pron. pers. be-
278, þann baþ slita svefne minom es hverge zogen: und oss qllom . . þeim es sulto
lands hræþask kynne Hir 9% varf)k þess 30 mef) Sigverþe Sg 645; g) auf ein subst.
B
vis es vildegak Hir 13 , vif) Þjóþmars sun dem ein adj. mit enn oder så enn attri-
þatke áttak es vQrf) né verr vinna knatte butiv zugesellt ist: enn vare gestr, es til
GþrIII34, HQgne þvi hlitte es hinn of verjar kømr, þunno hljóþe þeger Hqv 7%
réþe Am 7 4 ; vgl. Hqv 281 554 914 1234 Þrymheimr heiter enn sétte (bør) es (in
1471 1531 1601 1631 Skm 9* Hrbl 9. 15 35 tvelchem) Þjazi bjó Grm 11% reir enn
1 l 1 L 1 1
Ls 5 pr 1 Fj 7 9 11 13 14* 15 17 í'ájsvinne es býr í Ráþseyjarsunde Hrbl
191 211 231 251 271 291 311 33u* 35l 16, sveinn enn hvite es Jer sigle gaf Ls
371 391 411 49* Vkv 17* 42* 431 HH 20*R, en alsnotra ambQtt . . es ^ r j of
112* 39l 40x Rm 23* Am282 934 Grt fann Þrk262282, brójer okkar enn b<?J-
19 (bis) 20; (ß) Bors syner . . Jeir es 40 frékne es vit á braut vQgom Rm 282;
mijgarj mæran skópo Vsp 4 % vit Jat es Gunnlajar . . ennar gójo kono Jeirar es
majr eiga skal Hqv 8% orja Jeira, es lQgJomk arm yfer Hqv 107% så enn stór-
majr Qjrom seger, opt hann gjold of getr ujge jotonn es ór steine vas hqfojet á
Hqv 65*, fri Jr kvenna Jeira es flått hyggja auf dem der steinerne köpf sas s Hrbl 34,
Hqv 89 % eyvitar . . Jess es of margan 45 at monnom Jeim enom aidránom es bua
2
gengr guma Hqv 93 , fj^lkunnigr majr så i heimes haugom Hrbl 114, hris Jat et
er Jar var kominn i land Grm 23, skíj- mæra es meJr My rk viJ kalla Akv 5*; enn
garjs hliji Jess er um sal Gerjar var durch hinn wider aufgenommen: handar
Skm 10 pr 2, i eyjo Jeire es Algrøfn heiter ennar hégre monk hinnar geta es Jer sleit
Hrbl 38, hon (Skaji) vildi hafa biistaj 50 Fenrer frå Ls 38*; h) auf ein, subst.
Jann er fajir hennar hefir átt FM22, kom mit dem demonstr. pron. Jesse: Jenna
Porr til ar Jeirar er Vimur heitir FM 6% mæke .. es ek hef i hende hér Skm 232
konur Jær er HjQrvarJr konungr åtti 25'% Jesse en hnøfelego o r j es ek heyrja
225 es es 226
aldre en hnøfilegrs Hrbl 112; i) auf das einn of kann Hqv 163 *, sofnoþo aller es
demonstr. pron. hinn (ohne nomen): hinn i sæing kvQmo Br 12*, f å r es livatr es
es sæll es sér of getr lof ok líknstafe hrøfmsk tekr Fm 6*, varr at v e t t o g e es
Hqv 81, hitke hann (vesall maþr) veit es varþ at reyna Am 37-; q) es steht an
hann vita þyrfte Hqv 22*, hina vilt heldr, 5 der spitze des relat. sat7.es ohne jede be-
Helge! es réþ hafner skoþa HHv 261; ziehung auf ein nomen od. pron.: lifna
k) auf die pronn. indef. hverr u. einhverr mundak nú kjosa es (diejenigen welche)
(mit und ohne nomen): þær (ár) skal lifmer 'o HHII21*, |)á þat fiþr es (der-
Þórr vaþa dag hverjan es hann døma ferr jenige tvelcher) meþ fleirom kømr, at enge
at aske Yggdrasels Orm 29*, þeim ríþa 10 es einna hvatastr Fm 17*, lenge njóteþ
æser jóm dag hverjan es døma fara landa ok þegna es (ihr die ihr) frøknan
at aske Yggdrasels Grm30b, fjQtorr fastr gram falla létof) Br IO4, hétk ok efndak
verþr viþ faranda hverjan es hana hefr es (dasjenige was) hinig mæltak Od 9*,
frá hliþe Fj 104, mikels es á mann hvern vakþer VQ mikla es (der du) vátt brøf>r
vant es manvits es Hm 275; héto mik 15 mina Am 754; r) es bezieht sich auf
aller i HlymdQlom Hilde und hjalme, das localadverb þar (dort wo, dorthin
hverr es kunne Hir 62, sæll es hverr wo, von dort wo): farfm nú þar er smyl
siþan es slikt getr føf>a jóþ at afreke Am hafi þik Orm 11, hann (Skírnir) reiþ at
991; einhverr durch sá wider aufgenom- f>ar er féhirþir sat á haugi Skm 10 pr 3,
men: einhverr af ásum sá er Heimdallr 20 þar skaltu ganga, es þik gumna syner
hét Bp2; l) auf das interr. pron. hverr: síþan æva sea Skm 26*, þar baþ hón mik
hvers hiþr fm nú, Guþrún! es fm at gråte koma es kvæmtke veit Og 3*, þat er á
4
né færat? Hm 9 ; m) auf das pron. fjpllum iiQkkorum þar er heitir frúþheimr
hvat: heyr nú, Loke! hvat ek nu mæle, FM24, þar 's mér ulfs vqn es eyro sék
es enge veit ßrk 2 * hvat mon snót at 25 Fm 35\ (Brynhildr) for um tun þar er
heldr vif> Sigorf) mæla es at farnaþe fylke gygr nQkkur bjó Hir 4, var þar eptir
verþe? Orp 164; n) auf das ungeschl. svelgr i hafinu, er særinn fellr i kvernar-
pers.pron., das zuw. dem es vorausgeht, augat Ort 32, vgl. Grm. 12 ^nE. Hlr 34E;
meist aber ihm nachfolgt: draums ætlak B. als conjunction; 1) mit anderen
þér, es kveþr ver minn i valsinne Hdl 72} 30 partikeln verbunden, a) mit þá, welches
hvat visser þú, at vér seem . . es sefa gewöhnlich dem es vorausgeht, seltener
hefndom? HH II 102, þeir mono þér baugar ihm nachfolgt: u) auf die zukunft hin-
at bana verþa, es Sigverþe svarþer eiþa weisend (dann wenn, sobald als): J)á
0þrl20b, skaltu auk, Guþrún! okr gråta kømr Hlínar harmr annarr fram , es Oþenn
bá{)a, es hér sitjom feiger á morom Hm 35 ferr vij) ulf vega Vsp 532, J)á es (maþr)
104R; seg{)U þat, hirþer! es þú. á hauge móþr, es at morne kømr Hqv 23*, þá þat
sitr Skm lll, f)ik skal Freyr fiask, en fiþr (maj>r), es at J)inge kømr, at hann á
firinilla mær! es fm fenget hefr gamban- formælendr få Hqv 25*, þá sloknar (friþr)
reiþe goþa Skm 333, ørr estu, Loke! . . es enn sétte (dagr) kømr Hqv 513, f>á hann
2
es fm fær þér Gefjon at • greme Ls 21 , 40 þat fiþr, es mef) frøknom kømr, at enge
(fm) hefr æ vergj^rn veret, es fm Yea ok es einna hvatastr Hqv 64*, f>at es þá reynt,
Vilja léztuþér, Viþres kvæn! báþa i bafmi es f)ú at rúnom spyrr Hqv 78l, þá vér
of teket Ls 268, ørr estu, Loke! es f)ú fegrst mælom es vér flåst hyggjom Hqv
yþra teir ljota leiþstafe Ls 29í, SigvQrþr 90*, þá þorer þú etke, es fm skalt viþ
heitek . . es hefk þik vqpnom veget Fm 45 ulf vega Ls 58 *, þá litom vixlef) es á leiþ
44, un dro mk f>at, hvi epter mak .. life eroþ Grp 37*, þá hQmom víxleþ es heim
halda, es ek ógnhvqtom unna þóttomk komej) Grp 41*, þá's Guþrúno grimt of
sverþa deile 0d31*B, vgl. HHI57* Fm hjarta, es brøf>r hennar þér til bana ráf>a
1* 25- Br 10"R Am 754R Hm 27'1; Orp512; es Múspelz syner ríþa Myrkviþ
o) auch das geschl. pers.pron. hann folgt 50 yfer, veizta fm þá, vesall! hvé þú vegr
dem es nach: ein GuJ>run es hón æva Ls 42*; ß) auf die Vergangenheit zurück-
grét Akv 41*, vgl. Hym 394R; p) auf iveisend (damals als, xvahrend): þat ek
andere pronn. od. adjj.: a l t es betra es þá reynda, es ek i reyre sat Hqv 95\ f>á
7
Gering, Edda-Wörterbuch. g
227 es 6s 228
ek þat reynda, es et ráþspaka teygþak á genge Grm 51% hvat skylder fm of sund
flærþer fljóþ Hqv 101% þá (hétomk) Kjalarr seilask, es sakar 'o alz øngvar? HrbT83,
es ek kjalka dro Grm 49% (Freyr) sá þar m<?rg veitk mæte mér gen gen frå, es kalke
mey fagra, þá er hon gekk frå skåla fyfmr sék or kneom hrundet Hym 332, fått mant,
sins til skemmu Skm 3, klæke vantu f>á, 5 fylker! fornra spjalla, es Qþlingom ósqnno
Þórr! es þú á konom barþer Hrbl 101, bregþr HH1372, hefr hQrþ døme hildingr
1 7
vgl. Ls 2. 6 Pr kl FM5 Wr. 6* HHv þeget, es vise skal val bygg mala HHII3%
34 pr 2 Fm 22 pr 2 Br 23 191 20 pr 6 nú's mér enge (týja). es ek einn lifek
Oþr III92 Akv 251 Am 43* 672 Ohv 1 Akv 28% vgl. Hqv 942 (wo vermutl. xu
Hm 63; nær morne, es ek vas enn of 10 lesen ist: einn es sér of sefa) Hrbl 143A
komenn, f>a vas saldrótt of sofen Hqv 100% Gg 2* Fj 15* Vkv 182 HHII19* 332
3 2
er þau kerling leiddu þá til strandar, þá 47 49* Grp IO 32*B Br 6* Sg 24*
mælti karl einmæli vif> Geirrøf) Grm 8, 303 Od IO2 Am 583 74* 801; e) wenn:
9 11
vgl. Grm 54 pr 2 FM2 6 HHII10. hann ( f ó r r ) sjaldan sitr es slikt of
12 pr 4. 37 prl Sf5. 21 Bm 4 prl Fm 15 fregn Vsp 262, ósnotr maþr, es mef)
5. 31 prl Sd 3 Dr 13 Ghv 9; b) mit alder kømr, þat's bazt at hann f>ege Hqv
f)ar (xu der xeit als, damals als): f>ar 27% sifjom 's f)á blandat, hverr es (falls
hann (Þundr) upp umb reis, es hann aptr jmd) segja ræþr einom allan hug Hqv 123%
of kvam Hqv 1456; c) mit sifjan (nach- at undrsjónom þú verþer, es fm út kømr
dem): Sigmundr . . dvalþiz lengi .. i riki 20 Skm 28% þá gefr fm gótt nafn dysjom,
Borghildar, síþan er hann fekk hennar es þú kallar þær heimes hauga Hrbl 116,
Sf25; 2) alleinstehend; a) als: ein sat er munnlaugin var full, bar hon (Sigyn)
ute, es enn aldne kvam yggjungr åsa ut eitrit Ls65pr6, vgl. Vsp 561 SnE
Vsp 28% auþogr þóttomk es ek annan 63 H Grm 42*A Bdrl43(?)
3
Og 7* Fj
fann Hqv 47% rekkar f>at (tremenn) þóttosk 25 401 HHI351 1142 Orp 8* 382 Fm 15*
es þeir ript h<?ff)0 Hqv 49% hló Hlórriþa Sg 8* 40* Gpr II 401 Am 96*; f ) ob-
hugr i brjóste, es harþhugaþr hamar of gleich: hvé så bqrn of gat enn baldne
þekþe Prk 312, þat var eitt sinn er hon jQtonn, es hann hafþet gýgjar gaman?
(Gná) reif), at vanr n^kkorr sa hana FM Vm32% hvi tregrat ykr teite at mæla, es
4*, er hann (Atli) kom heim ok konungr 30 J^rmonrekr yþra systor .. joom of trådde?
spurþi hann tifnuda, hann kvaf) HHv 4 Ghv 2*; g) wie(?): taka (montu þangat)
prl, svipr einn vas þat', es saman kvqmo vif) vil ok erfiþe at up verande sólo, es ek
fQlver oddar HH 155% at dagsetri er get þána Hrbl 142; h) dass (einen con-
Sigrun kom til haugsins, kvaf) hon HH secutivsatx einleitend): hvat hefr SigvQrþr
II48 pr 3, er hann (SinfjQtli) så i hornit, 35 til saka unnet, es frøknan vill fjQrve hæma?
skilf)i hann at eitr var i Sf9, lito es Br 1% mákat enn hyggja, hvat þá varþ
lýste, létosk þeir fuser aller upp risa Am vitre, es skylde vilt rista Am 122; i) ein-
2 1 2
27% vgl. Hym 26 30 Ls 5pr 1 Hdl 30 fache objects- oder subjectssätxe ^einlei-
FM4h 129 Vkv 15* 212 242 27* HHv 5 tend (dass), undxwar a) mit anknüpf ung
pr 2. 351 HH 1291 551 119* 16 pr 6 40 an ein vorausgehendes pron. (sá, sú, f>at;
Bm 5pr 3. 12pr 2 Fm 3. 31 pr4 Br 13* hinn, sumr): f>at man folkvig fyrst i heime,
Oþr II2 25* Hir 7* Gpr II122 III4* es Gollveigo geirom studdo Vsp 212, fmt
1 2 5
Am 35* 42 87* Ohv 1* 5 11* Hm 2 ek fyrst of man, es så enn fróþe j(?tonn
Ort82 FH22'*; b) während: hann á vas lúþr of lageþr Vm 35*, hins vildu
(Helge) drap Hata jqtun, er hann sat á 45 nu geta, es vit Hrungner deildom Hrbl
bergi nQkkuru HHv 11 pr 5, eitre fnøstak 33, þess vildu nu geta, es fm fórt oss
es á arfe låk miklom mins fyþor Fm 18% óljúfan at bjóþa Hrbl 108, ek J)vi ræþ, es
hér hefk hjarta Hjalla ens blauþa . . þú ríf>a sérat siþan Baldr at SQlom Ls 28 *,
es mjQk bifask es á bjóþe liggr, bifþesk su eromk likn, es (dafür dass) ek vask
hQlfo meirr es i brjóste lå Akv 24*-% vgl. 50 langt heþan gisl of sendr at goþom Ls 35%
26*; c) nachdem: brúþr mæla tekr, es får kunne þeim fljóþa lqtom, es gråtande
vaknaþe vif ór svefne Grp 162; d) da, gørf)esk at segja f>ats hlæjande liQlþa bejdde
weil: miklo estu hnuggenn, es fm'st mino Br 15*, lqtomk þvi valda es líþr þína æve,
es es 230
en sumo sunr HQgna es þik SQr méþa sús stendr þorpe á Hqv 501, sús goþ
Am862-*; sá (es mér harmr) sárastr, es fia umbgjQrþ . . allra landa Hym 23s,
SigvQrþ mínn . . í sæing vQgo, en sá borg .. sús Brynhildr átte Od 172, vgl
grimmastr, es -Gunnare fránér ormar til Og 32 Opr 1119* Ohv 19* Hm32; til
1,s L 2
fjQrs skriþo Ohv 17 , vgl. Ls 9 2 O' R 5 smiþjo þ ei rars þú g0rþer Vkv 36 \ hjQr-
33*R Fj50* HHv 266 HHII83 Fm 30{ stefno til þeirars iQgþo at LogafjQllom
Sd43 Br 182 18*R Od 18* Aml92 53*5 RHI132; kvQn . . þás ér kunneþ Vkv
Ohv 181; ß) ohne solche anknüpfnng: 35G, mey .. þás frå vige Ving,skorne reiþ
(Agnarr) sagþi at konungr gørf>i illa, er Fm442, þás endr of gørJ>o segger sam-
hann lét pina hann (Grimni) saklausan 10 kundo (die Zusammenkunft welche ehe-
Grm33j ofdrykkja veldr alda hveim, es mals manner veranstalteten) Am l1;
sina mælge né manat Ls47*, bøt viþ [dQggvar þærs i dala falla Vsp 193, gollnar
Hrímgerþe, es (dafür dass) fm lézt tQflor .. þærs í árdaga åttar hQfþo Vsp 613],
hQggvenn Hata HHv 242; brå of alt annat hamingjor einar þærs i heime ero Vm493
es unno bQrn Gjúka Am482, gnótt vas 15 (ivol als hauptsatz zu fassen, in dem
grunnýþge es gramr f) vi trúþe Am 70l; die part. anaphorisch steht), vgl. HHv 3
2
vgl. HRII44 Grp 46 Rr 18* Am52;
2
HHI2 2 56 2 Sdl8L27*; rúnom .. f>eims
II. mit verlust des e in der enklise gørf>o ginnregen HQV 783, fitjom þeims
(diejenigen stellen; an denen die enklit. mik Níþaþar nQmo rekkar Vkv 30*; kråser
form hsl. überliefert ist, sind in eckige 20 allar þærs konor (eta) skyldo Þrk 24 *,
klammern eingeschlossen); A. als relat. liunskar meyjar þærs hlaþa spjQldom Opr
partikel, 1) angehängt an das demonstr. II271; manna nekkvat þats mege inn
pron. sá, su, þat, mit (a) oder ohne koma Fj 213, [orþ þats mælter Orp 20
nomen (ß): u) fagrrauþr hane sås Fjalarr vgl. Fj233 253 293 413 Vkv 192 Sg 69*
heiter Vsp 42*, Qrn .. sás á fjalle fiska 25 Am91h; eyvito . . þ v í s gengr of guma
veiþer Vsp 59*, enn rike .. sås QIIO ræþr Hqv 28*; [goll þats und Fáfnelá Hir 10*,
2
Vsp 65 , óminnes hegre . . sås of Qlþrom orþ . . þats betr án være Am 35*, alt þats
þrumer Hqv 13% vgl. Hqv 18* 311 503 réþ heita Am 982], vgl. Alv 8* Sg 53
632 Vm 223 243 363 Skm 31* Hym II3 Akv 6*; f>au ero merke mest minna verka
231 Alv 133 HHv 392 HR 1332 343 30 Jbaus aller menn síþan of sé Hrbl 54,
1116 pr 9. 221 28* Orp 1* Rm26 *; á fræg YQro folkvig þaus framr g0rþe Hdl
barre viþar þ e s s s (ems cuius) luta austr 14'\ vgl. Am 15* Hm 293; forn spjQÜ
limar Sdl0*Vs; manne .. þeims hefr of fira þ a u s fremst ofmau Vsp 1*, laugliQfþoþ
fjall faret Hqv 3*, á skilde .. J)eims stendr skip .. þaus jQrvasund útan fóro HHI25*,
fyr skinanda goþe Sd 15l, vgl. Hqv 133 7 35 snQr biQgþ .. þaus hæst fara Orp 10*; —
Ls 223 231 FM413 Sd 36*; vin .. þanns (ß) mjQk es bráþr sás á brQndom skal
þú vel truer Hqv 441 [118*, annan þanns sins of freista frama Hqv 2*, at auga-
j)ii illa truer Hqv 45 , baug þanns brendr bragþe verþr sås etke kann Hqv 53, hvárt
vas meþ ungom Oþens syne Skm 21i, aptr kømr sås epter ferr Fj 273, sitja skal
[hver þanns (den kessel in welchem) Qllom 40 sås [segor FM1*, vgl. Hqv 291 31* 581
yþr Q1 of heitak Hym 3*, liver þanns 591 738 912 1025 1373 (bis) 137* Fj
Hymer átte Hym402, þegn .. þanns mér 281; [elds es þQrf þeims inn es komenn
férþe goll Hir 10*, ilt es vin véla þanns Hqv 3l], hann (Þórr) ræþr ró þeims róger
þér vel truer Am 865], vgl. Skm SL Ls hér goþ QII ok gumaLs55 3 , ogn's i odde
353 Fj302 Hill 10* 57* Grp II2 222 45 þeims eiga getr (sverþ) HHv 92, vgl. Hqv
Fm 332 Sd232 Gpr 13* Akv 34-; æser 4l 51 373; [sá þar vaþa .. þanns annars
.. þeirs l i Q r g ok hof hQtimbroþo Vsp 7'2, glepr eyrarúno Vsp 30 8 ], mart of dvelr
ýta syner þeirs vilja læknar lifa Hqv 147'2, þanns of morgon sefr Hqv 59*, [vQgom ór
[hirter . . þeirs af hefingar á gaghalser skóge þanns vildom sylman Am opt
gnaga Grm 33J], vgl. Hrbl 110 Rm 42152 50 vito ogQrla þeirs sitja inne fyrer, hvers
GprI22; jQtna .. þás forþom mik fødda þeir 'o kyns es koma Hqv 132A, [heiler
hQfþo Vsp 22, jarla þás i val falla Hrbl þeirs hlýddo Hqv 137*], niþjarge hvQtto
72, vgl. Og 51 GprlI4V2 Akv 415; þQlt Gunnar . . né þeirs ríker vQro Akv9 l;
8*
232 226
es es
mjgk es auþkent þ e i m s til Óþens koma øf>e f é r duge, hvars þú skalt . . orþom
salkynne at sea Grm91 IO1, hvárt þær mæla jQton Vm4*], vgl. [HQV 136* 153*
bjarga þeims blota f>ær Fj39*, laug skal Fj 52] HHI49* Fml72[282 Sd27' 332
1
gørva þeims liþner 'o Sd 34 ; gój>a eina ok Hir 3* Akv 12* Am46*]\ lifa mon þat
þ á s ek gQrva kunna Hrbl 18; nú skolo 5 epter á lande hverjo þeira Jjrámæle, hvarges
ganga þ æ r s goll vile ok minna J>vi at þjóþ heyrer Am 99*; c) hvege (utcun-
mér f)iggja Sg 48*; opt 's gótt þ a t s que): huggesk it, horskar! hvéges þat
garnier kveþa HQV 1335, [faret es .. þats gørvesk Am 322;
3
fyrer vissak Grp 19 , faret fats vissak B. als conjunction, angehängt an l)\k,
Grp 21*], vgl. Bm IO2 Sd 30* GþrIII22; 10 a) auf die Zukunft hinweisend (dann
meyjar orþom skyle mange trua né þ v í s wenn, sobald als): þás horskr ok þQgoll
kveþr kona Hqv 832, of QXI skjoter þvís kømr heimesgarþa til, sjaldan verj>r vite
3 15
þér atalt þykker Gg 6 , vgl. FM5 Od vQrom Hqv 6*, opt enn betre bilar J)ás
25*; [opt sparer leijjom J>ats hefr ljufom enn verre vegr Hq v 124Q, hvat lif er manna,
hugat Hqv 39*, kvaþk fyr åsa sunom þats 15 J>ás enn mæra líþr fimbolvetr meþfirom?
(das wozu) mik hvatte hugr Ls 642, kysk Vm44*, vgl. Vm46* 47* 50* 52* Orm
J>ats vilk or konungs garjje HHv 2% vgl. 23*42* Hdl 46* Fm 241 Sg 512 Hm4A;
1 5 2
Br 15* GþrlI15* 17 Am 81 *- 82 ; b) auf die Vergangenheit zurückweisend
2) an das demonstr. pron. hinn (mit (damals als, während): miklar manvélar
nomen): maþr hinns vætke veit Hqv 276 20 ek hafj>a viþ myrkriþor, þás ek vélta f>ær
741, jQtna syster hins brúþfear biþja þorþe frá verom Hrbl57, J)ik i flets strae finna
Þrk 292, jQtna systor hin as brúþfear of né mqtto J)ás vqgo verar Ls 46*, vaskak
2
beþet hafþe Þrk32 ; 3) an das pron. heima þás J)ér heitet vas Alv 4*, skamt
hverr: Ullar hylle hefr ok allra goþa hverrs lét vise vigs at biþa, þás fylker vas fimtán
tekr fyrstr á funa Grm 422, [forkunnar 25 vetra HH\I102, vgl. Grm 50* Hrbl 86
sýn mon flestan glaþa, hverrs hefr vif) HymU1 Ls 512 522 FM 626 HHv 42 -
annan qst Fj48*], ósaþra orþa hverrs á HHI32 141 30*43* 452 11122 Orp 62
annan lýgr, oflenge leiþa limar Bm 4*, 478 Bm 181 Gpr 1212 24* Sg 375 562
sáat maþr armlekt hverrs þat sáat Gpr 67* Oþrllllf Od 9* li2 16* 23* 262
III 101; 4) an das pron. hvá, hvat 30 Akv 81 26b 372 43* Ghv4*202; 2) f>ar
(hvatke): glQþom's betra an sé glúpnanda, (damals als): ár vas alda þars Ymer
h v a t s at hende kømr Fm 29*, heill es bygþe Vsp 31, ér ulf graan inne hQfþoþ
hugr Atla, h v a t k e s þik dreymer Am 19*, þars Hamal hugþe Hundingr konungr HH
orþstirr deyr aldrege h v e i m s sér góþan III*; (während): draums ætlak Jþér, es
getr Hqv 76*, ofrmælge mikel hykk at 35 kveþr ver minn i valsinne, þars gQltr
illa gete hveims viþ kaldrifjaþan kømr gloar gollenburste Hdl 7*, mjQk es ósviþr,
Vm 10*, koster 'o betre heidr an at kløkkva ef hann enn sparer fjanda enn folkskaa,
2
sé hveims fuss es fara Skm 13 , þat ero þars Regenn liggr es hann ráþenn hefr
. . megenmnar hveims þær kná óviltar . . Fm 37*; (bis dahin dass): þú, Fáfner!
sér at heillom hafa Sd 19*; 5) anlocale 40 ligg i fj^rbrotom þars þik Hel hafe Fm.
u. modale advv., a) þar (dort wo, dorthin 21*; (da, weil): þau (línklæþe) mono
wo): Ýdaler heita þars Ullr hefr sér of bratt brinna, þars blæjo hugþer Aml5*;-
1
gqrva sale Orm 5 , [Grlaþsheimr heiter 3) siþan (nachdem): missvefne miket vas
enn fimte þars en gollbjarta Yalhgll víþ þeim (gQrmom) mj^k of laget, siþans þeim
of þrumer Orm 81, farþu nú þars þik 45 vas varzla vitoþ Fj 222, [svaf ek mjok
hafe allan gramer Hrbl 145], vgl. [Hqv sjaldan, siþansþeir fello Am 761]; 4) h v á r t
67*] Hym 192 [Ls 50*] Bdr 42 Bp 402 (sei es dass): [hvárz ero sótdauþer eþa ero
Gg 151 Vkv 396 [HHv 30*] HH 155* sædauþer Sd 33 3J; 5) þegar (sobald als):
[Bm 242 Sg li1 45*] Sg 462 [Hir li2] [sagþe horsk hilme, þegars hón réþ vakna
Od22* 23* Akv 13* Am 4* 15*; b) hvar, 50 Am 10*]; 6) an das demonstr. pron.:
hvarge (ubicunque): [Heiþe héto, hvars år vas alda þats arar gullo (in uralter
til húsa kvam, VQIO velspaa Vsp 221, hvars zeit war es, als adler kreischten' HH
Jm b(?l kant, kveþu þat bQlve at Hqv 126*, II1, [ár vas f>ats Guþrún gørj>eskat deyja
233 eske eyra- runa 234
einst war es, dass G. nahe daran war prt. ind. sg. 1 mit suff. pron. attak jQfrom
%u sterben' Gßr 111], [år yas J>ats Sig- en aldre sættak Hrbl 71, afile mino attak
YQi'þr sótte Gjuka Sgl1). — Über unz vij) orms rn egen Fm 263; pl. 3. (mit suff.
{d i- und es) s. d. artikel. pron.) Qttomk (hvqttomk R) at diser (treizten
eske, n. (vgl. norw. øskja, fær. eskja, 5 uns dazu') Hm 28*.
dän. æske, sehwed. ask) gefäss aus eschen- 1. ey, f. (norw. øy, fær. oy, oyggj,
holz; truhe; in: eske-mær. aschwed. 5, adän. ø; ags. ieg, ig, ahd.
eske-mær, f . jung frau welche die truhe ouwa) insel: sg. dat. vask . . i eyjo þeire es
einer vornehmen herr in in Verwahrung Algrøn beiter Hrbl 38, gråtande BQJ) vildr
hat,kammermädchen: sg. acc. Frigg sendi 10 gekk ór eyjo Vkv 312; acc. fara "Viþres
eskimey sina Fullu til Geirrøfjar Grm 21. grey valgjqrn of ey HHI 13*.
eta (åt; norw. fær. eta, aschwed. æta, 2. ey, adv. (aschwed. adän. ø; got. aiw,
adän.ddtdd\ got. itau, alts. ags. etan, afris. alts. ahd. éo, io, ags. á, ó, afris. å in:
ita, eta, ahd. ezzan) 1) essen, fressen: å-hwedder, nå u.a.) 1) immer: ósnjallr
inf. hr ått kjQt eta HHII 7*, (manna val- 15 maþr hyggsk mono ey lifa, ef hann vij)
bráþer) eta at ^lkrQsom Akv 39*; prs. vig varask Hqv 16\ skala gestr vesa ey
ind. sg. 3. aurr etr iljar Grt 163; pl. 3. i einom staþ Hqv 352, ey getr kvikr kú
(menn) hlaupe inn, meþan þeir (garmar) Hqv 702, ey sér til gildes gjQf Hqv 1452,
eta Fj 23* 24*; prt. ind. sg. 1. åt ek i ey lyser mqn af mare Vml2*, rant at
hvild . . sildr ok hafra Hrbl 5; sg. 3. åt 20 Oþe ey þreyjande Hdl 481, brå nipt Nera
Sifjar verr . . einn mef> QIIO yxn tvá á norþrvega einne feste, ey baj> halda
Hyrnes Hym 153, einn át (Þórr) oxa, åtta HHI4*, ey vas Helge . . fyrstr i folke
laxa, kråser allar þærs konor skyldo Prk HHI55*, hitt herglQtoþr hyggja téþe,
243, át vætr Freyja åtta nQttom Þrk 26s, hvat J>eir i bqjjve báþer SQgþo hrafn ey
at hqlo skær af hugens barre HHI 56*, 25 ok Qrn Br 13*, þeirar synar SQomk ey
hann (Otr) hafþi tekit einn lax ok sat á GþrI241, ey vas mér týja meþan vit
árbakkanum ok åt blundandi Bm 12, át tveir lifþom Akv 283; 2) nicht: ey manne
hann (Sigurþr) Fáfnis hjarta Fm 39 pr 1; f>at veit (niemandem ist das beka/runt'
pl. 3. (Helgi) hafþi þar strandhegg, ok átu Vm 551, ey svá hqtt foraþ kømr at hqlþa
þar rått HHII4 pr 4; opt. sg. 3. spakr 30 sunom, hveijan þær ór nauþom nema
þétte mér spiller bauga, ef fjQrsega fránan Fj403. — Vgl. æ u. über das Verhältnis
æte Fm 32*; pl. 3. æte þik ormar Am der beiden formen zu einander Noreen,
212; part. prt. f. pl. acc. Jm hefr etnar Gramm.2 §57, 3 u. anm. 2.
1
ulfa kråser HHI 38 ; n. sg.nom. vas á Composita: ey-glo, ey-vit.
lege litt steikt etet HHII86; acc. tvau 35 ey-gló, f. (die immer glühende', poet.
lær henge at ens tryggva vinar þars ek bezeichnung der sonne: sg. acc. (kalla sol)
hafþa eitt etet Hqv 67*, J>at er SQgn manna, eygló jQtnar Alv 163.
at Guþrún hefþi etit af Fáfais hjarta Br -eygr, adj. (augen habend', in: frán-
20 pr 12; pl. acc. eiskQld ek vil eten eygr, veþr-eygr.
låta Fm 31s; 2) e. sér eht sich etw. an- 40 eyra, n. (norw. øyra, fær. oyra, aschwed.
essen: prs. ind. sg. 3. grQþogr hair, nema öra, adän. øræ; got. auso, alts. ahd. ora,
geþs vite, etr sér aldrtrega Hqv 202; ags.éare, afris. åre, år) ohr: sg.dat. kvaþ
3) verzehren: inf. lézt eld eta j(?fra bygþer ristnar (runar) .. á eyra Arvakrs Sd 152;
3
HHv IO ; 4) an etw. (eht) nagen: prs. acc. hvat mælte Oþenn . . sjalfr i eyra
ind. sg. 3. sorg etr hjarta Hqv 1206; 46 syne? Vm 54*, ey manne þat veit, hvat
5) jmd (ehn) verletzen, schädigen: prs. Jm i árdaga sagþer i eyra syne Vm552;
ind. pl. 3. þann hal es mik heipta kveþr, pl. dat. enn vare gestr .. eyrom hlýþer
þann eta mein heldr an mik Hqv 151*. Hqv 73, at eyrom Freys montu æ vesa
etja (atta; norw. etja; got. atjan in: Ls 443; acc. þar's mér ulf9, vQn es eyro
fra-atjan, ahd. azzen, ezzen) eigentl. essen 50 sék Fm 35*.
machen, zum essen od. beis sen antreiben, Compositum: eyra-rúna.
daher hetzen (vom hunde) und überhpt eyra-rúna, f. (vgl. ahd. ör-nino, m.
jmd (ehm) aufreizen oder anspornen: (auricularius') frau die jmd in die
235 eyrer eþa 236
ohren raunt (d. i. vertrauliche ratschlage eyþa (dd; norw. øyda, fær. oyöa,
gibt), vertraute freundin: sg. dat. annars aschwed. öda, adän. øthæ; ags. éðan, ahd.
kono teygþu þér aldrege eyrarúno at Hqv odjan) jmd (ehm) vernichten, ausrotten:
1146; acc. sá þar vaþa þunga straum a . . prs. opt. pl. 2. svá ér lýþom lande i eyþeþ,
þanns annars glepr eyrarúno (hier wol 5 sem of unnoþ eiþa svarþa QþrI201.
geradezu (gattin') Vsp 393. eyþe, n. (norw. øyde, fær. oyði, aschwed.
eyrer, m. (norw. øyre, feer. oyri, aschwed. öþi, öþe, adän. öthæ; vgl. ahd. odi, f.)
örir, öri, oyri, adän. øræ, aus lat. aureus) Verödung, in: eyþe-mqrk.
eigentl. eine gewichts- od. miinzeinheit, eyþe-mqrk, f. (norw. øyde-mark, fær.
dann (bes. im plur.) soviel als reichtum, 10 oyði-mörk, aschwed. öþe-mark, öþ-mark,
schätz iiberhpt: sg.nom. mon á beinom adän. øf>æ-mark) wüstes land, einöde:
brinna yþrom f ære eyrer Sg 5V2; pl. acc. pl. acc. Guþrún gekk þaþan á braut til
gefr (Oþenn) sigr suinom, en sumom skogar á eyþimerkr Oþr 125 pr 1.
aura Hdl 3hyar gaztu, Yølundr! . . óra eþa, conj. (adän. æthæ, æth; got. aiþþau,
aura i TJlfd^lom? Vkv 145, (Atle) mér 15 ags.eóða, aZ^s.eftho, afris.ieftim,ahd. eddo,
jófmngre aura talþe Sg 37G, né annars oddo) A. oder (disjunct. partikel um den
manz aura vildak Sg 39*. — oft nur formalen — gegensatz zwischen
eyrinde, erende, ørende, n. (norw. verschiedenen ausdrücken (I) oder aus-
ærend, feer. örindi, aschwed. ærandi, sagen (H) zu bezeichnen; I. ej>a bezeichnet
ærindi, dän. ærende; alts. årundi, ags. 20 1) den gegensatz zwischen verschiedenen
ærende, ahd. årunti) geschäft, auf trag, nomina: fankak mildan mann ef>a svá
botschaft: sg. acc. hefr eyrinde sem erfif>e? matargóþan, at været þiggja þeget, eþa síns
(hast du geschäft tvie mühe' (entspricht fear sváge (gjQflan ?) at leiþ sé laun þegen
der erfolg der miihe)? Þrk 9l, hefk erfiþe Hqv401-3, ár skal risa sás annars vill fé
ok eyrinde ÞrklOhofom erfiþe, etke 25 eþa fjqr hafa Hqv 582, ósnotr "maþr, ef
eyrinde HHvö1, (Sigrún) sagþi honum eignask getr fé eþa fljóþs munugþ Hqv 792,
(Helga) erendi sitt HHII12 pr 10, Atle brúþar beþmQlom eþa brotno sverþe, bjarnar
mik hingat sende ríþa eyrinde Akv 31, leike eþa barne konungs (true enge maþr)
ylfskr es vegr okkarr at ríþa eyrinde Hqv 853-4, á fjalle eþa firþe ef fik fara
Akv 8*; pl. dat. hana (Gná) sendir Frigg 30 tíþer, fásktu at virþe vel Hqv 115*, hitt
í ýmsa staþi at eyrindum sínum FM42; viljak fyrst vita, ef þú fróþr sér eþa al-
acc. eyrinde min viljak <?11 vita Skm 39 % sviþr, jQtonn! Vm 6*, skal freista hvaþarr
sendimenn föru heim ok hqffm vel rekit fleira vite, gestr ef>a enn gamle fmlr Vm
sin eyrindi FM 5 HWr. — Zur etymol. 9*, hvafjan jQrþ of kvam eþa uphimenn?
vgl. Bugge, Beitr. 24, 430 f f . 35 Vm203, hvafyan måne of kvam . . ef>a
Compositum: eyrind-reke. sól et sama? Vm 22*, hvaþau dagr of kvam
eyrind-reke, m. träger eines auftrags, .. eþa nqtt mef) niþom? Vm 24*, hvaþan
bote: pl. acc. sendu æsir um allan heim vetr of kvam eþa varmr sumarr? Vm 26 *,
ørindreka FM52Wr. segþu .. hverr jQtna elztr eþa Ymes niþja
eyrr, f . (norw. øyr, feer. oyri, aschwed. 40 yrþe i árdaga Vm 28*, hvat's þat alfa eþa
ör, 7U.) sand, sandige landzunge: sg. ása suna Skm 171 A, hvat þú árnaþer . .
gen. mér hefr stiller steint til eyrar (auf þins eþa mins mimar? Skm 41*, baþat
die landzunge geladen', d.h. zum Zwei- hann hlennemenn flytja eþa hrossa þjófa
kampf herausgefordert HHv 33*. Hrbll7, þat's v^ litel, þót sér vers fae
Compositum: eyr-skár. 45 varþer, lióss eþa hvárs Ls 33'2, kviks eþa
eyr-skár, adj. (die erde tretend', be- dauþs FM 514 U, hvi ér gull kallat barr
zeichnung der pferde: m.sg.acc. jo eyr- Glasis eþa lauf hans FM 7bjQrg ef>a
skaau Akv 352. brim HHI29*B, ero þat svik ein, es sea
ey-vit, f . n. (ahd. éo-wiht, ags. a - þykkjomk, eþa ragna røk? HHII392, mon
wuht) nichts: sg. gen. eyvitar firna es 50 Gunnare til gam ans ráþet siþan verþa eþa
maþr annan skal Hqv 931; dat. eyvito sjQlfom mér? Orp 44*, mått kalla karl af
leyna mego ýta syner þvís gengr of berge Feng ef>a Fjqlne Bm 18*, sQgn e^a
guma Hqv 283. þQgn hafþu þér sjalfr i h u g Sd20*, (Atli)
237 eþa eþa 238
s e n d i Vinga eþa KnefiQþ Dr 7, hennar lopt alt læ ve blandet ej>a ætt jqtons Of>s mey
mundoþ hefna leita, ef móþ ætteþ minna gefna Vsp254 segfm þat et åtta .. hvat {m
bréþra eþa harþan hug Húnkonunga Ohv fyrst of mant eþa fremst of veizt Vm 34*,
35, engi rnaj)r grandaþi Qþrum, þótt hann hann visse þat vilge gQrla, hvat hQnom
hitti fyrir ser fQfmrbana eþa bróþurbana 5 være vinna sømst ef>a hQnom være vinna
lausan ef>a bundinn Ort 11. 12; 2) den bazt Sgl36, (Grimhildr) bure heimte . .
gegensatz zwischen verschiedenen ad- þess at spyrja, hverr vilde sun systor
verbia: nu eþa i gær Hm 30*; 3) den bøta eþa ver vegenn vilde gjalda Oþrll
gegensatx, zwischen verschiedenen verbis: 184; 2) im concessiven doppelsatze (das
sú mon rinna eþa riþa regenbrauter mær io erste glied wird durch hvárz eingeleitet):
Vm 47*U, megot tveir menn einer tio þat ræþk þór .. at fm nQom bjarger .. hvárz
hundroþ Gotna binda eþa berja Hm 23*; ero sótdauþer eþa ero sædauþer ef>a ero
IL ef>a bezeichnet den gegensatz zwi- vápndauþer verar Sd 33* *; 3) in an-
sehen vollständigen sätzen, 1) in der deren sätzen: þylsk hann (afglape) umb
doppelfrage, a) in der directen, a) ohne 15 epa þrumer Hqv 172, (maþr) mæle þarft
einleitende partikel im ersten gliede: eþa þege Hqv 192, her ok hvar munde
vitoþ enn eþa hvat (könnt ihr noch ver- mér heim of boþet, ef þyrftak at niQlunge
stehen oder wie steht es?' Vsp 27* 34* mat, ef>a tvau lær henge at ens tryggva
35* 395 41* 48* 62* 63*, vas su ein vinar, þars ek haff>a eitt etet Hqv 67*,
vætr es barg Qþlings skipom eþa fóro 20 svá's friþr kvenna .. sem ake jó óbryddom
þær fleire saman? HHv 27*, ero þat svik á ise hQlom .. e{>a i byr óþom beite stjórn-
ei'n es sea þykkjomk .. eþa's hildingom lauso, eþa skyle haltr henda hrein í þá-
h e i m f Q r gefen? HHII39*, monksaþr vesa fjalle Hqv 89 *'5, nQtt Jm rísat nem a á
at SQgo þeire eþa lýgr á mik lofsæl kona? njósn sér eþa þú leiter þér innan út staþar
Orp 48*; ß) das erste glied wird durch 25 Hqv 1115, skór es skapaþr illa eþa skapt
hvárt eingeleitet: hvárt estu feigr eþa sé rangt, þá's þér bQls beþet Hqv 125G,
estu framgengenn? Skm 12*; y) die ek æva kennek (Ijóþ) mey né manz kono
doppelfrage wird (bei gleichem subject .. nema þeire einne es mik arme verr ef>a
in beiden gliedern) durch ein pron. inter- min syster sé Hqv 1636, óauþogr maþr ..
rog. oder durch ein interrog. adv. ein- 30 mæle þarft eþa þege Vm IO2, báþer vit
geleitet: hverr mon heiptar Heþe hefnt of komomk eþa okr báþa tekr enn ámQtke
vinna eþa Baldrs bana á bål vega? Bdr jQtonn Skm 10*, rnef) þurse þrihQfþoþom
10*, hvers þu leitar eþa hvers þú á leitom þú skalt æ nara eþa verlaus vesa Skm
est eþa hvat viltu, vinlauss! vita? Fj21,2, 312, sessa ok staþe veleþ mér sumble at
hverjomestu, sveinn! of borenn eþa hveiTa 35 ej)a heiteþ mik heþan Ls 7*, eiþa skaltu
estu manna mQgr? Fj 62, hvat þar flýgr mér . . alla vinna .. at Jm kveljat kvQn
(eþa add. TJ) hvat þar ferr eþa at lopte Vølundar .. þót vér kvQn eigem J)ás ér
lif)r? FM48-9, hvar hefr, hilmer! hilde kunneþ eþa jóþ eigem innan hallar Vkv
vakþa eþa gQgl alen Gunnar systra? H H 351, ef hann sær of lék eþa sverj) of
2
II7 , hvat's frægst á foldo .. eþa hvat's 40 beit, þeim skalk gumna grand of vinna
hléz Hunalands? Od 42; b) in der in-r HHv 38*, kømr fylker fåra nåtta .. nema
directen, a) das erste glied wird durch hQnom viser valstefno til ej)a mey nemer
hvárt eingeleitet: ginnheilog goJ> .. of J>at frå mildinge HHI20*, fyrr vilda ek ..
gættosk, hvárt skyldo æser afráþ gjalda hrafna sej)ja á hræom þinom an tíkr yþrar
eþa skyldo goþ Q11 gilde eiga Vsp 23*, 45 teygja at solle eþa gefa gQltom HHI46*,
þá vas á hvQrfon hugr minn of þat, hvárt svá bar Helge af hildingom, sem itr-
skyldak vega ej)a val fella Sg 382; ß) das skapaþr askr af þyrne ej)a sá dýrkalfr . .
erste glied wird durch ef eingeleitet: at es øfre ferr Qllom dýrom HHII37*,
BQlverke þeir spurþo, ef hann være meþ nú'mk svá fegen .. sem átfreker Oþens
bQndom komenn eþa hefþe bQnom Suttungr 50 haukar, es val vito .. efa dQggliter dags-
of soet Hqv 1085; y) die doppelfrage wird brun sea HHII 42*, skaltat leyna, þót
durch ein interrog.pron. eingeleitet: ginn- ljott see, eþa mein gøresk á mínom hag
heilog goj) .. of J)at gættosk, hverr hef{)e Orp 22*, þeir sigr hafa es sea kunno,
239 eþa fá 240
hjQrleiks hvater, eþa hamalt fylkja Rm 134, vant es stafs vife eþa valda abrer
234, ef fm viþ þeger, þá þykker fm meþ Am 125, gaf hann (Frófn) þeim (ambáttum)
bleyþe borenn eþa sqnno sagþr Sd 253, eigi lengri hvild né svefn, en meþan
þat ræþk þér et tionda, at þú truer aldre gaukrinn þagþi eþa ljóf> mátti kveþa Grt 23,
vqrom vargdropa hverstu est bróþorbáne 5 sofeþ eige lengr an of sal gaukar eþa lengr
eþa hafer fm feldan fqþor Sd354, hveteþ an svá ljóþ eitt kveþak Grt 74; eþa durch
eþa letef) mik . . sorg at segja eþa sva ella verstärkt (oder aber): ganga mon ykr
låta Br 143,4, svá vas minn Sigvqrþr hjå andæres eþa ella hræþomk Am 144;
sunom Gjuka, sem være geirlaukr or grase B. sonst, im anderen falle: baug þú
vaxenn, ef>a være bjartr steinn á band 10 gef, eþa þat (tre) biþja mon þér læs hvers
dregenn Gpr 1173, hon ser at life Igst né á liþo Hqv 1353, mondu of vinna verk
visse, ... vamm þats være eþa vesa hygþe halft viþ mik, at flotbriisa fester okkarn?
Sg 53, hafa skalk SigvQrþ eþa þó svelte eþa heim hvale haf til bøjar Hym 273;
Sg 63, sémre være syster ykkor frumver G. übrigens (als formel beim Übergang
sinom at fylgja dauþom, ef henne gæfe 15 %u einem anderen gesprächsthema) : stýr
góþra ráþa eþa ætte hug ossom glikan Sg þú hingat eikjonne, ek mon þér stQþna
60 4 , svá vas SigvQrþr of sunom Gjuka, kenna; eþa hverr á skipet es þú heidr viþ
sem være grønn laukr ór grase vaxenn landet? Hrbl 14.
eþa hjqrtr hQbeinn of hvQSSom dýrom ef>a eþl (?); in: eþl - vin a.
goll glóþrautt of grqo silfre Gpr II23,4 20 eþl-vina, f. (edle freundin'(?): sg. voc.
þóttomk QIIO betra, ef léte mik life tyna hleypr, eþlvina! ute á nQttom, sem meþ
eþa brende mik sem birkenn vif) Gþr II hQfrom Heiþrún fare Hdl 47* (s. %. st.).
F.
1. fá (fekk; norw. faa, feer. fáa, adän. Hqv 524; sg. 3. (Andvari) fekk sér þar
aschived. fa; got. alts. ahd. fahan, ags. (i forsinum) matar Rm 9; pl. 1. góþs,
fón, afris. fån) 1) fangen, ergreifen (ehn): 25 fengom tirar Hm 30 *; part. prt. n. sg.
prt. ind. pl. 3. fengo þeir Gunnar ok i acc. fear sins es fenget hefr skylet maþr
fjqtor setto Akv 193; 2) nehmen (ehs): f)orf þola Hqv 391, góf)S hQfom tirar fenget
inf. árlega verþar skyle maþr opt fá Hm 30 *R; 4) etw. (eht od. ehs) erlangen,
{morgens soll man eine reichliche mahl- bekommen, empfangen, erhalten: inf.
xeit zu sich nehmen' Hqv 3 3 p r s . 80 fagrt skai mæla ok fé bjóþa sås vill fljóþs
opt.pl. 3. þat's VQ litel, þót sér vers fae Qst få Hqv 91 ef þú vilt þér gof)a kono
varþer, hóss eþa hvárs Ls 331; få ein- kvef)ja at gamanrunom ok fá fQgnof) af,
erne frau zur gemahlin nehmen: prt. fogro skaltu heita ok låta fast vesa Hqv
ind. sg. 3. fekk Egill Olmnar, en Slagfiþr 129b, rifja rétte es þú mont, rekr! faa,
Svanhvitrar, en Yælundr Ål vitrar Vkv 10, 35 ef fm mér i krymmor kømr HHv 22 *,
HjQrvarþr konungr fekk Sigrlinnar, en létat buþlungr boter uppe né niþja in heidr
Atli ÁlQfar HHv 5 pr 12, Helgi fekk nefgjQld faa HHI 122, lqtom Yplsunga
Sigmnar HH II 27 pr 1, Sigmundr . . viþrnám faa HH 1544, vits ok våpna
dvalþiz lengi .. i riki Borghildar síþan er vant's jqfre at faa þeims skal fremstr
hann fekk hennar Sf25, þá fekk hann 40 mef) firom Sd 36*; rata munn létomk
Hjordisar Sf26, þá fekk hann (Gunnarr) rúms of få traum erlangen (platz schaffen)
Glaumvarar Dr 11, hann (Jónakr) fekk Hess ich des bohrers spitze' Hqvl041;
hennar (Guþrúnar) Ghv 4; 3) jmd (ehm) faa tvær leiþer verschiedenen ausgang
etw. (ehs) erwirken, erwerben, verschaffen: nehmen (gut oder übel ablaufen)'(?) Am
prs. ind. sg. 3. opt fær hløges, es meþ 45 204 (vgl. FJ z. st.); prs. ind. sg. 2. af
horskoni kømr, manne heimskom mage illom manne fær f)ú aldrege gjold ens
Hqv 203; prt. ind. sg. 1. meþ hglfom hleife góþa hugar Hqv 116*, fær fått af^mér
ok mef) hqllo kere fekk ek mér félaga fríþra kosta Hdl 472, (mit suff. negat.)
241 fá fagr 242
li vers biþr fm nú, Guþrúu! es þú at gnite pron.) á fj alle eþa firþe ef þik fara tíþer,
né færat Hm 9* (s. z. st.); sg. 3. óbrigþra fásktu at virþe vel HQV 1155; fá i eht in
vin fær maþr aldrege an manvit miket etiv. greifen: prt.ind. pl. 3. forþoþo fingrom
2
HQV 6'°, så fær es friar HQV 91*; pl.3. ok fengo i snøre Am42 ; få t i l nach etiv.
hver g j Q l d faa gumna syner, ef þeir hQggv- 5 greifen: prt. ind.pl. 3. þar vas 1'jQlþ fear,
ask orþom á? Rm 3*, ofr gjQld faa gumna fengo til marger ( viele griffen danach,
syner þeirs Vaþgelme vaþa Rm41; imper. bereicherten sich damit' Am 88* (anders,
sg. 2. éþre drykkjo fá þú aldrege Skm 36*; doch kaum richtig, FJ, Ark. 14, 201). •
prt. ind. sg. 3. fekk (vQlva) spjgll spakleg 2. fá (af); norw. faa; ags. fægeau, ahd.
ok spQ ganda (t sie hatte erhalten, sie 10 féhen in: gi - f eben) bunt machen, färben:
besass') Vsp 302, fekk hann (GeirrøJjr) inf. veiztu hvé få skal? HQV 1442; prs.
bana Grm 54 pr 6, ér heyrt hafef) . . ind. sg. 1. (mit suff. pron.) ek rist ok i
hver af hraunbua hann (Þórr) laun of rúnom fák HQV 157*; prt. ind. sg. 3.
fekk Hym 39% þar af fekk hann (Freyr) runom enom rogenkunnom þeims gørf)0
hugsotti r miklar Skm 4, fekk þar Helgi 15 gi anregen ok fáþe fimbolþulr HQV 78*,
banasár HHv 35 pr 1, Dagr HQgnason stafe es fáþe fimbolþulr HQV 142* (vgl.
fekk griþ HR II16 pr 16, hann (Loki) Sievers, Grundr. I2, 251 u. Bugge, NI
kom til Rånar ok fekk net hennar Rm 18; 85); part. prt. f . sg. nom. valaript vel f^þ
pl. 3. þeir (Agnarr ok Geirrøfu') fengu byr Sg 65 *; pl. nom. eggjar . . eitrdropom
Grm 9, fengu (þeir Helgi) í hafi ofviþri 20 innan fáþar Br 20*.
mannhætt HHII16 pr 2, þeir (Sigurþr) Compositum des part. prt.: dreyr- fáþr.
fengu storm mikinn Rml5 pr 2; part. fáenn. adj. (norw. faaen) bunt, ge-
prt. n. sg. aee. þú fenget hefr gambanreiþe sprenkelt : n. pl. acc. fleske faen (faan W)
goþa Skm 33% hann (Ægir) haff>i búit angebräunte (?) speckscheiben Bf 312.
ásum Q1, ÞÁ er hann hafþi fengit ketil inn 25 Fáfnes - mól, n. pl. das lied von Faftier:
mikla Ls 2; fá c. part. prt.: inf. bjarg- nom. Fm üb. (papierhss.)
rúnar skaltu kunná, ef þú vilt borget få fagna (af); norw. fær. fagna, aschwed.
((wenn du eine entbindung zustande faghna, adän. fagne; got. faginon, alts.
bringen willst') Sd 81 Vs; 5) jmd (ehm) faganon, faginon, fagonon, fagnon, ags.
etw. (eht od. ehs) verursachen: prs. ind. 30 fægnian, ahd. faginon, fegin on) 1) sich
sg. 3. fær mér ekka orf) þats mælter Grp freuen, seiner freude ausdruck geben:
201; prt. ind. sg. 3. Qnn fekk jQtne orþ- prs. ind. pl. 3. hundar fagna Fj 44 *; prt.
1
bægenn hair Hym 3 ; 6) jmd (ehm) ind. sg.3. flestr fagnaþe Od 132; 2) jmd
etw. (eht) geben: inf. vaskak heima, þás (ehm) freundlich aufnehmen, ihn bewill-
þér heitet vas, at få einn þér gjaforf) mef) 35 kommnen: inf knegak grame fagna HH
goþom Alv 4% Hjorvarþr svarar at hann II355; prt. ind. sg. 3. ut gekk hon
mundi få lif) Helga HHv 11 prl; prs. (Guþrún) síþan . . ok fagnaþe komnom
2
ind. sg. 3. sá einn es gjof fær (giarfer hs.) Am44 ; part. prt. n. sg. nom. Geirrøfu*
mef) goþom Alv 4*R; imper. sg. 2. fá gekk upp til bæjar, honum var f>ar vel
meyjo mann Rm 11prt. ind. sg. 3. fekk 40 fagnat Grm 13, einn dag er hann (Sigurþr)
karl f>eim skip Grm 7, Hjálprekr .. fekk kom til húsa Regins, var honum vel fagnat
Sigurfn skipalif) til fQfmrhefnda Rm 15 Rm 12 pr 3.
prl; 7) mit praepp.: fá á ehn jmd fagr, adj. (norw. adän. fager, fær.
fesseln, gefangen nehmen (bildl.): prs. fagur, aschwed. fngher; got. fagrs, alts.
ind.pl. 3. opt fá á horskan, es á heimskan 45 ahd. fagar, ags. fæger, fæger) 1) glänzend,
né få, lostfagrer liter Hqv 92*; fá á eho etiv. leuchtend, schön (KG, Efterl. skr. 1, 61.
ergreifen, erfassen: prt. ind. sg.3. faþer 280): m. sg. nom. mær ok mjqk fagr
1
Móþa fekk á þreme Hym 35 ; fá sér ehn mistelteinn Vsp 32*; dat. fygrom . . beits
at greme jmd in %orn gegen sich bringen stafne HHv 14 *; acc. (sw.) auf) enn fagra
(anders FJ, Ark. 14, 201): prs. ind. sg. 2. 50 Grp 132; f. sg. nom. fqgr m å r fira Vkv 2*,
ørr estu, Loke! ok ørvite, es fm fær þér mær . . fogr álite Orp 282, fogr álite
Gefjon at greme Ls 212; fásk at eho sich fóstra Heimes Grp 292; acc. mey fagra
mit etiv. versehen: imper. sg. 2. (mit suff. Skm 3, fagra Freyjo ßrk 111, (sw.) ena
243 fagr-búenn falla 244
fQgro fylkes dóttor Orp 30*; pl. acc. fal tan) eintoickeln, einhüllen; kleiden, aus-
fagrar . . brúþer Sd 28 \ (sto.) enar fQgro rüsten: part. prt. m. sg. nom. ilte stóþ
fylkes brúþer HHv 32; n. sg.nom. fljóþ HQþbrodr hjalme faldenn HHI50*.
. . fagrt áli tom Orp 27*; dat. fQgro skaltu faldr, m. (norw. fald, fær. faldur,
heita HQV 129*; acc. gøra goll fagrt Opr 5 aschived. falder, adän. fold, folde; ahd.
II2 72, (sw.) alfar (kalla himen) fagra ræfr vald) ein weiblicher kop f putz (Weinh.
Alv 12*, alfar (kalla sól) fagra hvél Alv 177 fg.; Keyser, Efterl. skr. IIb, 72 fg.):
16*; pl. gen. fagra Freyjo túna Í>rk31; sg.nom. keistr vas faldr Rß 28*; acc.
compar. m. sg. nom. ek bøte sva brest á (húskona) keiste fald Bß 28*W. K
golle, at feþr þínom (baugr) fegre þykker 10 Compositum: alden-falda.
Vkv 282; acc. sal . . solo fegra Vsp 641; fall, n. (norw. fær. fall, asehwedr M,
superl. m. sg. nom. så (Glasir) er viþr adän. fald; alts. ahd. fal, ags. feall) fall;
fegrstr meþ guþum ok mQnnum FM 78 W; in: bak-fall.
f. sg. acc. Svåfnir .. åtti dóttur allra fegrsta falla (fell; norw. falla, fella, fær. aschived.
HHv 6, mey .. mi klo fegrsta Fm 40*, (sto.) 15 falla, adän. fallæ; alts. ahd. fallan, ags.
mey ena fegrsto HHv l2; 2) freundlich: feallan, afris. falla) 1) fallen (im eigentl.
n.sg.acc. fagrt mælaf, süsse ivorte machen') sinne): inf. lQtom (leto) und hQnom hrynja
. . en flått hyggja HQV 45*, f a g r t . . mæla lukla ok kvennváþer of kne falla Þ r k l 5 2
ok fó bjóþa HQV 91L, (adverb.) fagrt baþk ykr 19*; prs. ind. sg. 3. viþ þat hann (Mima-
kvQmo, flått vas þó under Am 36 *; superl. 20 ineiþr) fellr es fæstan varer JFj 14*, hvert
n. sg. acc. þá vér fegrst mælom es vér flåst (tår) fellr blóþogt á brjóst grame H H I I
hyggjom HQV 90*; 3) angenehm, behag- 44'°; pl.3. doggvar þærs i dala falla
lich: superl. n. sg. acc. (adverb.) þeim es Vsp 19*, falla eitrdropar inn of ljóra Vsp
fyrþa fegrst at lifa, es vel mart vito 38*HSnE, falla forsar Vsp 59*; prt.
HQV 54 *. 25 ind. sg. 1. feil ek aptr þaþan HQV 139*;
Composita: fagr - buenn, fagr - glor, sg. 3. fótahlutr fell aptr í staþ Sg 23*;
fagr-lime, fagr-rauþr, fagr-vareþr; pl. 3. fello eitrdropar inn of ljóra Vsp 38*,
lost-fagr. fom timbr fello Akv 45*; part. prt. m.
fagr-búenn, part. prt. schön ge- pl. acc. hugþak hér i tune teina, fallna
schmückt: f.pl.nom.FÓYO fagrbúnar(konor), 30 Gßr II41*; f. ifrå herabfallen: prs. ind.
unz þau fjQiþr skilþe Am 28*; n.pl. nom. sg. 3. bjorg ok brim veitk at brinna skolo,
flaust fagrbuen HHI322. ef hann (Svalenn skjQldr) fellr ifrå Orm
fagr - glór, adj. herrlich leuchtend: 38*; 2) im kämpfe fallen: inf. þá mon
n. sg. gen. (sw.) fljóþs ens fagrgloa Alv 52. Friggjar falla angan Vsp 53*, monat hann
fagrlega, adv. (fær. fagurliga) von 35 falla þót hann i folk kome HQV 158*, þó
schönem aussehen, prächtig: flet fag ri ega létk hann (Hrungne) falla ok fyrer hniga
floeþ golle Bdr 6*. Hrbl 35, lenge njóteþ landa ok þegna, es
íagr-lime, m. (der schönästige', poet. frøknan gram fella létoþ Br 10*; prt.
bcxeichnung des waldes: sg. acc. alfar ind. sg. 3. fell i morgon at Frekasteine
(kalla viþ) fagrlima Alv 28*. 40 buþlungr HHv 39 \ þar fell Helgi HHII
fagr-raul>r, adj. von schöner roter 27 pr 5, fell i morgon und FjQtorlunde
farbe: m. sg. nom. fagrrauþr hane Vsp 42*. buþlungr HHII28*, f a r fell Lyngvi ok "
fagr-vareþr, part. prt. schön ge- þeir þiír brœþr Rm 25 pr 2, þar fell
schmückt: f. sg. nom. fagrvareþ {d. i. SQrle at salar gafle Hm 311; pl.3. fellu
BQ{) vildr) Vkv 41*. 45 allir Granmars synir ok allir þeira hQfþ-
fákr, m. (dän. fag (klopf heng st') pferd; ingjar HHII 16 pr 15, fello i morgon at
in: 1 Qg - fákr. Frekasteine Brage ok HQgne HHII 18*,
fála, f. (vgl. nihd. vål ant: Bugge, Helge- átjáu, áþr fello, øfre þeir urþo Am 49*,
digt. 229) xauberin, hexe: sg. voc. nefndu svaf ek mjQk sjaldan siþans þeir (bréþr
1
þínn, fála! fQþor HHv 162; pl. norn. 50 miner) fello Am 76 ; opt. sg. 3. vasa
knegot oss fQlor fara HHv 13*. kyrrseta áþr Knue felle Ort 14*; part.
falda (felt; nomv. aschwed. falda, adän. prt. m. sg. acc. gefk þér, Guþrnn! .. arsal
falde, folde; got. falþan, ags. fealdan, ahd. allan at jQfor fallenn Opr H 26*; -f. i
245 fam be far 246
orrosto dass.: prt. ind. sg. 3. Sigmundr Hqv 154% þeim sjQlfom Sigrun . . of barg
konungr fell i orrostu fyr Hundings sonum ok fare þeira HHI3V; acc. létom fljóta
Sf 28; f. i val dass.: pr-s. ind.pl. 3. far sund yfer Od 29*, gørf>ot far festa áþr
Óþenn á jarla þás i val falla Hrbl 72; þeir frå hyrfe Am 34*; 2) beförderung
prt. ind.pl. 3. miner sjau syner sunnan- 5 zutvasser, fahrt, überfahrt: sg. gen. þér
lands, verr enn åtte, i val fello Opr 16*; skal fars syn ja Hrbl 133; acc. hann
3) strömen, sich ergiessen: prs. ind. sg. 3. (ferjukarlinn) bauþ Sigmundi far of fjQrþinn
Q fellr austan of eitrdala Vsp 36% fellr Sf21, far vilk þiggja Rm 18*; 3) be-
bratr breke brQhdom hære Rm 17*, var schaffenheit eines ding es, Sachlage, sache:
þar eptir svelgr i hafinu, er særinri fellr 10 sg. acc. svá døme ek of slikt far Hrbl 117.
i kvernaraugat Grt 32; pl. 3. þær (ár) Compositum: far-hirþer.
falla gumnom nær, en falla til Heljar 2. får, n. (norw. faar, feer. får; vgl.
G
heþan Grm 28 -% þér þjóþár falla at fjQr- aschived. fare, m., fara, f., adän. får, n.,
lokom Gg 82, (mit suff. negat.) fall at sv á fare, f.n.; alts. far, ags. fær, n., ahd.
bratr breke né blaar unner, þó kømsk 15 fåra,fari, f., vgl.got.ferja, m. (nachsteller})
heill af hafe Sd 95 Vs; part. prs. f. sg. 1) hass, feindschaft: sg. dat. ør est, Odrún!
dat. fallande bqro (true enge maþr) Hqv ok ørvita, es mér af fare ((aus feindschaft')
8 5 4 ) falla yfir überfallen: prs. ind. flest orþ of kvazt Od 10% ek sé af fåre
pl. 3. þriar þjóþar — falla þorp yfer — ((in feindseliger absieht') skotenn flein i
meyja MQgþrases (s. z. st.) Vm 491; 20 folke vaþa Hqv 150l; acc. hitke hann
5) part. prt. f . sg. nom. (emk) fallen at flþr, þót þeir of hann får lese gehässiges
frændom sem fura at kviste ich bin der über ihn äussern' Hqv 24*; 2) unheil,
verwandten beraubt tvie die f Öhre der verderben: sg. gen. fårs vas (Vinge) flýt-
zweige Hm 42; 6) fallask gebrechen, ab- ande ,war förderer des Unheils' Am42;
gehen, im stiche lassen (ehm): prs. ind. 25 dat. full skal signa ok viþ fáre sea Sd 7
pl. 3. opt sitjanda SQgor of fallask Þrk 9*; acc. fm felder mér får af hQndom Od 8*;
prt. ind. sg. 3. (mit suff. negat.) fellskat 3) böses Vorzeichen: sg.nom. þat's fár
saþr sviþre der verständigen fehlte es nicht miket, ef fm føte drepr, þars fm at vige
an anstand Am 6*. veþr Rm 24l; unheilvolle prophezeiung:
fambe, m. (vgl. norw. faame, fume 30 sg. acc. fjQrve yþro skyld of) ér firþer vesa,
(dummkopf', dän. dial. fjambe dass.); in: ef vissak þat får fyrer Rm 7*.
fimbol - fambe. Compositum: får - hugr.
fane, m. (nonv. aschived. fana, f., adän. 3. får, adj. (norw. faa, fœr.fáur, aschwed.
fane, f.; got. ags. fana, alts. ahd. fano, far, adän. fat, n. (fehlend'; got. faus,
afris. fana, fona, m.) tuch, f ahne; in: 35 alts. få, fo, ags. féa, afris. fé, ahd. fao,
gunn-fane. fo) wenig (häufig im sg. gebraucht, wo
fang, n. (nonv. fær. aschwed. adän. im deutschen der pl. angewendet werden
fang; ags. ahd. fang, afris. fang, feng, muss): m. sg.nom. fár kann ósnotr svá
m.) 1) das nehmen, fassen, ergreifen. t\wenige verstehen das so, ivenn sie nicht
sowie auch das was genommen, gefasst, 40 klug sind' Hqv 159*, får vas fremre sás
ergriffen ivird (fang, beute); 2) die aus- fold ryþe Rm 26% fár es hvatr es hroþask
gebreiteten arme und der räum der durch tekr, ef i barnøsko es blauþr Fm 6*, fár
dieselben umschlossen wird: sg. dat. kunne þeim fljóf)a lQtom Rr 152, fár es
Sigmundr bar hann (Sinfjotla) langar leiþir fullrýnenn Am II2, bifjr sér får verra Am
i fangi sér Sf 19; 3) ringkampf, kämpf 45 79 % fár treystesk þar fylkes rekka eld
im allgem.: sg. gen. es mér fangs vQn at at rijja né yfer stiga FH210; acc, augna
frekom ul fe Rml3*. gam ans fyser aptr fån Fj 51 (doch ist fån
Composita,: and-fang,her-fang,vei-fang. hier sicherlich falsch und vidi, durch
1. far, n. (nonv. fær. aschwed. adän. flestan %u ersetzen, vgl. Fj48*); f.sg.
far; ags. fær; ahd. far (landeplatz') 50 nom. fQ mon syster, þót fQþor misse, hefna
1) fahrzeug, schiff, boot: sg.nom. mona hlýra harms Rm 10*; compar. m. sg.
yþvart far alt i sunde, þót ek hafa Qndo nom. mon á beinom brinna yþrom fære
låtet Sg 52*; dat. bjarga fare . . á flote eyrer ((weniger kostbarkeiten') Sg 512;
247 fár fara 248
superl. in. sy. acc. viþ þat hann (Mimailieiþr) fara (fór; norw. fær. aschwed. fara,
fellr es fæstan varer ((was die wenigsten adän. faræ; got. alts. ags. ahd. faran,
vermuten') Fj 14*; m. pl. nom. þat faer afris. fara) 1) sich vorwärts bewegen;
vito, vif) hvat einherjar alask Orm 18*, þat a) allgemein: inf. heilla auþet verþr þór
faer vito, hvé hón (Yalgrind) 's i lås of 5 af hjalmstgfom, ef fm sér f>á fyrre fara
loken Orm 22*, fjarrafleina þik mono faer Rm 22*, så (Þórr) ór hreysom mef) Hyme
kunna Alv 5*, faer sea nu fram of lengra, austan folkdrótt fara fjQlhQfþaþa (caus den
an Oþenn mon ulfe møta Hdl 453, aptr mon höhlen hervorkommen') Hym 36*; prs.
koma .. ef fmt fører sem faer eigo Fj 28 *; ind. sg. 1. né ek flýg, þó ek fer (ferk TJ)
acc. þat fiþr (ósnotr maþr), es at þinge 10 ok at lopte lif) FM 411; sg. 3. Surtr feri'
kømr, at hann á formælendr få Hqv 25*, sunn an meþ sviga læve Vsp 52*, mane . .
år skal lisa sás á yrkjendr få Hqv 59*, sås ferr menn yfer Vm22*, dagr . . sås
svá es maþr es mef) morgom kømr ok á ferr drótt yfer Vm24*, vindr .. sås ferr
formælendr få Hqv 62*, fá (eiþa) monof) våg yfer Vm36*, hvat þar flýgr, hvat þar
halda Qrp312; f-pl- gen. kømr fylker 15 ferr ef>a at lopte líf>r? FM48, esa sá nu
fara nátta ((nach wenigen nächten') HH hýrr es ór holte ferr Vkv 17*, dýrkalfr . .
120*, f>eir (hvitingar) mono feiger fåra es øfre ferr ((überragt') Qllom dýrom
nátta OþrII44*; n. sg. nom. es fått HHII37*; pl. 3. fara fiflmeger mef)
fornara Hm 2*; gen. fås es fróþom vant freka aller Vsp 51*, ek svá vinnk, at þær
Hqv 1062; dat. (mafu' solgenn) kann 20 (túnriþor) villar fara sinna heiiphama,
fregna at fQ Hqv 33*; acc. fimbolfambe sinna heimhaga Hqv 155*, hverjar 'o þær
heiter sås fått kann segja Hqv 1026, fått meyjar es líþa mar yfer, fróþgeþjaþar fara
gatk þegjande þar (i Suttungs SQIOIII) Hqv Vm48*, fara Viþres grey valgjQrn of ey
1032, fjQlf) ek þér sagþak, en fm fått of ((stürmen einher') HHI 13*, snQi* b r Q g þ
mant Orm 52x, fær fått af mér íríþra 25 . . þaus hæst fara und himens skautom
kosta Hdl 472, fått hykk yþr seask HHv ((die sich hoch emporheben, alles ßber-
12*, fått mant, fylker! fornra spjalla HH ragen') Orp 10*; opt. sg. 3. hleypr, eþl-
137*; adverbial: fått (selten, d.h. gar vina! ute á nQttom, sem mef) h Q f r o m
nicht) es fullilla faret viþ gram slikan Heiþrún fare Hdl 47* 48*; prt. ind. sg. 3.
Am 812; pl. acc. fQ kant, fóstra! þót fróþ 30 stóllinn fór undir honum (Þór) upp ^undir
seer, ungo vife andspj^ll bera Gþr I li2; ráfit ((hob sich zum dache empor') FM
compar. ni.pl. nom. gørva svá fære Am 615, fold .. for skjalfande (bewegte sich
1
60 ; n. sg. acc. færa veit es fleira drekr zitternd hin und her' Ort 122; pl. 3.
sins tilgef)S gume Hqv 12*; pl. acc. sverþ vas su ein vætr es barg Qþlings skipom,
veitk liggja i Sigarsholme fjórom fære 35 eþa fóro þær fleire saman? HHv 27*;
(fqra R) an fimm tøgo (50 — 4) HHv 82; opt. sg. 3. sem loge føre ,wie wenn feuer
superl.rn.pl.dat. sú (samkunda) vas nyt daherführe' Hdl 24*; b) gehen, wan-
fæstom ((den wenigsten', d.h. keinem) dem: inf. langt es at fara Hrbl 135, karl
Aml2; acc. Baldr hefr sér of gQrva sale mælti at Sigmundr skyldi fara fyr innan
á þvi lande es ek liggja veit fæsta feikn- 40 fjQrþinn Sf22; imper. sg. 2. vita far, ef
stafe Orm 12*; n. sg nom. f æst eige f) vi vilja mune MenglQf) mitt gaman Fj 43*;
nita (das tvenigste (d. li. nichts) möge das prt. ind. sg. 3. (Heimdallr) fór ferþar sinnar
verhindern' Am 31*; acc. (adverbial) så egi&ng seines weges' Rß 2; pl. 3. segja
sésk fylker fæst at life (t fürchtet am fóro ærer jQrmonrekke, at séner vQro
wenigsten, d.h. durchaus nicht um sein 45 segger und hjQlmom Hm 19*; part.prt.
leben') HHv 11*. n.sg.acc. matar ok váþa es manne f)Qrf
Compositum: ó-fár. þeims hefr of fjall faret Hqv 3*, laþar
4. får, adj. (got. faihs in: filu-faihs, fmrfe hefk lenge faret Vm8*; c)rsich
alts. ahd. féh, ags. fáh, fág) in vielen zu ross vorwärts beivegen, reiten: prs.
färben spielend: superl. m. sg. acc. hann 50 ind. pl. 3. BilrQst brotnar es þeir (Surtr)
(Yølundr) sló goll rautt viþ gim fástan á bru fara ok svima i móþo marer Fm 15*;
Vkv 7* (vgl. aber auch fastr). prt.ind.pl. 3. nQttom fóro segger .. støgo
Composita: blå-får, eitr-får, mal-får. or SQþlom Vkv 8 8; skalf Mistar marr hvars
249 fara fara 250
meger fóro HHI49*, hristesk Q11 Hún- HHv 11 pr 3, Helgi fór ok njósnaþi til
niQrk þars harþmóþger fóro Akv 13*; hirþar Hundings RH II9; pl. 1. fórom
d) im wagen fahren: prt. ind. sg. 3. Bryn- af lande, fylgþom Sigverþe Am 922;
hildr ók mef) reiþinni á helveg ok fór nm pl. 3. Brynhildar biþja fóro Oþr 121 *
1
tún þar er gýgr nokkur bjó Hir 4; pl. 3. 5 Sg 3 , fóro fimm saman Am 27*, fóro
fóro drjugom dag f)ann framan Ásgarþe fagrbúnar unz þau fjQrþr skilþe Am 28*;
frå nnz til Egels kvQmo (Porr und Týr opt. sg. 3. þetta var áþr Atli fœri HHv 4
mit dem bockgespann) Hym 71; (mit prl, buþo þeir heim HQgna, ef (Gunnarr)
negat.) fórot lenge áþr lita nam aptr Oþens f)á heidr føre Am 71; part. prt. n. sg. acc.
sunr Hym 36 % fórot lenge áþr liggja nam 10 så einn veit es víþa ratar ok hefr fjQlþ
hafr Hlórriþa halfdauþr fyrer Hym 381; of faret, hverjo geþe styrer gumna hverr
e) schiffen, segeln: inf. segfm til nafns Hqv 182, heima alla nio hefk of faret Alv
þíns, ef þú vill of sundet fara Hrbl 19; 8 b*; fara ep ter ausziehn um etwas xu
prs. ind. sg. 3. kjóll ferr norþan Vsp 511; holen: prs. ind. sg. 3. hvárt aptr kømr sås
prt. ind. pl. 3. langhQfþof) skip . . þaus 15 epter ferr ok vill þann tein taka? Fj27*,
jQivasund utan fóro HHI25*; f ) schwim- aptr mon koma sås epter ferr Fj 281;
men : part. prt. n. sg. acc. margan hefk 3) sich xu jmd od. nach einem bestimm-
fors of faret Rm 22; 2) eine reise ten orte hin begeben: prs. ind. sg. 2. ferr
oder heerfahrt unternehmen, ausziehen, fm sorgafullr at sofa c begib st dich xur
reisen, umherreisen: inf. (vin skaltu) 20 ruhe' Hqv 113*; imper. sg. 2. (mit suff.
fara at finna opt Hqv 44*, á fjalle ef>a pron.) farfm nú þar er smyl hafi þik Grm
firþe ef f)ik fara tiþer, fásktu at virþe 11, farfm firr sunde Hrbl 133, farfm nu
vel Hqv 115*, mik fara tiþer at vitja Yaf- þars þik hafe allan gramer Hrbl 145, far fm
þrúþnes Vml1, mál kveþk okr fara ureg nu æva þars foraf) þykker Gg 151; pl. 2.
1
fjpli yfer Skm 10 , konungr baf) at þeir 25 heiler fareþ nu ok horsker hvars ykr hugr
skyldu fara annat sinn HHv 5 pr 1, skyldo teyger Akv 12*, faref) firr huse Am36x;
1
fara feiger Am 2 , forþomka furþo alz þó's prt. ind. pl. 3. þeir (æsirnir) fóru at drekka
fara ætlat Am 26*; prs. ind. sg. 3. Óþenn Ls 15, sæing fóro sifan sina þau HQgne
ferr vif) ulf vega Vsp 532; pl. 3. åtta Am 101; opt. sg. 2. langt munder fm nu
hundroþ einheija ganga ór einom durom, 30 komenn, Þórr! ef f)ú liþ of fører (wenn du
f)ás þeir fara vif) vitne at vega Orm 23*; das boot bestiegen hättest' Hrbl 127(anders
opt. sg. 2. heill fm farer! Vm 41; imper. Hj. Falk, Ark. 5,112); part. prt. m. sg.
sg. 2. far i sinn annat Am 112, (mit suff. nom. til góf)S vinar liggja gagn veger, þót
pron.) ef fm vin átt þanns fm vel truer, hann sé firr farenn Hqv 34*; pl. nom.
farþu at finna opt Hqv 118b; part. prs 35 frette Atle, hvert farner være sveinar
m. sg. acc. vif) faranda hverjan (für jeden hans leika Am 74*; mit adverbiis: f.
reisenden' Fj 10 *; prt. ind. sg. 1. fjQlf) a p t r xurückkehren: inf. monk aptr fara
ek fór Vm 31 441 461 481 501 521 541, f>ars áf>an vask Sg li1; f. á b r o t , i b r o t t
eino nafne hétomk aldrege siz ek mef> sich fort begeben: inf. baf) Borghildr hann
folkom fór Grm 48*, åt ek i hvild, áþi' 40 (SinfjQtla) fara á brot Sf 6; prt. ind.
ek heiman for, sildr ok hafra Hrbl 5, sg. 3. Helgi fór i brott HHII11; f. h e i m
beiddr for ek heiman at biþja þín, Guþrún! sich nach hause begeben, heimkehren:
Am 871, (mit suff. pron.) fórk einn saman inf. hryggr montu heim fara Ls 31*, frå
Hqv 47L, fórk af fjalle fimm døgr talef) . . dQglingr at f>vi diser suþrénar, ef vilde
Oþr II141; sg. 2. hvaþan fm fort, hvaþan 45 heim mef) hil din gom þá nQtt fara HH 117*;
þú fQr gørfjer? Fj461, (mit suff. pron.) prt. ind. sg. 2. fórtu heim hingat Am 87*;
vitka like fórtu verþjóþ yfer Ls 24*; sg. 3. fór Atli heim HHv 10, Heþinn fór
sg. 3. fór þá Oþenn at freista orþspeke einn saman heim ór skógi HHv 30 pr 6,
þess ens alsvinna jQtons Vm 51, Þórr for heim fór Sigurþr til Hjálpreks Rm 26 pr 1;
8
ór austrvegi Hrbleinl. 1, (Atli) fór at bif>ja 50 pl. 3. sendimenn forn heim FM 5 Wr, þær
Sigrlinnar til handa konungi HHv 7, fór fóru heim til bæjar HHII48 pr 1; mit
hann (Hjqrvarþr) sjal fr HHv 5 prl, þá praepp. der richtung: f. å: imper. sg. 2.
fór hann (Helgi) ok Atli ok feldu Hróþmar far fm á bekk jotons Vml9x; prt. ind.
251 fara fare 252
sg. 3. undan komz Helgi ok fórá herskip ætt Sigvarþar Sg 633; 9) in gang kommen,
HHII 4 prl; pl. 3. Sigurþr ok Reginn Zustandekommen: prs. opt. pl. 3. \>ó t mef>
fóm upp á Gnitaheiþi Fml; f. at: prs. seggjom fare Qlþrmql til Qfog Sd291;
ind. sg. 3. hann (Pórr) døma ferr at prt. ind. pl. 3. á gengosk eiþar, orþ ok
aske Yggdrasels Orm 293; pl. 3. (æser) 5 søre, mql Q11 megenleg es á meþal fóro
døma fara at aske Yggdrasels Grm 305; ((die unter ihnen errichtet waren': Mhff,
f. i: inf. á þvi þinge es þjóþer skolo í DA V, 77) Vsp 26*; 10) einen ausgang
fulla dóma fara Sdll6, fríþra vilk dauþa nehmen, verlaufen: prs. opt. sg. 3. fare
fara i ljos annat Am 824; prs. opt.pl. 3. sem fyrer mælek Am 31*; prt. ind. sg. 3.
laug skal gørva þeims liþner 'o . . áþr í 10 fór alt sem fyrr Sfl4; 11) sichbenehmm,
kisto fare (tehe sie in den sarg gelegt zu werke gehen: prt. ind. sg. 3. (mit suff.
werden') Sd 343; imper. sg. 2. (mit suff. negat.) (Guþrún) fóra fælt þeyge Am 442;
pron.) farfm í sess i sal Vm 9 2; prt. 12) sich anschicken etwas zu tun (der
ind.sg.3. Otr hét bróþir várr .. er opt nachfolgende inf. mit od. ohne aty; inf.
fór i forsinn i otrs liki Rm 10; pl. 3. 15 hón (Grimhildr) frette at f m , hverr fara
(sveinar) fóro i faþm móþor Am 725; vilde vigg at SQþla Opr II 193, fróþ vilde
f. til: inf. engi maþr þorþi at fara til Guþmn fara sér at spilla Am 98*; prs.
hans (Vælundar) nema konungr einn Vkv ind. sg. 2. ferr fm vig lysa Am 651; prt.
18 pr 4, eino sinne skal alda hverr fara ind. sg. 2. fm fórt oss óljúfan at bjóþa
til heljar heþan Fm 10*, hqfþe skemra 20 Hrbl 108; 13) jmd (ehm od. ehn) um-
láte hann (SigvQrþr) enn håra fml fara til bringen, töten (eigentl. (mit jmd ab-
heljar heþan Fm 342, þeir báþer bréþr fahren'); etwas (eho) vernichten: inf.
skolo bráþlega fara til heljar heþan Fm hrævakulþe meget þíno holde fara Og 123,
39*; prs. ind. pl. 3. þeir (langviner miner) knegot oss fqlor fara HHv 13*, hvi hvetjask
.. fara heiler hildar til, heiler hilde fra 25 lózt mino fjqrve at fara? Fm 52, gekk hon
Hqv 156*, fara hildingar bjorstefno til HH (Guþnin) ut á sæinn ok vildi fara sér
I131; opt. sg. 2. vesattu svá ør, at ein Ghv 2; prs. opt. sg. 3. eina dóttor berr
farer . . draughusa til HIIII50[; prt. Alfrqþoll áþr henne (so TJ, hana RAWr)
ind.sg.3. fór Þórr til ár þeirar er Yimur Fenrer fare Vm47-; part. prt. n. sg. nom.
heitir FM61Wr, Helgi .. fór til Freka- 30 verþr f)á þino fjqrve of faret Ls 57*;
steins HHII 16 pr 1, for Sigmundr þá acc. hvaþan kømr sol á enn slétta himen,
suf)r i Frakkland til f>oss rikis er hann þás f>esse (þessa RA) hefr Fenrer faret?
åtti f>ar Sf25, (Loki) fór þá til And v ara- Vm 46*, faret haffje (Helge) allre ætt
fors Rm 18, (Guþrúu) fór alt til I)an- geirmimes HHI 14*, viteþ mino life faret
markar Gpr 125 pr 2; part. prt. f. sg. 35 RrnlO1, hefr fm sigr veget ok Fafne of
nom. vask enn faren eino sinne til Geir- faret Fm 232, annars dags láttu hans Qndo
mundar gørva drykkjo Od 28*; f. yfer: faret Sd25*; 14) mit praepp. u.advv.:
prt. ind. sg. 3. (Atli) fór yfir ána HHv 5 f. i eht ein kleidungsstück anlegen: prs.
pr 4; pl. 3. fóro þá siþan sendemenn ind.sg.3. (mit suff. negat.) fermt svá
Atla fj<?rþ Lima yfijr Am 43; 4) wohin 40 síþan brúþr i bryujo bróþra at hefna Akv
gelangen: inf. þat mon á liQlþa hvert 46*; prt. ind. pl. 3. flykþosk þeir Atle
land fara, es hon lét sveltask at Sigverþe ok fóro i brynjor Am 391; opt. sg. 2.
Od 18*; prs. ind. sg. 3. hvé så vindr betr hefþer þii. b'róþer! at þú i brynjo
heiter es víþast ferr Alv 19*; 5) betreten: fører Akv 17L; f. saman zusammen
inf. (Odrún) lét mar fara mold veg sléttan 45 fahren, erbeben: prt. ind. sg. 3. fór en
Od 31; 6) herbeigebracht iverden, auf'- forna fold Q11 saman Hym 252; f. vif»
getragen iverden: prt. ind. sg. 3. fór þar ehn mit jmd verfahren: prt. ind. pl. 3.
fjQlþ horna Am82; 7) fortgehen, ver- margs ákminnask hvé viþ mikfóro Sg 56l;
schwinden: part. prt. n. sg.nom. faret es, part. prt. n. sg.nom. fatt es fullilla faret
SigvQrþr! þats fyrer vissak Orp 19*, faret 50 viþ gram slikan Am 812.
(es) f>ats vissak Grp 21*; 8) dahingehen, Compositum des part.prt.: nifl-farenn.
sterben: inf. lqtom sun fara feþr i sinne fare, m. Jährender'; in: dyn-fare,
Sg 121; part. prt. f. sg. nom. þá's oll faren gný - fare. u
253 far - hirþer faþer 254
far-hirþer, m. fährmann, ferge: sg. fatla (aþ; nonv. fær. fatla) umschliessen
acc. Ásaþóre hugþak aldrege mundo glepja mit etw. (eho), fesseln: part. prt. m. sg.
farhirþe farar Hrbl 130. nom. fl Q tre fatlaþr Br 16*.
fár-hugr, m. feindlicher gedanlce: pl. fax, n. (norw. faks; alts. ahd. fahs,
acc. (Atle ok Guþrún) SQto samtýnes, 5 ags. feax, fex, afris. fax) mähne: sg.
sendosk fárhuge Am 831. nom. vallar fax (mähne des geftldes',
farmr, m. (norw. adän. farm, f mr. poet. bezeichnung des waldes Alv 28A.
farmur, aschwed farmber; alts. ahd. farm, f aj) er, m. (nonv. fader, fær. faðir, adän.
ags. fearm) ladung, bürde; in: hliþ-farmr. fathær, aschwed. faþir; got. alts. fadar, ags.
farnaþr, m. (norw. farnad) förderung, 10 fæder, afris. fader, feder, feider, ahd: fater)
glücklicher fortgang, heil, glück: sg. gen. vater: sg. nom. Ims faþer (Vafþrúþnor)
hvat mon fyrst gørask til farnaþar, es ór Vm 53, Mundelfere heiter, hann's Måna
garþe emk gengenn þínom? Grp 8*: dat. faþer ok svá Sólar et sama Vm 23L, Dellingr
hvat mon snót at heidr viþ Sigorþ mæla heiter, hann's Dags faþer Vm251, Vind-
es at farnaþe fylke verþe? Grp 16*. 15 svalr heiter, hann's Vetrar faþer Vm27%
far-synjon, f . Verweigerung der über- Þruþgelmer vas þess (Bergeimes) faþer
fahrt: sg. acc. launa monk þór farsynjon, Vm 293, faþir hans (Geirrøfar) var þá
ef vit finnomsk i sinn annat Hrbl 144. andaþr Grin 13, (Agnarr) sagþi at faþir
far-vegr, m. (norw. far-veg, aschwed, hans gørf)i illa, er hann píndi þenna mann
far-vägher) weg den man zu durchmessen 20 (Grimni) saklausau Grm 33A, verþr þínn
hat, den man auf einer reise zurück- feigr faþer Skm 25*, Magna faþer (Þórr)
legen muss: pl.nom. lqng es fQr, langer Hrbl 22, á minn faþer móþogr ketel
'o f a r v e g a r , l a n g e r 'o m a n n a m u n e r Gg 41. Hym 53, es minn faþer . . gløggr viþ geste
fastla, adv. fest, sicher: fengo þeir Hym 9*A, faþer Móþa (Þórr) Hym 35\
Gunnar ok í fjQtor setto vin Borgunda ok 25 ek brúþar á fiest of rQþ sem faþer Alv 42,
bundo fastla Akv 19*. móþor åtte faþer þinn m enj om gQfga Hdl
fastlega, adv. (fær. fastliga, aschived. 131 F, Fróþe vas faþer (Hlédisar) Hdl 13 %
fastlika) dass.; in: full - fastlega. Hveþno vas HjQrvarþr faþer Hdl 282,
fastna (aþ; norw. aschwed. fastna, adän. Ráþbarþr vas Rand ves faþer Hdl 29 *, vas
fastne) jmd (ehm) ein iveib (eha) ver- 30 Baldrs faþer (d. i. Óþenn) Burs arfjjege
loben: inf. mont fastna þér framlundaþa Hdl 31% Yárkaldr hét minn (Vindkalds)
fóstro Heimes Grp 393; prt. ind. sg. 3. faþer, þess vas Fj<?lkaldr faþer Fj 63'*,
hann (HQþbroddr) fastnaþi sér Sigrúnu Svipdagr ek heite, Solbjartr hét minn
HQgnadóttur HH II12 pr 4; part. prt. faþer Fj47% hon (Skaþi) vildi hafa bústaþ
f . sg. nom,, vask HQþbrodde i her fQstnoþ 35 þann er faþir hennar hefir átt FM22,
HH II151. Hrimgerþr ek heite, Hate hét minn faþer
fastr, adj. (norw. adän. fast, feer. fastur, HHv 17í, hefr minn faþer (HQgne) meyjo
aschwed. faster; alts. fast, ags. fæst, afris. sinne grimmom heitet Granmars syne
fest; vgl. ahd. fasti) 1) fest, sicher: m. HHI191, nio Qttom vit á nese SQgo ulfa
sg.nom. fjQtorr fastr FjlO3; f. sg. dat. 40 alna, vask einn faþer HH 1412, faþer
fastre . . foldo Grp 1*; 2) fest an- vastattu fenresulfa HHI42K HQgni faþir
schliessend: f . sg. nom. brynjan var fgst, Sigrúnar HH H16 pr 13, Andvare ek
sem hon væri holdgróin Sel 7; 3) un- heite, Oenn hét minn faþer Bm21, Sig-
verbrüchlich: n. sg. dat. bregþe enge fQsto vQrþr heitek, Sigmundr hét minn faþer
heite fira Alv 3*; acc. fQgro skaltu heita 45 Fm43, faþer ok móþer, fjórer bréþr, þau
ok låta fast vesa Hqv 1296; 4) kräftig: á váge vindr of lék Gþr 16B, unþak aldre
n. sg. acc. (adverb.) (Þórr) lét sígask á . . fimm vetr eina, svát minn faþer lifþe
stólinn fast FM 6ÍH, skýtr SinfjQtli blóþ- Od 13*, harþr vas Hrungner ok hans faþer
reflinum fyrir ofan helluna ok dregr fast Grt9L; gen. þá's hefnt foþor Vsp 54*,
FH12; 5) fest, wider standsfähig, hart: 50 fimbolljóþ nio namk af enom frægja syne
m. sg. acc. hann (Vølundr) sló goll rautt viþ BQlþorns Bestlo fQþor Hqv 1402, þeir
gim fastan Vkv 7 1 (vgl. jedoch fár). (Agn arr ok Geirrøfr) fengu byr ok kómu
Composita: jarþ-fastr, likn-fastr. til stQþva fQþur síns Orm 10, Skaþe
255 faþerne fé 256
bygg ver . . fornar topter fQþor Grm li4, fademon) umarm,en: prt. ind. sg. 3. en
mQgr (Víþarr) of læzk af mars bake frøkn lævisa kona sus faþmaþe minn foþor Og 32;
at hefna fQþor Orm 174, (Freyr) sá þar faþmask einander umarmen: inf. opt vas
mey fagra, fm er hon gekk frá skála sá leikr betre þás þau (Atle ok Guþrún)
fQþur sins til skemmu Skm 3, esa mér 5 lint skyldo optar umb faþinask Akv 434.
golz vant i gQrþom Gymes at deila fé fapmr, m. (norw. aschwed. famn, fær.
fQþor Skm 224, vas mQgr hennar (NQiino) favn ur, adän. fafn, fagn; alts. fathmos
2
mágr fríns fQþor Hdl 20 , (BQþvildr) tregþe m. pl, ags. fæöm, ahd. fadam, fadum)
fQr friþels ok fQþor reiþe Vkv 313, þeir 1) die ausgebreiteten arme: sg. dat. ÍJQI-
(Hundings syner) Qtto jQfre at gjalda fjárnám 10 kunnigre kono skalattu i fafmie sofa\ HQV
miket ok fQþor dauþa HHI II4, hefk mins 1124, knættak þó þer i faþme felask HH
fQþor munráþ brotet HHII154, fyrst mont, II214, vilk þer i faþme, fylker! sofna
fylker! fQþor of hefna Grp 91, fQ mon HHII463; acc. (kona) breidde faþm, bjó
syster, þót fQþor misse, hefna hlýra harms til váþar Rp 162; 2) busen: sg. dat. ein
RmlO3, hQtt mono hlæja Hundings syner 15 nam þeira (drosa) Egel at verja fQgr mær fira
.., ef meir tyggja munar at søkja bringa faþme ljósom Vkv 24; 3) schoss: sg. acc.
rauþa an hefnd fQþor Rm 154, eitre fnøstak, (sveinar) fóro i faþni móþor Am 72b.
es á arfe låk miklom mins fQþor Fm 182, fé, n. (none. fe, fi, fær. fæ, aschwed.
unþak aldre ok eign fQþor fimm vetr eina fä, adän. fæ; got. faihu, alts. fehu, feho,
Odl33, mins fQþor mær (d.h. ek) Grt 20 ags. feoh, ahd. fihu, fiho) 1) vieh: sg.
211; dat. Heþinu var heima meþ fQþur nom. deyr fé, deyja frændr, deyr sjalfr
sinnm HHv 30 pr 5; ek bøte svá brest á et sama Hqv 761 77l; 2) vermögen,
golle, at feþr þínom (baugr) fegre þykker schätz, reichtum, geld: sg. gen. fear sins
Vkv 282, Sváva var heima mef) feþr siuum es fenget hefr skylet maf>r f)Qrf þola Hqv
HHv 30 pr 4, lQtom sun fara feþr i sinne 25 5S',(fankak mann)sins fear sváge (gjQflan?),
Sg 121; acc. fQþor Magna (Þór) Hrbl l32, at leiþ sé laun þegen Hqv 403, mar ok
ulfs fQþor (Loka)Z/s 101, galdrs ÍQþor (Oþen) mæke gefk þér mins fear Ls 12L, mon
Bdr 32, en lævisa kona sus faþmaþe minn mi us fear mange njóta Rm54, esa þat
fQþor Gg 32, biþ þú BQ{)vilde .. ganga . . høft, at þú hjQrve skyler kveþja Fáfne
4 4
vif) fQþor réþa Vkv 41 , nefnduþinn, fála! 30 fear Bm 12 , munde hann fear þess es
foþor HHv 162, Fáfnir lagþi sverþi Hreiþmar Fáfner réþ einvalde vesa Fm383, vildu
fQþur sinn sofanda Rm 9 pr 3, fQþor ek okr fylke til fear véla (cum uns reichtum
ákka sem fira syner Fm23, ef foþor né - %u verschaffen')? Sg 163, goll né jarþer
áttat sem fira syner, af hverjo vastu undre .. ok enge hlut auþens fear Sg 374, gefk
alenn? Fm 31, þú åtter fgþor bitran Fm 535 þér, Guþrún! goll atþiggja, fjQlþ alz fear
þat ræþk þér . . at þú truer aldre vQrom at fQþor dauþan Opr II 262, þar vas fjQlf)
vargdropa hverstu est bróþorbane eþa fear Am 884; dat. sumr es af sunom
hafer þú feldan fQþor Sd354. gefk þér, sæll, sumr af frændom, sumr af fé ørno
Guþmn! .. fjQlþ alz fear at fQþor dauþan Hqv 693, fee ráþa skal fyrþa hverr æ til
Gßr II262, hann (Vilmundr) varþe mey 40 ens eina dags Fm 101, fee ok fjQrve réþe
(Borgnýjo) varmre blæjo. fimm vetr alla, sá enn fráne ormr, nema þu frýþer mér
svát sinn fQþor leynde Od 55, hann (Fróþi) hvats hugar Fm 30*, (varþk) fullgødd fee-
tók konungdóm eptir fQþur sinn Grt 6. á flete bróþor Sg 344, firþan mik frændom,
Composita: fQf)or-arfr, ÍQþor - bane, fee opt svikvenn Am 523; acc. åi; skal
fQf)or - hefnd, fQþor-leifþ; feþr-muner; 45 risa sås annars vill fé eþa fjQr hafa Hqv
móþor-faþer. 582, ósnotr maþr ef eignask getr fé eþa
faþerne, n. (aschwed. faþerne, adän. fljóþs munugþ, metnaþr hQnom þroask r en
fæþrini, fæthrænæ, fæthærn; vgl. got. manvit aldrege. Hqv 792, fagrt skal mæla
fadrein Vaterschaft', (eltempaar'J etio. ok fé bjóþa sås vill fljóþs Qst få Hqv 911,
das man von sm vater geerbt hat: sg.nom. 50 esa mer golz vant i gorf)om Gymes at
faþerne þats Buþle gaf barne sino Sg 693. deila fé fQþor Skm 224; (mit suffig. art.)
faþma (aþ; norw. famna, fær. famna, æsir reiddu Hreiþmari féit Rm 5 prl;
favna, adän. favne; ags. fæðmian, ahd. 3) gold: sg. nom. et gjalla goll ok et
257 fé-bøtr fela 258
glóþrauþa fé, þér verþa þeir baugar at bana bqlvaþi ó vin sínum meþ nafni Fm 1 pr 2;
Fm98 203; gen. fj.Qlþ niQlom fear á 3) eben getötet, tot: m, pl. nom. þeir
fegenslúþre Ort 52. (hvitingar) mono feiger fára nátta Oþr
Composita: fé-bøtr, fé-hirþer, fé- II 443; gen. (tungls tjugare) fyllesk
lage; fjár-nám; brúþ-fé, tann-fé. 5 fjQrve feigra manna Vsp 411 (Mhff, DA
fé-bØtr, f. pl. (aschwed. fä-bot) geld- V, 126). — Zur etymol. vgl. Bugge, Beitr.
busse: acc. Sigmundr bauþ henni (Borg- 24, 455.
hildi) fébætr, ok þat varþ hon at þiggja feig]), f. (norw. feer. feigd) nahe bevor-
Sf 7. stehender tod: sg. acc. hann (Helgi) grunaþi
fegenn, adj. (norw. fegen, feer. fegin, 10 um feigþ sina HHv 34 prl, (mær) feigþ
aschwed. fäghin; alts. fagan, fagin, ags. fira fjQlmargra så Grt212.
fægen) froh, erfreut (über etw.: eho): 1. feikn, n. (alts. fékn, ags. fácen, ahd.
m. sg. nom. nótt verþr fegenn sås neste feihhan) unheil: pl. gen. feikna féþer {un-
truer Hqv 73s, illo fegenn ves þú aldrege heilsstifterin' Sg 315.
Hqv 127*, glaþr estu nu, SigvQrþr! ok 15 Composita: feikna-liþ, feikn-stafer.
gagne fegenn, es þú þerrer Gram á grase 2. feikn, adj. (alts. fékni, ags. fæene,
Fm 25% fegenn lézk þó Hjal le, at hann ahd. feihhan) verderblich: superl. n. sg.
fjqr þæge Am 59^, fegenn estu, Atle! ferr nom. eitt þótte skars allra feiknast, þat
þú vig lýsa Am 65 pl. nom. gagne urþo vas bróþor frá Býleipts komet Hdl 423.
þeir (Svarangs syner) J>o litt fegner Hrbl 20 feikna-lip, n. fürchterliches (zahl-
87; acc. heyrer þú . . Qrno gjalla æzle loses?) kriegsheer: sg.acc. hverr's land-
fegna OprII83; f. sg. nom. hvárt sé reke sás liþe styrer ok feiknaliþ fører at
mæta nekkvat þats menn hafe ok verþr lande? HHI333, hverr es fylker sås flota
J>vi en f<?lva gýgr fegen Fj 29*, nu 'mk styrer ok feiknaliþ fører at lande? HH
sva fegen funde okrom sem átfreker Oþens 25 II16 pr 10.
haukar es val vito HHII421. feikn-stafer, m.pl. eigentl. verderben
Composita: all-fegenn; fegens-lúþr(?). bringende runen, dann überhpt verderben,
fegens - lúþr, m. erfreuende mühle, unheil, frevel: pl. acc. Baldr hefr sér of
glücksmühle (vgl. den hügelnamen Fegins- gQrva sale á því lande es ek liggja veit
brekka, Frifaner I, 398*): sg. dat. auþ 30 fæsta feiknstafe Orm 12*.
mQlom F r ó þ a , niQlom a l s æ l a n , f j q l þ mQlom feita (tt; norw. feita; mhd. veizen) fett
fear á fegen slúþre Ort 52. machen, füttern: inf. (skal) heima hest
fé-hirþer, m. (aschwed. fä-hirdhe, feita, en, hund á bue Hqv 823.
adän. fæ-hjurde, fæ-hyrde) hirt: sg. nom. fela (fal; feer. fjala, aschwed. fiäla, adän.
hann (Skirnir) reiþ at þar er féhirþir sat 35 fialæ; got. filhan, alts. felhan in: bi-
á haugi Skm 10 pr 3; acc. féhirþi Hrbl felhan, ags. féolan, afris. fela in: bi-
130RA. fela, ahd. felahan) 1) verbergen, ver-
feigr, adj. (norw. feig, feer. feigur, stecken: prt. ind. sg. 2. alt veitk, Oþenn!
aschwed. fegher, adän. feg, fej; alts. fégi, hvar auga falt Vsp 28*; pl. 3. und þeira
ags. fæge, ahd. feigi) 1) dem tode ver- 40 (hesta) bógom fqlo bKþ regen, æser ísarn
fallen, dem tode nah: m. sg.nom. hvárt kól Orm 373, J>ær (norner) austr ok vestr
estu feigr eþa estu framgengenn? Skm 12% enda f^lo HHI41; part. prt. m. sg. acc.
verþr þinn feigr faþer Skm 25*, monk hefr Hlórriþa hamar of folgenn? Ak 6*,
forþa fj^rve mioo .. nema ek feigr sé Hrbl ek hef Hlórriþa hamar of folgenn åtta
27; gen. alt es feigs foraþ Fm 11*; 45 r^stom fyr jqrþ neþan ßrk 7 1 ; f. sg.
dat. feigom munne mæltak mina forna nom. es und einom mér Q11 of folgen hodd
stafe Vm553; acc. monka ek fløja þót Niflunga Akv281; n.sg. acc. veit Heim-
1
mik feigjan viter Sd 21 ; pl. nom. (syner dallar hljój) of folget und heiþvQnom helgom
Gjuka) skyldo fara feiger Am21, sitjom baþme Vsp 271, veit hón Oþens auga folget
hér feiger á mqrom Hm 10*; f. sg. nom. 50 i enom mæra Mimes brunne Vsp 29l;
hykk at feig seer Sg 315; 2) sterbend: felask sich bergen, sich verstecken: inf.
m. sg. gen. þat var trúa þeira i forneskju, knættak þó f>ér i faþme felask HHII21*;
at orJ> feigs manns mætti mikit, ef hann prt. ind. sg. 3. falsk Loki i Fránangrs forsi
G e r i n g , Edda-"Wörterbuch. 9
259 fé - lage ferþ 260
sá hana (Gná) ok fer|) hennar er hon reiþ feþr- niuiier, m. pl. väterliches erbteil:
í loptinu FM4h; 2) weg: sg. gen. (Heim- dat. því bregþr Jni nu mér, Eáfner! at
dallr) j fór ferþar sinnar Rþ2; 3) im til fjarre seak minom feþrmunom Fm 8
plur. lebensbahnen j lebensverhältnisse: fia. (aþ? got. fijan, ahd. fién, ags. féon)
acc. alt vas ítarlekt of órar ferþer Am 5 hassen: prs. ind. sg. 3. Loka J>at veit at
1
88 ; 4) gefolge: sg.nom. hrynja hqnom hann leikeun es ok hann fjQrg Q11 fiar
(Sigverþe) á hæl þeyge hliinnblik hallar .. (fria R) Ls 19*, ek mQg gat þanns mange
ef hQnom fylger ferþ min heþan Sg 68*; fiar Ls 35 *; pl. 3. gein viþ agne sus
dat. f>eim (fiflmQgom) es bróþer Byleipts goþ fia umbgjQrþ neþan allra landa Hym
i ferþ Vsp 51*H 10 23*; fiask dass.: inf. þik skal Freyr fiask
Compositum: braut - ferf). Skm 332.
festa (st; nonv. feer. festa, aschwed. Hande, m. (part. prs. zum vor.; norw.
fästa, adän. fæstæ; alts. festian, ahd. adän. fiende, fær. fiandi, aschwed. fiande;
fastan, festan; vgl. got. fastan) 1) be- got. fijands, alts. fiond, fiund, ags. féond,
festigen, anbinden: inf. gørf>ot (þeir 15 afris. fiand, fiund, ahd. fijant, fiant)
Gunnarr) far festa aþr þeir frå hyrfe Am feind: sg. acc. fianda enn folkskaa (Regen)
34*; prs. opt. sg. 2. mondu of vinna verk Fm 372; pl. nom. þann (galdr) gelk þér
halft viþ mik, at flotbrusa fester okkam? enn fjórþa, ef þik fiandr standa gQrver á
Hym 272; prt. ind. sg. 3. Skaþi tók eitrorm galgvege Gg 9l; gen. sleit Eróþa friþ
ok festi upp yfir annlit Loka Ls 65 pr 4; 20 fianda á mille HHI13 *, þú, gramr! riþer
pl. 3. þær (norner) of greiddo gollen simo .. i fianda liþ Br 16*; dat. gefat þínom
ok und mánasal miþjan festo HR 13*, fiQndom friþ Hqv 1265, þér es sømra sverj)
l
(Hamþér ok SQrle) skalmer festo Hm 16 ; at rjóþa an friþ gefa fiQndom þinom HHv
f. ehn á gslg&jmd an den galgen hängen: 34*, svá skal frøkn verjaskfiQndomsinom,
inf. bure mundak þá binda meþ boga 25 sem HQgne varþe hendr .. Akv 20 *; acc.
strengjom, góþ bQrn Guþrúnar festa á gal^a rinnea så marr es und þér rinne, þót fiandr
Hm 21*; imper. pl. 2. Gunnar grimm- þina forþask eiger HHII30*, svá hafþe
úþgan á galga festeþ Am 55*; festask Helge hrædda gQrva fiandr sina alla ok
viþ ehn jmd angehängt werden: prt. ind. frændr þeira, sem fyr ulfe óþar rynne
sg. 3. ekki nafn festiz vif) hann (Helga) 30 geitr af fjalle HHII362.
HHv 5 pr 14; 2) festa hendr die hände Compositum: fiand - garþr.
anlegen, die hände rühren (im kämpfe): fiand - garþr, m. haus des feindes: sg.
prt. ind. sg. 3. høg vasat at hjaldre, hvars dat. ak til ungan erfenytja, kannat firr-
hón (Guþrún) hendr feste Am 46*; ask ór fiandgarþe Sg 262.
3) sichern, schützen: prt. ind. sg. 3. hér 35 fifl, n. (ags. fifel) riese, unhold: sg.
stó hón (Sváva) land a f lege ok feste sva gen. fara fifis meger meþ freka aller
yþvarn flota HHv 265. Vsp 51*R.
festr, f. (nonv. fest, fær. festi, aschwed. Compositum: fifl-meger.
fäst; vgl. ahd. fastí) fessel, kette: sg. nom. fifl-meger, m.pl. tolle, blindlings fol-
festr mon slitna en freke rinna Vsp 442 40 gende leute (Mhff, DA V, 150): nom. fara
492 582; dat. brá nipt Nera á norþrvega fifimeger meþ freka aller Vsp 51*.
einne feste, ey baþ halda HHI4*. iimboi, n.(?) Ungeheuer, riese; in:
fet, n. (nonv. fær. fet, aschived. fiät, fimbol - fambe, fimbol- ljóþ, fimbol - vetr,
adän. fjed) schritt: sg. dat. vQpnorn sinom fimbol-þulr. — über das Verhältnis von
skala maþr velle á fete ganga framarr 45 fifl :fimbolvgl. Noreen, Gramm. '2 § 238, 2.
Hqv 382, segþu mér þat, Skirner! áþr .. 251, 1.
þú stiger fete framarr Skm 412, segþu þat, fimbol - fambe, m. (erztropf (Mhff,
Elder! svát þú einoge fete ganger framarr DA V,265): sg.nom. fimbolfambe heiter
Ls 12; pl. dat. fetom (d. i. fullom fetom sás fått kann segja Hqv 1025.
tin vollem lauf) léto frøkner of fjQll at 50 fimbol-ljóþ, n. gewaltiges (zauberkräf-
þyrja mare ena mélgreypo Akv 13l; acc. tiges) lied ((hauptlied', Mhff, DA V, 270):
gengr fet nio EjQrgynjar burr nepr fra pl. acc. fimbolljóþ nio namk af enom frægja
naþre Vsp i) 6*. syne BQlþorns Hqv 140l.
9*
263 fimbol-vetr finna 264
fimbol-vetr, m. (der grosse, furcht- þat et finita Vm 281, J>at ræþk þér et
bare Winterbezeichnung des langen finita Sd28\
winters der dem Weltuntergänge voraus- fingr, m. (norw. aschwed. finger, feer.
geht (Sn. E.l, 186): sg. acc. hvat lifer fingur, adän. fingær; got. figgrs, alts. ahd.
manna þás enn mæra líþr fimbolvetr mej) 5 fingar, ags. afris. finger) finger: sg. dat.
firom? Vm 44*. tok hann (Sigurþr) á fingri sínum Fm 31
fimbol-þulr, m. (hauptdichter', be- pr 3, (mit suff. art.) hann (Sigurþr) brann
Zeichnung Odins als des (patrons und ok bra fingrinum i munn sér Fm 31pr4;
idealen repräsentanten' der fmler (Mhff, pl. nom. fingr digrer Bp 83; dat. sqto
DA V, 292): sg.nom. rúnom enom regen- 10 hjon, SQ0skíaug0, Faþer ok Móf>er fingrom
kunnom þeims gørf)0 ginnregen ok fáþe at leika Bp272, (Hunar) forþoþo fingrom
fimbolfmlr Hqv 78s, stafe es fáþe fimbol- ok fengo i snøre Am 422.
fmlr ok gørf)0 ginnregen Hqv 142*. Compositum: mæ-fingr (mjó-fingr).
fimm., num. card. (norw. adän. fem, fingraþr, adj. mit fingern versehen,
fær. fimm, aschwed. fäm; got. fimf, ahd, 15 fingrig; in: mjó-fingraþr.
fimf, finf, alts. afris. fif, ägs. fif) fünf: finna (fann; norw. aschwed. fær. finna,
elde heitare brinnr mef) illom vinom friþr adän. finnæ; got. finþan, ags. ahd. findan,
fimm daga Hqv 512, fjQlþ of viþrer á fimm alts. fithan, findan, afris. finda) 1) finden,
dQgom Hqv 736, vask meþ FjQlvare fimm antreffen: inf. (mono æser) gollnar tQÍlor
vetr alla Hrbl 3 7, fimm suno Br 93 Sg 185, 20 i grase finna Vsp 612H, þik i fletsstrae
hefk fimm vera forspell bef>et Qþr 143, finna né niQtto Ls463, biþ (SVQVO) bráþ-
fimm ambóttir Ofr 125 pr 4 Sg 691, fórk lega búna verþa, ef vill finna fylke kvikvan
af fjalle fimm døgr taleþ GþrlIU1, hann HHv 36*, mon Hqþbrodr Helga .finna ..
(Vilmundr) varþe mey varmre blæjo fimm i flota miþjom HHI36*, ut gakk, Sigrún
vetr alla 0 d 5 b , unþak aldre ok eign fQþor 25 frå SevafjQllom! ef folks jaþar finna lyster
fimm vetr eina Od 13*, fóro fimm saman HHII412, vilk fljótlega finna Gripe Orp 2*,
Am 273, brøj)r vér fimm vQi'om es Buþla þú mont finna Fáfnes bøle Orp 13*; prs.
niistom Am 51*; fimm hundroþ fünf- ind. sg. 2. þar (i smiþjo) fiþr þú belge
hundert Orm 23* 24*; fimm tøger fünf blóþe stokna Vkv 362, þat ræþk þér . . at
dekaden, fünfzig: acc. sverþ . . fjórom 30 þú nQOin bjarger hvars f)ú á foldofif>rSd
fære an fimm tøgo HHv 82. 332; pl. 3. guf)in finna gýgi i helli
Compositum: fim-tán. nQkkorum FM56, finna þeir (sendimenn)
fim - tán, num. card. (norw. adän. femtan, i helli nokkorum hvar gýgr sat FM 58 Wr ;
fær. fim-tan, aschwed. fäm tan; got. fimf- opt. sg. 3. hér skyle enge Qþrom granda ..
taihun, ags. fifteon, afris. fiftine, fif- 35 f)ót bana bróþor bundenn finne Ort 6*;
tene, ahd. finfzehen, finfzen) fünfzehn: prt. ind. sg. 1. auþogr þóttomk es ek annan
fylker vas fimtán vetra HHI IO2, ganga fann Hqv 473, Billings mey ek fann bef)jom
h
fimtán folk upp áland HHI51 , bauþhann á sólhvita sofa Hqv 96*, grey eitt ek f>á
(Gunnarr) enn vif) mér bú fimtán Od 20 *. fann ennar gof)o kono bundet befyjom á
fimtånde, num. ord. (norw. adän. fem- 40 Hqv 1003, (mit suff. pron.) fannk , hus-
tande, fær. fimtandi, aschwed. fämtande; guma hverge in betra Oþr I93, hår fannk
got. fimftataihunda, ags. fíftéoöa, afris. heiþingja vriþet i hring rauþom Akv 8%
fiftinda, ahd. finftazehento, finftazéndo) (mit suff. negat. u. pron.) fankak mildan
der fünfzehnte: n. sg. acc. f>at kann ek et mann eþa svá matargóþan, at været þiggja
fimtánda Hqv 1601. 45 f>eget Hqv 40*, fankak svá marga mqgo
fim te, num. ord. (norw. adän. femte, ich fand nicht so viele leute (denen ich
fær. fimti, aschived. fämte; ahd. fimfto, nicht überlegen gewesen wäre) Fm 16*,
finfto, alts. fifto, ags. fífta, afris. fifta) fankak i hug heilom hjóna vætr síþan
der fünfte: m. sg. nom. Glaþsheimr heiter Am 90*; sg. 2. (mit suff. negat. u.pron.)
enn fimte (bør) Orm 81; acc. þann (galdr) 50 fantattu mann enn harþara at Hrungne
gelk þér enn finita Og 101; f. sg.nom. daufmn Hrbl 32; sg. 3. mQgr fann Qmmo
en fimta (igþa) kvaþ Fm 36 üb.; n. sg. mjqk leiþa sér Hym 8 *, (Loke) fann half-
ane. þat kann ek et fimta Hqv 150*, segfm sviþenn hugstein kono Hdl 432, hann
265 finna firen - i 11 r 266
(Atli) fann eitt liiis HHv 5 pr 5, í húsinu a) gefunden iverden, sieh finden: inf
fann hann (Atli) Sigrlinn konungs dóttur f a r mono epter undrsamlegar gollnar tQflor
ok ÁIQÍU jarls dóttur HHv 5pr 7, (Heþinn) i grase finnask Vsp 612; prt. ind. sg. 3.
fann trollkonu HHv 30 pr 7, Dagr fann jQrþ fanzk æva né uphimenn Vsp 3% i
Helga måg sinn þar sem heitir at FjQtur- 5 þann tima fannz i Danmark kvernsteinar
lundi HH II27 pr 3, Sigurþr reif) eptir tveir Ort 17 (s. %ur Eyrb. e. 4, 2); b) sieh
slóþ Fáfnis til bælis hans ok fann þat opit treffen, zusammenkommen, auf einander
Fm 44 pr 1, þar fann Sigurþr stórmikit stossen: prs. ind. pl. 1. launa monk f>ér
gull Fm 44 pr 3; pl. 3. (æser) fundo á farsynjon ef vit finnomsk i sinn annat
lande . . Ask ok Emblo Vsp 17% (Geirrøf>r 10 Hrbl 144; pl. 2. ek hins get, ef it Gymer
ok Agnarr) fundu kotbónda einn Orm 5, finnesk . . at ykr tíþe vega Skm 243;
(valtivar) fundo at Æges ørkost hverjan pl. 3. finnask æser á Iþavelle Vsp 60XB,
Hymi% fundu f>eir (Vælundr ok brœþr hvé så vQllr heiter es finnask vige at
hans) á vazstrQndu konur þrjár Vkv 6, Surtr ok en SVQSO goþ? Vm 17% Vígríþr
sale fundo auþa Vkv 5*, feir (menn Hund- 16 heiter VQIII- es finnask vige at Surtr ok
ings) leitufm ok fundu eigi Helga HHII1 en SVQSO goþ Vm 181; prt. ind. pl. 3.
pr 4, (SQrle ok Hamþér) fundo á stræte mæla nQmo ok mart hjala þás ráþspaker
stórbrQgþóttan (Erp) Hm 12% fundo vå- rekkar fundosk Orp 62.
stigo ok systurson sáran á meiþe Hm.171; firar, m, pl. (alts. firihos, ags. firas, ahd.
2) aufsuchen, besuchen: inf. (vin skaltu) 20 firihi) menschliche od. übermenschliche
fara at finna opt Hqv 44% farfm. at finna wesen, leute: nom. hitke hann (ósnotr maþr)
opt (vin) Hqv 118% h v i ' s þór, stiller! veit, hvat hann skal vif) kveþa, ef hans freista
støkt or lande ok est einn komenn oss at firar Hqv 26*, firresk æ forn røk firar Ls
finna? HHv 31*; prt. ind. sg. 3. (Heþinn) 25% auþrans þess mono of aldr hafa frétt
fann Helga brófmr sinn HHv 30 pr 14; 25 eina firar Fj32*, ey vas Helge . . fyrstr
opt. pl. 2. segeþa meyjom né salþjóþom, i folke f>ars firar bQrfjosk HH155*; gen.
manne øngom, at it mik fyndeþ Vkv 22*; vil tu, at ek, Valfaþer! vel fyr telja forn
3) verschaffen: imper. sg. 2. finn mér spjQll fira þaus fremst of man Vsp 1*
lindar loga Rml*; 4) erfahren: inf. alt (hier sind menschen und gotter gemeint:
mon þat Atle epter finna, es mina spyrr 30 Mhff, DA V, 89), hvat's þat fira? Alv 2%
morþfQr gQrva Sg 403; prs. ind. sg. 3. bregþe enge fQsto heite fira Alv 3% Q11 of
fat fi|>r (ósnotr mafr) es at þinge kømr, røk fira VQromk, dvergr! at viter Alv 91
at hann á formælendr få Hqv 253, J)á hann li1 131 151 171 191 211 231 251 271
(hann om. Fm) þat fiþr es me{) frøknom 29L 311 33% fQgr mær fira (Qlrun)Vkv 2%
(fleirom) kømr, at enge es einna hvatastr 35 fQj>or ek ákka sem fira syner Fm 23, fQþor
Hqv 643 Fm 173; prt. ind. sg. 2. Jm fant né áttat sem fira syner Fm 3% fornjósnar
at ek lauss life Fm 8*; sg. 3. syster fann augo fmrfo fira syner, hvars skolo vreijjer
þeira snemst at þeir i sal kvQmo Akv 161; vega Sd 27% vask upp alen i jQfra sal ..
5) erkennen: part. prt. n. sg. acc. J>ann at fira ráþe Od 132, feigþ fira fjQlmargra
hefk allra ætgQfgastan fylke fundet ok 40 så (mær) Ort 212; dat. hvat lifer manna
framast nekkve Opr II312; 6) merken: þás enn mæra líf>r fimbolvetr meþ firom?
prs. ind. sg. 3. hitke hann (ósnotr maþr) Vm 44% matr sé þér leiþare an manna
fiþr, J)ót J)eir of hann fár lese, ef hann hveim enn fráne ormr mef) firom Skm 27%
mef) snotrom sitr Hqv 243; 7) anerkennen: (Herjafaþer gefr) manvit firom Hdl 32,
nu hefr hQnom (Sigverþe) alt illo launat, 45 hina vilt heidr, Helge! es réþ hafner
es fremstan þik finna vilde Br 18*; skojm fyrre nqtt mef) firom HHv 262, vits
8) deuten: inf. runar mont fm finna ok ráþna ok våpna vant's jQfre at faa þeims skal
stafe Hqv 142x; 9) erfinden, ersinnen: fremstr meþ firom Sd 36*; acc. fjQlþ's
prs. ind. sg. 3. snót fiþr vélar (sinnt auf þats fira tregr Sd 30*, svá skal golle frøkn
list) sér at hefndom Orp 45*; prt. ind. 50 hringdrife vif) fira halda Akv 346.
sg.3. sat en alsnotra ambQtt fyrer es orþ firen-illr, adj. überaus böse: f . sg. voc.
of fann vif) jQtons måle ((die eine ant- (sw.) þik skal Freyr fiask, en firenilla
wort fand') Ak 262 282; 10) finnask mær! Skm 333.
267 *firenn fjarg 268
*firenn, adj. frevlerisch; in: firen-illr, fiska es rinn flóþe i? Bm l1; ucc. Qrn
firen-verk. .. sás á fjalle fiska veiþer Vsp 59*.
firen-verk, n. (vgl. aschwed. firnar- Composita: lyng-fiskr, vij>- fiskr.
värk; alts. firin-werc, ags. firen -weorc) fit, f. (norw. fit, n.; feer. fit in: fit-
freveltat: pl. dat. gørf>er þik frægjan af 5 fuglur, vgl. auch fitja, fita, f. (pfote eines
firenverkom HHI435. seehundes') haut zwischen den zehen der
firna (aþ; norw. fimast , sich verwun- Schwimmvögel; pfote (beim seehund); fuss
dern', feer. firnast (blöde oder schüchtern überhaupt: pl. dat. vel ek, kvaþ Yølundr,
sein'; got. fairinon, ags. firnian, ahd. verþak á fitjom f heil mir, wenn ich (loider)
firinon) jmd (ehn) wegen etw. (ehs) tadeln: 10 auf die füsse käme' Vkv 30*.
inf. ástar firna skyle enge maþr annan -fjalgr, adj. (nortv. fjelg, fjaag (warmf
aldrege Hqv 92*, ey vitar firna es maþr feurig% fær. fjálgur) heiss, glühend; in:
annan skal þess es of margan gengr gama inn-fjalgr.
Hqv 93 K 1. Qall, n. (norw. fjell, fær. fjall,
fimar, f. pl. (vgl. got. fairina, alts. ahd. 15 aschwed. fiäl, adän. fiæld in: fjæld-
firina) frevelhafte worte: acc. nrjqk mæler skræpper, fjæld-stavn) berg, gebirge: sg.
þii miklar fimar Br 112. dat. Qrn .. sás á fjalle fiska veiþer Vsp
firr, s. fjarre. 59*, á fjalle eþa firþe ef þik fara tíþer,
firra (rþ; nomo. fær. firra; ahd. firren) fásktu at virþe vel Hqv 115*, þann (galdr)
entfernen; 1) f. ehn eho jmd einer sache 20 gelk þér enn sjaunda, ef þik søkja kømr
berauben: inf. fyrr vQrom fullráþa at firra frost á fjalle h^ Og 122, sem fyr ulfe óþar
2
yþr life Am 40 ; prs. ind. sg. 2. hon rynne geitr af fjalle HH II 36*, sefr á
(Brynhildr) firrer þik fiesto gamne Orp fjalle fylkes dotter Orp 15*, veitk á fjalle
29*; part. prt. m. sg. acc. sik Vqlsung folkvitt sofa Fm 43*, fork af fjalle fimm
visse firþan(?) Sg 136, firþan mik frændom 25 døgr taleþ Gßr II 14*, kørnea Grotte or
Am 52*; pl. nom. fjQrve yþro skyldoþ er grea fjalle Ort 10*, (mit suffig. art.) NjQrþr
firþer vesa, ef vissak þat får fyrer Bm 7*; kom aptr til Nóatúna af fjallinu FM2Q,
f. sg. nom. (Guþrún) vaknaþe vilja firþ reiþ konungr af fjallinu fram i landit
Sg 24*; 2) firr ask, a) fliehen (ór eho): HHv 5 pr 3, á fjallinu så hann (Sigurþr)
inf. kannat (erfenyte) firrask ór fiandgarþe 30 ljós mikit Sd 2; acc. matar ok váþa es
2
Sg 26 ; b) meiden (ehn): inf. þat kann manne f><?rf þeims hefr of fjall faret Hqv 3*,
ek et sjautjánda, at mik mon seint firrask þeir kómu upp á fjall HHv 5 pr 2; pl.
et manunga man Hqv 162*; c) sich von nom. fjQll QII skjalfa Ls 55*, leiþ eromk
etiu." (eht) fernhalten: inf. þat ræþk þér fjQll FM 211; dat. hon (Skaþi) vildi hafa
et åtta, at þú skalt viþ illo sea ok firrask 35 bustaþ þann er faþir hennar hefh' átt, þat
flærþarstafe Sd 322; prs. opt. pl. 3. firresk er á fjQllum nQkkorum FM2*, f jarre hykk
æ forn røk firar ((sie mögen unerwähnt vart land fj qllom Binar Vkv 152; acc.
lassen') Ls 25*. fara úreg fjqll yfer Skm IO2, liþo þá unger
fisa (feis; norw. schwed. dial. fisa, feer. úreg fjQll yfer Hm 11 *, reiþ (Jarl) . . hélog
fisa (blas en') furxen: inf. hvárke þú þá 40 fjQll Bß 37*, þú þvi rett es 2ek ríþa skyldak
(í hanzka) þorþer fyr hræzlo þinne físa heilog fjQll hinig Fm 30 , fetom léto
ne hnjósa, svát Fjalarr heyrþe Hrbl80. frøkner of fjQll at þyrja mare Akv 13*.
fiske, f. (norw. aschwed. adän. fiske, Composita: hQ - fjall, megen - fjall,
feer. fiski) ßschfang, fischerei; in: små- 1'Qsmo - fjall, þá - fjall.
fiske. 45 2. fjall, n- (aschwed. fiäl (fischhaut';
fiskr, m. (noriv. adän. fisk, feer. fiskur, got. fill in: þruts-fill, alts. ags. afris.
aschwed. fisker; got. fisks, alts. ahd. afris. ahd. fel) fell, haut; in: ber-fjall'.
fisk, ags. fise, fix) fisch: sg.nom. uner -fjallr, adj. mit haut versehen; in:
Þjóþvitnes fiskr flóþe i Orm 212, søkfesk blak - fj allr, þurr - fj allr. ^
síþan sá fiskr (der miþgarþsormr) i mar 50 f j a r g , n. göttliches wesen, gott: pl. åcc.
Hym 25*; gen. ór fisks anda .. vas hann hann (Loke) fjQrg Qllfiar Lsl9* (anders Grdtv.
Gleipner gQrr FMS1; pl. gen. i þeim 196 fg.).
forsi var fjQlþi fiska Bm 8, hvat's þat Compositum: fj arg - hus.
269 fj arg-hús fjQÍ-kunnegr 270
Qarg>hús, n. gotteshaus, tempel: pl. nQtt á niflvege, at þvi firr mege jþór til
nom. fjarghús ruko Akv 45a; gen. æva fljóþ meins gørva kristen dauþ kona Og 13*.
(Guþrún) etke gáþe fjarghúsa Akv 424.— Compositum: fjarra-fleinn.
Die von KG (Efterl. skr. I,175) angesetzte fjaþr-liamr, m. (norw. fjøder-ham,
bedeutung (domus vitae vel animae, i.e. 5 aschwed. fjädhra - hampn, adän. feder-
pectus, corpus', die dem ags. feorh-hús ham; alts. feðer-hamo, ags. feðer-hama)
allerdings zukommt, passt für keine der federgewand: sg. nom. fjaþrhamr dunþe
beiden stellen, an denen ganz zweifellos firkö1 8l: gen. mont mér, Freyja! fjaþr-
von ivirklichen gebäuden die rede ist, hams lea? P r k 3 3 .
und zwar Akv 424 von gebäuden, die zur io fjogrtánde, num. ord. (norw. adän.
aufbeivahrung von schätzen dienten, und fjortande, fær. fjúrtandi, aschwed. fiughur-
hierzu mögen auch im german, altertum taude; ags. féowertéoða, afris. fiowertinda,
die tempel benutzt worden sein. ahd. fiordo zehanto) der vierzehnte: f. sg.
jjár-nám, n. fortnahme des Vermögens, nom. hin fjugrtáuda åsynja er Gn&FM4 1 ;
beraubung an geld und gut: sg. acc. þeir 15 n. sg. acc. þat kann ek et fjogrtánda
(Hundiugs syner) Qtto jQfre (Helga) at Hqv159 \
gjalda fjárnám miket ok fQþor dauþa fjórer, num. card. (noriv. fjore, feer.
HHI114. fyra, aschwed. fiurir, adän. fyræ; got.
fjarra-fleiim, m. (norw. fara-fleiu, far- fidwor, alts. fiuwar, fior, ags. féower,
flein) eigentl. (pfeil der iveithin geflogen 20 féor, afris. fiuwer, fiower, fior, ahd. fior,
istdaher herumstreicher, landstreicher : fiar) vier: m. nom. hirter . . fjórer Grm
sg. acc. fjarraflein (fjarrafleina B) þik mono 33 \ fjórer bréþr GþrI65, fjórer vér Sg
faer kunna Alv 53. — Das wort begegnet 182; f. acc. fjórar konur HHv 1; n. dat.
sonst nur noch in den neueren Landslqg sverþ .. fjórom fære an fimm tøgo HHv 82;
des königs Magnus Hákonarson (NgL II, 25 fjórer tøger vier dekaden, vierzig: dat.
154 anm.) in der form fira-fleinn als fimm hundroþ dura ok of fjórom tegom
Variante zu einhleypr maþr; vgl. Bugge, sva hykk á ValhQllo vesa Orm 23fimm
Fkv 12 9h, Bichert s. 30 u. Ebbe Hertzberg hundroþ golfa ok of fjórom tegom, svá
s.v. (NgL V, 191*). hykk Bilskirne me|) bugom Grm 241;
1
fjarre, adv. (norw. fjerr, aschwed. fiärre,30 acc. fjóra tugo Grm23 U.
adän. fjær; got. faírra, alts. fer, ags. feorr, fjórþe (älter fjorþe: KQ, Efterl. skr.
afris. fir, fer, ahd. ferro) 1) fem von I, 274) num. ord. (nonv. fjorde, feer.
etw. (eho): sal så (vQlva) standa solo fjarre fjórði, aschioed. fiarþe, adän. fiarthi; alts.
1
Vsp 38 , fjarre hykk vart land fjQllom fiortho, ags. féowerða, féoröa, ahd. fiordo,
Rinar Vkv 152, gekk . . loffmngs flote 35 fiardo) der vierte: m. sg. nom. Søkkvabekr
lQndom fjarre HHI284, vaska fjarre .. heiter enn fjórþe (bør) Grm 71; acc.
1
grams aldrlokom HHII11 , f)vi bregþr þann (galdr) gelk þér enn fjórþa Gg9l;
þú nu mér, Fáfner! at til fjarre seak f. sg. nom. in fjórþa (igþa) kvaþ Fm 35 üb.;
minom feþrmunom Fm 81, svá skaltu, n. sg. acc. þat kann ek et fjórþa Hqv 149 \
Atle! augom fjarre, sem mont menjom 40 segþu þat et fjórþa Vm261, þat ræþk þér
verþa Akv 272; 2) weit weg, fort: sá's et fjórþa Sd261.
4
mér fránn mæker æ fjarre borenn Vkv 19 , fjql-, adv. (norw. fjøl-, feer. fjöl-; got.
fjarre þú gekt, meþan ek á Fáfne rauþk alts. ahd. filu, ags. fela, afris. fel, ful)
1
minn enn hvassa hjQr Fm 26 ; 3) in viel; in: fjQl-hQfþaþr, fjQl-kunnegr, fjQl-
der ferne: fjarre monom deyja Hm IO4; 45 kynge, fjQl-margr, fjQl-nýtr.
compar. firr 1) weiter iveg (von etw.: fjQl-liqfþaþr, adj. viele köpfe habend:
eho): gqngomk firr, f une! gehen wir f. sg. acc. sá (Jórr) ór hreysom meþ Hyme
2
weiter auseinander Grm l , farþu firr austan folkdrótt fara fjQlhQfþaþa Hym 364.
sunde Hrbl 133, fareþ firr huse Am36í; fj^l-kunnegr, adj. (vielwissend', d.h.
2) in die ferne, fort: til góþs vinar liggja 50 zauberkundig: m. sg. nom. hon (Fulla)
gagn veger, þót hann sé firr farenn Hqv baþ konung varaz, at eige fyrgørfe honum
344; 3) at þvi firr quominus, ne: þann fjQlkunnigr maþr Grm 23, hann (Reginn)
(galdr) gelk þér enn åtta, efþikútenemr var vitr, grimmr ok fjQlkunnigr Bm4;
271 fjQl- kynge fjQr-sege 272
f . sg. dat. fjQlkunnegre kono skalattu 1 ormar til fjQrs skriþo griffen sein leben
faþme sofa Hqv 112*. an Ghv 17*; dat. monk forþa fjQrve mino
fjQl-kynge, f . Zauberei: sg. dat. ax Hrbl 27, verþr þá þíno fjQrve of faret Ls
(tekr) viþ fjQlkynge Hqv 1366, Franmarr 57*, fjQrve yþro skyldoþ ér firþer yesa,
3
jarl hafþi hamaz i arnar liki ok v arit þær 5 ef vissak þat fár fyrer Bm 7 , hvi hvetjask
(Sigrlinn ok AIQÍU) fyr hernum meþ fjQl- lézt mino fjQrve at fara? Fm 52, fee (ok
kyngi HHv 5 pr 10. fjQrve réþe sá enn fráne ormr, nema þú
I j q l - m a r g r , adj. überaus viel: 7n.pl. frýþer mér hvats hugar Fm 303 (die atlit,
2
gen. feigþ fira fjQÍmargra sá (mær) Ort 2T . formel fjør ok fæ auch im altdän.: Kalkar
fjql-nýtr, adj. vielfachen nutzen brin- 10 I, 555*), hvat hefr SigvQi'þr til saka unnet,
gend, segenspendend: m. sg. acc. þann es frøknan vill fjQrve næma? Br 1*, fyrr
(galdr) gelk þer fyrstan, þann kveþa fjQÍ- skalk mino fjQrve låta an þeirar meyjar
nýtan Og 6** f . sg.nom. (sw.) heil sjå meiþmom týna Sg 153, kona varp Qndo,
2
en fjQlnýta fold! Sd3 . en konungr fjQrve Sg 29*, vildak fylkes
2
Fjqlsyins-m^l, n.pl. das lied von Fjql- 15 fjQrve bjarga Od 29 ; acc. ar skal risa
svipr: nom. Fjüb. sås annars vill fé eþa fjQr hafa Hqv 582,
flqlþ, f . (fær. fjöld) eine menge, viel fjQr sitt låta hykk at Fáfner myne Fm
(geivöhnl. mit abhäng, genet.): sg. nom. 223, frQgo frøknan, ef fjQr vilde Gotna
3
fjQlþ vas þar menja Vkv 21 , fjqlþ's þats þjóþann golle kaupa Akv 213, (Guþrun)
3
fira tregr Sd 30*, fjQlþ vas dmkket Br 12*, 20 niþja fjQr varþe Am 46 , fegenn lézk þó
2
fór þar fjQlþ horna Am 8 , þar vas fjqlþ Hjalle, at hann fjQr þæge Am595. ^
fear Am 88*; dat. (mit neutr. pron.) Composita: fjQr-brot, fjQr-lag, fjQr-
QIIO golle . . kná hann (SigvQi'þr) einn lausn, fjQr-lok, fjQr-sege, fjQi*-sjukr.
ráþa, fjqlþ því es und Fáfne lá Fm34*; flqr-brot, n.pl. todeskampf: dat. þú,
acc. fjQlþ veit fréþa Vsp 443 493 583, 25 Fáfner! ligg i fjQrbrotom þars þik Hel hafe
fjqlþ ek þér sagþak, en þú fått of mant Fm213.
Grm 52*, fjqlþ ák meiþma, fjqlþ ákmenja flqrgyn, f . (vgl. got. fairguni cberg\
frk 233, (jQtna syster hlaut) hQgg hamars ags. firgen in: firgen-béam, firgen-gát,
fyr hringa fjqlþ Þrk 32*, fjQlþ nam firgen-stréam u.a., ahd. Fergunna, name
(Gunnarr) at spjalla Br 13*, mey buþo 30 von Waldgebirgen; H.Hirt, IF 1,479fg.)
hQnom (Sigverþe) ok meiþma fjQlþ Sg 2*, erde: sg. dat. fylgþak þér á fjQrgynjo, sem
gefk þér, Gufnún! . . fjQlþ alz fear at vit bráþrom tveim of homar værem Od
fQþor dauþan Gßr II262, mund galt ek IO3. — Das wort ist urspri. eigenname
mærre (Guþrúno), meiþma fjQlþ þiggja der erdgöttin (Vsp 563 Hrbl 138; FjQrgynn
Am 89*, fjQlþ mank bQlva Ghv 183, fjQlþ 35 m. Ls 26*).
mQlom fear á fegenslúþre Grt 52; adver- f j ^ r - l a g , n. stoss der das leben ver-
bial: viel, vielfach, oft: sá einn veit es nichtet, mord: flárqþ tunga varþ hQnom
víþa ratar ok hefr fjQlþ of faret, hverjo at fjQiiage Hqv 1173, fyrstr ok øfstr vask
2
gef>e styrer gumna hverr Hqv 18 , fjQlþ at fjqrlage þars vér á Þjaza þrifom Ls 503,
of viþrer á fimm dQgom Hqv 73% fjQlþ 40 fyrstr ok øfstr vastu at fjQrlage þars ér á
ek fór, fjQlþ ek freistaþak, fjQlþ ek of f j a z a þrifoþ Ls 51*.
reynda regen Vm3*'2 44U2 46U2 48*'2 flqr-lausn, f. lebenslösung, erkaufung
2 l 2 U2
50*' 52 ' 54 . des lebens durch lösegeld: sg. acc. verþa
flqlpe, m. menge: sg. nom. í þeim forsi flester fjQrlausn þola Hdl 502, tóku vér þá
var fjQlþi fiska Bm 8. 45 (ásuna) hQnduto ok lQgþum þeim fjQrlausn
flqr, n. (fær. fjör, adän. fjør; got. at fylla otrbelginn meþ gulli ok hylja utan
faírhms, m., alts. ahd. ferah, ferh, ags. ok meþ rauþu gulli Bm 16.
feorh; vgl. noriv. fjørug (lebhaft}, (feurig}) flqr-lok, n.pl. beendigung des lebens,
1) fleisch und blut als sitz der lebens- tod: dat. þann (galdr) gelk þér enn þríþja,
kraft: sg. dat. (tungls tjúgare) fyllesk 60 ef þér þjóþár falla at fjQrlokom (fjQrlotom
fjQrve feigra manna Vsp 41* (Mh f f , DA V, hss.) Og 82.
126); 2) leben: sg. nom. meþan okkart f j q r - s e g e , m. clebensmuskeV, poet. be-
fÍQr lifer Skm 20 *; gen. Gunnare fráner zeichnung des herzens: sg. acc. spakr þétte
273 fjqr- sjúkr flaumr 274
mér spiller baaga, ef fjQrsega fránan (das flqþi^ f . (nor to. fjøder, fær. fjöður,
herx, des Fáfner) æte Fm 32*. aschived. fiädher, adän. f eder, fejr; alts.
f j q r - s j ú k r , adj. todkrank: f . sg. nom. fethara, fethera, ags. feöer, ahd. fedara,
(sw.) nam at mæla mær fjqrsjuka (Borgný) federá) f eder; pl. fjaþrar gefieder: dat,
Od 73. 5 berr ser i fjqþrom . . NiþhQggr nae. Vsp
f j q r þ r , m. (norw. fjord, feer. fjöröur, 66 3 , þess fogls fjQþrom ek fjQtraþr vask
aschwed. fiordher, adän. fiorth) meerbusen, Hqv 133.
forde: sg. nom. fóro fagrbúnar nnz þau Composita: fjaþr-hamr; svan-fjQþr.
fjQrþr skilþe Am 28*; gen. þú vast, hala! ílá (fló; nonv. flaa, aschwed. fla, flaa,
fyr hildings skipom ok lått i fjarþar mynne 10 adän. flå; ags. fléan) abziehen, abhäuten,
fyrer HHv 182; dat. á fjalle eþa firþe ef schinden: prt.ind.pl. 3. (æsir) flógu belg
þik fara tíþer, fásktu at virþe vel Hqv af otrinum Bm 13.
115*, (Sigmundr) kom at firþi einum flagþ, n. (fær. flagd) wesen von über-
mjÓYum ok lqngum Sfl9; acc. fóro . . menschlicher grosse, riese, riesin: sg.
sendemenn Atla íj(?rþ Lima yfer Am 4*, 15 nom. varþ Loptr kviþogr af kono illre,
(mit suffig. artikel) hann (ferjukarlinn) þaþan's á foldo flagþ hvert komet Hdl 43*;
baujj Sigmundi far of fjQrfwm Sf 21, dat. drógo þeir (S(?rle ok Hamþér) ór skiþe
karl mælti at Sigmundr skyldi fara fyr skiþeisarn, mækes eggjar at mun flagþe
innan fjQrþinn Sf 23, rak hana (Guþrunu) (der riesin, d. i. der Hei, zur freude)
yfir fjQi'þinn á land Jónakrs konungs 20 Hm 152; pl. gen. hvat's þat flagþa es
Ohv 3. stendr fyr forgqrþom (forgarþe)? Fjll 3l.
ijqtorr, m. (fær. fjötur, aschwed. fiätur, flår, adj. (nonv. flaa; ags. fláh; vgl. got.
adän. fjæder; vgl. norw. fjetra, f., alts. ga-þláihan,aM.fléhan,fléhön; Osthoff, Beitr.
feteros, pl. m., ags. fetor, feter, f., ahd. 13, 399 ff.) 1) falsch, betrügerisch, hinter-
fezzera, f.) 1) fessel, bes. fussfessel: sg. 25 listig: f . sg. nom. flq's þér tunga Ls 311,
nom. spretr mer af fótom fjqtorr Hqv ÜQ est, Freyja! es freistar min Hdl 6l;
149*, þann (galdr) gelk þér enn fimta, ef il. sg. nom. fagrt baþk ykr kvqmo, flått
þér fjQtorr verþr borenn at boglimom Og vas þó under Am 363; acc. f a g r t . m æ l a
10 l , støkr þá lass af limom, en af fótom en flått hyggja Hqv 453, svá's friþr kvenna
fjQtorr Og IO5, fjQtorr fastr verþr (írym- 30 þeira es flått hyggja, sem ake jó óbryddom
gjQll) viþ ' faranda hverjan Fj 103, (mit á ise hqlom Hqv 891; superl.n. sg. acc.
suffig. art.) fjQturrinn heitir Gleipnir er (adv.) J)á vér fegrst mælom es vér flåst
honum (Fenrisúlfi) helår FM 8 dat. fm, hyggjom Hqv 903; 2) unsicher, gefähr-
gramr! riþer . . fjQtre fatlaþr i fianda liþ lich: n. sg. nom. flått es til søkja gefähr-
Br 16*; acc. (Vølundr) visse sér á hQndom 35 lieh ist es hineinzugehen Am36l.
hQfgar nauþer, en á fótom fjQtor of spentan Composita: flá-ráþr, flá-ræþe.
Vkv 13*, fengo þeir Gunnar ok i fjQtor ílá - ráþr, adj. hinterlistige ratschläge
setto vin Borgunda Akv 19a; pl. nom. erteilend: f . sg. nom. flárqþ tunga varþ
gQrvir váru tveir fjQtrar til hans (Fenris- hQnom at fj(?rlage Hqv 1173.
ulfs) fyrst þeir Drómi ok Læþingr ok helt 40 ílá-ræ])e, n. hinterlistiger anschlag:
hvárgi FM8'3; 2) eisernes band durch sg. nom. þar mon fláræþe fylgja annat
welches der Schlitten auf den kufen be- atalt meþ QIIO Orp 383.
festigt ivird: pl. dat. sleþafjQtrom Sd 15*; flaug, f. (norw. flaug, n., adän. fløj, n.)
3) nach Svbj. Egils son (18 0h) die beiden das fliegen; flug, schuss; in: harm-
senkrechten holzstützen auf denen der 45 flaug.
untere teil des blasebalges in der schmiede flaugon, f. das fliegen: sg. dat. opt
ruht: sg. gen. und fen fjQtors føtr of lagþe verþr glaumr hunda fyr geira flaugon
(lagþak) Vkv 24* 36*. (t hundegebell zeigt bevorstehenden kämpf
fjQtra(aþ; norw. fjetra, fjøtra, aschwed. an') Am 232.
fiätra, adän. fjædre; ags. feterian, afris. 50 flaumr, m. (norw. flaum; ags. fléam
fitera) fesseln: part. prt. m. sg. nom. þess (flucht', ahd. floum (oberste Schicht einer
fogls (óminnes hegra) fjQþrom ek fjQtraþr flüssigkeit') brausende Strömung; lärm,
vask i garþe Gunnlaþar Hqv 138. geräuschvolles treiben, gesellige ver-
275 flaum - slit fleygja 276
flougen) 1) fliegen lassen: inf. hauke inn fljiiga at endlQngo hiise Am 181;
6
fløygja Gpr II19 ; 2) schlendern, prs. ind. sg. 1. né ek flýg, þó ek fer ok at
schiessen: inf. (Jarl nam) flein (lies:fleini?) lopte líþ FM 411; sg. 3. falla forsar, flýgr
atfleygja Bp 35*; prt. ind. sg. 3. fleygþe Qrn yfer Vsp 59% (dreke) flýgr YQII yfer
Óþenn ok i folk of skaut Vsp 24 % (Konr) 5 Vsp 66*, hvat þar flýgr, hvat far ferr
kolfe fleygþe Bþ472. eþa at lopte líþr? FM4% (mit suffig.
fljóta (flaut; norw. fljota, fær. flóta, negat.) flýgra hann (fleinn) svá stint, at
aschwed. flyta, adän. flytæ; alts. fliotan, ek stQþvegak Hqv 150*; pl. 3. Hugenn
ags. fléotan, afris. fliata, ahd. fliozan, ok Munenn fljiiga hverjan dag jQrmon-
fliazan) 1) im tvasser sich bewegen, 10 grund yfer Orm 20l; part. prs. m. sg.
schiuimmen (vom schiffe): inf. i Una- nom. kømr enn dimme dreke fljugande
vQgom flaust fagrhuen fljota knQtto HH Vsp 661; dat. fljúganda fleine (skyle
1322, hverr (Hamall) lætr fljota fley viþ mange trua) Hqv 851; f. pl. nom. gifr
bakka HHII51 6L, létom fljota far sund fljúgande Vsp 45 bH; prt. ind. sg. 3. fló þá
yfer Od 29*; 2) übertr. gebadet sein, 15 Loke, fjaþrhamr dunþe ßrk 51 81, fló til
schwimmen (im blnt): prt. ind. sg. 3. Gotþorms Grams ramlega kynbirt ísarn ór
(Guþrán) vaknaþe vilja firþ, es Freys vinar konungs hende Sg 22*; pl. 3. flugo hrafnar
flaut i dreyra >%r 24*; pl. 3. bøkr vQro tveir af Hnikars Qxlom FM91, flugu þær
þínar enar bláhvíto roþnar valundum, fluto (valkyrjur) at vitja viga Vkv 12, meyjar
i vers dreyra Hm 72. 20 flugo sunnan myrkviþ i gøgnom Vkv 1%
fljótla, adv. schnell, bald; bereitwillig: sárvítr flugo (flugaR)HH 156*; 2)fliessen
heitr fljótla (fljótliga B) fQr fylkes móþor (von trähnen): prt. ind. pl. 3. tqr flugo
Orp 35*. tresk i gøgnom Opr 1152.
fljótlega, adv. schnell, bald: vilk fljot- flóa (óþ; nortv. flo) 1) überfliessen: prs.
lega finna Gripe Grp 2*. 25 ind.pl. 3. heilQg vQtn flóa Grm 296 TJ;
fljótr, adj. (norw. fljot, fær. fljótur) 2) überströmt sein mit etw. (eho): prt.
rasch, schnell, hurtig: n.sg. acc. (adv) ind. sg.3. flóþe vQllr blóþe Am 49*.
fljótt (bereitwillig') mynder þú fríþre flopta (pt?): prs. ind. sg. 2. hvi flopter
segja mina æve, ef mætter þat Grp 52*. þú, Loptr? Ls 472U(W).
Ájóþj n. (fær. fljóð; nach Bugge ent- 30 flot, n. (nortv. flot, aschived. flut, adän.
lehnt aus ags. fléd in iveibl. eigennamen flot, flod; ags. flot) 1) schwimmender od.
tvie Éanfléd, Ælfléd, Æðelfléd; s. Ark. 4, fliegender gegenständ; 2) bewegte flüssig-
118 fg.; Stud. 5 anm. 3 u. 390; Bidr. 30; keit; fahrwasser: sg. dat. þat kann ek et
Helgedigt. 300) zveib: sg. nom. reiþ á nionda, ef mik nauþr of stendr, at bjarga
varge . . fljóþ eitt HHv 35 , fljóþ 's at 35 fare ínino á flote Hqv 1542.
2
Heimes fagrt álitom, hanaBrynhilde bragnar Composita: flot - bruse; vind(s) - flot.
nefna Orp 27% æva fljóþ (Guþrún) etke flot-brúse, m. (seebock', poet. bexeich-
gáþe fjarghúsa Akv 42*; gen. ósnotr nung des scliiffes: sg. acc. monduof vinna
maþr ef eignask getr fé eþa fljóþs munugþ, verk halft viþ mik, at flotbrúsa fester
metnaþr hQnom þroask, en manvit aldrege 40 okkarn? Hym 272.
Hqv 792, fagrt skal mæla ok fé bjóþa sås flote, m. (nonv. flote, fær. floti, aschived.
vill fljóþs Qst fá Hqv 912, hvat's þat fluti, adän. flåde; ags. flota;) flotte: sg.
rekka es i rQþom telsk fljóþs ens fagrgloa? nom. eisande gekk und 'Qþlingom lofþungs
Alv 52; acc. et ráþspaka teygþak á flærþer flote lQndom fjarre HHI28*; dat á lande
fljóþ Hqv 101*; pl. nom. hafa fullstaþet 45 ok á vatne borget's Qþlings flota HHv 29 *,
fljóþ at meldre Ort 24*; gen. får kunne món (má) HQþbrodr Helga [finna (kenna) . .
þeim fljóþa lQtom Br 152. — Als frauen- i flota miþjom HH1362 H232, hverr es
name Bp 25 *. fylker sås flota styrer ? ^ HH II16 pr 9;
fljúga (fló; norw. fljuga, fær. fljúgva, acc. ísarnborger ero of Qþlings flota HHv
aschwed.flygha,adän. flyghæ; ags. fléogan, 50 13*, sté hón (Sváva) land af lege ok feste
afris. fliaga, ähd. fliugan, fliogan, fliagan) sva yþvarn flota HHv 265.
1) fliegen: inf. hugþak mer af hende flótte, m. (vgl. alts. ahd. fluht, afris.
hauka fljúga Gßr II 42% Qrn hugþak flecht) flucht: sg.gen. má HQfcbrodr Helga
279 flóþ fold 280
kenna flótta trauþan i flota miþjom HH. alts. ahd. fliohan, ags. fléon, afris. flia)
II232; acc. frójjr þykkesk sás flótta tekr fliehen: inf. monka ekfløja{>ótmik feigjan
gestr at gest hæþenn Hqv 311. viter Sd 21*.
flóþ, n. (norw. adän. flod, f., fær.flóð,f., 2. fløja (óf>; norw. fær. fløa) schickt-
aschwed. flof), f.; got. flödus, rø., ags. 5 weise belegen: part.prt. n.pl. nom. hveim
flód, m. n., alts. flod, m. f., ahd. fluot, m. ero bekker baugom saner, flet fagiiega
f.) 1) flut: sg. dat. uner Þjóþ vitnes fiskr floeþ golle? Bdr 6* (s. Bugge x. st.).
flóþe i Grm 212, hvat's f>at fiska es rinn fnása (aj>; vgl. ags. fnæst, røMphnåsen)
flóþe i? Bml*; 2) eine krankheit (der schnauben: prt. ind. sg. 3. vreiþ varj) Freyja
fluss: vgl. adän. kold flod): sg.dat. fold 10 ok fnásaþe ßrk 12L. — Vgl. Sievers,
skal vi|> flóþe taka Hqv 1369(?). Proben s. 35, anm.; Zx 21,109.
flugar-trauþr, adj. iver nicht gewillt fnøsa (st; norw. fnøsa, adän. fnøse)
ist %u fliehen: m. sg. acc. (sw.) enn flugar- ausschnauben, ausblasen (eho): prt. ind.
trauþa jQfor HHI57*. — Vgl. flugtraufn*. sg. 1. (mit suff. pron.) eitre fnøstak es á
flugr, m. (vgl. norw. adän.i\Mg, aschwed. 15 arfe lák miklom míns fQþor Fm 18*;
flugh, n.; ahd. flug, rø., ags. flyge, m., sg. 3. (Brynhildr) eitre fnøste es SQr of
got. þlauhs) 1) flug; 2) flucht: sg. gen. leit á Sigverþe Gpr 1253.
vas Helge .. alltrauþr flugar HHI555, Jm fogl, fugl, m. (norw. adän. fugl, fær.
mont maf>r vesa mæztr und sólo .. gj<?foll fuglur, aschwed. fughl; got. fugls, alts.
af golle, en gløggr flugar Grp 7 3 . 20 fugal, fugl, ags. fugol, afris. fugel, ahd.
Composita: flug-stígr, flug-trauþr, fogal) vog el: sg.nom. fugl sat i limunum
flugar - trauþr. HHv 12, fugl mikill sat á husinu HHv 5
flug - stigr, m. (flugweg}, weg durch die pr 5, (mit suffig. art.) fuglinn kvakaþi
luft: sg. acc. mál's mer at ríþa roþnar HHv 14, fuglinn kvaf) HHv 23üb. 41iib.;
brauter, låta fylvan jo flugstig troþa HH 25 voc. fogl fróþhugaþr! HHv 22; gen. fess
II482. fogls (óminnes hegra) ek fjQtraþr vask i
flug - trauþr, adj. wer nicht gewillt ist garþe Gunnlaþar Hqv 13*, sofa ek né
xu fliehen: m. sg. acc. Helga . . flug- mákat sævar beþjom á fogls jarme fyrer
trauþan gram HH 1362. — Vgl. flugartrauþr. FM 211, er hjartblóþ Fáfnis kom á tungu
flykkjask (k{>; noriv. fær. flykkjast, 30 honum (Sigurþi), ok skilþi hann fugls r^dd
aschwed. flykkias) sich zusammenscharen, Fm 31 pr 5, þat er spgn manna, at Guþrún
sich sammeln: prt. ind. pl. 3. flykþosk hefþi etit af Fáfnis hjarta ok hon skilþi
þeir Atle ok fóro i brynjor Am 39*. því fugls rQdd Br 20 pr 13; acc. (mit
flýta (tt; norw. flyta) fordern, beschleu- suffig. art.) Atli skaut spjóti fuglinn til
nigen (anders KG, Njála II, 59): part. 35 bana HHv 5 pr 6; pl. nom. mærer fpglar
prs. rø. sg.nom. fårs vas (Vinge) flytande (gæss) Gßr 115*; gen. klqk nam (Konr)
Am42. fogla Bþ45*, ór fogla mjolk . . vas hann
fly tja (flutta; norw. flytja, fær. flyta, Gleipner gQrr FM 81; acc. fogla steikja
flytja, aschwed. flytia, adän. flytt dd) jmd Bf 312, (Konr) kyrþe fogla Bf 472, hvat
(ehn) übersetxen (über ein ivasser): inf. 40 skalt, Konr ungr! kyrra fogla? Bf 47*.
baþat hann (Hildolfr) hlennemenn flytja fold, f. (norw. fold, foll in ortsnamen,
eþa hrossa þjófa Hrbl 17. sonst nur noch in alten Volksliedern
flgérþ, f. (aschwed. flarþ, adän. flærd) nachweisbar, fær. fold; alts. folda, ags.
falschheit, falsches (d.h. unsittliches) folde) 1) érde: sg.nom. sigr fold i mar
benehmen: pl. acc. teygþak á flærþer fljóþ 45 Vsp 57*, fold skal viþ flóþe taka Hqv 1369,
Hqv 101*. ' for en forna fold pli saman Hym 252,
Compositum: flærþar-stafer. jQrþ heiter me{) mpnnom, en meþ qsom
flærþar-stafer, rø. pl. zur falschheit fold Alv 10*, heil sjå en fjQlnýta fold Sd 32,
verleitende runen; falschheit, unsittlich- veltom grjóte of garþ risa, svát fold fyrer
keit: acc. þat ræþk þér .. at þú skalt viþ 50 fór skjalfande Grt 122; dat. varþ Loptr
illo sea ok firrask flærþarstafe Sd322. kviþogr af kono illre, þaþan's á foldo flagþ
1. fløja (f>; vgl. norw. flya, fær. flýggja, hvert komet Hdl 43*, þat ræþk jþér .. at þú
aschwed. flyia, adän. fly; got. þliuhan, npom bjarger hvars þú á foldo fiþr Sd 332,
281 fold-vegr for-ellre 282
vitoma á moldo menn in sælle .. né in þat man folkvig fyrst i heime es Gollveigo
mætre mægf) á foldo Sg 18% hvat's frægst geirom studdo Vsp 211; pl. nom. fræg VQI'O
1
á foldo? Od 4 ; acc. får vas fremre sås folkvig þaus framr (Halfdanr) gørfe Hdl 14*.
fold ryf>e Bm 26*; 2) land: sg. dat. fastre folk-vitr, f. schlachtjungfrau, walküre:
.. foldo Orp 1*. 5 sg. acc. veitk á fjalle folkvitt (Brynhilde)
Compositum: fold - vegr. sofa Fm 43%
fold-vegr, m. (ags. fold-weg) die gang- folk-vqrþr, m. volkshüter, fürst: sg.
bare erdoberfläche, erde: sg. nom. fram acc. lenge huger deildosk áþr of frægak
reif) Óþenn, foldvegr dunþe Bdr 3*. folkvQrf) (Gunnar) at gram (Sigverþe)
folk, n. (norw. aschwed. adän. folk, 10 OþrII62.
feer. fólk; alts. ags. ahd. fole, afris. folk) for-, untrennbare partikel (norw. fær.
1) kriegerschar, heerhaufe: sg?gen. folks aschwed. adän. for-) a) lokal, die richtung
odvite HHv IO2 RH II IV; dat. ey vas von oben nach unten oder von hinten
Helge . . fyrstr i folke RHI554; acc. nach vorn bezeichnend, in: for-berge,
fleygþe Oþenn ok i folk of skant Vsp 241; 15 for - garþr, for - njosn, for - streyme; b) tem-
pl. nom. ganga fimtán folk upp á land poral, auf die Vergangenheit zurück-
HHI515; dat. Sigurþar .. folkom grims weisend, in: for-ellre (vgl. zu a und b
Hdl 254; 2) kämpfgedränge, schlacht- got. faúr, faúra, ahd. alts. fora, ags. fore,
getümmel: sg. dat. þat kann ek .. ef ek sé afris. fara, fore); c) modal, zu jmds
af fåre skotenn flein i folke vaþa Hqv 1502; 20 nutzen od. vorteil, in: for-mælande (vgl.
acc. monat hann (fegn ungr) falla f>ot hann ahd. alts. furi); d) modal, den begriff
i folk kome Hqv 158% vit síþan á Sví- des 2. compositionsgliedes steigernd, in:
þjóþo framvisar tvær i folk stigom Ort 132; for - kuþr, for-spell, for-vitne; e) modal,
3) volk als polit, verband: sg. gen. folks in pejorierender function^in: for-brenner,
jaþar HH II412; dat. meþan fjorer vér 25 for-dæf>a, for-skqp (vgl. zu d und e got.
folke rQþom Sg 182; 4) menschen überhpt: fra, fair, ahd. fra, far, fir).
pl. dat. eino nafne hétomk aldrege siz ek foraf), n. gefährliche stelle, gefähr-
mef> folkom for Orm 48*. licher gegenständ; gefahr: sg. nom. far
Composita: folk - djarfr, folk - drott, fm nu æva þars foraf) þykker Og 15% ey
folk - líþande, folk - ræf>e, folk - skår, 30 svá h^tt foraþ kømr at hQlþa sunom,
folk-valde, folk-vig, folk-vitr, folk- hverjan f>ær (meyjar) ór nauf>om nema
vQrþr. Fj40*, alt es feigs foraf) Fm 11*; acc.
folk-djarfr, adj. mutig im kämpfe, hvat su grind (sá garþr) heiter, es meþ
tapfer: m. sg. acc. ek mon føfm folkdjarfan goþom SQat menn et meira foraþ? Fj 9* 11*.
gram (SigVQrþ) Rm 142; f. sg. nom. þeim 35 — Zur etymol. vgl. A. Kock, Ark. 14,
sjQlfom Sigrun ofan folkdjQrf of barg ok 263 fg.
fare þeira HHI312. for-berge, n. abhang eines berges;
folk-drótt, f. (ags. fole - dryht) volks- nur gebraucht im sg.gen. (adv.) bergab:
schar: sg. acc. sá (Þórr) or hreysom .. hafþak f)ér móf)i*e mart skeiþ riþet svangre
folkdrótt fara fjQlhQfþaþa Hym 364 4u und SQþle, si'mol! forberges HHI44*. —
folk-líþande, m. wer unter den men- Über dieses u. ähnl. tvörter vgl. Grimm,
schen umherzieht, wanderer: pl. dat. fram Gramm. 3,132 fg.
visa skQp folklíþQndom Fm 412. for-brenner, m. (verbrenner% poet.
folk-raéþe, n. herschaft über ein volk: bezeichnung des feuers: sg. acc. (kalla eld)
sg. dat. (Gjuke) fimm suno at folkræþe 45 forbrenne dvergar Alv 263.
.. getna hafþe Br 9* (Bugge, Fkv418). for-dæþa, f. (norw. for-dæda) Übel-
folk-skår, adj. menschenvernichtend: täterin, zauberin: sg.nom. Freyja! þú'st
m. sg. acc. (sw.) fianda enn folkskaa (Regen) fordæf)a ok meine blanden mjpk Ls 32v,
2
Fm 37 . býr fordæþa vammafull á vege Sd 26
folk-valde, m. volksbeherscher, fürst: 50 for-ellre, n. (norw. for-eldre, fær.
l
sg.voc. Freyr, folkvalde goþa! Skm3 . for-eldur, aschwed. for-äldre, adän. for-
folk-vig, n. krieg: sg. nom. þat vas ældre) vorväter, ahnen: sg. dat. hann
enn folkvig fyrst i heime Vsp 242; acc. (Reginn) sagfu Sigurþi frá forellri sínu Bm 6.
283 for-garþr fóstr 284
for - garþr, m. (norw. for-gard) vorhof: á (d. i. á baþm) ser ausask aurgom forse
sg. dat. hvat's þat flagþa es stendr fyr af veþe Yalfpþor Vsp 27% falz Loki i
forgarþe? Fj 31; pl. dat. hvat's þat flagþa Eránangrs forsi Ls 65 prl, í þeim forsi
es stendr fyr forgQrþom? Fj 1*. var fjQlþi fiska Bm 8, c.art. hann (And-
for-kuþr, f. verlangen, begierde; be- 5 vari) var lpngurn í forsinum í geddu líki
gehrenswerter gegenständ: sg. gen. for- Rm 9; acc. margan hefk fors of faret
kunnar syn ((der anblick der geliebten Rm 2 2, c.art. Otr hét bróþir várr . . er
person') inon flestan glaþa Fj48*. opt fór i forsinn i otrs liki Rmll; pl.
for-mælande, m. (part. praes.; adän. nom. falla forsar Vsp 59*.
for-mælende) fiirsprecher: pl. acc. f>at 10 for-skqp, n.pl. unglückliches schicksal:
íiþr (ósnotr maþr) es at þinge kømr, at gen. ør est, syster! ok ørvita, es bréþr
hann á formælendr fa Hqv 25*, svá (sem þínom biþr forskapa HHII SS2.
Qm) es maþr es mef> mQrgom kømr ok á for-spell, n. vertust: sg. acc. hefk fimm
formælendr få Hqv 62*. vera forspell beþet Ofr 14*.
1. forn, adj. (norw. aschwed. adän. forn, 15 for-streyme, n. der lauf eines flusSes
feer. fornur; got. fairneis, ahd. firni, alts. von einem beliebigen unterhalb der quelle
fern, ags. firn, f ym) alt: m. sg. nom. belegenen punkte bis %ur mündung (opp.
hælbitr sem húþskór forn á vår Hrbl 97, and - streyme^; sg. gen. (adv.) stromab-
forn JQtonn Hym 13*; gen. forns mjaþar wärts: (fórr) studdiz forstreymis vij>
Skm 382 Ls 53*; pl. dat. fornom stQfom 20 GríþarvQÍ FM6*. — Vgl. for-berge.
Vml*; acc. forna stafe Vm55* Alv 352, for-vitne, f . (vgl. fær. for-vitin (neu-
forna niþja (die vorfahren' Hdl 11*; gierig') wissbegier, neugier: sg. acc. for-
f sg. nom. forn . . grind Qrm 22 *, (sw.) vitne mikla kveþk mér á fornom stQfom
en forna fold Hym 252; dat. (sw.) VQIS- viþ þann enn alsvinna JQton Vml*.
ungakvifm inni fornu HH II 12 pr 11, 25 forþa (aþ; norw. forda, fær. forða,
Guþrunarkviþu inni fornu Br 20 pr 5; aschived. forþa) 1) etw. (eho) bewegen,
pl. dat. fornum SQgum Rþ 1 Vkv 15, SQgom regen: prt. ind. pl. 3. (Hunar) forþoþo
fornöm Odl* Ort 18*; acc. Fimboltýs fingrom ok fengo i snøre Am 42-; 2)bergen,
fornar runar Vsp 60*, fornar topter fyþor schützen, retten (ehm, eho): inf. monk
Orm 11*; n. pl. nom. forn timbr Akv 45 *, 30 forþa fjQrve mino Hrbl 27; prs. ind.pl. 3.
(sw.) Hamþismál in fornu Hm 31 pr 1; forþa sér Hym 122; 3) verschonen (ehm) :
gen. fornra spjalla HHI37*; acc. forn imper.pl. 1. tQkom vér Hjalla, en HQgna
spjQllfiraVsp 1*, forn røk Ls25*; compar. forþom Am 572; 4) forþask sich bergen:
n. sg. nom. es fått fornara Hm 2*. prs.ind.pl. 3. svá forþask Hym 122A;
Compositum: forn - fróþe. 35 sich retten: inf. Helgi mátti eigi forþaz
2. fórn, f . (norw. forn) gäbe, geschenk: annan veg en tók klæþi ambóttar ok gekk .
pl. acc. tóko þeir forner es þeim fríþr at mala HHII1 pr 2; f. eht einer sache
sende Am 5*. entgehen: prs. ind. sg. 1. mit suffíg. négat.
forneskja, f . vörzeit, bes. die heid- forþomka furþo Am26']; f. ehn sich vor
nische; heidentum: sg. dat. J>at var trua 4 0 jmd bergen, vor jmd fliehen: inf. rinnea
i forneskju, at menn væri endrbornir sá marr es und þér rinne, þót fiandr þína
•HHU50 pr2, þat var trua þeira i forn- forþask eiger HHII30*.
eskju, at or{> feigs manns mætti mikit forforn, adv. (got. faúrjþamma: Noreen2
Fm 1 pr 2. § 127; norW. fordom, fær. forðum, aschwed.
forn - frøjie, n. alte sage: pl. dat. hann 45 forþom, adän. fórdum) ehemals: ek man
(Sigurþ) kalla allir menn i fornfrœþum jQtna år of borna þás forþom mik fødda
2 l
um alla menn fram ok gQfgastan her- hQfþo Vsp 2 , ungr vask forþom Hqv 4 7 .
konunga Sf 33. fóstr, n. (norw. adän. aschwed. foster,
for-njósn, f . spähendes umher sehen, fær. fostur in: fostur-dóttir, fostur-faöir
umsieht: sg. gen. fornjósnar augo þurfo fira 50 n. a.; ags. fóstor, foster) erzieliung:
syner hvars skolo vreiþer vega Sd 27*. sg. acc. Reginn veitti Sigurþi fostr ok kenslu
fors, m. (norw. fors, foss, fær. fossur, Bm 5. ,
aschwed. adän. fors) Wasserfall: sg. dat. Compositum: fóstr-man.
285 fostra frá 286
1. fóstra (aþ; nortv. fær. fostra, aschwed. aure trQddo und joa fótom Ghv 166; acc.
fostra, folstra, adän. fostre) aufziehen, æsir . . tráþu upp otrbelginn ok reistu á
erziehen: prt. ind. sg. 3. kerling fóstraþi fætr Bm 5 pr 2, (Sigurþr) bindr gullspora
Agnar, en karl fóstraþi Geirrøf Orm 6, á fætr sér FH22.
Helga fóstraþi Hagall HHII3. 5 Composita: fóta-hlutr, fót-laug.
2. fóstra, f. (norw. fær. fostra, aschwed. frá, praep.c.dat. (norw. fra, fær. frá,
folstra) 1) Pflegemutter: sg.voc. fQ kant, aschwed. adän. fran, fra; got. alts. ags.
fostra! . . ungo vife andspjQll bera Gþr ahd. fram: A. Kock, Bidrag till svensk
1112; 2) Pflegetochter: sg. nom. fQgr etymologi s. 10 ff.) 1) von, fort von, ent-
álite fóstra Heimes Orp 292; acc. horska 10 fernung od. trennung von etwas bezeich-
Heimes fóstro Grp 31*, framlundaþa fóstro nend, bes. nach verbis der bewegung:
Heimes Grp 39*. farfm frå sunde Hrbl 133A; gengr fet nio
fóstre, m. (fær. fostri, aschwed. fostre) FjQrgynjar hurr nepr frá naf>re Vsp 56*,
1) Pflegevater: sg. nom. Fránmarr . . jarl, þat vas eige årar titt at frá konungdóm
fostri Sigrlinnar HHv 9, fostre minn Hir 15 kváner genge (t dass ein weib die königs-
li2; 2) pflegesohn: sg. nom. Geirrøfr würde aufgab ) Sg 14*; Atle lét rinna
fostri minn er konungr Orm 17; acc. . . jó eyrskaan aptr frá morþe Akv 352;
Agnar fóstra þinn Orm 16. (mey) fås frå vige Yingskorne reiþ Fm
fóstr-man, n. Sklaven die mit den 442; skip Sigmundar skrijþo frå lande Gßr
hindern des herm aufgewachsen sind: 20 II16*; stukko stórar steþr frá lúþre Ort
sg. nom. fóstrman mitt Sg 69*. 21*; ut þú né kvæmer frå åsa sunom
fóta-hlutr, m. die untere hälfte des Ls27*; fjQtorr fastr verþr viþ faranda
korpers (unterleib und beine): sg. nom. hverjan es hana (frymgjQll) hefr frá hliþe
hendr ok haufoþ hné á annan veg, en fóta- Fj 10*; kjósa frá méþrom mQgo Fm 12*,
hlutr fell aptr i staþ Sg 23*. 25 leysa kind frå konom Sd 82; kømr fylker
fót-laug, f. (norw. fot-laug) fuss- fåra nátta, nema .. mey nemer frå mild-
waschung: sg. acc. fm skalt, Hundingr! inge HH 120*; (Geirrøfr) vildi taka
hverjom manne fótlaug geta HHII382. Oþin frå eldinum Grm 54 pr 3, margar
fótr, m. (norw. fot, fær. fótur, aschived. brúþer hann (Hate) lét frå bue tekn ar
foter, adän. fod; got. fotus, alts. afris. 30 HHv 17*; ek vélta þær (myrkriþor) frá
fot, ags. fót, ahd. fuoz) 1) bein: sg.nom. verom ((machte sie durch list ihren
þá's jór ónýtr, ef einn fótr brotnar Hqv männern abspenstig') Hrbl 57; deyja frá
88*, fótr viþ føte gat ens fróþa jQtons svinom Am 58*; dem regierten dativ
sexhQfþaþan sun Vm 33 *, sva kvazk (Erpr) nachfolgend: (þeir fara) heiler hilde frá
veita mundo fulting frændom sem fótr 35 Hqv 1565; mQrg veitk mæte mér gengen
Qf>rom Hm 132, hvat mege fótr føte veita? frå Hym 33 \ út gekk SigvQrþr andspjalle
Hm 13*; dat. féte Vm 33* Hm 13*; frá FH42; hvarf ser óhróþogr andspille
acc. fot nam (Gunnarr) at hrøra Br 13 frá Sg 46 \ hvarfk ein þaþan andspille frá
(Guþrún) skeide fot undan Am 47*; pl. Gþrlllll; (einherjar) riþa vige frá Vm
dat. spretr mér af fótom fjQtorr Hqv 40 41*; handar . . es þér sleit Fenrer frá Ls
149*, støkr þá låss af limom en af fótom 38*, Suttung svikenn hann (Oþenn) lét
fjQtorr Og 105, (visse sér Yélundr) á fótom sumble frá (t beraubte ihn durch trug des
fjQtor of spentan Vkv 13*, fótom sér f>ii metes') Hqv 109*; út þú né kømr órom
þinom . . jQrmonrekr! orpet i eld heitan liQllom frå Vm 7*; visom vilja frå (ohne
Hm 25*; acc. (Yølundr) und fen fjQtors 45 besonnenen plan' Hqv 982; 2) von, von
føtr of lagþe Vkv 24*, und fen fjQtors føtr — aus, den ausgangspunkt einer bewe-
of lagþak Vkv 36*, (Q) bryte føtr ykra gung od. handlung anzeigend: hon (Gerþr)
Am 24 *, føtr . . þina Hm 25*B; 2) fuss: gekk frå skåla fQþur síns til skemmu
sg. dat. konungr drap foeti ok steyptiz Skm 3; kømr . . dreke fljúgande . . neþan
áfram Grm 54 pr 5, þat's får miket ef fni 50 fra NiþafjQllom Vsp 662, fra veom minom
føte drepr Bm241; pl. dat. konungr lét ok vQngom skolo þér æ kQld rQþ koma
.. troþa Svanhildi undir hrossa fótum Ls 51*, komenn være nu,^ ef koma hygþe,
Ghv 9, þann enn hvita badd Svanhildar Sigmundar burr frá solom Óþens HHII492,
287 frá fram 288
fi'á morfe þeira Gunnars kvqmo ór Myrk- Fm 11 üb., frá dauþa Sigorþar Br 20 pr üb.,
heime Akv 452; (Rigr) reis frá borfe Rp frá Borgnýjo ok Odrúno Od üb., fra
192; feir (dvergar) es sótto frá*salar steine Guþmno Ohv üb.; nachgestellt: ørlQgom
aurvanga sjqt til j^rovalla Vsp 14*; reist ykrom skyleþ aldrege segja seggjom frá
hann (Sigurfr) mef Gram frá hQfufsmátt 5] Ls252, austrfQrom þinom skaltu aldrege
biynjuna i gøgnum Sd 8; feir (Granmars segja seggjom frå Ls 602; 6) adverbial
syner) . . frá Svarenshauge . . her k^nnof o steht frá nur Am 34*: áþr þeir frá hyrfe
HH 132*; sagfer, Helge! at Hefenn være (ehe sie fort giengen'.
gófs verfr frá f é r ok gjafa stórra (dass Compositum: i - frá.
er wert wäre gutes von dir %u empfangen' 10 frakka, f . (ags. franca, m.) speer: pl.
HHv 349; dem regierten dativ nach- acc. fi'Qkkor dýja Rp 35*.
folgend: fóro (Þórr ok Týr) . . Ásgarfe frálega, adv. schnell, hurtig: fóro
frá unz til Egels kvQmo Hym 72; gape drjugan dag þann frálega Hym 71A.
f ú grindomfrá! Skm 285; út þú né kømr fram, adv. (norw. fær. aschwed. adän.
órom hellom frá Vm 7*; 3) von, den 15 fram; ags. from) 1) vorwärts (räumlich):
ort angehend, wo eine person ihre heimat gåtter allar, áþr gange fram, umb skoþask
hat oder wohin ein gegenständ gehört: s k y l e i Z ^ i 1 , fram gengr hann (ósnotr maþr)
Sigrúnfrá SevafjQllom HH III 71 411 44"; drjúgt i dul Hqv 7 9*, fóro drjúgom dag fann
(monk kjosa) gollhyrndar kyr frå grams fram Hym 7LR, (Jorr) veiffe MjQllne morf-
bue HHv 42; 4) von, die abstammurig 20 gjQrnom fram Hym 372, fram reiþ Óþenn
oder herkunft einer person bezeichnend: Bdr 3*, (Heimdallr) fór f erfar sinnar ok
(skolom) of jQfra ætter døma, gumna feira fram mef sjóvarstrQndu nQkkorri Rp 2,
es frá goþom kvqmo Hdl 8*, (gumnar) reif konungr af fjallinu fram i landit HHv 5
borner frå jQimonreke Hdl252F, så vas pr 3, fram visa skqp folklif Qndom Fm
viser frå VQlsunge ok Hjørdis frá Hrauf- 25 412, hestrinn vildi eigi fram ganga fyrr en
unge, en Eylime frá Qflingom Hdl 261"*, Sigurfr steig á bak honum Fm 44 pr 7, fram
ero vQlor allar frá Yif olf e, vitkar aller frå lqgo brauter Hm 17 % Grani hleyprfram at
Vilmeiþe, en seiþberendr frá Svarthqffa, eldinum FH22; vom: Geirrøfr var fram
jotnar aller frå Yme komner Hdl 35 i skipi Orm 10; bera fr. herbeibringen:
nachgestellt: f a t (skars) vas brófor frá 30 (vas) fyr jqtna q\ fram boret Þrk 242,
Býleipts komet Hdl 42*; der dat. wird beref hnosser fram Hunkonunga Ohv 6*;
durch die relativpart. vertreten: Skj^ldr draga fr. hervorziehen: dró Ofinn fram
hét sonr Ofins er SkjQldungar eru frá hringinn Andvaranaut Rm 5 pr 4; ganga
komnir Ort 2; 5) von, die person oder fr. hinzugehen: gekk algollen fram . .
sache bezeichnend, von der erzählt oder 35 bera bjórveig syne Hym 8*, fram gengo
gesprochen wird: frá jqtna runom ok allra feir Hym 13*, f å gekk Sif fram Ls 52
gofa seger f u et sannasta (ek kann segja pr 1, gekk Hreif marr fram Rm 5 pr 3,
satt) Vm 42* 43\ (Grimnir) sagfi ekki gengo jarlar alsnotrer fram Opr 121;
fleira frå sér Orm 28, hann (Reginn) sagfi hafa fr. vorbringen: haf f a t fram sjaldau!
Sigurfi frá forellri sinu ok þeim atburþum, 40 Am 37*; koma fr. herankommen: f á
at Ófinn ok Hœnir ok Loki hQfþu komit kømr Hlinar harmr annarr fram, es Of enn
til Andvarafors Um 6, hér er sagt i þessi ferr vif ulf vega Vsp 531; reif a fr. heraus*
kviþu frá dauþa Sigurþar Br 20 pr 1, rücken, überliefern: hann (Andvari) haff i
sagþe mer HQgne frá Sigvarþar SQrom fram reitt gullit Rm 4 pr 2; selj a fr. heraus-
dauþa Ofr 1172; bes. in Überschriften, 45 geben, übergeben: rengfe f æ r (runar)
die den inhalt des nachfolgenden ab- Yinge . . á f r hann fram selde Am 42;
schnitts angeben: frá Hrauþungi konungi setja fr. aufsetzen: fram sette hón (Amma)
Orm üb. A, frå Ægi ok gofum Ls üb., fulla skutla Rp 18 *; standa fr. vortreten:
frá hestum FM^TJ, frá Yœlundi Vkv üb., stattu fram mef an f ú fregn FM1*;
frá Niþaþi konungi Vkv üb. (A), frá Yœlundi 50 2) vorwärts (zeitlich): fram sék lengra
ok Niþaþi Vkv l1 üb., frá HjQrvarþe ok umb ragna røk Vsp 44 * 493 58 *, faer sea
Sigrlinn HHv üb., frá dauþa SinfjQtla Sf üb., nu fram of lengra an Of enn mon ulfe
frá Sigurþi Rm üb. (R), fi á dauþa Eáfnis møta Hdl 45*, fram of sér, fylker! lengra
289 framan fregna 29Ü
Grp 202, mann veitk enge fyr mold ofan fram-leiþa (dd; aschwed. fram-lefm,
þannS fleira se fram an fm, Griper V Grp adän. fram-led^) herbeiführen: part. prt.
222; in Zukunft, später: mon á beinom m. sg. nom. var framleiddr sonargQltr HHv
brinna yþrom fære eyrer f>ás fram komeþ 30 pr 10.
min at . vitja Sg 512; fram vas kvelda 5 f r a m - lundafjr, adj. mutig, kühn : f . sg.
es war spät am abend' Br 12*; halda acc. framlundaþa fóstro Heimes Grp 39*.
fr. fortsetzen: fram heldomþviþau missere f r a m - l y n d r , adj. dass.: m. sg. voc.
Grtlö1; telja fr. der reihe nach auf- framlyndr jqforr! Grp 142.
zählen, herzählen: vil tu, at ek, Valfaþer! framr, adj. (aschwed. framber; ags. from)
vel fram telja fom spjQll fira Vsp 1*H, 10 1) hervorragend, ausgezeichnet: compar.
fram telk lengra Hdl 20*; vita fr. die m. sg. acc. mer fyrmunþo miner brøf>r at
zukunft voraus wissen: (Heimdallr) visse ættak ver Qllom fremra Gþr II32; superl.
2
vel fram sem vaner aþrer ßrk 14 ; 3) auf m. sg.nom. vits ok vápna vant's jQfre at
das eth. gebiet übertragen: hann (Sigurþ) faa þeims skal fremstr meþ firom Sd 36*,
kalla allir menn i fomfræfmin um alla 15 Sigurþr var þó allra framastr Sf 32; acc.
menn fram (hervorragend vor allen hefr hQnom alt illo launat, es fremstan
männern' Sf33. þik finna vilde Br 18*; 2) mutig, kühn:
Composita: f ram - gengenn, fram-leiþa, m. sg.nom,. fræg vQro folkvíg þaus framr
fram - lundaþr, fram-lyndr, fram- gørf)e Hdl 14*; compar. m. sg. nom. får
viss; å-fram, umb-fram. 20 vas fremre sas. fold ryþe Bm 26*; 3) weit
f r a m a n , adv. (norw. aschwed. framan, in der zeit zurückliegend, alt (nur im
fær. framman) von vorn, vom: sá (hvelpr) compar. u. superl.): superl. n. sg•
vas blóþogr of brjóst framan Bdr 3*; segfm þat . . hvat fm fyrst of mant ef>a
fófo (Þórr ok T ý r ) . . dag þann framan (fram fremst of veizt Vm 34*; pl. acc. forn
B) (den ganzen tag von seinem anbruche 25 spjQll fira þaus fremst of man Vsp 1*.
an' Hym 7* (FJ 1,120* u. S. z. si.). fram-viss, adj. (norw. fram-vis) die
f r a m a r r , adv. compar. 1) weiter vor- zukunft kennend: m. sg. nom. (Grípir)
wärts (local): vQpnom sinom skala maþr var allra manna vitrastr ok framviss Grp 2,
velle á fete ganga framarr Hqv 382, segfm rétt emkat ek ráþspakr taleþr ne in heldr
mer þat, Skirner! áþr . . fm stiger fete 30 framviss Grp 21*; f. pl. nom. ero komnar
framarr Skm412, segfm f>at, Elder! svát til konungs, hiisa framvisar tvær Fenja ok
þú einoge fete ganger framarr Ls l2; Menja Grt l2, vit síþan á Sviþjóþo fram-
2) weiter, ferner (temporal): mQlom enn visar tvær i folk stigom Grt 139.
framarr Grt 21* 22*; 3) superl. þann f r á n - e y g r , adj. mit glänzenden augen:
(Atla) hefk allra ætgQfgastan fylke fundet 35 m. sg. voc. enn fráneyge sveinn! Fm 58.
ok framast nekkve (in gewisser beziehung f r á n n , adj. (vgl. norw. fraanen (rot-
an erster stelle' Gþr II 312 (FJ, Ark. wangig') glänzend: m.sg. nom,. naþr fránn
14, 203). Vsp 662, fránn mæker Vkv 19*, (sw.) enn
f r a m e , m. (feer. frami) 1) tüehtigkeit: fráne ormr Skm 27* Fm 30*; voc. (sw.)
sg. gen. mjQk es bráþr sás á brQndom skal 4 0 enn fráneormr! Fm 19*; dat. (sw.) orme
sins of freista frama Hqv 2*, segfm mér, f>eim enom frána Vkv 181; acc. fjQrsega
Gagnráþr! alz f)ú á golfe vill þins of fránan Fm 32*, (sw.) orm enn frána Grp
freista frama Vmll2 132 152 172; acc. 11*, enn fráoa mæke Fml*; pl. nom.
afl gol hann (fjofjrører) Qsom en Qlfom fráner ormar Ghv 17*; f. pl. acc. fránar
frama Hqv 160*; 2) nutzen: sg. acc. 4 5 sjóner Gßr 113*.
mQrgom orf>om mæltak i minn frama i Compositum: frán-eygr.
Suttungs SQlom Hqv 103*. frata (af>; norw. frata; mhd. farzen)
f r a m - g , engenn, part. prt. (fortgegan- furzen: inf. f>ik at brøf>r þinom stóþo
gen', d. i. gestorben, tot: m. sg. nom. blíf) regen, ok munder fm f)á v Freyja!
hvárt estu feigr eþa estu framgengenn? 50 f r a t a Ls 32*.
Skml2*; pl. acc. só NíþhQggr nae fram- fregna (frá; norw. frega, fær. fregna,
gengna Vsp 39* (vgl. vexveg xaTctTE&vrjGiTes aschwed. fräghna, adän. fregne; got.
Od. 11,37). fraihnan, alts. fregnan, ags. frignan)
G e r i n g , Edda -"Wörterbuch. \Q
291 freista frétta 292
4
1) jmd (ehn) nach etw. (ehs od. at eho) skal sins of freista f rama Hqv 2 , veiztu
fragen: inf. fróþr sá þykkesk es fregna hvé freista skal? Hqv 1442, fór þá Óþenn
kann ok segja et sama Hqv 28 % (maþr) at freista orþspeke þess ens alsvinna jQtons
kann fregna at fQ Hqv 334, fregna ok Vm 51, skal freista hvaþarr fleira vite
segja skal fróþra hverr sås vill hei tenn 5 Vm9*, segfm mér, Gagnráþr! alz þú á
horskr Hqv 631, gengo hrímþursar ÜQva golfe vill þins of freista frama Vm li2
2
ráþs at fregna Hqv 108 , gakk (gengk) .. 132 152 172, sende Atle Qro sina of
þess at fregna, hveim enn fróþe sé of- myrkvan viþ min at freista Od 232;
3
reiþe afe Skm 1 2*, þik vilk fregna nnz prs. ind. sg. 2. ÜQ est, Freyja! es freistar
1
alkunna Bdr 81 IO1 12 \ segþu mér þat, 10 min Hdl6 ; pl. 2. hvi freiste^ min?
Fj(?lsviþr! es ek þik fregna mon ok ek Vsp 28*; pl. 3. hitke hann (ósnotr maþr)
vilja vita Fj 71 91 li1 131 151 171 191 veit, hvat hann skal viþ kveþa, ef hans
211 231 251 271 291 311 331 35L 371 freista firar Hqv 264; prt. ind. pl. 3.
1 1
39 41 , skala fremr an svá fregna Gripe (æser) afis kostoþo, alz freistoþo Vsp 72H.
Grp 194; prs. ind. sg. 2. stattu fram 15 freke, m. (der gierige', 1) poet. be-
meþan þú fregn FM 1*; pl. 2. hvers xeichnung des wolfes: sg. nom. festr mon
fregneþ mik? Vsp 285; prt. ind. sg. 1. slitna en freke (d. i. Fenrer) rinna Vsp
(mit suff. pron.) úroghlýra jó frák spj alla 442 492 582; dat. fara fiflmeger meþ
Ghv 1152; sg. 3. frá árlega . . dQglingr freka aller Vsp 51 *; 2) poet. bexeichnung
at því diser suþrénar, ef vilde heim meþ 20 des feuers: sg. acc. (kalla eld) freka jQtnar
hildingom þá nQtt fara HHI171, frá góþ- Alv 263. — Als eigenname des einen
borenn Guþmundr at þvi: hverr's landreke von Óþins wölfen Grm 191, als männl.
sås liþe styrer? HH133frá Grímhildr eigenname Hdl 183.
8
. . hvar værak komen GþrH17 ; pl.3. frekr, adj. (norw. frek, feer. frekur; got.
frQgo frøknan ef fjQr vilde Gotna þjóþann 25 friks in: faihu-friks, ags. free, ahd. freh)
golle kaupa Akv 21*; opt. sg. 1. (mit gierig, begierig: m. sg. nom. freista máttu,
suff.-pron.) lenge huger deildosk, áþr of Vingþórr! alz Jm frekr est, dvergs at
frægak folkvQrþ at gram Gßr II 62; part. reyna dug Alv 8a1 (S. s. 152 anm.); dat.
prt. m. sg. nom. margr þá fróþr þykkesk, es mér fangs vQn at frekom ulfe Bm 134.
ef hann fregenn esat Hqv 30*; 2) er- 30 Compositum: át-frekr.
fragen; von etiv. (eht) hören, etw, er- fremja (framþa; norw. fær. fremja,
fahren: prs. ind. sg. 3. hann (Þórr) sjaldan aschwed. främia, adän. fremje; alts. frem-
2
sitr es slikt of fregn Vsp 26 ; opt.pl. 1. mian, ags. ahd. fremman, afris. frema)
oomk ek aldrege, þót vér ógn fregnem ausführen, verrichten, ausüben: inf. (Jarl
4
Am 13 ; prt. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) 35 nam) sund at fremja Bþ35G, fyr kveþk
þá frák senno sliþrfenglegsta Ghv 1 ; mér minna at fremja leik þenna Am 60*.
sg. 3. þat frå Odrun .. at sú mær hafþe fremr, adv. compar. (got. framis)
x
miklar sotter 0d2 ; pl.l. nú hefr enn 1) später: hykk at þér fremr myne (tunga)
auket þats áþan frQgom Am 816; opt. pl. 1. ógótt of gala Ls 311, fremr vas þat hQlfo
kvamtat af þinge es vér þat frægem, at þú 40 Hm24; 2) weiter, mehr: skala fremr
SQk søtter Am951; part. prt. n. sg. acc. an svá fregna Gripe Grp 194.
gamalla øxna nQfn hefk gQrla freget FM 11*. frest, n. (norw. fær. adän. frest, aschwed.
freista (aþ; norw. freista, fær. froysta, fräst; ags. fierst, fyrst, ahd. frist) frist:
aschwed. fresta, adän. freste; vgl. got. sg. dat. Alfr hét konungr . . er Helga
fraisan, fraistubni, alts. fréson, ags. frá- 45 hafþi VQII haslaþan á Sigarsvelli Á þriggja
sian, ahd. freison) 1) etw. (ehs) versuchen : nátta fresti HHv 34 pr 5.
inf. (vér knQttom) margs at freista Hrbl 40, frétt, f. (aschwed. frät) kunde dúrch
freista máttu, Vingþórr! .. dvergs at reyna hörensagen: sg. acc. auþrans þess mono
dug Alv 8a2 (S. s. 152 anm.); prt. ind. of aldr hafa frétt eina firar Fj 324. c
sg. 1. (mit suff. pron.) fjQlþ ek freistaþak 50 frétta (tt; norw. fretta, fær. frætta, dän.
Vm 5144146í 481 501 52154í; 2) etiv. fritte) 1) fragen nach etw. (at eho): prt.
(ehs) erproben, jmd (ehs) auf die probe - ind. sg. 3. hón (Grimhildr) frette at ^því,
stellen: inf. mjQk es bráþr sás á brQndom hverr fara vilde vigg at SQþla Gßr II19 *,
293 freyja fróf>r 294
frette Atle, hvert farner være sveinar þeir (Svarangs syner) mik fyrre friþar at
hans leika Am 743; pl. 3. (sveinar) frétto biþja Hrbl 88; acc. elle gefr hQnom
hvat skylde Am 725; 2) von etiv. (eht) (ósnjQllom maune) enge friþ, þót hQnom
hören, etiu. erfahren: inf. ått slikt at geirar gefe Hqv 16gefat þínom fiQndom
fretta Am. 764; part. prt. n. sg. acc. frétt 5 frif>! Hqv 1266, þér es sømra sverþ at
hefr Qld ófQ f>ás endr of gørjo segger rjóþa an friþ gefa fiQndom fnnom HHv
samkundo zahlreiche leute haben von der 344, sleit Fróþa frijþ fianda á mille HH
Zusammenkunft gehört die ..' Aml1. I133, Augustus keisari lagþi friþ of heim
f- ( f æ r • frugv; ahd. frourøa, allan Grt 7, kalla menn þat Fróþa friþ
afris. frowa; vgl. got. frauja (herr') 10 Grt 10, (Fróþi) baþ þær (amháttir) mala
herrin, in: hus-freyja. — .áZs name gull ok friþ ok sælu Grt 22.
einer astn Ak 31 u. ö. Composita: friþ-drjúgr; ó-friþr.
freyþa (dd; norw. frøyda, vgl. fær. 2. fríþr, adj. (norw. frid, fær. fríður,
froyÖur, m., aschived. frödha, eschäum') aschived. friþer) trefflich, gut, schön:
schäumen: prt. ind. sg. 3. freyddi sveitinn 15 m. sg. nom. tóko þeir (Gjúkungar) fórner
ór hjartanu Fm 31 pr 2. es þeim fríþr (Atle) sende Am 53; pl. gen.
fría (aþ; norw. aschwed. fria, adän. fær fått af mér fríþra kosta Hdl 472;
fri; got. frijon, ags. fréon) 1) lieben: f . sg.nom. (sw.) en fríþa frilla Hym 31*;
prs. ind. pl. 3. hann (Loka) fjQrg Q11 fria compar. m. sg. acc. fríþra vilk dauþa fara
Lsl94R; 2) liebkosen: inf. kvQn fria 20 í ljos annat Am 824; f. sg. acc. fljott
sina 3) schmeicheln, sich liebens- "mynder þú fríþre segja mina æve, ef
würdig machen: prs. ind. sg. 3. sá fær es mætter þat Grp 52s.
friar Hqv 914. frjósa (fraus; norw. frjosa, aschwed.
frie, w. (?) geliebter; sg.nom. es minn frysa, adän. fryse, vgl. fær. frosin (ge-
frie mQrgo sinne gløggr viþ gesteHym.9 3 . 25 froren, erfroren'; ags. fréosan, ahd.
frilla, f . (älter friþla; norw. fær. frilla, friosan; vgl. got. frius) frieren: part.prt.
aschwed. friþla, frilla, adän. fridle, frille) m. sg.nom. vas karis es kvam kinnskógr
geliebte, beischläferin: sg. nom. frilla frørenn Hym 104.
kvaþ Hym 11 üb., en fríþa frilla Hym 311, frost, n. (norw. fær. aschwed. adän.
Herkja hét ambótt Atla, hon hafþi verit 30 frost; alts. ahd. frost, ags. afris. forst)
frilla hans Gßr III 1. frost, kälte: sg.nom. þann (galdr) gelk
friþ-drjúgr, adj. friedevoll, friedlich: þér enn sjaunda, ef þik søkja kømr frost
f. sg. gen. (lopt ok l<?gr) lé þér æ friþ- á fjalle hQ Gg 122.
drjúgrar farar Gg li4. fróþ-geþjaþr, adj. klug, verständig:
friþell, m. (ahd. hixiåil) geliebter, buhle: 35 f pl nom. hverjar 'o þær meyjar es líþa
sg. nom. Yilmundr hét sa er var friþill mar yfer fróþgeþjaþar fara? Vm 484.
hennar (Borgnýjar) Od2; gen. (Bqþvildr) fróþ-hugaþr, adj. dass.: m. sg. voc.
tregþe fQr friþels Vkv 313. fogl f róþhugaþr! HHv 22.
1. friþr, m. (norw. adän. frid, fred, fær. fróþlegr, adj. nach art eines verstän-
friöur, aschwed. friþer; alts. frithu, ags. 40 digen: n. sg. acc. (adv.) mælte Míms
friðu, afris. fretho, ahd. fridu, tgl. got. hQfoþ . . fróþlekt et fyrsta orþ Sd 144.
ga-friþon, Friþa-reiks) 1) freundschaft, fróþr, adj. (norw. frod, fær. fróöur,
liebe: sg. nom. elde heitare brinnr meþ aschwed. froþer; got. froþs, alts. ags.
illom vinom friþr fimm daga Hqv 512, afris. frod, ahd. fruot) klug, verständig,
svá's friþr kvenna þeira es flått hyggja, 45 weise: m. sg. nom. fróþr sá þykkesk es
sem ake jó óbryddom á ise hqlðm Hqv fregna kann ok segja et sama Hqv 28*,
89l; acc. (eple ellifo) monk þér, Gerþr! margr þá fróþr þykkesk, ef hann fregenn
gefa, friþ at kaupa, at þúþór Frey kveþer esat Hqv 303, fróþr þykkesk sás flótta
óleiþastan lifa Skm 193; 2) friede: sg. tekr gestr at gest hæþenn Hqv 31*, namk
nom., þykkjomka friþr i farar brodde HH 50 frævask ok fróþr vesa Hqv 141 *, hitt
II223, þá lagþiz Fróþa friþr Grt 28, (mit viljak fyrst vita, ef |m fróþr sér Vm63,
suff. art.) var honum (Fróþa) kendr friþrinn fróþr estu nu, gestr! Vm 19*, (sw.) så enn
um alla danska tungu Ort 9; gen. urþo fróþe jQtonn Vm 353, enn fróþe . . afe
10*
295 frum- frékn 296
8 3
Skml 2 ; voc. (sw.) enn fróþe j9tonn! frænde, m. (norw. adän. frænde, fær.
Vm20* 30*; gen. (sw.) ens fróþa Fjalars frændi, aschwed. frænde; got. fr ij onds,
Hqv 142, ens fróþa jQtons Vm333; dat. alts. afris. friund, ags. fréond, ahd. friunt)
fås es fróþom vant Hqv 1062; acc. segþu verwandter: sg. nom. vas Jjaze þeira
þat . . alz þik fróþan kveþa Vm 261 28% 5 (Gymes ok Aurboþo) frænde Hdl 323;
ek á fróþan sefa Fj 4% segjju mér þat, pl. nom. deyja frændr Hqv 761 77% hvar's
Fáfner! alz þik fróþan kveþa ok yel mart nú SigvQrþr seggja dróttenn, es frændr
vita Fm 121 141; pl. gen. eyrom hlýþer miner fyrre ríþa? Br 64; gen. seomk,
en augom skoþar: svá nýsesk fróþra hverr fylker! frænda reiþe HH II 153; dat.
fyrer Hqv 7% fregna ok segja skal fróþra 10 sumr es af sunom sæll, sumr af frændom
i
hverr sås vill heitenn horskr Hqv 63 ; Hqv 69% (hefr) firþan mik frændom Am
f. sg.nom. fQ kant, fóstra! þót fró]) seer, 523, (emk orþen) fallen at frændom sem
ungo vife andspjQll bera Gþr 111'% fróþ fura at kviste Hm 42, (Erpr) kvazk veita
.. Guþrun Am 983; n. pl. acc. fróþ regen mundo fulting frændom sem fótr Q þ r o m
Vm26*; compar. m. sg. nom-, Hár segir 15 Hm 132; acc. skylt's at veita, svát skate
at hann (Gylfi) komi eigi heill ut, ef hann enn unge f Q þ o r l e i f þ hafe ept frændr sina
er fróþari FM12. Hdl 9% drápu hvárir (Hundingr ok Sig-
Composita: f róþ - geþj aþr, fróþ - hugaþr; mun dr) annarra fræn d r HH II7, h afþe
marg-fróþr, ó-fróþr. Helge hrædda g Q r v a fiandr sina alla ok
frum-, prae fix (norw. frum-; got. 20 frændr þeira RR II362, þat ræjþk þér ..
fmma- in: fruma-baúr) in: frum-ungr, at þú vi{) frændr þina vammalaust veser
frum-verr. Sd22% vesa þóttomk full ilz hugar at
frum-ungr, adj. in der ersten jugend frændr dauþa Gßr II38*.
stehend, blutjung: m.sg.acc. mQg frum- fraés, f. (vgl. nonv. fræsa, aschwed.
ungan (SigvQiþ) Sg 6*; f. sg. voc. (sw.) 25 fräsa (%ischen') gexisch: sg. acc. enn
brúþr frumunga! (Guþrún) Sg 25*; acc. fráne ormr! fm gørf)er fræs milda
mey frumunga (Brynhilde) Sg 45. Fm 19\
frum-vérr, m. der erste gemahl: sg. frsévask (af); norw. frævast; vgl. got.
dat. sømre være syster ykkor. frum ver fraiw (samen') wachsen, gedeihen: inf.
2
sinom at fylgja dauþom Sg 60 . 30 namk frævask ok fróþr vesa ok vaxa ok
frýja (þ; norw. frya, fær. frýggja) jmd vel hafask Hqv 1411.
(ehm) etw. (ehs) absprechen:prs. ind.sg.3. frøkn, adj. (norw. frøken, fær. frøknur,
(mit suffig. negat.) frýra þér man erklärt aschwed. frökin; alts. frokni, frékni, ags.
dich nicht für feig Sg 331; prt. opt. sg. 2. frécne, ahd. fruachan in eigennamen)
fee ok fjQrve réþe sá enn fråne ormr, 35 kühn, beherzt, mutig (KG, Efterl. skr.
nem a þú frýþer mór hvats hugar Fm 30*. I, 200): m.sg. nom. m Q g r .. frøkn (Yíþarr)
frségr, adj. (norw. fræg, fær. frægur, Grm 17*, svá skal frøkn verjask fiQndQm
aschwed. frägher; vgl. alts. gi-frågi, ags. sinom, sem HQgne varþe hendr . . Akv
ge-frægQ) bekannt, berühmt: m. sg.nom. 20% frøkn hringdrife (Gunnarr) Akv 34G;
så (Glasir) er viþr frægr mef> gufmm ok. 40 gen. (sw.) HQgna ens frékna Akv 248
mQnnumi^M 7 8 ; estat, HjQrvarJ)r! heilráþr 262; acc. hvat hefr SigvQrþr til saka
konungr . . þót frægr seer HHv 10% ræser unnet, es fréknan vill fjQrve næma? Br 1% -
. . frægr of l Q n d Q11 af lofe sino Bm 14*Np; fréknan gram (SigvQrþ) Br 10*, frQgo
dat. (sw.) enom frægja syne BQlþorns Hqv frøknan (Gunnar), ef fjQr vilde Got na
1401; acc. gør{)er þik frægjan ((berüch- 45 þjóþann golle kaupa Akv 213; pl. nom.
tigt') at firenverkom RE 1435; n.sg. milder frøkner menn bazt lifa Hqv 48%
nom. Guþrún . . hefndi brœþra sinna svá fetom leto frékner (Gjukungar) of fjQ11 át
sem frægt er orfut Akv 2; pl. nom. fræg f>yrja mare Akv 13% fóro . . sendemenn
VQro folkvig þaus framr (Halfdanr) gørf)e Atla f j Q r f ) Lima yfer þars frøkner (Gjuk-
Hdll43; superl. m. sg. acc. (norner) bQþo 50 ungar) bjoggo Am 4*; dat. þá hann f>at
fylke frægstan verþa HHI23; n.sg. fif>r es mef) frøknom kømr, at enge es
nom. hvat's frægst á foldo? 0d41. einna hvatastr Eqv 64*.
Compositum: vij)-frægr. Composita: bQþ-frøkn, eljon-frøkn.
297 frøknla full-true 298
frøknla, adv. nach art eines tap f em: alts. ags. afris. ful, ahd. fol) 1) voll:
frøknla láteþ HHv 12* (frøknlega R). m. sg. nom. fullr es (bjórr) Ijóþa ok líkn-
fr0þa (dd; ahd. fruoten) klug machen, stafa Sd 5 S' dat. tak viþ hrímkalke
unterrichten: inf. ek mon fráþa folk- fullom forns mjaþar Skm 382 Ls 532;
djarfan gram Rml4*EF. 5 pl. acc. fram sette hon (Amma) fulla skutla
fr0þe, n. (fær. frø0i (gedieht', aschwed. Rß 183; f sg.nom.. er munnlaugin var
frydhe; vgl. got. frodei, f., ahd. fruoti) full, bar hon (Sigyn) út eitrit Ls 65 pr 6,
kenntnis, kunde: pl. nom. numen ero vesa þóttomk full ilz hugar at frændr
frøf>e Orp 181; gen. fjQlþ veit fréþa Vsp dauþa Oßr II38*; pl. acc. fullar grindr
443 493 583. 10 sák fyr Fitjungs sunom HQV 75*; n. sg.
Compositum: forn-fróþe. acc. Agnarr gekk at Grimni ok gaf honum
fugl, m. s. fogl. horn fult at drekka Orm 33, hon (Borg-
1. full, n. der gefüllte becher: sg. acc. hildr) tók eitr mikit horn fult ok bar
full skal signa ok viþ fáre sea ok verpa SinfjQtla Sf 8, hon (Brynhildr) tók horn
lauke i lQg Sd 7h, férþe mér Grimhildr 15 fult mjaþar ok gaf honum (Sigurði) minnis-
full at drekka svalt ok sárlekt Oßr veig Sd 1 pr 2; pl. acc. sjau / eigom vit
II22 *. salhús sverþa full hverjo Akv 71; 2) voll-
Compositum: bragar-full. xählig: m. pl. acc. á f) vi þinge es þjóþer
2. füll, adj. (norw. aschwed. adän. ful, skolo i fulla dóma fara Sd 116 (s. dómr, 3).
fær. fulur; got. fills, ags. ahd. ful) faul, 20 Composita: full - drukkenn, full-fast-
stinkend: f. sg. acc. leiddo þámey (Herkjo) lega, full-gQrva, full-gødr, full-
i mýre fúla Gßr III 10*. hyggja, full-illa, full-kvæne, full-
full - drukkenn, part.prt. vollgetrunken, malenn, full - mikell, full - ráþa, full -
genug getrunken: n. sg. nom. fór þar fjQlþ rýnenn, full-rød r, full-spakr, full-
horna unz þótte fulldrukket Am 82. 25 staþenn, full-steikþr, ful-ting (ful-
fúllegr, adj. garstig, hässlich: n.sg. tingja), full-true, full-týja, full-
nom. fullegt andlit Rß 83. vegenn; bqlva-fullr, geiska - fullr,
f u l l - f a s t l e g a , adv. in sehr bindender hróþr-fullr, hug-fullr, sorg-fullr,
weise: it monoþ alla eiþa vinna fullfastlega sorga - fullr, vamma - fullr.
Grp 312. 30 full - ráþa, adj. indecl. festentschlossen:
full - gqrva, adv. ganz genau: þege ]bú, m. pl. nom. fyrr v<?rom fullráþa at firra
Freyja! þik kannk fullgQrva Ls30l. yþr life Am 402
f u l l - g ø d r , part. prt. reich begabt, f u l l - r ý n e n n , adj. vollständig vertraut
reich ausgestattet mit etw. (eho): f . sg. mit den runen: m. sg. nom. fár es full-
nom. fullgédd fee Sg 34*. 35 rýnenn Am 112.
full - hyggja (hugþa) lieben: prt. ind. full - rødr, part.prt. %u ende gesprochen:
sg.l. (mit suffig. pron) umb Svanhilde n. sg.nom. fullrótt's of þetta Akv 461.
SQto |)ýjar es barna minna bazt fullhugþak f u l l - s p a k r , adj. genügend klug: m. sg.
Ghv 152. nom. vastat, Fróþe! fullspakr of þik . . es
f u l l - i l l a , adv. schlimm genug: fått es 40 man keypter Ort 8
fullilla faret viþ gram slikan Am 8 1 f u l l -sta]) enn, part. prt. (norw. full-
full-kvæne, adj. wer ein gutes weib staden) lange genug gestanden: n.sg. acc.
hat, wolbeweibt: m. sg. nom. fullkvæne hafa fullstaþet fljóþ at meldre Ort 24*.
þá fylker være, ef meintregar mér angraþet full-steikþr, part. prt. gar gebraten:
Orp 343. 45 n. sg. nom. hann (Sigurþr) hugþi at (hjai*tat)
ÍJÚl-mvlmn,part.prt.genug gemahlen: fullsteikt væri Fm 31 pr 2, (Sigurþr)
n. sg.nom. mona hQndom hvilþ vel gefa, skynjaþi hvárt (hjartat) fullsteikt væri
áþr fullmalet Froþa þykke Grt 17*. Fm 31 pr 3.
f u l l - m i k e l l , adj. sehr gross: m. sg. f u l l - t r ú e , m. (vgl. norw. full-tru, adj.)
nom. þótte hQrom Hrungnes spjalla verþr 50 treuer freund, vertrauter: sg. nom. f>á
2
Hlórriþa vel fullmikell Hym 16 . vélte (SigvQrþr) mik, es vesa skylde allra
f u l l r , adj. (norw. full, fær. fullur, eiþa einn fulltrue ((treu in bexug auf
aschwed. fulder, adän. fuld; got. fulls, alle eide') Br 2*; acc. nam hann (Gunnarr)
299 full-tøa fylgja 300
ser HQgna heita at rúnom, þar åtte hann ankündigt: sg. acc. forþomka furþo (so
alz fulltrua Sg 16 \ Th. Hjebnqvist, Ark. 11,110 f gr, fQr þó R)
full - týja (J>) ausreichende hilfe ge- (ich kann dem durch ein Vorzeichen an-
währen: prt. ind.pl. 3. hendr mér full- gekündigten tode nicht entgehen' Am 26*.
týþo Fm 61. 5 fúss, adj. {norw. aschwed. adän. fus,
full - vegenn, part. prt. genug gelcämpft: fœr. fúsur; alts. ags. füs, ahd. funs)
n. sg.nom. fyrr vas fullveget Am 49*; willig, bereit, entschlossen: m. sg.nom.
acc. hefr fullveget Sg 3 3 k o s t e r 'o betre heidr an at kløkkva sé
ful-ting, n. hilfe: sg. acc. svá kvazk hveims fúss es fara Skm 132; pl. nom.
(Erpr) veita mundo fulting frændom sem 10 létosk þeir (Gjukungar) fuser aller upp
fótr Qþrom Hm 132. risa Am271.
fultingja (gþ) helfen, nützen (ehm): Composita: gunnar-fúss, hel-fúss,
inf. hvé mon jarpskamr okr fultingja? hróþr-fúss, hvar-fúss, óþ-fúss.
Hm 12*. 1. fylgja, f . (norw. fylgja, aschwed,
fåna (aþ) faulen, vermodern: prs. ind. 15 fylghia in: hem-fylghia, adän. følgje)
sg. 3. (askr Yggdrasels) á hliþo fúnar 1) begleitung: sg. gen. reiþ á varge . .
Qrm 353. fljóþ eitt es hann (Heþen) fylgjo beidde
fundr, m. (norw. aschwed. adän. fund, HHv 352; acc. dyggva fylgjo hykk ens
feer. fundur; mhd. f unt) begegnung, zu- døkkva vesa at hrottameiþe hrafnsi?m20 3 ;
sammentreff en: sg. nom. sjå mon i heime 20 2) gefolge: sg. acc. hQfþom á skriptom . .
hinztr fundr vesa HHv 402; dat. nú 'mk hjQrdrótt, hjalmdrótt, hilmes fylgjo Opr
svá fegen funde okrom sem átfreker II162; 3) schutzgeist eines menschen
Oþens haukar es val vito RHII421; (dessen erscheinen den bevorstehenden
acc. Sif á hór heima, hans mondu fund tod ankündigte): pl. nom. hann (Helga)
vilja Hrbl 122, hér's maþr úte . . sá vill, 25 grunaþi um feigþ sina, ok þat at fylgjur
fylker! fund þinn hafa Orp 4*. hans hQfþu vitjat Heþins HHv 34 pr 2.
fune, m. (vgl. got. fon, funins, n.) feuer: 2. fylgja (gþ; norw. fær. fylgja, aschwed.
sg.nom. fune kveykesk af funa Hqv 572, fylghia, adän. følje; ags. fylgian, afris.
eldr heiter meþ niQnnom, en meþ Qsom fulgja, vgl. alts. folgon, ahd. folgen, folgon)
fune Alv 261; voc. gQngomk firr, fune! 30 folgen, nachfolgen, begleiten (ehm, eho):
Orm l '2; dat. fune kveykesk af funa inf. fylgja skal kveþjo koss Fj 482, hvat
Hqv 572, Ullar hylle hefr ok allra goþa lætr fylgja Helga nafne, brúþr bjart-
hverrs tekr fyrstr á funa Orm 422; acc. litoj)! HHv 71, þar mon fláræþe fylgja
funa kynda HHII382, halt Fáfnes hjarta annat Orp 38*, sømre være syster ykkor
viþ funa Fm 312, (SigvQrþr) Fáfnes hjarta 35 frümver sinom at fylgja dauþom Sg 602;
vif> funa steiker Fm 322. prs. ind. sg. 3. |>at fylger ljóþa lokom Hqv
fura, f . (norw. fura, furu, schwed. furu, 163*, SkQll heiter ulfr es fylger eno skir-
adän. fur; ags. furh, ahd. forha, foraha) leita goþe til ísarnviþar Orm 39\ fylger
f Öhre: sg.nom. allþurr fura Vkv 11*R, hQnom (Tý) Hróþrs andskote Hym 11*,
(emk orþen) fallen at frændom sem fura 40 hof monk kjosa .. ef hQnom Sigrlinn sefr
at kviste Hm42. á arme ok ónauþog jQfre fylger HHv 4*,
fúrr, m. (norw. adän. fyr; alts. afris. hrynjahQnom á hælþeyge hlunnblik hallar
ahd. fiur, ags. f f f ) feuer (KO, Efterl. skr. . . ef hQnom fylger ferþ min heþan Sg
1,114; 11,34): sg.nom. år brann hrise 68*; pl. 3. hQnom fylgja fimm ambótter
allþurro fúrr Vkv 11*; acc. hvi þú einn 4 5 Sg 691; opt. sg.3. esat maþr svá góþr,
of kvamt eikenn fur yfer? Skm 17*, at galle né fylge (dass kein fehler (ihm) :
ek einn of kvamk eikenn fúr yfer anhafte' Hqv 132*; prt. ind. sg. 1. (mit
Sk?n 18 *. suffig. pron.) vask á Yallande ok vigom
furþa, f . (norw. furda) 1) ivunder: sg. fylgþak (gieng kämpfen nach', tsuchte
gen. in adv. bedeutung, überaus, sehr: 50 kämpfe auf' Hrbl 70, fylgþak þér á fjQr-
Helgi ok Sváva . . unnuz furþu mikit gynjo, sem vit bréþrom tveim of bornar
HHv 30 pr3; 2) Vorzeichen, omen, bes. værem Od 10*; sg. 3. varþ þá skrækr
ein solches das jmd den baldigen tod mikill ok fylgþi brestr FM 619, Orkning
301 fylgþ fyr 302
þann héto es þeim (Gjúkungom) enn fylgþe verja HHv 42*, (norner) bQþo fylke (Helga)
Am 282, fylgþe saþr slíko (hierbei zeigte frægstan verþa HHI2*, verþr at skiljask
sich volle aufrichtig keit' Am 44*, fylgþe Sigorþr viþ fylke (Gripe) Grp 242, v ildn
oss herr manna Am 87*, sú náttúra fylgþi okr fylke (SigvQrþ) til fear véla Sg 16*,
kvernunum ((diese eigenschaft hatte die 5 þann (Atla) hefk allra ætgqfgastan fylke
mühW), at þat mólz á er sá mælti fyrir fandet Gpr HSV.
er mól Grt 18; pl. 1. fórom af lande, fylkja (kþ; aschwed. fylkia) in schlacht-
fylgþom Sigverþe Am 922. Ordnung aufstellen: inf: þeir sigr hafa es
fyigþ, f . (norw. fylgd, feer. fylgd in; sea kunno .. eþa hamalt fylkja Bm 23*.
fylgdar - sveinur, aschwed. fylghþ; ahd. lo fylla (ld; norw. feer. aschwed. fylla,
folgida) begleitung: sg. acc. (trollkona) adän. falde, fylde; got. alts. ahd. fulljan,
bauþ fylgþ sina Heþni HHv 30 pr 8. ags. fyllan, afris. fullia) füllen, anfüllen
fylker, m. ordner des heeres, fürst (eht ehs od. meþ eho): inf. skapker fylla
(KG, Efterl. skr. I, 213): sg. nom. sá sésk hón (Heiþrún) skal ens skira mjaþar Grm
fylker (Hróþmarr) fæst at life HHv 11*, 15 25*, fylla otrbelginn meþ gulli Bm 16;
fylker þér truer es þik i fQgrom lætr beits prt. ind. sg. 3. fann Sigurþr stórmikit gull
stafne bua HHv 143, skamt lét vise vigs ok fyldi þar tvær kistur Fm 44 pr 4;
at biþa, f>ás fylker (Helge) vas fim tån part. prt. f. sg.nom. opt gengr (Brynhildr)
vetra HHI IO2, kømr fylker (HQþbrodr) innan ilz of fyld, isa ok j<?kla, aptan
fåra nátta .. nema hQnom viser valstefno 20 hverjan Sg 81; fyllask sich füllen, sich
til HH 120*, hverr es fylker sås flota mästen (eho): prs. ind. sg. 3. (ulfr) fyllesk
styrer? HHII 16 pr 9, fullkvæne þá fylker fjQrve feigra manna Vsp 41*.
(der sprechende Sigvqrpr selbst) være, ef fyr (fyrer) (nomv. før, fy', fø, fær. fyri,
meintregar mér angraþet Grp 34*; voc. aschwed. for, fyr, för, adän. for; got.
fått mant, fylker (SinfjQtle)! fornra spjalla, 25 faúr, alts. ahd. fora, furi, ags. for, fore,
es Qþlingom ósQnno bregþr HH 137*, afris. fori, fore, for) praep. c. dat. und
seomk, fylker (Helge)! frænda reife HH acc. (fyr, älter im, ist ursprungi, allein
II 153, vilk þer i faþme, fylker (Helge)! als praepos. verwendet worden, während
sofna, sem lofJunge lifnom myndak HH die längere form fyrer ausschliesslich
II46*, hér's maþr ute ókuþr komenn .. 30 als postpos. u. adverb, gebraucht ward;
så vill, fylker (Griper)! fund þínn hafa doch wird die auch von der metrik be-
Grp 4*, fyrst mont, fylker (SigvQrþr)! stätigte Und in unserer ausgabe durch-
fQþor of hefna Grp 9*, fram of sér, fylker geführte regel von den hss. nicht mehr
(Griper)! lengra Grp 202; gen. (kjósat) strenge befolgt. Ebenso ist das verhält-
enar fQgro fylkes(HjQrvarþs) bi'ú^evHHv32, 35 nis zwischen ept und epter, of und yfer,
sefr á fjalle fylkes dotter (Brynhildr) Grp und und under; vgl. Sievers, Beitr. 5,
151, þá ena fQgro fylkes dóttor (Brynhilde) 479 ff.; KG, Efterl. skr. II, 45 fg.).
Grp 30*, heitr fljotla fyr fylkes móþor I. c.dat. 1) vor, in localem sinne, auf
(Grimhilde) Grp 35*, (Guþrún vas) harþ- die frage wo?: geyr (nu) Garmr mjQk fyr
hugoþ of hrør fylkes (Sigvarþar) Gpr 15* 40 Gnipahelle Vsp 44* 49* 58*, stynja dvergar
10*, varaþe (GollrQnd) at hylja of hrør fyr steindurom Vsp 48*, úte vas dauþr
fylkes (Sigvarþar) Gßr 111*, (Gudrun sá) fyr durom Hqv 70*, (Ijóþ) es gól Pjofrører
fránar sjóner fylkes (Sigvarþar) liþnar dvergr fyr Dellings durom Hqv 1602,
Gßr 113*, vildak fylkes (Gunnars) fjQrve (YaJgrind) stendr velle á heilQg fyr helgom
bjarga Od 292, fár treystesk þar fylkes 45 durom Grm 222, (hundar) bundnir fyr skiþ-
(Gunnars) rekka eld at riþa né yfer stiga garþs \ú\^\Skml0pr2, skQr vas fyr enne Bp
FH210; dat. hvat mon snót at heidr viþ 15*, Horn ok Ruþr (zwei flüsse) .. þverre
Sigorþ mæla es at farnaþe fylke (d. h. mér) æ fyr þér Og 8*, standet þér mein fyr
verþe? Orp 16*; acc. biþ (SVQVO) bráþ- munom (kein hindernis stehe vor deiner
lega búna verþa, ef vill finna fylke (den 50 liebe, stelle sich deiner liebe entgegen'
Sprecher Helge selbst) kvikvan HHv 36*, Gg 152, hvat's þat fiagþa es stendr fyr
mælt hafþak þat: . . myndega losteg at forgQrþom (forgarþe)?^) 1* 3*, fyrir durum
liþenn fylke (Helga) jQfor ókunnan arme Valhallar stendr lundr sá er Glasir er
303 fyr fyr 304
kallaþr FM 73Wr, Glaser stendr . . fyr optarr umb faþmask fyr Qþlingom Akv 43%
Sigtýs SQlom FM 7% (hólm) er þar var (Hniflungr) gat fyr Guþrúno, at være
fyr landi Vkv 18 pr 2, fm vast, håla! fyr grim mr Atla Am 83*; 6) vor (nach
hildings skipom HHv 18% móþer min lå verbis des schütxens und fliehens): monk
fyr mildings skipom HHv 19% liggja i ß forfja fjQrve mino fyr slikom sem fm est
grindom fyr Gnipalunde brimdýr blásvQrt Hrbl 27, Fránmarr jarl haffu . . varit f>ær
HHI52% hann (Sigurþr) hitti mann at (Sigrlinn ok AIQÍU) fyr hernum mef) fjQl-
máli úti fyr hQllinni Orp 4, norna dom kyngi HHv 5 pr 9, vill dyljask dQglingr
þú mont fyr nesjom ha,f& Fm il1, (skilde) fyr mér HHII12*, hafþe Helge hrædda
þeims stendr fyr skinanda goþe Sd 15% 10 gQrva fiandr sina . . sem fyr ulfe óþar
fm værer þess verþost kvenna, at fyr rynne geitr af fjalle HHII36% fyr f)ér
augom þér Atla hjøggem Sg 322, inn kvam einom monk ut ganga Ls 643; sér vætr
andspille hvat úte drýgþo hvater fyr hQllo fyr f)vi (niem,and kann das verhindern'
Am 432, engi maþr grandaþi Qþrum, J>ótt Grp 39* (vgl. jedoch Edxardi, Germ. 23,
hann hitti fyrir sér fQfmrbana ef>a brófmr- 15 331 anm.); 7) durch (urheber, mittel
bana lausan eþa bundinn Ort 11, eldr oder werkxeug bezeichnend): hnígra sá
sloknaþe fyr Qþlinge, loge allr lægþesk hair fyr hjQrom Hqv 158% fyr þessorn
f y r lofgjQrnom FH213'1*; f. hQndom {vor eggjom hnígr sá enn aldne jQtonn Skm
den bänden', d. h. in naher aussieht: 253, varf) fyr Helga Hundingr konungr
hvat á sýnt SigVQrþr sér fyr hQndom? 20 hniga at velle HHH9% Sigmundr konungr
Orp 26% mein's fyr hQndom Orp 361; fell i orrostu fyr Hundings sonum Sf28;
(Sigurþr) lét reka ullarlagþ fyr straumi 8) wegen, aus, in folge von: hvárke
(stromabwärts' Bm 14 pr 5; auf die fm f)á þorþer fyr hræzlo f)inne fisa né
frage wohin: seg þat . . at sé Ylfingar hnjósa Hrbl 79, sundr stQkk sula fyr sjon
austan komner gunnargj arner fyr Gnipa- 25 jQtons Hym 123j m o n f y r reif>e rik brúþr
lunde HHI35% kalke sék fyr kneom vif) þik né af oftrega allvell skipa Grp
hrundet Hym 332A, (GolliQnd) vatt venge 49% måt sigrdrifa svefne bregþa . . fyr
fyr vifs kneom OþrI122; 2) vor, an skQpom norna Fm 44% Sigurþr duljþi nafns
jmd vorbei (ohne mit ihm in berührung sins fyr f)vi, at þat var trua feira i
%u kommen): segfm f>at . . hvé ek at 30 forneskju, at orf) feigs manns mætti mikit
andspille komomk ens unga mans fyr Fml prl, fyrir f)vi at Fróþi var allra
greyjoni Gymes Skm 11% ilt's fyr heill at konunga rikastr á norþrlQndum, f>á var
hrapa (am glücke vorbei zu eilen'(?) honum ken dr Eriþrinn um alla danska tungu
Bm 25*; 3) bei (local): fullar grindr Grt 8; 9) in bezug auf: hygg fyr
3
sák fyr Fitjungs sunom Hqv 751, Oþenn 35 Qllom atkvæf)om vel! HHv 7 ; 10) trotz,
(reist ruuar) mef) Qsom en fyr Qlfom ungeachtet: f)á hQmom vixlef) es heim
Daenn Hqv 143% (jQrf>) es liggr fyr alda komef), hefr hvárr fyr þvi hyggjo sina
sunom Alv 9 % (eldr) es brinn fyr alda Grp 41*; 11) für: fyr kvef>k mér minna
sunom Alv 253, (viþr) es vex fyr alda ({für mich, meine ich, ist es ein leich-
3
sunom Alv 273, (brann) viþr enn vind- 40 teres') at fremja leik þenna Am 60 ;
5
þurre fyr Yølunde Vkv 11 , þik geldo fyr 12) zum schaden jmds: fyr mQtkom
Gnipalunde fmrsameyjar HH1428, sQto m.Qnnom hafeþ ér mey of tradda Hm 19%
itrar jarla brúf>er . . fyr Guþrúno Gßr 132; mon herr koma . . ok brenna béf fyr
4) an (local): nam at vaxa fyr vina buþlunge Ort 19*; 13) verþa f. eho einer
brjóste almr itrborenn (Helge) HHI9% 45 sache ausgesetzt sein: fm verþr, siklingr!^
ef fm vaxa næf>er fyr f)inna vina brjóste fyr svikom annars Orp 331; 14) vor
Fm 7% (skjQldungr) lætr gunnfana gollenn (temporal): sleit fyr skQmmo hrafns hræ-
fyr stafne HHII222; 5) in gegen- 1 under hjQrr Sigvarþar Sd 1% þat's f y r r
war t jmds: svipom hefk nu ypt fyr elde (edas geht dem feuer voraus, zeigt
sigtiva sunom Grm 45 % kvaþk fyr Qsom, 50 künftiges feuer an') es iarn dreyma Gþr
kvaþk fyr åsa sunom Ls 64 % get þess fyr 1140% fyr dul ok vil (es) drósar reiþe
mér! Orp 321 481, opt vas så leikr betre Gßr II402, opt's þat fyr øxnom es Qrno
f)ás þau (Atle ok Gufjrún) lint skyldo dreymer Am 192, opt verþr glaumr hunda
305 fyr fyr-banna 306
fyr geira flaugon Am 23'2, vesa mon þat Tlfinga fyr vestan ver HHII82; (c.gen.):
fyr nekkve (das wird etwas zu bedeuten skalk fyr vestan vindhjalms bruar HH
hoben' Am 24*; II483; f. hanåan jenseits (c. acc.): hverr
H. c. acc. 1) vor, in localem sinne, es sa sv einn sveina es stendr fyr sundet
auf die frage wohin?: sá (Hate) skal fyr 6 handan? Hrbl 1, liggr of hqggvenn fyr
heiþa brúþe himens ((soll ihr voraus- handan ver Gotþorms bane Oþr H 7 8 ;
laufen') Grm 39*, bqro . . heilan (kalk) f. innan innerhalb (c. acc.): fyr innan emk
fyr Hyme Hym 30*, (vas) fyr j<?tna q1 Æges hQll of komenn Ls 14*, (LokeX fyr
fram boret ßrk 242, bqrö þat (hjarta) fyr innan kvam j<?tna heima ßrk53, (Loke)
Gunnar Akv 23* 25*, ljóto leikborþe skaut 10 fyr innan kvam åsa earba ßrk 83, hverr
fyr mik en lævisa kona Gg 3*, siga lætr þat gørfje es ek fyr garþ sák innan? Fj
þú brýnn fyr braar HHv 192, (Loki) kastaþi 333, karl mælti at Sigmundr skyldi fara
Detinu fyr gedduna Rm 19, þeir . . beittu fyr innan fjQiþinn Sf23; f. neþan unter-
fyr bergsnqs nqkkura Rm 15 pr 2, hon halb (c.acc.): (mank) mjQtviþ mæran fyr
(Brynhildr) krqng of kvamsk fyr kné 15 mold neþan Vsp 2*, annarr geir fyr jQrþ
móþor Sg 45*, kvQmo konungar fyr kné neþan sótrauþr hane at SQlom Heljar Vsp
þrenner (tbeugten sich um flehend meine 433, nio kvamk heima fyr Niflhel neþan
3
knie %u umfassen') GþrII25 , (Odrún) Vm43*, Hrimgrimner heiter þurs es þik
gekk mild fyr kné meyjo at sitja ((Hess hafa skal fyr nágrindr neþan Skm 35*,
sich vor ihren knien nieder') Od 62, 20 åtta vetr vastu fyr jqrþ neþan kýr molkande
hratt fyr hallar dyrr . . brande brúþr ok kona Ls 23s, Hrungnes bane (d. i.
heitom Akv 443; 2) an stelle von: var Mj^llner) mon þér i hel koma fyr nágrindr
lýsigull haft fyrir elds ljós Ls 11, hón neþan Ls 63*, ek hef Hlórriþa hamar of
(jQtna syster) skell of hlaut fyr skillinga, folgenn åtta rQstom fyr jQrþ neþan Ak 7\
en hggg hamars fyr hringa fjqlf) ßrk 323-*; 25 býk fyr jQiþ neþan Alv 3*, hann (Lævatein)
3) in be%ug auf: slíks skyle sy nja aldre gørj>e Loptr rúnom fyr nágrindr neþan
maþr fyr annan Od 22*, malet hefk fyr Fj 262, vér vetr nio vqrom leikor Qflgar
mik (was mich betrifft, so habe ich alnar fyr jQrþ neþan Ort II2; f. ofan von
(fertig) gemahlen' Ort 172; 4) für oben herab auf (c. acc.): hraut þat (eitr)
(bexahlung od. lohn bezeichnend): hQfoþ 30 fyr ofan hQfuþ Sigurþi Fm 4; oberhalb,
þítt bærak i hende mér, létak þér þat fyr auf (c.acc.): mann veitk enge fyr mold
lyge Ls 14*; 5) wegen: fyr þá s<?k ofan þanns fleira sé fram an þú, Griper!
(ßeswegen') drap SinfjQtli hann Sf 5; Grp 22*, ykkar vissak åster mestar manna
6) für (zu jmds nutzen): leysegaldr allra fyr mold ofan GþrI163, enge måtte
lætk J)ér fyr legg of kveþenn Og IO3, út 35 fyr jQiþ ofan Heiþreks dóttor hjalper vinna
af hans (Mimameiþs) aldne skal á eld bera Od 13, skýtr SinfjQtli blóþrefliuum fyr ofan
fyr kelisjukar konor Fj 162, verþk sj^lf helluna FH1*; i. utan ausserhalb (c.
fyr mik sy nja lyta Gpr III 6*; 7) mehr acc.): ef fyr utan værak (Æges hQll) Ls
als: mér unne mær fyr mann hverjan 14*, fyr útan kvam (Loke) ásagarþa ßrk52,
Sg 281; 8) vor (temporal): svá Þuudr 40 fyr utan kvam (Loke) jQtua heima ßrk 82
of reist fyr þjóþa røk Hqv 1455, hétomk hann (Gotþormr) vas fyr utan eiþa svarna
f u n d r fyr þat Grm542, vaknaþe Bryn- ((war nicht durch einen eid gebunden')
hildr . . fyr dag litlo Br 142, þeir (hvit- Sg 203; mit ausnahme von (c. acc.):
ingar) mono feiger fåra nátta fyr dag litlo þeir á leto (bauga) fyr einn utan es þeir
Gpr II44*; 45 a f léto Vkv IO2. — Vgl. fyrer.
III. mit advv. f. austan ostivärts (c. acc.): Composita: fyr - banna, fyr - bjóþa, fyr -
byr fyr austan Ele våga hundviss Hymer gørva, fyr-muna, f y r - n e m a , f y r -
Hym5*, reiþ Oþenn fyr austan dyrr Bdr telja.
4 *, eld sék brinna fyr austan borg Grt 19 *; fyr-banna (aþ; norw. aschwed. for-
f. norþan nordwärts: stóþ fyr norþan á 50 banna, adän.for-bandne; mhd. ver-bannen)
NiþavQllom salr or golle Vsp 37*; f. vestan versagen, verwehren (ehm eht): prs. ind.
westwärts (c. acc.): vargr hanger fyr vestan sg. 1. ek fyrbanna manna glaum mane,
dyrr QrmlO3, J>at vann næst nýs ni{>r manna nyt mane Skm 34*.
307 fyr-bjóþa fyrr 308
fyr-bjóþa(bauf); norw. for-bjoda, aschwed. mælti fyrir er mól Ort 19; 7) vor (mit
for-biuþa, atfärc.for-bjude; ^o^.faúr-biadan, vorsieht): nýsesk fróþra hverr fyrer (sieht
ags. for-béodan, afris. for-biada, ahd. far- sich vor' Hqv 7*, hyggsk vætr hvatr fyrer
biotan) verbieten (ehm eht): prs. ind. sg. 1. (bedenkt sich nicht' Ls 15*; 8) telja f.
ek fyrbýþ . . manna glaum mane, manna 6 aufzählen: ek skal fyrþa lifje telja ti va
nyt mane Skm 34*. fyrer Hqvl592;
fyrer (fyr), adv. u. postpos. I. adv. II. postpos. c. dat. 1) vor (local): hann
1) davor, vom, voraus (local): stendr súl (Svalenn skjgldr) stendr solo fyrer Orm
fyrer Hym 122, reif) ein fyrer hvit und 381, ulf sék liggja áróse fyrer Ls 411,
hjalme mær HHv 281; hvi fm þá, Gagn- 10 garm ar . . es gifrer rata gQrþom fyr(er)
ráþr! mælesk af golfe fyrer? (vorn vom Fj 19*, lå mér of øsko æve þinnar ljosast
estrich aus' Vm 91, óvist es at vita, hvar fyrer lita epter (hellleuchtend, sodass ich
óviner sitja á flete fyrer tvorn auf dem sie überschauen konnte, lag die jugend
estrich1 Hqv l5, fm vast, hala! fyr hildings deines lebens vor mir' Orp 212; (Hrymr)
skipom ok lått i fjarþar mynne fyrer 15 hefsk lind fyrer (d. i. hefr fyr sér) Vsp
(vorn in der mündung des f jordes' HHv 501, brinnomk feldr fyrer (d. i. brinnr fyr
182, opt vito ógQrla þeirs sitja inne fyrer mér) Orml*; 2) bei: eldsákupp brinna
((vorn innerhalb des hauses'), hvers þeir auþgom manne fyrer Hqv 70*, Ofjenn
'o kyns es koma Hqv 1321; 2) abge- (reist runar) mef) Qsom,.. Dvalenn dvergom
schwächt im, sinne unseres (da': liggja 20 fyrer, Alsviþr jQtnom fyrer Hqv 1432-*;
nam hafr Hlórriþa halfdauþr fyrer (lag 3) durch: segfm mér þat, Fjglsviþr!
halbtot da' Hym 382, stóþ at hvQro hverr hvárt sé våpna nekkvat, þats knege Viþofner
kyrr fyrer Hym 34*, létk hann (j<?ton) fyrer hniga á Heljar sjQt (der dat. wird
falla ok fyrer hniga (dahin sinken' Hrbl durch die relat.part. es vertreten) Fj 25*;
35; 3) dabei, in der nähe: sat berg bue 25 4) infolge von, vor: sofa ek né mákat
barnteitr fyrer Hym 21, sveinn .. svei f til sævar beþjom á fogls jarme fyrer FM 217.
skogar þars uxe stóf) alsvartr fyrer Hym - Vgl. fyr.
192, sat en alsnotra ambQtt fyrer f rk 261 Compositum: fyrer - skyrta.
281; f. vesa anwesend sein: þeir sá er fyrer - skyrta, f . schürze: sg. acc.
fyrir váru, hverr inn var kominn Ls 5 30 skutosk þér fleire und f yrerskyrto Hdl 482.
prl; 4) davor, dafür, infolge dessen: fyr-gørva (rþ; norw. for-gjera, aschwed.
jQrþ bifask, en aller fyrer skjalfa garþar for-göra, adän. for-gøre) jmd (ehm) be-
Gymes Skm 14*, steinar rifna, støkr lúþr hexen, verzaubern: prt. opt. sg. 3. hon
fyrer HH II2*, veltom grjóte of garþ (Fulla) baf) k o n u n g v a r a z , at eigi fyrgørf>i
risa, svát fold fyrer fór skjalfande Ort 35 h o n u m fjQlkunnigr m a f j r Orm 22.
122; gafk ungom sigr Auþo bróþor, þar fyr-muna (nþ) jmd (ehm) etw. (ehp)
varþ mér Oþenn ofgreypr fyrer Hir 8*Nþ; nicht gönnen: prs. ind. sg. 3. (Brynhildr)
5) dafür, %um er satz dafür: er heyrt fyrman Guþrúno góþra ráþa Br 3*; prt.
hafef) . . hver af hraunbua hann laun of ind. pl. 3. mer fyrmunf)0 miner bréþr at
fekk, es bæþe galt bQrn sin fyrer Hym 40 ættak ver QÍlom fremra O þ r l I 3 x .
39*; 6) voraus, zuvor (temporal): lagt's fyrna (nd; aschwed. fyrna; vgl. norw.
alt fyrer (vorausbestimmt ist alles' Orp fyrne, n. (vertrocknetes gras' und ahd.
24*; vita f. voraus wissen: ørlQg sin fimen (alt werden') alt machen: part.prt.
vite enge fyrer Hqv 56*, veiztattu fyrer f . sg.nom. fy rud (talt') es sti mægþ Hdl
gQrlaHrbl 7, faret es, SigvQrþr! f>ats fyrer 46
20*; fyrnask veralten, bei jmd (Q hm) in
vissak Orp 19*, fjQrve yþro skyldoþ ér Vergessenheit geraten: inf. þat siþan mon
firþer vesa, ef vissak þat får fyrer Rm 7*; engom fyrnask, meþan Qld lifer FH3*.
séa f. voraus sehen: sér Sigvarþar snQr fyr-nema (-nam) jmd (ehm) etw. (eht)
brQgþ f y r e r ? Orp 10*, Q11 of sér ørlQg rauben: inf. f)ér skal minn þruþhamarr
fyrer Orp 28*; mæla f. voraus sagen: 50 MjQllner mål fyrnemaLs 572 592 612 632.
fare sem fyrer mælek Am 31 *; im voraus fyrr, adv. compar. (nonv. feer. fyrr,
bestimmen, anordnen, befehlen: sú náttúra aschwed. fyr) 1) früher, eher, zuvor: þát
fylgþi kvernunum, at þat mólz á er sá vas enn folkvig fyrr i heime f dieser krieg
309 fyrr fyrþar 310
ereignete sich noch früher' (?) Vsp 242II, orþa alz fyrst of kvaþ Prk 21 32 8 6 li2,
var Sváva valkyrja enn sem fyrr HHv 30 hón (Guþrún, Odrún) þat orþa alz fyrst
pr 5, fyrr mon dolga dy nr .. nema dauþr of kvaþ Br 62 Od 36; 2) am anfang:
seak HHI212, leitk þik of sinn fyrr á þat man folkvíg fyrst í heime ((einen krieg
1
langskipom HH II 12 , kvaþ Guþmundr 5 a m anfange der weit') es Gollv eigo geirom
svá sem fyrr er ritat í Helgakviþu HH studdo Vsp 211, þat vas enn folkvíg fyrst
H16 pr 8, því fyrr ((um so eher') skolo i heime Vsp 242 (FJ 1,115°-).
.. sátter saman of sakar døma HHII241, 1. fyrre, adv. compar. früher, zuvor :
fyrr mont, Gofmiundr! geitr of halda HH urþo þeir (Svarangs syner) mik fyrre
U25*, fór alt sem fyrr Sfl4, hann mælti 10 friþar at biþja Hrbl 88, Halfdanr (vas)
enn sem fyrr vif> Sigmund Sfl6, være fyrre hæstr SkjQldunga Hdl 142, heilla
sømra fyrr , es wäre besser, wenn es früher auþet verþr f)ér af hjalmstQfom, ef fm sér
geschehen wäre' Orp5*, heilla auþet verþr þá fyrre fara (twenn du sie früher er-
fér af hjalmstQfom, ef fm lítr þá fyrr fara blickst — näml. als sie dich') Bm 22*,
Bm 22 *F, brann þat (bál) fyrr Hir 2, 15 (SigvQrþr) reynde f>at . . hvé herglQtoþr
bregþ eige mér .. þót værak fyrr í víkingo hafþe fyrre eiþom haldet vif) ungan gram
Hir 32, fyrr vas fullveget (schon zuvor Br 19*, vér hQfom valdet fyrre Oþr U292,
war genug gekämpft' Am 49*, reynt hefk g0rþer svá fyrre Am 53*.
fyrr brattan Am 562, drýgt fm fyrr hafþer 2. fyrre, adj. compar. {norw. aschwed.
þats døme vissot Am 81*, hugþomk fyrr 20 fyrre, fær. fyrri, adän. førre; ahd. furiro)
betra (ich hatte früher ein besseres loos 1) der frühere: m. sg. nom. ves fm aldrege
erwartet' Ohv 14*, þetta þorþi engi at fyrre at flaumslitom Hqvl205; acc. Atli
b
gøra fyrr FH2 ; f. an früher als: þar helt vQrþ inn fyrra hl ut nætrinnar HHv
vas Fróþe fyrr an Kåre Hdl 19*, fyrr lézk 11 pr 7; f . sg. acc. fyrre nQtt (in der
(Sigrun) unna .. syne Sigmundar, an sét 26 vorigen nacht' HHv262; n.sg. acc. hón
hafþe HHII 14*, fyrr vilk kyssa konung etke kvaþ (hann kvaþ etke) orf) et fyrra
ólifþan, an blóþogre brynjo kaster HH Od 7* Ort 72; 2) der vordere: m. pl.
1
II43 , hestrinn vildi eigi f ram ganga fyrr nom. hvar's nu SigvQiþr, .. es frændr
en Sigurþr steig á bak honum Fm 44 miner fyrre riþa? Br 6*; superl. fyrstr
pr 7, fyrr skalk mino fjQrve låta, an þeirar 30 der erste: m. sg. nom. Ullar hylle hefr ok
meyjar meiþmom týna Sg 15*, (Sigmundr allra goþa hverrs tekr fyrstr á funa Orm
ok SinfjQtli) létta eigi fyrr, en lokit er at 422, fyrstr ok øfstr vask at fjQrlage J>ars
rista FH1*; 2) f. an lieber als: fyrr vér á Þjaza þrifom Ls 503; fyrstr ok øfstr
vilda ek . . hrafna seþja á hræom þínom, vastu at fjQrlage þás ér á Þjaza þrifoþ Ls
an tíkr yþrar teygja at solle HHI46*; 35 51*, ey vas Helge . . fyrstr i folke þars
3) längst: fyrr vQrom fullráþa at firra yþr firar borþosk HHI55*; acc. frym drap
life Am 402; superl. fyrst {norw. aschwed. (Þórr) fyrstan ßrk 31*, þann (galdr) gelk
fyrst, adän. først; ags. fyrst) 1) zuerst: hitt þér fyrstan Og 6*, konung drQpom fyrstan
viljak fyrst vita, ef þú fróþr sér Vm 6*, Am 93*; n. sg. acc. segþu þat .. hvat fm
hvaþanjQrf) of kvam.eþa uphimenn fyrst? 40 fyrst of mant Vm 34*, þat ek fyrst of
Vm20*, hvaþan vetr of kvam ef)a varmr man, es så enn fróþe jQtonn á vas lúþr
sumarr fyrst mef) frof> regen? Vm26*, of lagefjr Vm 35*, (sw.) mælte MímshQfoþ
hvaþan Aurgelmer kvam mef> jQtna sunom .. fróþlekt et fyrsta orþ Sd 14*, þat ræþk
fyrst? Vm 30*, var þeim (Þór ok Loka) þór et fyrsta, at fm viþ frændr fnna
visat fyrst i gestahus til herbergis FM 45 vammalaust veser Sd 22*. — Die schei-
6*2, gQrvir váru tveir fjQtrar til hans dung zwischen adv. und adj. ist nicht
(Fenris) fyrst FM 8*, hvat mon fyrst immer sicher.
gørask til farnaf>ar? Orp 8*, fyrst mont, fy r-telja (talþa; worw. for-telja, aschived.
fylker! fQþor of hefna Orp 9*, hann for - tälia, adän. for- tælje) erzählen: prs.
(Sigurþr) tók fyrst hjálminn af hQfþi 50 opt. sg. 1. viltu, at ek, Yalfaþer! vel fyr-
honum Sd6, hon (Gujþrún) drap fyrst sonu telja forn spjQll fira Vsp 1*.
Atla, en eptir drap hon Atla Akv 2; alz fyrþar, m.pl. (vgl. ags. fyrd, f.) männer,
fyrst zu allererst: hann (í>órr, Loke) f>at menschen: nom. f>at kann ek et fjórþa, ef
311 fýsa 312
mér fyrþar bera bqnd at boglimom Hqv sg. 3. (Þórr) férþesk allra i ásmegen
1491; gen. þeim es fyrþa fegrst at lifa Hym 322.
es vel mart vito Hqv 54*, þat kann ek førr, adj. (norw. adän. før, fær. førur,
et fjogrtánda, ef ek skal fyrþa liþe telja aschwed. för; vgl. ahd. ga-fuori) beweg-
tíva fyrer Hqv 159 \ fee ráþa skal fyrþa 5 lieh, in: hraþ-férr.
hyerr æ til ens eina dags Fm IO1. f0þa (dd; norw. føda, fær. fø0a, aschwed.
fýsa (st; norw. fysa, fær. fysa; alts. föþa, adän. føde; got. alts. fðdjan, ags.
fusjan, ags. fýsan) antreiben, reixen: inf. fédan, afris. fðda, féda, ahd. fuoten)
mon (Grimhildr) Brynhildar biþja fýsa 1) mit speise versehen, füttern: prs. ind.
Gunn are til handa Orp 352; prs. ind. 10 sg. 1. (mit suffig. pron.) féþek J)ik á morgon
sg. 3. (unpersönl.) augna gamans fýser Hrbl 3; 2) aufziehen: inf. ek mon féþa
aptr fån (lies: flestan?), hvars hann getr folkdjarfan gram Rm 141; prs. ind. sg. 3.
1
svást at sea Fj 5 ; fýsask verlangen harþúþekt man Heimer féþer Orp 27*,
haben, sich sehnen nach etw. (å eht): móþer féþer (mey) Sg 543; prt. ind. sg. 3.
prt. ind.pl. 3. meyjar fýstosk á myrkvan 15 móþer mik fødde Opr III1; part. prt. f.
viþ Vkv 4*. sg. nom. hvat's mik at því, þót mær see
ffse, f. bereitivilligkeit, lust: sg. acc. . . fødd at Heimes Orp 282; féþask upp
sá jQtonn sína talþe litla fyse lengra at aufgezogen werden: prt. ind. sg. 3. J>ar
roa Hym 21*. fæddiz upp Svanhildr Sigurþardóttir Ohv 5;
fsélt, adv. (norw. fælt, vgl. adän. fæl 20 3) erzeugen (vom manne): inf. sæll es
(furchtsam') furchtsam: (Guþrún) fóra hverr siþan es slikt getr féþa jóþ at
fælt þeyge t O. benahm sich durchaus afreke Am991; prs. ind. pl. 1. ef vér
nicht furchtsam' Am 44*. fimm suno féþom lenge, Qtt of góþa øxla
føra (rþ; norw. fær. føra, aschived. knættem Sg 185; part. prt. f. sg. acc. ek
föra, adän. føre; alts. forjan, ahd. fuoren) 25 man j^tna år of borna þás forþom mik
1) heranführen, herbeiführen (ehn): prs. fødda hQfþo Vsp 22; 4) gebären: inf. hon
ind. sg. 3. hverr's landreke (hverr es fylker) (Borgný) mátti eigi fœþa bgrn, áþr til
sás liþe (flota) styrer ok feiknaliþ fører at kom Oddrun Atla systir Od 2; prs. ind.
lande? HHI 33* II16 pr 10; pl. 3. nu sg. 2. svá skalt låta sem life báþer Sig-
føra (féreþ R) mér Freyjo at kvqn frk 30 vQrþr ok Sigmundr, ef suno føf>er Ópr
22*; opt. sg. 3. hann (hamar) enge maþr II29*; praet. ind. sg. 3. austr sat (býr
aptr of heimter, nema føre mér (h^nom HSnE) en aldna i ísarnviþe ok fødde
føre) Freyjo at kvQn frk 7*10*; 2) bringen, (féþer HSnE) þar Fenres kinder Vsp 402,
herbeibringen (eht): inf. baþ (jptonn) Sitjar eitt vas at angre Ylfinga niþ ok þeire
2
ver sér føra hver Hym 3*, sjalfr gekk 35 meyjo es munúþ fødde HHI5 ; førask
vise ór vígþrimo ungom føra itrlauk grame geboren werden: inf. mono viþ ofstríþ
HHI7*; prs. ind. sg. 1. (mit suff. pron.) alz til lenge konor ok karlar kvikver
joli ok Qfo førek åsa sunom Ls 3 *, bjor féjþask Hir 142.
førek þór Sd 51; sg. 3. aptr mon koma f^þer, m. (vgl. aschwed. födhare) er-
sås epter ferr . . ef þat fører, sem faer 40 zeuger, urheber: sg. voc. feikna føleri
eigo, eire aurglases Fj 28 *; prt. ind. sg. 3. (Brynhildr) Sg 31b.
þar baþ (Oþenn) einn þegn yfer at riþa fqgnoþr, m. (norw. fagnad, aschwed ~
þanns mér férþe goll fats und Fáfne lá faghnaþer, adän. fagned) freude, genuss:
Hir 10*, férþe mer Grímhildr full at drekka sg. acc. ef þú. vilt þér góþa kono kveþja
0prII22i, (Guþrun) kumbl konunga or 45 at gamanrúnom ok fá fQgnoþ af, fQgro
kerom valþe, síþar brynjor ok sunom férþe skaltu heita ok låta fast vesa Hqv 129 5J
Ohv 7*; utar f. hinausbringen, auf die fqlr, adj. (alts. falu, ags. fealo, ahd.
hohe see bringen (ein fahrzeug): inf. baþ falo; vgl. fær. fölin (verwelkt', fölna ver-
hlunngota hafra dróttenn átrunn apa utar welken', norw. fal, n. (asche', folna (vef-
føra Hym2P; f. ór staþ von der stelle 50 dorren', aschwed.falna, adän.falne, falme)
bringen, verrücken: prt. ind. pl. 1. férþom fahl, bleich: m. sg. nom. hvi 'stu svá fQlr
sjalfar setberg or staþ Ort 11*; 3) førask umb nasar? Alv 21; acc. fQlvan jó HR
i eht sich mit etw. ausrüsten: prt. ind. II482\ pl. nom. fqlver oddar HH 155
313 fyr gagn 314
f sg. nom. (sw.) en fylva gýgr Fj 29*; seines schiffes die kriegsfahne aufge-
pl. acc. frivar nauþer Sd 12. pflanzt hat) HHII22*.
Composita: nauþ-fylr, nef-fyli'j niþ- Composita: far - synjon, far - vegr;
fylr. austr-fyr, bál-fyr, heim-fyr, hel-fyr,
fqr, f. (aschwed. far; ags. fær, mhd. 6 logn-fyr, morf)-fyr, vif)-fyr.
var) 1) fahrt, reise: sg. nom. fgr Skirnes fqþor-arfr, m. (norw. fader-arv) vater -
Skm üb. (R), fyng es, fyr, langer 'o far- erbe, väterliche erbschaft: sg. acc. beiddiz
vegar Og 4*, þeira fyr f>Qrfge være Sg Reginn at hafa fyþurarf sinn Rm 11 pr 2,
35*, f>eyge mon or fyr aumleg vesa Sg leitaþi Reginn ráþa vif) Lyngheifu systur
68*; gen. lopt ok fygr gange J)ér i lúþr 10 sina, hvernig hann skyldi heimta fyfmrarf
saman ok lé f>ér æ friþdrjúgrar farar Og sinn Rm 11 pr 4.
114; dat. þeim es bróþer Býleipts i fyr fyþor-bane, m. (aschwed. faþur-bani)
(mit ihnen befindet sich B.'s bruder auf jmd der den vater eines anderen er-
der fahrt' Vsp 514, seinn estu at fyr þínne schlagen hat: sg. acc. engi maþr grandaþi
Hrbl 126, hykk á fyr vesa heiman Hlór- 15 Qþrum, f)ótt hann hitti fyrir sér fyþur-
riþa Ls 55*; acc. hvaþan þú fórt, hvaþan bana eþa bróþurbana lausan ef)a bundinn
fm fyr gørf)er? Fj 46*, (BQþvildr) tregþe Ort 11.
fyr friþels Vkv 31*, heitr íljótla fyr fylkes fyl»or - hefnd, f. räche für den getöteten
móþor Orp 354; pl. gen. koster 'o betre vater: pl. gen. Dagr tfygnason blótaþi Of)in
heldr an at kløkkva sé hveims fuss es fara 20 til fyþurhefnda HHII27 pr 2, Hjálprekr
Skm 132; acc. Ásaþóre hugþak aldrege konungr fekk Sigurþi skipalif) til fyf)ur-
mundo glepja farhirþe farar Hrbl 130; hefnda Rml5 prl.
2) auf der fahrt befindliche heerschar: fyþor-leifþ, f . hinterlassenschaft des
sg. gen. þykkjomka friþr i farar brodde voters: sg. acc. skylt's at veita, svát skate
, die spitze eures zuges scheint mir nicht 25 enn unge fyþorleifþ hafe ept frændr sina
frieden anzudeuten' (da Helge im steven Hdl 94.
g*á (f); norw. gaa; vgl. got. ahjan: gag-hals, adj. mit zurückgebogenem
A. Torp, Sproglig- hist. studier tilegnede halse (Bugge, Tidskr. f . phil. 6, 87 fg.):
prof. C. R. Unger, Christ. 1893, s. 186; m. pl. nom. hirter 'o ok fjórer þeirs af
ånders Noreen, Ark. 3,17) 1) acht geben 30 hefingar á gaghalser gnaga Orm 332.
auf etw. (ehs), sich um etw. kümm,em: gagl, n. (norw. gagl) kleine gans; vogel
prs. ind. sg. 2. (mit suffig. negat.) gårat überhpt: pl. acc. hvar hefr, hilmer! hilde
manna, nema mey of sér Orp294; opt. ' vakf>a ef)a gQgl alen Gunnar systra (tdie
sg. 2. hón (fjQlkunneg kona) svá gører, at vögel der walkür end. h. aasvögel) HH
f)ú gaer eige þings né þjóþans måls Hqv 35 II 72.
113prt. ind. sg. 2. glýja f>ú né gáþer Composita: gagl-bjartr, gagl-viþr.
Hm 74; 2) gá sin sich vorsehen: prt. opt. gagl-bjartr, adj. weiss wie eine gans:
sg. 3. sýn vas svipvise, ef hann (Atle) sin f . sg. nom. (sw.) golle søre Guþrún, en
gæþe Am 702; pl. 3. syn vas svipvise, gáglbjarta kona Akv 42*.
ef þeir (Gjiikungar) sin gæf)e Am 72; 40 gagl - viþr, m. vogelwald, wald in
3) etw. (ehs) schonen: prt. ind. sg. 3. æva dem vögel nisten: sg. dat. gól of hQnom
fljóf) etke gáþe fjarghúsa Akv 424. (Eggþé) i gaglviþe fagrrauþr hane sås
gafl, m. (norw. adän. gavl, aschwed. Fjalarr heiter Vsp 42* (vgl. jedoch Bugge,
gafl; vgl. got. gi bla, ahd. gibil) giebelwand: Fkv 390*).
sg. dat. séþu hvar sitja und ealar gafle! 45 1. gagn, n. (norw. feer. adän. gagn,
Hym 12 \ (segger) stigo ór SQþlom at salar aschwed. gaghn) erfolg, sieg: sg. dat.
gafle Vkv 91, fell SQrle at salar gafle grjóte þeir (Svarangs syner) mik bQrþo,
Hm 31*. gagne urþo þeir f)ó litt fegner Hrbl 87,
315 gagn-hollr gamall 316
glaþr estu nú, SigvQrþr! ok gagne fegenn galdr, m. (norw. aschived. galder, fær.
Fm 25 \ galdur; ags. gal dor, gealdor, n., vgl. ahd.
Compositum]: ó - gagn. galstar, n.) zaubergesang, zauberlied:
2. * gagn, adv. gegen, durch; in: gagn- sg. gen. galdrs fQþor (d. i. Oþen) Bdr 32;
hollr, gagn-vegr. — Vgl. gøgn, gøgnum. 5 acc. þann kannk galdr at gala Hqv 152*;
g a g n - h o l l r , adj. durchaus wolwol- pl. gen. fullr es (bjórr) ljóþa ok liknstafa,
lend: m. pl. nom. gumnar marger erosk góþra galdra ok gamanrúna Sd 5*; acc.
gagnholler, en at virþe vrekask Hqv 32L. galdra þú mér gal þás góþer 'o Og 51, ek
gagn-vegr, m. richtweg: pl. nom. til þér galdra gól Og 15*, rikt gól Odrun,
góþs vinar liggja gagn veger, þót hann sé 10 ramt gól Odrún bitra galdra at Borgnýjo
firr farenn Hqv 348. Od 6*.
gagr, adj. (norw. gag) zurückgebogen, Composita: Heimdallar - galdr, Gróo -
in: gag-hals. galdr, leyse- galdr, liknar-galdr, val-
gala (gól; norw. feer. aschwed. gala, galdr.
adän. gale; ags. ahd. galan) 1) krähen, 15 gálegr, adj. (norw. gaaleg) überlegt,
krächzen, schreien (von hahn, krähe u. besonnen: f . sg. nom. kona kapps gáleg
adler): prs. ind. sg. 3. geir fyr j<?rþ neþan (Kostbera) Am 62.
sótrauþr hane at SQlom Heljar Vsp 43*; galge, m. (norw. galge, fær. gálgi,
part. prs. f. sg. dat. galande krQko Hqv 842; aschwed. galghe, adän. galje; got. ags.
prt. ind. sg. 3. gol of hqnom (Eggþé) i 20 afris. galga, alts. ahd. galgo) galgen: sg.
gaglviþe fagrrauþr hane sås Fjalarr heiter nom. (eige hann) galge gQrvallan, ef á
Vsp 423, gol of Qsom Gollenkambe Vsp griþ hygþe Am 30*; dat. hrafnar skolo
43L, Qrn gol árla (der adler pflegt zeitig þér á hQm galga sKta sjóner ór Fj451;
zu kreischen' (gnom. praet.: Nygaard II acc. gQrvan hugþak þer galga Am 211,
h biþeþ meþan høkk yþr galga Am 36*,
§ 6 ) HHv 6*; 2) singen, bes. vom 25
singen von zauberliedern: inf. þann kannk Gunnar grimmúþgan á galga festeþ Am
galdr at gala Hqv 152*; prs. ind. sg. 1. 55 *, mundak . . góþ bQrn Guþrúnar f'esta
svá ek gel, at ek ganga má Hqv 149*, á galga Hm21*.
und rander ek gel Hqv 156 *, (mit suffig. Compositum.: galg-vegr.
pron.) þann (galdr) gelk þér fyrstan (annan 30 galg-vegr, m. (weg zum galgen';
usw.) Ogö1 7 1 81 91101 111 121 131 gefährlicher weg (?): sg. dat. þann (galdr)
141; imper. sg. 2. galdra þú mér gal þás gelk þér enn fjórþa, ef þik fiandr standa
góþer 'o Og 51; prt. ind. sg. 1. á jarþ- gQrver á galgvege Og 92.
fQstom steine stóþk innan dura, meþan ek galkn, n. raubtier, ungeheuer, in:
þér galdra gól Og 15*; sg.3. J>at (Ijóþ) 35 hrein-galkn; zur etymol. vgl. Bugge, Aarb.
kann ek et fimtánda es gol fjofjrører 1895 s. 133.
dvergr fyr Dellings durom Hqv 1601, galle, m. (aschwed. adän. galle) fehlér :
þann (galdr) gol Eindr Kane Og 62, rikt sg. nom. esat maþr svá góþr at galle né
gol Odrun, ramt gól Odmn bitra galdra fylge (s. 2. fylgja) Hqv 132*.
at Borgnýjo Od 6*; g. ehm eht jmd etw. 40 gallr, adj. tönend: n. sg. dat. (sw.)
(ansingen', ihm durch anwendung von mjQtoþr kyndesk at eno galla Gjallarhorne
zauberliedern etw. verschaffen: prt. ind. Vsp 462B; doch ist galla nach Mhff, DA
sg.3. afl gól hann (fjojbrører) Qsom, en V, 143 nur schreib- oder lesefehler st.
Qlfom frama, hyggjo Hroptaty Hqv 160*; gamla (so FJ und S mit H, während
g. sér eht sich durch geschwätz etwas 45 neuerdings E. Wadstein, Ark. 15,161 die
zuziehen: inf. AQ 'S þér tunga, hykk at lesart von B verteidigt). Das adj. ist
þér fremr myne ógótt of gala Ls 312; sonst nirgends belegt; auch in Þjóþolfs
prs. ind. sg. 3. hraþmælt tunga, nema Haustlqng (Sn.E. 1,306) muss galla in
haldendr eige, opt sér ógótt of geir Hqv gjalda emendiert werden (Ark. 7, 64 ff.).
29*; 3) g. of ehn jmd anheulen: (hvelpr) 50 gamall (d. i. ga-máll: Kluge, Kz 26,
galdrs fQþor gól of lenge Bdr 32 (so meh- 70; norw. aschwed. gamal, fær. gamal,
rere ausgg. nach der lesart von A: golv; gamalur, adän. gammel; ags. gamol,
vgl. aber geyja). gomol, ahd. gamal- in eigennamen; vgl.
317 gaman ganga 318
alts. gi-gamalod) alt: m. sg.nom. stendr ráþet siþan verþa eþa sjQlfom mér?
i brynjo burr Sigmundar døgrs eins gamall Orp 44*.
HHI62, var Helgi eigi gamall HHII27 Composita: gaman-runar, gaman-røjba;
p r 2, móþ hefr (SigvQrþr) meira an m a þ of - gaman, svefn - gaman,
gamall Bm 13*, hann (Hjalmgunnarr) var 6 gaman-i'únar, f pl- 1) runen durch
þá gamall Sd 4 pr 3, (sw.) enn gamle deren anwendung man die liebe jmds
{mir (Vafþrúþn er) Vm 9*, Alfr enn gamle gewinnt, liebeszauber: gen. fullr es (bjórr)
Hdl 18*; gen. (sw.) Hrolfs ens gamla Hdl ljóþa'ok líknstafa, góþra galdra ok gaman-
22*; dat. (sw.) Alfe enom gamla Hdl 122 rúna Sd 5*; 2) freundschafts - od. liebes-
HHI542; acc. Geirrøf)r konungr åtti þá 10 rerhältnis: dat. góþan mann teygfm þér
son tiu vetra gamlan Orm 31, gamlan . . at gamanrúnom Hqv 119*, ef f)ú vilt þér
Hjalmgunnar Hir 8*; pl. nom. opt's gótt góf)a kono kvef)ja at gamanmnom ok få
þats gamler kveþa Hqv 1336, ul far mono fQgnof) af, fQgro skaltu heita ok låta fast
ráþa arfe Niflunga gamler, gránvarþer vesa Hqv 129*.
Akv 112; gen. gamalla øxna nQfn hefk 15 gaman-r0þa, f. heilsamer spruch: pl.
gQrla freget FM 113; n. sg. dat. mjQtoþr gen. fullr es (bjórr) .. góþra galdra ok
kyndesk at eno gamla Gjallarhorne Vsp 462. gamanrøfma Sd 5* Vs.
gaman, n. (norw. aschwed. fær. gaman, gamban, n. (?) wort von unbekannter
adän. gammen; got. ga-man: Kluge, Kz bedeutung (kraft? macht?); vgl. gambra
26, 70; ags. gamén, gomen, afris. game, 20 tgrosstun, prahlen'; in: gamban-reiþe,
gome, f., alts. ahd. gaman) 1)gescllschaft, gamban-sumbl, gamban-teinn.
verkehr: sg. acc. mat þú villat né manzkes gamban-reiþe, f. heftiger zorn: sg.
gaman Hqv 113*; 2) geschlechtlicher acc. fm fenget hefr gambanreiþe goþa
verkehr, liebesgenuss: sg. gen. mon Njarþar Skm 33*.
syne Gerþr unna gamans Skm, 40* 42*, 25 gamban-sumbl, n. grosses feierliches
þrár hafj)ar es ek hef til þíns gamans, en gelage: sg. acc. æser vito hveim þeir alda
Jm til mins munar Fj 50*; dat. gamne skolo gambansumbl of geta Ls 8*.
mær unþe Hrbl 92; acc. hitt ek hugþa, gamban - teinn, m. zauberrute: sg.
at ek hafa mynda gej) hennar alt ok gaman acc. til holz ek gekk ok til hrás viþar,
Hqv 984, þat kann ek et sextánda (ljóþ), 30 gambantein at geta . . gambantein ek
ef ek vil ens svinna manz hafa gef) alt gat Skm 322,4 gaf hann (Hlébarþr) mér
2
ok gaman Hqv 16l , hvé sa b^rn of gat gambantein, en ek vélta hann or vite
enn baldne jQtonn, es hann hafþet gýgjar Hrbl 59.
gaman? Vm 32*, hvíldak hjá þeim systrom gamna (af)) jmd (ehm) erfreuen: inf.
sjau ok haff)ak gef) þeira alt ok gaman 35 gamna greystóþe (??) Akv 11*.
Hrbl 48, vita far, ef vilja mune MenglQþ gandr, ~m. (norw. gand, feer. gandur)
mitt gaman Fj 434; 3) freude, lust im stock, stab, bes. der stab den die hexen
allgem.: sg. nom. maþr es manz gaman zu ihrer Zauberei benutzten, auf dem
Hqv 47*, (gefk þér) hunskår meyjar þærs sie ihre nächtlichen ritte (die gandreiþer)
hlaþa spjQldom ok gøra goll fagrt, svát 40 ausführten; dann zauberrfiittel, zaube-
2
gaman þykke Opr II27 ; gen. augna risches ding od. wesen überhpt: pl. gen.
gamans fyser aptr fån (lies: flestan?) (vQlva) fekk spjQll spakleg ok spQ ganda
(nach augenweide' Fj 5*, auþs andvane (die seherkraft die xaubenvesen eigen
ok alz gamans HHII32*; dat. gråt at ist' Vsp 302; acc. (Heiþr) vitte ganda
gamne skaltu i gøgn hafa Skin 308, ganga 45 f trieb Zauberei' Vsp 222.
at garj)e . . øxa als varter j<?tne at gamne Compositum: jQrmon-gandr.
ßrk 232, hón firrer þik flesto gamne, fQgr 1. ganga, f. (aschwed. ganga) fahrt,
l
álite fostra Heimes Orp 29 , hón (Þóra) reise: sg. gen. (Brynhildr) léta sik letja
mer at gamne gollbókaþe sale sufjrøna ok langrar gQngo (liess sich nicht von der
svane danska Opr II15*; 4) vorteil, 50 weiten fahrt (ins jenseits) zurückhalten'
nutzen, heil: sg. nom. þat (Lyfjaberg) Sg 44*, letea maþr hana langrar gQngo
hefr lenge veret sjúkom ok SQrom gaman
2
Sg 452; dat. emk af gQngo komenn þyrstr
Fj36 ; gen. mon Gunnare til gamans til þinna sala Vm8K
317 gaman g a n g a 319
2. ganga (gekk; norw. aschwed. fær. OþrII51, gekk ek til strandar Ohv 13 \
ganga, adän. gange; got. gaggan, alts. ahd. gekk ek á beþ .. þriþja sinne þjóþkonunge
gangan, ags. gangan, gongan, afris. gunga) Ohv 141; sg. 3. Agnarr gekk at Grimni
1) gehen, wandern: inf. ganga skal, skala Orm 32, hon (Gerþr) gekk frå skåla fyfmr
gestr vesa ey i einom staþ Hqv 35 \ svá 5 síns til skemmu Skm 3, gekk Hlórriþe,
ek gel, at ek ganga má Hqv 149*, i Gymes greip á stafne Hym 28\ (Erna) gekk nnd
gQrþom ek sá ganga mér tíþa mey Skm 61, line Rp 412, gråtande Bqþvildr gekk ór
f>ar skaltu ganga es f)ik gumna syner síþan eyjo Vkv 312, sjalfr gekk vise or vígþrimo
æva sea Skm 268, baf> . . jqtonn sjóþa ganga ungom føra itrlauk grame HHI 7*, Sigrun
(þjóra) Hym 14% biþ fm B<?f>vilde . . ganga 10 gekk í valinn HHII16 pr 17, ambótt
fagrvareþ vif> fqþor réþa (anakoluthf) Vkv Sigrúnar gekk um aptan hjá haugi Helga
41*, monkak ganga áþr gumnar vakna HHv HH II 38 prl, heim gekk ambótt HH
231, biþeþ (bragna) skjótlega til skipa ganga II 40 prl, gekk Geiter Gripe at segja
HHI23\ mon gramr vif) mik ganga at Orp4L, Sigurþr gekk til stóþs Hjálpreks
mæla? Orp 22, ek mon sofa ganga Fm 311, -15 Rm 1, gekk karl á skip Rm 18 pr 1, gekk
ganga's betra an gista see Sd 26*, segge Beginn at Fáfni Fm 30 pr 1, Sigurþr gekk
vilkallai sal ganga Sg 432, nu skolo ganga i skjaldborgina Sd 4, halft gekk til heljar
f>ærs goll vile ok minnaþví at mér J»iggja Sg ({starb') ór huse þino Am 91*, Guþrún
48 % skal Herkja til hvers ganga Oþr HI9 *; gekk þá til sævar Ohv 1; pl. 3. gengo
prs. ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) illra orþa 20 regen q11 á røkstola Vsp 61 91 231 25 \
eromk ón at ykrom syne, ef gengk at gengo hrimfmrsar Hqva ráþs at fregna
mæla vif> mQg Skm 22, gengk þaþan Orp Hqv 1081, jQtna barþak brúþer b^lvisar es
14*, æ gengk einn saman Fm 2*, VQU til bjargs gengo Hrbl 66, gengo fagra
gengk vilja ok vers beggja Sg 9*; sg.3. Freyjo at hitta Þrk li1, sjau hundroþ
gengr enn mære mQgr Hlóþynjar Vsp 25 manna i sal gengo OprIH7*, gengo svá
551Wr, svá ek rist ok i run om fák, at gQrver, at vas garþr mille Am 392, gengo
sa gengr gume ok mæler vij> mik Hqv or garþe Hm li1; opt. sg.3. åt Sifjar
157*, gengr BQ{)vildr barne auken Vkv verr, áþr sofa genge, einn mef) QIIO yxn
38*, gengr ór skåla skatna dróttenn Orp 51; två Hymes Hym 15*; part.prt. m. sg.
pl. 3. hjarþer f>at vito, nær f>ær heim skolo, 30 nom. hvat mon fyrst gørask til farnaþar,
ok ganga þá af grase Hqv 212, åtta hundroþ es ór garþe emk gengenn þinom? Orp 8*;
einherja ganga or einom durom Orm 23*, n. sg. acc. ek genget hefk enn móþorlause
þeir (einherjar) ganga viþ vitne at vega mQgr Fm21; mit nachfolg, acc., der
Orm 23*U, ganga fagra Freyjo at hitta den weg, das xiel oder die entfernung
ÞrklPR, ganga at garþe gollhyrndar kyr 35 angibt: inf. ár kvqþo ganga grønar brauter
Þrk 23 \ bau Ouþmn (d. i. Sigv^rþr ok . . Rig stiganda Rp l1; prs. ind. sg. 3.
G.) ganga á beþ Sg 8*; opt. sg. 2. ókynnes gengr fet nio Fjqrgynjar burr nepr frå
þess vár þik enge maþr, at fm ganger naþre Vsp 56*; prt. ind. sg. 3. gekk
snimma at sofa Hqv 19*, (fm skalt) gefa Rigr . . réttar brauter Rß 141 261; mit
svinom sof), áþr sofa ganger HHII38*, 40 nachfolg. gen. des weges oderxieles: inf.
grætr, gollvareþ! grimmom t^rom . . áþr létk gamlan . . Hjalmgunnar næst heljar
sofa ganger HH II44*; imper. sg. 2. ganga Hir 82; prt. ind. sg. 3. gekk (Rigr)
gakk at beiþa okkarn måla mQg Skm l1, meirr at þat miþrar brautar Rp 21 62
gakk f)ú til smiþjo Vkv 36gakk f)ú á 202 332; pl. 3. gengo fagra Freyjo tuna
gest sea Fj442, gakk fm á land HHv 2245 ßrkS1; mit advv. u.praepp. g. á b r a u t
hQll gakk fm ór snimma! Akv 16*; pl. 1. (i brott) fortgehen: prt. ind. sg. 3. hann
gQngom baug sea! Vkv 23*; part. prs. (Heþinn) gekk á braut villistígu suþr á
m. sg.nom. kvam þar ór runne Rigr lgnd HHv 30 pr 13, Guf>rún gekk f>af>an á
gangande, Rigr gangande runar kende braut til skogar á eyþimerkr Opr 125pr 1,
Rþ361%2; acc. at háþe né hlátre hafþu 50 Sigurþr gekk i brott FH41; g. f i r r dass.:
aldrege gest né ganganda ((wanderer') imper. sg. 2. gQngomk (d. i. gakk mér) firr,
Hqv 1315; prt. ind. sg. 1. til holz ek gekk fune! Orm l2; g. f j a r r e dass.: prt.
Skm 321, gekk gråtande vif> Grana réþa ind. sg. 2. fjarre þú gekt, mef>an ek á
317 gaman g anga 321
Fáfne rauþk minn enn hvassa hj^r Fm karlar at hugga hana (Guþrunu) Br 20
261; g. f r a m vorwärtsgehen> hinzugehen: pr 10; g. u p p hinaufgehen: prs. ind.
inf. hestrinn vildi eigi fram ganga fyrr en pl. 3. ganga fim tan folk upp á land HH
Sigurþr steig á bak honum Fm 44 pr 7; I515; prt. ind. sg. 3. Geirrøf>r gekk upp
prs. ind. sg. 3. fram gengr hann (ósnotr 5 til bæjar Orm 12; pl. 3. i nattmyrkri
maþr) drjúgt i dul Hqv 794; opt. sg. 3. brutu þoir (Agnarr ok Geirrøf>r) vif) land
gåtter allar, áþr gange fram, umb skoþask ok gengu upp Orm 5; g. u t hinaus-
skyle Hqv 1L; prt. ind. sg. 3. Qnnor gekk gehen : inf. fyr fyer einom monk ut ganga
algollen fram brunhvit bera bjorveig syne Ls 643; imper. sg. 2. ut gakk, Sigrun frå
Hym83, gekk Sif fram ok byrlaþi Loka 10 SevafjQllom! HHII411; prt. ind. sg. 3.
i hrimkalki mjQþ Ls 52 pr 1, gekk Hreiþ- út gekk þá Guf>run Atla i gøgn Akv 361,
marr fram ok så eitt granahár ok baf> ut gekk hón sif>an . . ok fagnaþe komnom
hylja Rm 5 pr 3; pl. 3. fram gengo f>eir Am 441, gekk hon (Guþrún) ut á sæinn
(Pórr ok Týr) Hym 13% gengo jarlar Ohv 2, ut gekk SigvQrf)r andspjalle frå
alsnotrer fram Opr I21; g. f r a m a r r 15 FH42; pl. 3. gengo ut ok inn Vkv 54;
weiter vorwärts gehen (von etw. eho): 2) sich vorwärts bewegen (von leblosen
inf. VQpnom sinom skala maþr velle á gegenständen): prs. ind. sg. 3. haf gengr
fete ganga framarr Hqv 382; prs. opt. hríþom vif) himen sjalfan (steigt zum
sg. 2. segfm f>at, Elder! svát f)ú einoge himmel' Hdl 441; prt. ind. sg. 3. eisande
fete ganger framarr Ls V; g. h e i m nach 20 gekk und Qþlingom loffmngs flote lQndom
hause gehen: prt. ind. sg. 3. heim gekk fjarre HHI283; 3) sich anschicken od.
ambótt HHII40 pr 1; g. i g ø g n o m eht, bereit machen etw. zu tun (es folgt inf.
'durch etw. hindurchgehen, etw. durch- mit od. ohne aty: inf. monk . . Guþrúno
schreiten : inf. skalt i gøgnom ganga eige ganga at eiga Grp 342, hana (Guþrúno)
grjóte studda garþa mina Hir l ; 1
prt. 25 mon Atle eiga ganga Sg 554, monk þik
ind. pl. 1. gengom i gøgnom gráserkjat lif> viþ bQlve brenna ganga Opr II403; prs.
Ort 13 4; g. i hineingehen: prt. ind. sg. 3. ind. sg. 3. gengr Óþens sunr viþ ulf
gekk Sigurþr f>ar i (i grQfina) Fm 3; auf vega Vsp 541 Wr, gengr Oþens sunr orme
etw. losgehen und dadurch in bewegung møta Vsp 55 4; imper. sg. 2. vega þú gakk,
setzen: prs. opt. pl. 3. lopt ok lQgr gange 30 ef fm vreiþr seer! Ls 153; prt. ind. sg. 3.
þér í lúþr saman Og li '3 (vgl. lúþr; man eiga gekk (Halfdanr) Almveigo Hdl 15 3Fy
erwartete aber, falls die deutung richtig (Yølundr) gekk brúnnar bero hold steikja
wäre, eher gange á); g. i n n hinein- Vkv li 3, (Helgi) tók klæf)i ambóttar ok
gehen: inf. inn bif) fm hann ganga i gekk at mala ÉHII1 pr 3, (Odrun) gekk
okkarn sal Skm 161, inn skal ganga Æges 35 mild fyr kné meyjo at sitja Od 6 2, (Guþrún)
haller i Ls 31, inn nam at ganga (Rigr) gekk treglega á tae sitja Ghv 92; pl. 3.
Rp 23 14*; prs. ind. sg. 2. ef f>u inn Ivalda syner gengo i árdaga Skíþblaþne
gengr Æges haller i Ls4*; prt.ind.sg.3. at skapa Grm 431, gengo aller ok þó ýmser
inn gekk Yggr þegar Vm 54, gekk (Hymer) af heilom hug hana (Brynhilde) at letja
inn i sal Hym 103} gekk Loki inn i hQllina 40 Sg 441; opt. sg. 2. gQrvan hugþak þér
Ls 5 pr 1, gekk (Rigr) inn at þat Rp 264, galga, genger at hanga Am2V; 4) un-
hón (kvqn Níþaþar; Odrún) inn of gekk persönl. ergehen (ehm): inf. ganga mon
endlangansalVkvl7 2 32 2 Od33, dvergrinn ykr andæres Am 144; prs. ind. sg. 3.
gekk inn i steininn Rm 4 pr 3, hann mart gengr verr an varer Hqv 394; opt.
(Sigurþr) gekk af hestinum inn i salinn 45 sg. 3. sva gange f)ér, Atle! sem fm viþ
FH2G; pl. 3. gengo ut ok inn ok umb Gunnar åtter eiþa opt of svarþa Akv 321;
SQOsk Vkv 54, (segger) gengo inn þaþan part.prt. n. sg.nom. sums est sjalfskapa,
endlangan sal Vkv 92} inn gengo f>á . . at hafe svá genget Am 644; 5) in Über-
langbarþs liþar Opr II 203, gengo inn trag. sinne mit advv. u. praepp.: g. a t
hvater Akv 373; g. i n n a n hinausgehen: 50 eho auf etw. folgen: prs. ind.pl. 3. grimmar
prs. ind. sg. 3. opt gengr (Brynhildr) innan limar ganga at trygþrofe Sd 233; folge
ilz of fyld Sg 81; g. t i l hinzugehen: leisten, nachgeben: inf. mon horskr
prt. ind. pl. 3. til gengu bæþi konur ok Gunnarr at hvQton hennar, Gotþormr ok
Gering, Edda-Wörterbuch. 11
323 ganga garþr 324
HQgne ganga síþan-? Orp 502; g. frå ehm gangr, m. (norw. adän. gang, fær.
jmd verloren gehen: part. prt. n.pl. aee. gangur, aschwed. ganger; got. gaggs, alts.
mQrg veitk mæte mér gen gen frå, es kalke ags. ahd. gang, afris. gong, gung) 1) fahrt,
sék or kneom hmndet HymSß1; g. frå reise: sg. gen. þess hefk gangs goldet
eho eho. aufgeben: prt. ind.pl. 3. \at yas 5 síþan Opr 1246; 2) gang (einer ma-
eige årar titt, at frá konungdóm kváner schine): sg. gen. þær (meyjar) at lúþre
gengo Sg 14*; g. á hQnd an die hand leiddar VQro ok grjots grea gangs of beiddar
gehen, dienste leisten: prt. ind. pl. 3. Ort22.
2
hersar á hQnd gengo Am 93 ; g. i kné Compositum: gang-tamr.
in die lmiee sinken, die kraft verlieren: io gang-tamr, adj. an das gehen gewohnt,
prs. ind. sg. 3. i kné gengr hnefe, ef kvister zugeritten: n. pl. dat. gangtQmom Gotna
þverra Am 692; g. m e f v er e vermählt hrossom Ohv 26 Hm 3%
werden: inf. viljak eige me]> vere ganga gap, n. (norw. aschwed. gap) gähnender
Gpr II 281; g. á m i l l e daxwischen Schlund: sg.nom. gap vas ginmingaFsjo 3*.
treten, sich einmischen: prt. ind. pl. 3. 15 gapa (pþ; norw. aschwed. feer. gapa,
gengo á mille grimmar urþer Sg 5*; g. dän. gäbe; mhd. gaffen) gähnen, mit
of gnma xu den leuten gelangen, ruch- offenem munde starren: imper. sg. 2.
bar werden: prs. ind. sg. 3. eyvito leyna gape Jm grindom frå Skm 285.
mego yta syner þvís gengr of guma Hqv garmr, m. hund: pl. nom. segjm mér
28*; g. of ehn jmd betreffen: prs. ind. 20 |>at, Fjglsviþr! .. hvat þeir garmar heita
sg. 3. ey vitar firna es maþr annan skal es gifrer rata gQrþom fyr(er) Fj 193. —
J)ess es of margan gengr guma Hqv 932; Als name eines hundes Vsp 441 491 58%
g. of xu ende gehen, beendigt werden: Compositum: hrot-garmr.
part.prt. m. sg. nom. nú's of gengenn grátr garþr, m. (norw. gard, fær. garður,
Odrúnar Od 32*; g. stop alt Unglück 25 aschwed. garþer, adän. gård; got. gards,
haben: inf. stopalt monoþ ganga, ef it alts. gard, ags. geard, ahd. gart) 1) xaun,
stundeþ þangat Amte1; g. sundr aus- Scheidewand, wall: sg. nom. segþu mér
einander gehen, zerspringen: inf. ganga þat, FjQlsviþrI .. hvat sá garþr heiter ,es
nam gunnarfusom sundr of síþor serkr me|> goþom SQat menn et meira foraþ?
íarnofenn FH4*; g. un dan davon kom- 30 Fjll% gengo (Hunar) svá gQrver, at vas
men, leben bleiben: prt. opt. sg. 3. gættesk garþr mille Am 392; acc. veltom grjqte
þess HQgne . . at árna ánauþgom, at undan of gar{> risa Ort 121; pl. nom. garþar
genge Am 602; g. á v i t ehs an etw. gloa Fj53; acc. (bqm Præls) Iqgþo garþa
gehen, etw. aufsuchen: inf. ár skal risa Rp 125; 2) eingehegter raum, hof, ge-
sás á yrkjendr fá ok ganga sins verka á 35 höft: sg. dat. þess fogls (óminnes hegra)
vit Hqv592; g. y f e r überwinden: inf. fjQþrom ek fjQtraþr vask i garþe Gunn-
yfer rQþomk ganga Atla til segja Am 751; laþar Hqv 13*, ganga at garþe gollhyrndar
6) part. prt. gengenn gestorben: m. sg. kyr Þrk 231, kvam at garþe gen gel beina
acc. sunr es hetre, |>ót sé siþ of alenn (fir) RplO1, kýsk þats vilk or konungs
ept gengenn guma Hqv 722; gengenn eho 40 garþe HHv 2*, hvat mon fyrst gørask til
einer sache beraubt: f . sg. nom. mon QII farnaþar es or garþe emk gengenn jþinom?
yþor ætt Niflunga afle gengen Br 17*; Grp 8*, Gjukungar riþo at garþe Sg 352,
7) gangask ergehen: prs. ind. sg. 3. gofom leiddo landrQgne lýj>ar óneiser .. ór garþe
þat þakkak, es f>ér gengsk illa Am535; Niflunga Akv 122, dynr vas i garþe Akv
gengsk mér ehs ich entferne mich von 45 35% (Hamþér ok SQrle) gengo ór garþe
etw.: prs. ind. sg. 3. ilz gengsk þér Hm II1; acc. hverr þat g0rþe es ek fýr
aldre du wirst niemals vom unheil los- garþ sák innan ásmaga? Fj 33% hliþverþer
kommen Am 65* (Nygaard I, 33; Richert hQrar borgar grind upp luko, áþr í garþ
s. 51); á gangask verletxt werden: prt. riþom Gpr II372, hlymr vas at heyra
ind. pl. 3. á gengosk eiþar, orþ ok sére 50 hófgollenna J)ás r garþ riþo Gjúka arfar
Vsp 26*. Od262, lifanda gram lagþe i garþ þanns
Compositum des part. prt.: fram - skriþenn vas skatna menge innan ormom
gengenn. Akv 341; 3) eingefriedigter und gedüngter
325 gát gefa 326
grasplatx in der nähe des gehöftes: pl. acc. hefr ok vel (auch der wolf nicht befindet
tóra lézk (Hjalle) at eiga teþja vel garþa sich wol' Ls 393, þetta sinn þqrfge være
Am 593; 4) implur. der ganxe complex (diesmal wäre daxu kein bedürfnis ge-
der xu einer ansiedlung gehörigen wohn- wesen' HHv 39*, þeira f<?r f)Qrfge være
und Wirtschaftsgebäude, gehöft: pl.nom. 5 (wäre nicht notwendig gewesen' Sg 35*,
jqrþ bifask,/en- aller fyrer skjalfa garþar (ef) hefþer matke (hefþer eigi mat B)
Gymes Skm 14*; gen. Skirnir reiþ i iwenn du nicht speise hättest' HHH32*,
jQtunheima til Gymis garþa Skm 10prl, niþjarge hvQtto (nicht die verwandten
(toke) møtte Þóre miþra garþa Þrk 8*, trieben (daxu) an' Akv 9*, J>ar baf> hon
útan garþa sá hann (FjQlsviþ) upp of koma 10 mik koma es kvæmtke veit (xu dem orte
þursar þjóþar sj<?t Fjl3, innan garþa þú den sie als nicht erreichbar kennt' Og 38
kømr aldrege Fj43; dat. ife es mér á, at (conjectur von Bugge), f>ót viltke sé
værak enn komenn jqtna gQi'þom ór, ef ek (wenn es auch nicht erfreulich ist' Orp
Gunnlaþar né nytak Hqv 1072, heima letja 263 (conj. von Bugge; das hsl. vilket wird,
ek mnnda HerjafQþor i gQrþom goþa Vm 15 tvie mir scheint, von Bichert mit unzu-
2 2 , Freyr es baztr allra baldriþa ása gQrþom reichenden gründen verteidigt), f>atke at
i Ls 372f i Gymes gQrJjom ek så ganga fm hafer brøkr þínar (nicht soviel (ist vor-
mér tíþa mey Skm 61, esa mér golz vant handen), dass du deine hosen hast (du
i gQrþoin Gymes Skm 223, tramar gneypa hast nicht einmal hosen)' Hrbl 12, vif)
þik skolo gørstan dag jqtna gQrþom i 20 jÞjóþmars sun þatke áttak (nicht soviel
Skm 302, (garmar) es gifrer rata gQrþom (nicht das aller mindeste)' Opr III 33, þær
fyr(er) Fj 19*, eino sinne neyttak alz hykk mælto þvíget (d. i. því-ge-at) fleira
megens jQtna gQrþom i FM 6 25, at gQrþom sprachen nicht mehr als das' Od 6*;
kvam hann (Knefrøf>r) Gjuka Akv l3; heil! es hugr Atla, hvatkes f)ik dreymer
acc. flo þá Loke . . unz fyr útan (innan) 25 (was auch immer du träumen magst'
kvam ása garþa frk 52 83, vaxat þú Am 19*, huggezk it, horskar! hvéges þat
nu, Yimor! alz mik þik vaþa tiþer jQtna gørveak (wie auch immer das ablaufen
garþa i FM 68, skalt í gøgnom ganga eige mag' Am 322. — S. aldre-ge, enge,
gijóte studda garþa mina Hir 12, létom hvár-ge, hver-ge, man-ge, svá-ge, væt-
fljota far sund yfer, unz alla sák Atla 30 I>ey-ge, því-get, æva-ge.
garþa Od 29*. gedda, f. (norw. gjedda, aschwed. gädda,
Composita: fiand - garþr, for - garþr, adän. gedde) hecht: sg.gen. hann (And-
heimes - garþar, miþ-garþr, orm- vari) var lqngum i forsinum i geddu liki
garþr, sal-garþr, skíþ-garþr. Bm 9; acc. (mit suffig. art.) (Loki)
gát, n. nahrnng, in: mun-gát. 35 kastaþi netinu fyr gedduna Bm 19.
gaukr, m. (norw. gauk, aschwed. göker, gefa (gaf; norw. aschwed. giva, fær.
adän. gøg; ags. géac, ahd. gouh) kukuk: geva, adän. give; got. giban, alts. gefoan,
sg. nom. (mit suffig. artikel) gaf hann ags. gifan, afris. geva, jeva, ahd. geban)
(Fróþi) þeim (ambáttum) eigi lengri hvild 1) geben (als geschenk od. leihweise): inf.
né svefn, en meþan gaukrinn þagþi Ort 40 miket eitt skala manne gefa Hqv 52*, f>au
23; pl. nom. sofeþ eigi lengr an of sal(?) (eple) monk f>ér, Gerþr! gefa Skm 192,
gaukar Ort 73. mundak gefa þér (fjaþrham), þót være ór
gautr, m. redner, Sprecher (?): sg. nom. golle ßrk 4s, VQII lézk (Atle) ykr ok gefa
upp reis Oþenn, aldenn gautr Bdr 2*, mundo viþrar Gnitaheiþar Akv 5*; prs.
estat Yegtamr, sem ek hugþa, heldr est 45 ind. sg. 1. mar ek þér þann gef es þik of
Oþenn, aldenn gautr Bdr 132. myrkvan berr visan vafrloga Skm 9*, baug
-ge (nach harten consonanten -ke; ek þér f>á gef þanns brendr vas mef) ungom
norw. - gi, -gje, - kje in: ingi, inkje, Óþens syne Skm 21*, ek gef .hverre of
ikkje, korgje, korkje; fær -gi in: einki, hroþet sigle Sg 483, (mit suffig. pron.)
ikki u. a., aschwed. -ghi, -ki, -gh in: 50 mar ok niæke gefk f>ér mins fear Ls 12*,
eighi, eigh, ekki, hvarghi, þoygi, aldrigh; gefk þér, Guþrún! goll at þiggja Opr H26
adän. -gi, -ki in: sengi, ækki; lat. -que) fynd gefk enn J)ér Gßr II 33*; sg. 3.
part. negat. et indefin.: ulfge (für ulfr-ge) hann (Herjafaþer) geldr ok gefr goll verþ-
11*
327 gefa gefa 328
ungo Rdl22; imper. sg. 2. baug fm gef Gþr 122*, gaf hann (Frófú) þeim (am-
Hqv 1353, (mit suffig. pron.) mar geffm båtturn) eigi lengri livild né svein, eo
mér þá Skm 81; prt. ind. sg. 1. (mit meþan gaukrinn þagþi Grt 22; pl. 3.
suffig*pron.) váþer minar gafk velle at (regen) nqtt ok nif>jom nQfn ofgqfo Vsp63;
trémQnnom tveim Hqv 491; sg. 2. gjafar 5 opt. sg. 3. mundak fleira (segja), ef meirr
fm gaft Rm 7% (mit suffig. negat. u. pron.) ínjQtoþr málrúm gæfe Sg 702; part. prt.
gaftattu ástgjafar, gaftattu af heilom hug m. sg. nom. es oss byrr gefenn vi]) bana
Rm 71'2; sg.3. gaf hann (Hlébarþr) mér sjalfan Rml72; f. sg.nom. ero f>at svik
gambantein Hrbl 59, sveinn enn hvite þér ein . . eþa's hildingom heimfpr gefen?
sigle gaf Ls 203, (Herjafaþer) gaf Hermóþe 10 HHII39% né's hildingom heimfgr gefen
hjalm ok brynjo, en Sigmunde sverþ at HHH40*; n. sg.nom. måls ok man vits
f)iggja Hdl 28, Nifmþr konungr gaf dóttur sé þér á munn ok hjarta gnóga of gefet
sinni BQþvildi gullhring Vkv 17 pr 1, hann Gg 14% esat Jer at QIIO, alvitr! gef et
(Helge) galt ok gaf goll verþungo HHI9*, (dir ist nicht in jeder bexiehung gluck
fóstrman mitt ok faþerne þats Buþle gaf 16 beschieden gewesen' RHH181; 3) über-
barne síno Sg 69% HengikjQptr er så geben, überliefern, ausliefern: inf. ræses
nefndr er Fróþa konungi gaf kvernina Grt rekka es fm vilder RQU gefa HHv 188;
20; pl. 3. Alfheim Frey gqfo. i árdaga prt. ind. sg. 3. elde gaf hón (Guf>rún) f)á
tivar at tannfee Grm 53; opt. sg.3. Veorr alla es inne vQro Akv 451; part. prt. m.
kvazk vilja á våg roa, ef ballr jQtonn 20 Sg. nom. liggr of hQggvenn fyr handan
beitor gæfe Hym 17% sitr eige hér SUQI* ver Gotþorms bane of gefenn ulfom Gþr
né dotter sús Guþrúno gæfe hnosser Ghv 117*; f . sg. acc. (go|>) of þat gættosk,
19*; part. prt. n. sg. acc. ykr lætk f a t hverr hefþe . . ætt jQtons Ofs mey gefna
goll of gefet verja Vkv 222; 2) gewähren, Vsp 25*; 4) weihen, opfern: part. prt.
verleihén: inf. opt fm gaft þeims þú gefa 25 m. sg.nom. ek hekk vindga meije á . .
né skylder, enom slævorom sigr Ls 223, geire undaþr ok gefenn OJne Hqv 1383;
ek gaf þeims gefa né skyldak, enom sl. s. 5) erteilen: prt. opt. sg. 3. sømre være
Ls 23% f)ér es sømra sverþ at rjóþa an syster ykkor fr um ver sinom at fylgja
fri]) gefa fiQndom funom HHv 34% mona dauþom, ef henne gæfe góþra ráþa Sg 603;
hQndom hvilþ vel gefa, áþr fullmalet Fróþa 3 0 6) darreichen (speise oder trank): inf.
þykke Grt 178; prs. ind. sg. 2. þá gefr gefa svinom soþ HH II 38*; prs. opt.
j u gótt nafn dysjom, es þú kallar þær sg.3. ek køm . . Qsoatbiþja, at mér einn
heimes hauga Hrbl 115; sg.3. elle gefr gefe mæran drykk mjaþar Ls 63; pl. 3.
hQnom (osnjQllom manne) enge friþ, þót þér vilmeger á viþar rótom geita hland
hQnom geirar gefe Hqv 16% (Herjafaþer) 35 gefe Skm 362, segfm mér þat, Fjglsvifir!
gefr sigr sumom, en sumom aura . . . . hvárt sé matar nekkvat þats f>eim menn
byre gefrbrQgnom, en brag skQldom, gefr gefe ok hlaupe inn meþan þeir eta? Fj
manseme mQrgom rekke Æ131'3-*; opt. 23% þat eitt es svá matar, at f)eim menn
pl. 3. gefe Hqv 16* (s.o.); imper. sg. 2. of gefe Fj243; prt. ind. sg. 3. Agnarr
(mit suffig. negat.) gefat f)inom fiQndom 40 gekk at Grirnni ok gaf honum horn fult
friþ! Hqv 1266; pl. 2. gefef) sitjQndom at drekka Grm 32, hon (Brynhildr) tok
sigr! Sd2*, mal ok manvit gefeþ okr f)á horn fultmjaþar ok gaf honum (Sigurfn)
mærom tveim ok lækneshendr Sd 33; minnisveig Sd 1 pr 2, hón (Guþrún) beþjoin
prt. ind. sg.l. ek gaf . . enom slævorom brodde gaf blóf) at drekka Akv 44 % (mit
sigr Ls 231, (mit suffig. pr on.) gafk ungom 45 suffig. pron.) GunnlQf) gQfomk (mér um
sigr Auþo bróþor Hir 83; sg. 2. gaft Ls gaf R) gollnom stóle á drykk ens dyra
228 (s. o.); sg. 3. Qnd gaf Oþenn, óþ gaf mjaþar Hqv 105 % pl. 3. (Gjukungar) gáfu
Høner, 1Q gaf Lóþorr ok lito góf>a Vsp henni (Guþrúnu) óminnisveig at drekka
18 B'% sitt gaf (Rigr Jarle) heite Rp 36% Dr 4, surner Gotþorme gQfo gera hold Br 4
hon (Sváva) gaf Helga nafn þetta HRv 9 50 note (s. 353); part. prt. n. sg. acc. fm hefr.
pr 2, (Sigmundr) gaf Helga nafn ok Hring- .. niQrgom til matar (meine blandati?) mani
staf>e . . HHI81, VQn sé su vætr vers ok blóþ gef et Hir 2*Nß; prägn. ohne obj.
barna es . . þér i morgon málrúnar gaf speise geben, füttern: inf. gefa gQltom
329 gefandø geisle 330
HHI 46*; praes. ind. sg. 2. seg þat i geir-njqrþr, m. (Njqrpr (d.i. gott)
aptan, es svin om gefr HHI351; 7) eine des speeres', poet. bezeichnung eines
frau einem, manne zur ehe geben, sie helden: sg. nom. geirnjQrþr hnigenn á
vermählen: inf. gefa mont Guþrúno . . Gotþjóþo (so nennt Hamþér sich selbst)
nQkkorom skeyte Sg 55*, mik baf> hann 5 Ohv 8*.
géf)a golle raufjo ok sufjr gefa syne Grim- geirr, m. (norw. Geir als eigenname;
hildar Od 14*; prt. ind. sg. 3. mik Gjuke got. gais in: Gaisa-reiks: Wrede, Wand.
golle reifþe . . gaf Sigverþe Oþrlll*; 56 fg.; alts. ahd. gér, ags. gar) speer:
pl. 3. mik Qþlingar Atla gqfo Ohv 11*; sg. gen. óvist es at vita, nær verf>r á
opt. sg. 1. (mit suffig. pron.) géddak golle 10 vegom ute geirs of f)Qrf guma Hqv 38*,
ok goþvefjom, áþr hana (Svanhilde) gæfak Óþinn léþi Dag geirs sins HHU27 pr 3;
Gotþjóþar til Ohv 162; part. prt. f. sg. dat. ek hekk vindga meiþe á . . geire
nom. (skal leyfa) mey es gefen es Hqv undaþr ok gefenn Ófme Hqv 138*, annarr
802, monat at vilja versæl gefen Sg 55*, (hestr) austr und Aþilse grår hvarfaþe
ein skalt ráþa auþe Buþla, golle gQfgof) 15 geire undaþr FM 12**, geire gjallanda Akv
ok gefen Atla Opr II27*; gefask sich 52 15*, (mit suffig. art.) hann (Dagr)
vermähten (von der frau): inf. mér Atle lagfu i gøgnum Helga mef) geirnum HH
þat einne sagþe, at hvárke lézk hqfn of II27 pr 4; acc. geir at rjóþa Hrbl 107,
deila, goll né jarþer, nema gefask létak geir hugþak standa i gøgnom þik miþjan
Sg 37*. 20 Am 22*; pl. nom. elle gefr hqnom
Compositum des part. prt.: var- (osnjpllom manne) enge friþ, þót hqnom
gefenn. geirar gefe Hqv 16*, grýtef) ér á gumna,
geiande, m. (part. prs. zum vor.) geber: alz geirar né bita, eggjar né ísarn Jónakrs
pl. nom. gef endr heiler! Hqv 2*. suno Hm 26*; gen. vqn kvaf) (Helge)
Composita: endr-gefande, vif)r-gefande. 25 mundo veþrs ens mikla grára geira HH
gefn, f. beiname der göttin Freyja; 112*, ox geira gnyr HHI562, opt verþr
dann s. v. a. göttin überhaupt; in: hQi'- glaumr hunda fyr geira üaugon Am232;
gefn. dat. f>at man folkvig fyrst i heime, es
gegn, adj. (norw. gjegn, aschwed. gen) Gollveigo geirom studdo Vsp 212, afgeirom
verständig, weise (KO, Efterl. skr. I, 87): 30 geislar stóþo HHI16*, þar (á Óskopne)
m. sg. voc. gegn konungr! Orp 8*. q11 skolo geirom leika gof) Fm 152, skorþom
gegna (nd; norw. gjegna, feer. gegna; vit sk(?rpom geirom blóþ or benjom Ort
ahd. gaganen) begegnen; an zahl oder 15*; acc. .séra f)ú síþan i sete miþjo golz
grosse einem anderen gleich sein, mit mif)lendr geira skepta Akv 40*.
ihm übereinstimmen: prs. ind. sg. 3. hvi 35 Composita: geir-laukr, geir-mimer,
gegn er þat? wie stimmt das zusammen, geir-niflungr, geir-njqrþr.
was hat das zu bedeuten? Grp 38*, ek geisa (aþ; norw. feer. geisa; vgl. got.
veit g(?rla, hvi gegn er nu ich weiss genau us-gaisjan, us-geisnan) stürmen, rasen:
wie die augenblickl. Sachlage zu erklären prs. ind. sg. 3. geisar eime ok aldrnare
ist Sg 27*. 40 Vsp 57*.
geir-laukr, m. (speerlauch' (eine art geiska-fullr, adj. schreckerfüllt, er-
knoblauch?): sg.nom. svá vas minn Sig- schrocken: f. pl. nom. sva hafþe Helge
VQrþr hjå sunom Gjuka, sem være geir- hrædda gQrva fiandr sina alla ok frændr
laukr ór grase vaxenn Opr 1172. f>eira, sem fyr ulfe óf)ar rynne geitr af
geir-mimer, m. t Mimer (d. i. gott) 45 fjalle geiskafullar HHII 36*.
des speerespoet. bezeichnung eines geiske, m. schreck; in: geiska-fullr.
helden: sg. gen, faret hafþe (Helge) geisle, m. (norw. geisle, fær. geisli
allre ætt geirmimes (d. i. Hundings) Rückenwirbelaschwed. gisle in: sol-
HHI14*. gisle) strahl: sg.nom. svá vas Svanhildr
geir - niflungr, m. (Niflung (d. i. 50 i sal minom, sem være sømleitr solar
held) des speerespoet. bezeichnung des geisle Ohv 15*; dat. su mon hvitare an
Ounnarr: sg.nom. Gunnarr geirniflungr enn heiþe dagr Svanhildr vesa, sólar geisla
Akv 26*. Sg545; pl. nom. af geirom geislar stóþo
331 geit geta 332
EH I 16% kvámu leiptr yfir þá ok stóþu gesta-hús, n. gebäude das zur auf-
geislar i skipiu HHII16 pr3. nähme von gasten bestimmt ist: sg.aec.
geit, f. (norw. fær. geit, aschwed. get, var þeim (Þór ok Loka) vísat fyrst i
adän. ged; got. gaits, ags. gat, ahd. geiz) gestahús til herbergis FM 613.
geiss, ziege: sg.nom. Heiþrún heiter geit 5 gestr, m. (norw. gjest, fær. gestur,
es stendr hQllo á HerjafQþor Orm 251; aschived. gäster, adän. gæst; got. gasts,
pl. nom. geitr . . geiskafullar EEII36*; alts. ahd. gast, ags. gæst) fremdling,
gen. geita hland Skm 362, (bQrn fræls) gast: sg. nom. gestr's inn komenn HQV 2%
geita gætto Bþ 127; acc. þót tvær geitr enn vare gestr es til verþar kømr þunno
eige ok taugreptan sal, f>at es þó betra an 10 hljóþe þeger Hqv 7% fróþr þykkesk sás
bøn Eqv 36% sveinn þótter þú siþlauss flotta tekr gestr at gest hæþenn Eqv 312}
vesa, þás þú Gollnes geitr molkaj>er HE orer gestr viþ gest Eqv 32% skala gestr
1452, mont, Goþmundr! geitr of halda vesa ey i einom staf> Eqv 35% skal freista
HHII251. hvaþarr fleira vite, gestr ef>a enn gamle
Composita: geita-hiis, geita -kyrtla. 15 fmlr Vm 9% gestr emk Gjúka Orp 14%
geita-hús, n. ziegenstall: sg. acc. var fm mont .. glaþr vesa gestr þjóþkonungs
þeim felQgum vísat fyrst i geitahús FM Orp 19% veret hefr Gjuka gestr eina
613Wr. nQtt Orp 313; voc. fróþr estu nu, gestr!
geita-kyrtla, f. frau die ein gewand Vm 19% hQfþe veþja vit skolom hQllo i,
aus ziegenfell trägt: sg. dat. heim óko 20 gestr! of geþspeke Vm 19*, vise gestr!
þá hangenluklo, geitakyrtlo, gipto Karle Alv83; gen. gløpr es gests kváma Am
Bþ 23 29*; dat. gest Eqv 312 (s. o.); acc.
gelda (ld; norw. gjelda, fær. gelda, orer gestr vif) gest Eqv 32*, at háþe né
aschwed. gälda, dän. gilde; vgl. mhd. galt Mátre hafjm aldrege ganganda né gest
unfruchtbar') entmannen, castrieren: 25 Eqv 131% gest ]m né. geyja né á grind
prt. ind. pl. 3. þik geldo fyr Gnipalunde hrøkkver Eqv 134*, gakk Jm á gest sea
þursameyjar á Þórsnese EEI423; part. Fj442; pl. gen. (GlaumvQr) sýste of |)Qrf
prt. m. sg. nom. gneggja mynder þú, Atle! gesta Am 6*; acc. gume .. viþ geste
ef J)ú geldr né værer HHv 20 K reifr Hqv 102% hann (Geirrøfjr) er mat-
genge, n. (norw. gjenge, aschwed. gange, 30 níþingr sá, at hann kvelr gesti sina Orm
adän. gænge; got. gaggi in: faúra-gaggi) 19, es minn frie niQrgo sinne gløggr viþ
begleitung; beistand, hilfe, unterStützung: geste Hym 9*.
sg. dat. miklo estu hnuggenn, es þú 'st Compositum: gesta-hus.
mino genge Grm 513. geta (gat; norw. fær. aschwed. gita,
gen gel- beina, f . weib mit krummen 35 adän. gide; got. gitan in: bi-gitan, ags.
beinen (eigentl. (mit beinen wie wiegen- gitan, getan, afris. jeta in: ur-jeta, for-
kufen'): sg.nom. kvam at garþe gengel- jeta, alts. getan in: bi - getan und far-
beina (fir) Rþ IO1. getan, ahd. gezzan in compp.) 1) erlangen
gengell, m. (adän. gængel (wiegen- (eht), in den besitz von etw. gelangen,
kufe'; ahd. gengil in: näh-gengil; vgl. 40 bekommen: inf. ef fm vin átt þanns þú
norw. gjengla, aschwed. gängla) eigentl. vel truer, ok vildu af hQnom gótt geta,
fder gänger', (der bewegliche'; daher geþe skaltu vif) f>ann blanda ok gjQfom
nåme der beiden krummen querhölzer, skipta Hqv 442, ef fm att annan f)anns fm
in welche die füsse der wiege eingelassen illa truer, vildu af hQnom þó gótt geta,
sind, wiegenkufe, wiegengängel; in: 45 fagrt skaltu viþ frnnn mæla en flått hyggja
gengel-beina. Hqv 452, af illom manne mondu aldrege
gere, m. (der gierige', name eines góf)S laun of geta Eqv 1222, eins drykkjar
raubtiers (nach Sn. F. II, 488. 571 des fm skalt aldrege betre gjQld geta Orm 3%
raben): sg. gen. surner Gotþorme gQfo til holz ek gekk ok til hrás viþar gamban-
gera hold Br 4 anm. (s. 353); dat. 50 tein at geta Skm 322, at ósQtt minne
surner Gotþorme af gera deildo Br 42. skaltu f>at et unga man hafa ok þat gjaforþ
— Als eigenname (von Odins wolf) geta Alv 6*, såtter þínar es viljak snimma
Orm 19 % hafa ok f>at gjaforþ geta Alv 7% mey veitk
333 geta geta 334
eina miklo fegrsta, golle gødda, ef geta þínne gaztu slikan mQg Ls 363; part.
mætter Fm 40*, hann (Buþle) Brynhilde prt. m. pl. acc. (Gjúke) fimm suno at folk-
baþ hjalm geta Od 15*; prs. ind. sg. 2. ræþe gunnarfusa getna haff)eBr9*; von
þer mono (rqþ) góf), ef þú getr Hqv 1113 einem manne (vif) ehm) ein Mnd be-
1128 1143 115311631183 1193 1203 1213 5 kommen: prs. ind. sg. 2. (mit suffig. negat.)
1243 1253 1263 1273 1288 1293 1303 al f>ó dóttor, dis ulfhugof)! ef getrat sun
1313 1333 1343 136 3; ljóþa þessa mondu, vif) siklinge Rin 112; prt. ind. sg. 3. Sleipne
Lodfáfner! lenge vanr vesa, þót sé J>ér gat (Loke) viþ Svaþelfera Hdl422, hana
góþ, ef fm getr Hqv 1625; sg. 3. alt es (MenglQþo) móþer of gat vif) Svafrþorens
senn, ef hann (afglape) sylg of getr Hqv 10 syne Fj8*, Guf>run . . æva gret . . bure
173, sjaldan liggjande ulfr lær of getr né svása . . þás hón viþ Atla gat Akv41B;
sofande maþr sigr Hqv 583, orþa þeira es part. prt. tgeboren': m. sg. nom. Hilde
maþr Qþrom seger opt hann gjgld of getr ((von Hildr') vas HQalfr of getenn Hdl
Hqv 65*, ey getr kvikr ku Hqv 702, leif)esk 19*, f>ar vas ok Gyller of getenn FM10**r;
mange gótt ef getr Hqv 1297; prt. ind. 15 5) jmd (ehm) etw. (eht) verschaffen, ge-
sg.l. ek drykk of gat ens dýra mjaþar währen, bereiten: inf. vats es f)Qrf þeims
Hqv 1403, gambantein ek gat Skm 32*, til verþar kømr, þerro ok þjóþlaþar, góþs
mægf) gat ek mikla Am 513, (mit suffig. of øf>es ef sér geta mætte orf, ok endr-
pron.) fått gatk þegjande þar Hqv 1032; Jjqgo Hqv43, æser vito hveim þeir alda
sg. 2. enn f råne ormr! fm gørj>er fræs 20 skolo gambansumbl of geta Ls 8*, þú
mikla ok gazt harf)an hug Fm 192R, (mit skalt, Hundingr! hverjom manne fótlaug
suffig. pron.) hvar gaztu, Yølundr! . . geta HHII382; prs. ind. sg. 3. h i n n e s
óra aura i UlfdQlom? Vkv 14*; sg. 3. sæll es sér of getr lof ok liknstafe Hqv 8*,
Gunnarr haff)i beþit Oddrúnar systur Atla orfjstirr deyr aldrege hveims sér góþan
ok gat eigi Dr 11; 2) zustande bringen, 25 getr Hqv 76*; opt. sg. 3. hætr es heimes-
ausführen: inf. né þat mqtto mærer tívar kviþr, nema sér góþan gete Sd 256; g. vel
ok ginnregen of geta hverge Hym 42; ehm jmd woltaten erweisen: imper. sg. 2.
part. prt. n. sg. acc. þá gleymþak es getet get fm vQloþom1 vel Hqv 134B; 6) einer
hQfþo (brøf)r miner) OprII251(?); mit part. sache (ehs) erwähnung tun, von etw.
prt.: prt. opt. sg. 3. engi var svá sterkr, at 80 sprechen: inf. opt skal góþs geta Hqv
dregit gæti (kvernsteina) Ort 18; 3) mit 102*, hins v^ldu nu geta, es vit Hrungner
nachfolg. inf. etw. vom schicksal erlangen: deildom Hrbl 33, þess vildu nu geta, es
prs. ind. sg. 3. ósnotr maþr ef eignask getr Jm fort oss óljúfan at bjóþa Hrbl 108,
((wenn ihm beschieden wird') fé eþa þess monk nu geta, hverr þik glapj>e at
fljóþs munugj), metnaþr liQnom þroask, en 35 geþe Ls 20*, handar ennar høgre monk
manvit aldrege Hqv 79*, augna gamans fyser hinnar geta, es J)ér sleit Fenrer frå Ls
aptr fån (lies: flestan?), hvars hann getr 383; prs. ityd. sg. 2. getr fm f>ess, Atle!
svást at sea Fj 52, ógn's i odde (sverþs) gørf)er svá fyrre Am 53*; imper. sg. 2.
f)eims eiga getr HHv 92, sæll es hverr síþan hvárt's f)á, Griper! get þess fyr mér Orp
es slikt getr føf>a jof> at afreke, sem es 61 40 32* 48*; prt. ind. sg. 3. (Hniflungr) gat
Gjuke Am 99*; prt. ind. sg. 1. (mit suffig. fyr Guþrúno at være grimmr Atla Am
pron.) Gunnare gatk at unna Od 19*; 83*; part. prt. n. sg.nom. getet verþr oss
sg. 3. f)á 0þlaþesk ok eiga gat Rigr at sliks Ls 523, þar vas ok Gylles of getet
heita, runar kunna Rp 46*; 4) erzeugen FM 10**; acc. getet heyrþak Sota FM
(ein kind mit einem weibe: barn vif) ehe): 45 105, svá heyrþak Fáks of getet FM109;
prt. ind. sg. 1. ek mQg gat þanns mange 7) vermuten (ehs): prs. ind. sg. 1. ek hins
fiar Ls 353; sg. 3. hvé så bQrn of gat get, ef it Gym er finnesk vigs ótrauþer, at
enn haldne jQtonn, es hann hafþet gýgjar ykr tiþe vega Skm243, es ek get (wie
gaman? Vm 323, fótr viþ føte gat ens ich vermute', (nach meiner Vermutung'(?)
fróþa jQtons sexh^fþaþan sun Vm 333, ek 50 HÆ 142; pl. 3. þess geta menn, at þar
fer ok at lopte líf) á Hófvarpne þeims hafi verit Loki Laufeyjarson FM5*6Wr;
Hamskerper gat vif) Garþrofo FM 4**; 8) unpersonl. g. illa übel ablaufen: prs.
prt. ind. sg. 2. (mit suffig. pron.) viþ systor opt. sg. 3. ofrmælge mikel hykk at illa gete
1
hveims viþ kaldrifjaþan kømr Vm IO3; systrom sjau ok haff)ak gef) f)eira alt ok
part. prt. n. sg. acc. lát f)ér at góþo gaman Hrbl\48.
getet tlass dir das gute wolgefallen7 Composita: geþ-horskr, gef>-leyse, gef)-
Hqv 12 7 \ speke, gef)-svif)r.
geyja (go; norw. gøya, fær. goyggja, geþ - horskr, adj. von scharfem ver-
aschwed. göia, dän. gø; %ur etymol. vgl. stande, scharfsinnig: compar. m. sg.nom.
A. Kock, Ark. 11, 344) 1) bellen (von hugrunar skaltu nema, ef fm vill hverjom
hunden): inf. rakkar þar rinna, ráþask vesa geþhorskare guma Sdl22Vs.
mjQk geyja Am 231; prs. ind. sg. 3. geyr geþjaþr, adj. verständig; in: fróþ-
(nu) Garmr mjpk fyr Gnipahelle Vsp 441491 geþjaþr.
581; 2) anbellen (ehn): prt. ind. sg.3. geþ-leyse, f. oder n.? (vgl. ahd. geti-
(hvelpr) galdrs fyþor gó of lenge Bdr 32 losí, f.) Charakterlosigkeit, wankelmut:
(vgl. jedoch JHoffory, Eddastud. 94 fg.); sg. acc. sér geþleyse i grams skape?
übertr. anfahren, anschnauzen: imper. Orp 322.
sg. 2. (mit suffig. negat.) gest fm nó geyja -geþr, adj. gesinnt; in: f>unn-gef)r.
ne á grind hrøkkver Hqv 134*. geþ-speke, f. Weisheit, klugheit: sg.
geymenn, adj. (aschived. gömin; %u acc. hQfþe vef>ja vit skolom hQllo i, gestr!
geyma (acht geben', norw. gøyma, feer. of geþspeke Vml9*.
goyma, aschioed. göma, adän. gømme; gef) - sviþr, adj. von scharfem ver-
got. gaum jan, ahd. goumjan, alts. gomj an, stande, klug: compar. m. sg. nom. hug-
ags. gíeman, gýman) sorgsam, vorsichtig: runar skaltu kunna, ef fm vill hverjom
m. sg. nom. gætenn ok geymenn skyle vesa geþsvinnare guma Sd 122.
gumna hverr ok varr at vintrauste Hqv 1. gifr, n. (feer. givur) riesenweib: pl.
651 (nur in papierhss.). nom. gifr fljúgande Vsp 455H, gifv hrata
g e j , n. (norw. gjed) 1) sinn, sinnes- Vsp 523; dat. mjqk emk gifrom gramastr
art, gesinnung, verstand, Überlegung: HHv 152.
sg. nom. alt es senn, ef hann (afglape) Compositum: hræ - gifr.
sylg of getr, uppe es f>a gef) guma Hqv 2. gifr, adj. (vgl. ags. gifre) gierig,
17*; gen. færa veit es fleira drekr sins blutdürstig: m. pl. nom. hvat f) eir garm ar
til gef>s gume Hqv 12*, grqþogr hair, nema heita es gifrer rata gQrþom fyr(er)?
geþs vite, etr sér aldrtrega Hqv 201; dat. Fj 193.
at hyggjande sinne skylet .maþr hrøsenn gilde, n. (norw. feer. aschwed. adän.
vesa, heidr gætenn at geþe Hqv 62, hann gilde; vgl. got. gild, n., alts. geld, ags.
(óminnes hegre) stell* geþe guma Hqv 13 gield, afris. geld, jeld, ahd. geit) 1) Ver-
så einn veit es víþa ratar ok hefr fj Q1J> geltung, gegengeschenk: sg. gen. ey sér
of faret, hverjo geþe styrer gumna hverr til gildes gjQf Hqv 1452; 2) tribut (opfer):
sås vitande es vits Hqv 183, ef fm vin ått sg. acc. ginnheilog gof). . . of fmt gættosk:
Jjanns fm vel truer ok vildu af hqnom hvárt skyldo æser afráf) gjalda ef>a skyldo
gott geta, geþe skaltu viþ f>ann blanda ok goþ q11 gilde^ eiga Vsp 23* (anders Bj.
gjQfom skipta Hqv 443 (s. blanda), þat's Magnusson Olsen, Timarit 15, 33 fg.).
enn of þann es fm illa truer ok þér es gimr, m. (vgl. aschwed. gim - sten, adän.
grunr at hans geþe: hlæja skaltu vif f) eim gem-sten) edelstein: sg. acc. hann (Yølundr)
ok of hug mæla Hqv 462; acc. því es slo goll rautt vif) gim fastan Vkv 71. Nach
qlþr bazt, at aptr of heimter. hverr sitt Bugge (Stüd. 4. 416) entlehnt aus ags. gim
gef> gume Hqv 14*; pl. nom. litel ero geþ (lat. gemma).
guma Hqv 532; 2) sinnliches verlangen, gina (gein; nonv. gina; vgl. ags. ginian,
wollust, liebesgenuss: sg. nom. f>ik gef) ahd. ginen, ginön, geinon) gähnen, den
gripe! Skm 318; dat. f>ess monk nu geta, rächen aufsperren: prs. ind. sg. 3. ginn
hverr J>ik glapþe at geþe Ls 202; acc. lopt yfer gjqrþ jarþar Vsp 552; part.prs.
hitt ek hugf)a, at ek hafa mynda geþ mJsg'nom. Ulfr ginande (der gähner' (als
hennar alt ok gaman Hqv 98*, f>at kann Spottname) Hdl 222; dat. ginanda ulfe
ek . . ef ek vil ens svinna manz hafa gef) Hqv 842; prt. ind. sg, 3. gein vif> agne ..
alt ok gaman Hqv 1612, hvildak hjå f)eim umbgjQrf) neþan allra landa Hym 233.
337 ginn-heilagr gjalda 338
ginn - heilagr, adj. hochheilig: n.pl. kehren: inf. þat ræþk þér .. ef býr for-
nom. ginnheilog goþ Vsp 62 92 232 252 dæþa vammafull á vege: ganga's betra an
Ls 112. gista see, þót þik nQtt of neme Sd 263.
ginn-regen, n.pl. die hohen od. hei- gisting, f. {norw. gisting, vgl. aschwed.
gotter: nom. (rúnom) þeims gørJ>o 5 gästning, adän. gæstning; mhd. gastunge)
ginnregen Hqv 78s, (runar es) gørf>o ginn- herberge: sg. acc. J>at sama kveld sóttu
regen Hqv 142*, né þat mQtto mærer tivar þeir (æsir) gisting til Hreiþmars Rm 14.
ok ginnregen of geta hverge Hym 42, *giþr, adj. (ags. gin) gross, gewaltig;
kalla (vind) gneggjoþ ginnregen Alv 202, in: ginn-heilagr, ginn-regen,
kalla (nQtt) grimo ginnregen Alv 302. 10 . gjaf-orþ, n. eheliche Verbindung der
ginnung, f . (?) kluft: pl. gen. jQrþ fanzk frau mit dem manne: sg. acc. vaskak
æva né uphimenn, gap vas ginnunga, en heima þás þér heitet vas, at fá einn þér
gras hverge Vsp 3* (vgl. jedoch E. Mogk, gjaforþ meþ goþom (?) Alv 4*, at ósQtt
Beitr. 8, 153 fg., der Ginnunga als gen. sg. minne skaltu J>at et unga man hafa ok þat
eines nom. pr opr. Ginnunge, m. auffasst). 15 gjaforþ geta Alv 6*, sátter þinar es viljak
gipt, f. (norw. adän. gift, aschwed. snimma hafa ok |>at gjaforþ geta Alv 72.
gipt; got. gifts in: fra-gifts, ags. ahd. gjalda (galt; norw. gjelda, fær. gjalda,
gift) vom schicksal verliehene gäbe, glück: aschwed. giälda, adän, gjalde; got. gildan,
sg.nom. su mon gipt lageþ á grams æve alts. geldan, ags. gieldan, afris. gelda,
Orp 532. 20 jelda, ahd. geltan) 1) für etw. empfan-
gipta (pt; norw. fær. gifta, aschwed. genes (vif) eho) eine gegenleistung (eht)
gipta, adän. gifte; ags. giftian, ahd. giften gewähren: inf. vin sinom skal maþr vinr
in: gi-giften, far-giften) eine frau (eha) vesa ok gjalda gjQf viþ gjgf Hqv 422,
einem manne (ehm) vermählen: inf. gjalda lausung vif) lyge Hqv45*; 2) zahlen,
þat var til sætta, at þeir (Gjúkungar) 25 auszahlen (ehm eht): inf. ginnheilog goþ
skyldu gipta honum (Atla) Guþrúnu Dr 4; .. of fat gættosk: hvárt skyldo æser afráþ
prt. ind. pl. 3. heim óko þá hangenluklo, gjalda eþa skyldo gof> Q11 gilde eiga Vsp
geitakyrtlo, gipto Karle Bþ 232, bQþo 233; prt. ind. sg. 1. mund galt ek mærre
hennar (Erno) ok heim óko, gipto Jarle meiþma fjQlþ þiggja Am 891; 3) erwidern:
Bþ412; part.prt. f. sg.nom. hon (Svan- 30 prt. ind. sg. 3. beiddiz Reginn at hafa
hildr) var gipt jQrmunrekk inum rikja fQþurarf sinn, en Fáfnir galt þar nei vij>
Ohv 6; giptask sich einem manne (ehm) Bm 11 pr 2; 4) für einen erschlagenen
vermählen: inf. (Oþinn) kvaþ hana (Bryn- (ehn) þussgeld zahlen: inf. hón (Grím-
hil di) giptaz skyldu Sd4 pr 9, ek strengþak hildr) brá borþa ok bure heimte, þrá-
heit þar i mót, at giptaz øngum þeim 35 gjarnlega J>ess at spyrja, hverr vilde sun
manni er hræþaz kynni Sd 4 pr 10, systor bøta ejxa ver vegenn vilde gjalda
(Gjúkungar) gáfu henni (Guþrunu) óminn- Oþr II 18*; etw. (eht) als bussgeld geben:
isveig at drekka, áþr hon játti at giptaz prt. ind. sg. 3. bæþe galt (hraunbue) bQrn
Atla^ Dr 5; prt. ind. sg. 3. HjQi'dis giptiz sin fyrer Hym 39*; 5) büssen für etw.
þá Álfi syni Hjálpreks konungs Sf29. 40 (ehs): inf. fjess skaltu gjalda at bragar-
*girne, f . (adän. girne; got. gairnei, ahd. fuili HHv 30 pr 9, mont Grimhildar gjalda
gerni) begierde; in: þrá - girne. ráþa Orp 332, vesall lézk (Hjalle) vigs
gisl, m. (norw. aschwed. gisl, dän. þeira, es skylde váss gjalda Am 588;
gissel; ags. gísel, ahd.gisal) geissei (obses): part.prt. n. sg. acc. þess hefk gangs goldet
sg. nom. þú (NjQrþr) vast austr heþan gisl 45 siþan Oþr I246; 6) jmd (ehm) etw. (eht)
of sendr at goþom Ls 342, ek vask langt heimzahlen, vergelten: inf. þeír (Hundings
heþan gisl of sendr at goþom Ls 352. syner) Qtto jQfre at gjalda fjárnám miket
gisling, f. (nomo. aschwed. gisling) ok fQþor dauþa HHI 11% hirþaþu hQlþom
geisselschaft: sg. dat. i Yanaheime skópo heipter^^ gjalda Oþr II29*; prs. opt. sg. 3.
hann (NjQrþ) vis regen ok seldo at gíslingo 50 málrúnar skaltu kunna, efþú vill at mange
goþom Vm 392. þér heiptom gjalde harm Sd li2; 7) jmd
gista (st; norw. fær. gista, aschwed. (ehm) etiv. (eht) verleihen: prs. ind. sg. 3.
gästa, adän. gæste) bei jmd als gast ein- hann (Herjafaþer) geldr ok gefr goll verþ-
339 gjalfr glama 340
2
ungo Hdl 2 ; prt. ind. sg. 3. hann (Helge) sg. nom. ey sér til gildes g j Q f Hqv 145*;
galt ok gaf goll verfmngo HHI 9*; dat. vin sinom skal maþr yinr vesa ok
8) zeigen, beweisen, bewähren (ehm eht): gjalda gjQf vif) g j Q f Hqv 422; aee. gjalda
prs. opt. sg. 2. bøter þér svá bauge Brage, gjQf vif> gjQf Hqv422; pl. gen. sagþer,
síþr fm Qsom Qfund of gjalder Ls 123, 5 Helge! at Hefenn være góf>s verþr frá
siþ mont, Helge! hringom ráþa . . ef æ þér ok gjafa stórra HHv342; dat. geþe
þeger, f)ót harþan hug, hilmer! gjalder skaltu vif> f>ann (vin þinn) blanda ok
HHv 6*; prt. ind. sg. 2. enn fråne ormr! gjQfom skipta Hqv 44% glik skolo g j Q l d
fm gørf>er fræs mikla ok galzt harþan hug gjQfom Hqv 464, osnjallr maf>r . . syter æ
Fm 192. 10 gløggr viþ gjQfom Hqv 48*; acc. illom
gjalfr, n. (feer. gjálv) wogendes meer, huga launaþer fm þá góþar gjafar Hrbl 61,
brandung; in: gjalfr-dýr. gjafar fm gaft, gaftattu ástgjafar Bm 71.
g j a l f r - d ý r , n. (wogentier', poet. be- Composita: gjaf-orf>; ást-gjQf.
Zeichnung des schiffes: sg.nom. snøresk gjofoll, adj. freigebig: m. sg.nom. frii
ramlega Rqn ór hende gjalfrdýr konungs 15 mont maþr vesa . . gjpfoll af golle Grp 73;
at Gnipalunde HHI 31*. acc. (fankak mann) sins fear sváge gjqflan,
gjalla (gall; norw. gjella, fær. geila, at leijb sé laun fegen Hqv 403 (gjQflan
aschwed. gälla, adän. gjalde; ags. ahd. ergänzung der herausgeber).
gellan) 1) schreien, krächzen: inf. þá gjqld, n.pl. (nortv. gjeld, f., fær. gjald,
heyrer fm hrafna gjalla, Qrno gjalla æzle 20 n., aschwed. giäld, adän. gjald; got. gild,
f e g n a . , of vere fúnom GþrII82,3; prt. alts. geld, ags. gield, afris. geld, jeld,
ind. pl. 3. år vas alda þats arar gullo HH ahd. geit) 1) gäbe od. spende die jmd zu
II1, gullo vif) gæss i tune Gþr I15'3 Sg29*; erwarten od. zu fordern hat: acc. út
heulen: prt. opt.pl. 3. hugþak mer af hende gekk þá Guþrún Atla i gøgn mef) gyldom
hvelpa losna glaums andvana, gylle báf>er 25 kalke at reipa gjqld rqgne (um demkönige
Gpr II432; 2) ertönen, erklingen, klirren: das ihm gebührende (den willkommen-
prs. ind. pl. 3. grunder gjalla Vsp 45bH; trank) darzureichen' Akv 362; 2) gegen-
part.prs. m. sg. dat. geire gjallanda Akv geschenke: nom. glik skolo g j Q l d gjQfom
52 15*; prt.ind.pl. 3. namk at heyra or Hqv 46*; 3) lohn, belohnung: pl.acc.
Hlóseyjo, hvé þar af stríþom strenger 30 af illom manne fær fm aldrege gjQld ens
gullo (vom Schreiber in mælto gebessert) góþa hugar Hqv 116 \ eins drykkjar fm
Od28*. skalt aldrege betre gjQld geta Grm 3*;
gjallr, adj. (norw. gjell) 1) helltönend, 4) lösegeld: acc. fm gjQld hefr mikel
laut: m. sg. acc. (Brynhildr) til hvilo heyra haufoþs mins Bm 61; 5) bussgeld, busse:
knátte gjallan grát Gjúka dóttor Sg 30*; 35 dat. haf halfan heim harms at gjQldom
2) klingend: n. sg.nom. (sw.) etgjalla goll HHII343; acc. þau lét hón (Guþrún)
Fm 93 203. gjQld brøf)ra Akv 44*; 6) Vergeltung,
gjaltr, m. (entlehnt aus ir. geilt) wahn- strafe: acc. orþa þeira es maþr Qþrom
sinniger, verrückter: sg. dat. gjalte glíker seger opt hann gjQld of getr Hqv 65*,
verþa gumna syner Hqv 1285 (s. Fritzner2 40 hver gjQld faa gumna syner, ef þeir hQggv-
I, 604h s. v. gjalti u. Bugge, Stud. 390). ask orþom á? Bm 3B.
g j a r n , adj. (aschived. giärn; got. gairns Composita: if)-gjQld, nef-gjQld, niþ-
in: faihu-gairns, seina - gairns, alts. ahd. gjQld, ofr-gjQld.
gern, ags. georn) begierig: m. pl. nom. gjqróttr, adj. trübe (infolge eines boden-
f>eir 'o gjarner gunne at heyja HHI543. 45 satzes): m. sg.nom. gjQróttr er drykkrinn
Composita: gunnar-gjarn, heipt-gjarn, SflO.
her-gjarn, ivif)-gjarn, lof-gjarn, læ- gjQrþ, f . (norw. adän. gjord, fær. gjörö,
gjarn, morf)-gjarn, Ó-,bil-gjarn, skaut- aschwed. giorf); got. gairda) gürtet: sg.
gjarn, val-gjarn, vél- gjarn, ver- nom. ginn lopt yfer gjQrþ jarþar (die
gjarn, þrá-gjarn. 50 midgardschlange) Vsp 552.
gjqf, f . (norw. gjæv, aschwed. giäf, adän. Composita: umb-gjQrf); megen-gjarf>ar.
gæv; got. giba, alts. geba, ags. gifu, afris. glama (aþ; norw. aschwed. glama)
geve, jeve, ahd. geba) gäbe, geschenk: schwatzen: prs. opt. sg. 3. veita gQrla sås
341 *glape gleþja 342
of verþe glisser, þót hann rnej) gTQmom golfe, at þér góJ)S vite Sg 318, glpþ yas
glame Hqv 31*. ok GlaumvQr Am 63; n. sg.nom. snotrs
* glape , m. (vgl. norw. glaap) mensch manz hjarta verþr sjaldan glatt, ef så es
von unangemessenem betragen, tölpel; alsnotr es á Hqv 553; pl. nom. Oþenn
in: af-glape. 5 ok Sága drekka of alla daga glQþ ór gollnom
* glase, sw. adj. glänzend; in: veþr - kerom Grm 7*. — Als pferdename Grm 30 *.
glase. Composita: hróþr-glaþr, Men-glQj).
* glaser, m. glänz; in: aur-glaser. glepja (glapþa) 1) jmd (ehm) etw. (eht)
glata (aþ; norw. aschived. glata) zu verderben, ihn an etw. verhindern: inf.
grunde richten, vernichten: part.prt. n. 10 Asaþóre hugþak aldrege mundo glepja far-
ser. acc. Jm hefr Gjúka of glatat bQrnom hirþe farar Hrbl 130; 2) eine frau (eha)
Hlr 4*. verführen: prs. ind. sg.3. sá (vQlva) þar
glaumr, m. (norw. gløym, fær. gleimur, vaþa Jmnga strauma menn meinsvara ok
aschwed. glömber; ags. gléam) 1) lärm; morþvarga of> Jmnns annars glepr eyra-
geheul, gebell: sg.nom. opt verþr glaumr 15 rúno Vsp 393; prt. ind. sg.3. þege þú,
hunda fyr geira flaugon Am 232; 2) lär- Gefjon! þess monk nú geta, hverr þik
mender jubel: sg. nom. glaumr vas I IIQIIO glapþe at geþe Ls 202.
Hm 18*; 3) freude, fröhlichkeit: sg.gen. *glepsa, f. bissige rede, Stichelei; in:
(gramr) glaums andvane Br IG3, hvélpa Loka-glepsa.
. . glaums andvana Gßr II432; dat. 20 gier, n. (norw. gler, m., fær. gler, n.
mákak, Grimhildr! glaume bella Gpr II (klares eis', aschwed. adän. glar; alts.
30*; acc. ek fyrbanna manna glaum gles, ags. glæs, glær, ahd. glas) glas: sg.
((den fröhl. verkehr mit menschen') mane dat. Hlórriþe, es athQndom kvam, brått lét
Skm 345. — Als pferdename FM 1213 bresta bratstein giere (den krystallkelch)
Akv 31*. 25 Hym 30>2, hQrg (Ottarr) mér gørf>e of
Compositum: val-glaumr. hlaþenn steinom, nu es grjót þat at giere
glaþa (aþ; aschived. gladha) erfreuen orþet (nun sind diese steine (durch das
(ehn): inf. forkunnar sýn mon flestan feuer der zahlreichen opferbrände ge-
glaþa Fj483, glaþa Qrno HHI472 II262, schmolzen und so) zu glas geworden'
glaþa mon þik minzt, ef gQrva reyner 30 Hdl 102 (Noreen mündl.; anders FJ in
Am 753. , der Festschrift f . Weinhold, Strassb. 1896,
glaþr, adj. (norw. adän. glad, fær. glaþur, s.16), (runar kvaþ ristnar) á giere ok á
aschwed. glaþer; alts. glad in: glad-mod, golle Sd 17*. — Als pferdename Grm 30*.
ags. glæd, afris. gled, ahd. glat) heiter, gleyma (mþ; norw. gløyma, fær.gloyma,
froh: m. sg.nom. sat þar á hauge ok sló 35 aschwed. glöma, adän. glømme) vergessen:
hQi-po gýgjar hilder, glaþr Eggþér Vsp 422, prt.ind.sg.l.fmit suffig.pron.) þá gleymþak
glaþr ok reifr skyle gumna hverr, unz es getet IiQfþo, bQl Q11 jQfors, bjórbjúg í
sínn bíþr bana Hqv 153, heima glaþr gume sal Gßr II25*.
ök viþ geste reifr sviþr skal of sik vesa gleypa (p{>; norw. gløypa, fær. gloypa)
Hqv 102*, VQRÞR goþa drekr i væro ranne 40 verschlingen: inf. ulfr gleypa mon Alda-
glaþr enn góþa mjQþ Grm 13*, glaþr fQþor Vm 53*; prs. ind. sg. 3. Surtar
konungr Grp 3*, þú mont hitta/Heimes hann (Oþen) sefe of gleyper Vsp 47* (so
bygþer ok glaþr vesa gestr þjóþkonungs mit Much, Hz 37, 417).
Grp 192, glaþr estu nú, SigvQrþr! ok gagne gleþja (gladda; norw. gledja, fær. gleða,
fegenn, es Jm þerrer Gram á grase Fm 251, 45 aschwed. gläf)ia, adän. glæde; vgl. ags.
þiggja knáttu, Jjengell! i þínne hQllo glaþr gladian) froh machen, erfreuen (ehn):
at Guþruno gnadda niflfarna Akv 36*, gør prt. ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) gladdak
sem til lyster, glaþr monk þess bíj>a Am ena gollbjQrto Hrbl 92; sg. 3. þás hugen
56*; dat. glQþom's betra an sé glúpnanda, gladde (als man .. erfreute'' Bml8l, får
hvats at hende kømr Fm293; acc. sótte 50 vas fremre sås fold ryþe, hilmes arfe, ok
Sigrun sikling gla{)an HHH13*; pl. nom. hugen gladde Bm 26*; opt. sg. 3. horskr
glaþer Ylfingar HHI51*; f . sg. nom. J)øtte mér, ef (SigvQrJ>r) hafa kynne ástráj)
hlæra J)ú af J>ví, heiptgjQrn kona! glQj) á miket y{>var systra: hyg{>e umb sik ok
343 gliklegr gnadr 344
(du kannst hier getötete junge wesen F kv 399h); 2) intr. sich erheben: inf\
(zur speise) erhalten' (?) Akv 36*. eldr nam at øsask, en jQrf) at skjalfa, ok
gnaga (af>; norw. gnaga, fær. gnaga, hQr loge vif) Jiimen gnæfa FR29.
naga, aschived. gnagha, adän. gnave; ags. golf, n. (norw. golv, fær. gólv, aschwed.
gnagan, ahd. nagan) nagen: inf. rata 5 golf, adän. gulv) 1) fussboden, estrich;
munn létomk rums of få ok of grjot gnaga zuweilen (wie in Hym) auch ein erhöhter
Hqv 1042; prs. ind.pl. 3. hirter 'o ok teil desselben (estrade, podium): sg.nom.
fjórer þeirs af helingar á (d. i. á aske Ygg- golf vas strået Bp 26*; dat. hvi Jm f>á,
drasels) gaghalser gnaga Orm 33*. Gagnráþr! rnælesk af golfe fyrer? Vm92,
gnapa (pj>) den kopf hängen lassen: 10 segfm mer, Gagnráþr! alz J>ú á golfe vill
prs. ind. sg. 3. snaper ok gnaper, es til J)ins of freista frama Vmll1 13* 15* 17*,
1
sævar kømr, Qrn á aldenn mar Hqv 62 , eldr vas á golfe Rp 23 143, skokr vas á
gnaper æ grår jór-of grame dauþom Br 7*. golfe Rp 15 *, (kvQn Níþaþar) stóþ á golfe
gnata (aþ) zusammenstürzen: prs. ind. Vkv 173, hlæra fm af f)vi, heiptgjqrn
pl. 3. grjótbjQrg gnata Vsp 523. 15 kona! glQf> á golfe, at J)ór góþs vite Sg
gneggja (af>; norw. kneggja, aschwed. 318; acc. sagþet hQnom (Hyme) hugr
gnäggia) wiehern: inf. gneggja mynder Jm, vel f)ás sá gýgjar grøte á golf komenn
Atle! ef Jm geldr ne værer HHv 20*. Hym 142, fajjer Mof>a fekk á J)reme ok i
gneggjoþr, m. (wieherer', poet. be- gøgnom sté golf nif>r i sal Hym 352;
Zeichnung des windes: sg. acc. kalla (vind) 20 2) zimmer, gemach:pl. gen.fimmhundrof)
gneggjoj) ginnregen Alv 202. golfa ok of fjórom tegom svá hykk Bil-
gneypa (pf>) niederbeugen, quälen: inf. skirne mej> bugom Orm 24*.
tramar gneypa þik skolo gørstan dag jQtna goll, gull, n. (norw. fc&r. gull, aschwed.
gQi'f)om i Skm 30*. gul, adän. guid; got. gulþ, alts. ags. afris.
g n ó g a , adv. (norw. nog, nogo, fær. 25 ahd. gold) gold: sg. nom. hvi er gull
nógv, aschwed. nogh, nogha, adän. nog, kallat harr Glasis ej>a lauf hans? FM 7*,
nok) in genügender menge, genug: måls lauf hans (Glasis) alt er gull rautt FM 7*f
ok manvits sé þér á munn ok hjarta gnóga goll vas J>ar eige á Grana leif>o Vkv 15*,
of gefet Og 14*. fjQlJ) vas jiar menja es J>eim niQgom sýndesk
gnógr, adj. (norw. nog, fær. nógvur, 30 at være goll rautt ok gørsimar Vkv 21*,
aschwed. nogh; got. ga-nohs, alts. gi- f>at skal goll es Gustr åtte brøjjrom tveim
noh, ags. ge-nóh, ahd. gi-miog) genügend; at hana verf>a ok Qþlingom åtta at róge
in: iþ-gnógr. Rm 5*, goÜ's J)ér nú reitt Rm 6*, et
gnótt, f. menge, überfluss: sg.nom. gjalla goll ok et glóþrauþa fé, þér verj>a
gnótt vas grunnýjbge Am 70*. 35 f>eir haugar at hana Fm93 203, svá vas
gný - fare, m. (der mit brausen einher- SigvQrJ>r of sunom Gjuka, sem være grønn
fahrende', poet. bezeichnung des windes: laukr ór grase vaxenn .. ej>agoll glóþrautt
sg. acc. alfar (kalla vind) gnýfara Alv 20 3r. of grQO silfre OprU2*, i veltanda vatne
gn£ja (gnúj>a; norw. gnya) lärmen, lýsask valbaugar, heidr an á hQndom goll
tosen: prs. ind. sg. 3. guýr allr jQtonheimr 40 skine Húna bQrnom Akv 29*, hvi er gull
Vsp 482. kallat mjQl Fróþa? Grt 1; gen. esa mér
gnýr, m. (norw. aschwed. gny, fær. golz vant i gQrJ>om Gymes Skm 223, ek
gný, gnýggj, n.) getöse, lärm: sg.nom. rif>a mon til Jjess golz es i lyngve liggr
ox geira gnyr HHI562, gnyr vas at heyra Fm212, mona fm, Gunnarr! golzof njota
Opr II4\ ymr varj) á bekkjom, afkárr 45 Opr 1203, VQI* golz ((göttin des goldes',
SQngr virfja, gnyr und goþveflom Akv 412, d.i. frau) Hir 23, golz miþlendr tdie
nu verþr gnyr mikill, er eldrinn tok at spender des goldes', d. i. die jungen
æsaz, en JQI-J) tók at skjálfa FH23. fürsten Akv 40*, (mit suffig. art.) sendu
Compositum: gný-fare. þeir (æsir) Loka at afla gullsins Rml8;
gns§fa (af>) 1) trans, erheben, wehen 50 dat. vas f>eiin (Qsom) vætterges vant or
lassen: inf. ek vask i hernorn es hingat golle 'Vsp 8.2, stóf) fyr norf>an á Nif>a-
gørfjesk gnæfa gunnfana, geir at rjóþa vQllom salr or golle Sindra ættar Vsp 372,
Hrbl 107 (s. Ordtv. z.st.; anders Bugge, sal sér standa solo fegra golle þakþan á
347 goll goll-brynja 348
2 2
Gimlee Vsp 64 , Glitner .. es golle studr goll of gefet verþa Vkv 22 bann (Helge)
ok silfre þakeþr et sama Grm 15% golle galt ok gaf goll verþungo HHI 9% Loki
keypta léztu Gymes dóttor ok seider þitt sá alt gull f>at er And vari atti Bm 4 prl,
svá sverj) Ls 42mundak gefa þer (fjaþr- fann Sigurþr stórmikit gull ok fyldi bar
barn) J)ót være or golle Þrk4% bveim 5 tvær kistur Fm 44 pr 4, mer Atle þat
ero bekker baugom såner, flet fagrlega einne sagþe, at bvárke lézk hQfn of deila,
floeþ golle? Bdr 6% ek bøte svá brest á goll né jarþer, nema gefask létak Sg 37%
1
golle, at feþr þinom fegre þykker Vkv 28 , nu skolo ganga fjærs goll vile ok minna
eitt es þeira (sverþa) qllom betra vígnesta þvi at mér þiggja Sg 48 % þar baf) (Óþenn)
bql ok varet golle HHv 8% beit pruþ .. 10 einn þegn yfer at ríþa, þanns mér førf)e
buen "golle HHI 24?, (SinfjQtle)"sl<?ng upp goll þats und Fáfne lá Hir 10% gQrr lézk
viþ rq rauþom skilde, rQnd vas ór golle Gunnarr goll at bjóþa, sakar at bøta Gßr
HHI34% brimdýr blåsvart ok buen golle 1119% gefk þér, Guþrún! goll at þiggja
HHI52*, fm mont maþr vesa .. gjQfoll Gßr II26% hunskår meyjar þærs hlaþa
af golle Grp 7% (fm mont) golle hløfja á 15 spjqldom ok gøra goll fagrt Gpr 1127%
Grana bógo Grp 13% tóku vér f)á (ásuna) goll vissak etke á Gnitaheiþe f>ats vit
hqndum ok lQgfmm þeirn fjQrlausn at fylla ættema annat jafnmiket Akv 6% (Fróþi)
otrbelginn mef) gulli ok hylja utan ok mef) baf) fjær (ambáttir) mala gull ok frij> ok
raufm gulli Bm 16. 17, rauþo golle hykk sælu Fróþa Grt 22, (mit suffig. art.) er
mik ráf>a mono svá lenge sem ek life 20 hann (Andvari) haff)i fram reitt gullit, þá
Bm 9% QIIO golle f)á kná hann (SigvQrþr) haffn hann eptir einn hring Bm 4 pr 2,
einn ráf>a Fm 34% mey veitk eina miklo f)á dó Hreiþmarr, en Fáfnir tók gullit alt
fegrsta, golle gédda, ef geta mætter Fm Bm 11 prl, Gunnarr ok H<?gni tóku þá
40% (runar kvaf) ristnar) & giere ok á gullit alt, Fáfnis arf Dr 1.
golle Sd 17% opt es ulfr i un gom syne, 25 Composita: goll-band, goll - bitlaþr,
J)ót see hann golle gladr Sd 35 % benvQnd goll-bitoll, goll-bj artr, goll-bóka,
of lét brugþenn golle margdyrr konungr goll-brynja, goll-hringr, goll-hrof)-
á meþal okkar Br 20% jarla brúþer golle enn, goll-hvitr, goll-hyrndr, goll-
bunar Gßr 13% þeim hétomk þá f)jóf>- miþlande, goll-skql, goll-spore, goll -
konunge es mef> golle sat á Grana bógom 30 vareþr; lyse -goll.
Sg 362, mik Gjúke golle reifþe, golle goll-band, n. (norw. fær. gull-band)
reifjþe, gaf Sigverþe Gpr 111*'*, ein skalt band (halsband) aus gold: pl. acc. (frymr)
ráf>a auþe Buþla, golle gQfgof) ok gefen greyjom sinom gollbQnd snøre Þrk5h.
Atla Gßr H 27*, mik baf) hann (Buþle) goll-bitlaþr, adj. mit goldenem gebiss
góf>a golle rauþo ok suf>r gefa syne Grim- 35 versehen: f. sg. nom. fm brúþr Grana á
hildar Od 14% sjau eigom vit salhús sverþa Brávelle gollbitlojþ vast gqr til rásar HH
full hveijo, hver ero þeira hjQlt ór golle 144 2 .
Akv 7% brynjor ór golle Akv 7% frQgo goll-bitoll, m. goldenes gebiss: sg. dat.
fréknan, ef fjqr vilde Got na þjóþann golle rinne und visa Yigblær þinig gollbitle
kaupa Akv 21% svá skal golle frøkn hring- 40 vanr HHII355.
drife vif> fira halda Akv 34% golle søre goll-bjartr, adj. (ags. gold-beorht)
Guþrún Akv 42okr mon gramr golle glänzend von gold: f.sg.nom. (sw.) Glaþs-
reifa glóþrauþo Am 13% gédde okr Grim- heimr heiter enn fimte (bør) fars en goll-
hildr golle ok halsmenjom Am 68% gøddak hjarta YalhQll vif) of þrumer Orm 81; sg.
golle ok goþvefjom, áþr hana (Svanhilde) 45 acc. (siv.) gfaddak ena gollbjQrto Hrbl 92.
gæfak Gotþjóþar til Ghv 16% (mit suffig. goll-bóka (af>) mit gold sticken: prt.
art.) skyldu æsirnir hlaþa upp gullinu ok ind. sg. 3. hón (Þóra) mer at gamne goll-
hylja (otrbelginn) Bm 5 pr 2, er Fáfnir bókaþe sale suþréna ok svane danska
skreif) af gullinu, blés hann eitri Fm 4; Gßr II 15\
acc. hann (Herjafaþer) geldr ok gefr goll 50 goll-brynja, f. goldener yanxer: sg.
verfmngo Hdl 22, allr hann (hane) vif) acc. tok hann (Sigurf>r) ægishjalm ok guH-
goll gloer Fj 17% hann (Yølundr) sló goll bryn ju Fm 44 pr 5, gollbrynjo smó (Bryn-
rautt viþ gim fastan Vkv 7% ykr lætk f>at hildr) Sg 471.
349 gollegr goj) 350
golle gr, adj. golden: n.sg. dat. Glaser goll -Tare Jr, part.prt. goldgeschmückt:
stendr meþ gollego laufe FM 7 GU. f. sg. voc. grætr, gollvarej)! grimmom tQrom
gollen -bürste, sw. adj. mit goldenen HHII443.
horsten: m. sg. nom. gqltr gloar gollen- gómr, m. (norw. gom; vgl. aschwed.
bursti Hdl 73. 6 gome, feer. gómi, adän. gåne, ags. góma,
gollenn, adj. (aschwed. gyll ene, adän. ahd. guomo) kiefer: pl. acc. gæta varþ
gylden- in compp.; got. gulþeins, alts. (Kostbera) tungo í góma báþa .sie musste
ahd. guldín, ags. gylden, afris. golden, die xunge im munde festhalten, ihr stockte
gulden, gelden) 1) golden, vergoldet: m. die rede' Am 98.
sg. dat. GunnlqJ) gQfomk gollnom stóle á io gote, m. hengst: pl. gen. til gota etke
drykk ens dýra mjajjar Hqv 105*; f. pl. gørf>ot heyra Hm 182. — Als name eines
nom. J>ar mono epter undrsamlegar gollnar p ferdes FM IO5 12l5.
tQflor i grase finnask Vsp 612; n. sg. dat. Compositum: hlunn-gote.
Glaser stendr mef) gollno laufe fyr Sigtýs gotneskr, adj. (vgl. got. Gut-þiuda)
SQlom FM76; acc. lét hann (Jqrmon- 15 gotisch: f. sg. nom. Grimhildr gotnesk kona
rekr) sér i hende hvarfa ker gollet Hm QþrII173.
20*; pl. dat. Óþenn ok Sága drekka of goþ, guþ, n. (norw. fær. adän. gud,
alla daga glqþ ór gollnom kerom Qrm 7*; aschwed. guþ; got. guþ, alts. ags. afris.
acc. J)ær (norner) of greiddo gollen simo god, ahd. got)gott: sg. dat. Svalenn heiter,
ok und mánasal miþjan festo HHI33; 20 hann stendr solo fyrer, skjQldr, skinanda
2) goldglänxend: m. sg. acc. (hverr) lætr goþe Orm 382, SkQll heiter ulfr es fylger
2
gunnfana gollenn fyr stafne? HHII22 ; eno skírleita goþe til ísarnvif>ar Orm 392,
pl. acc. garþar gloa þykkjomk of gollna á skilde kvaþ ristnar (runar) þeims stendr
sale Fj 53. fyr skinanda goþe Sd 15*; pl. nom. ginn-
Composita: gollen-burstr; al-gollenn, 25 heilog goþ .. nQtt ok niþjom nQfn of gQfo
hóf-gollenn, marg-gollenn. Vsp 62, ginnheilog goþ .. of þat gættosk,
goll-hringr, m. (norw. gull-ring, fær. hverr skylde dverga drótt of skepja Vsp
gull-ringur, aschwed. gul-ringer, adän. 92, ginnheilog goþ .. of þat gættosk, hvárt
guid-ring) goldener ring: sg.nom. gull- skyldo æser afráþ gjalda eþa skyldo gof>
hringr einn lá þrjá vetr viþ þjóþveg á 30 Q11 gilde eiga Vsp 232 *, ginnheilog goþ ..
Jalangrsheiþi Ort 13; acc. Niþuþr .. gaf of þat gættosk, hverr hefþe lopt alt læve
.. BQþvildi gullhring þann er hann tók af blandet Vsp 252, hvé så VQllr heiter es
bastinu at Yælundar Vkv 17 pr 1. finnask vige at Surtr ok en SVQSO goþ?
goll - liroþenn, adj. (part. prt.; ags. Vml7\ Yígríþr heiter VQllr, es f. v. at
gold-hroden) mit gold überxogen: m.pl. 35 S. ok en SVQSO goþ Vml82, gein vi]> agne
acc. hjalma gollhroþna Akv 42 (Bugge, sús goþ fia, umbgjQrþ neþan allra landa
Beitr. 22,117). Hym 233, heiler æser, heilar åsyn jar ok
goll-hvitr, adj. leuchtend wie gold: Q11 ginnheilog goþl Ls li2, Byggver ek
f. sg. acc. (sw.) gladdak ena gollhvito heite, en mik bráþan kveþa goþ Q11 ok
Hrbl 92A. 40 gumar Ls 452, þik (mik) á hjQrve skolo
goll-hyrndr, adj. mit vergoldeten hör- ens hrimkalda magar gQrnom binda gof>
nem: f. pl. nom. acc. gollhyrndar kyr Ls 49* 502, þar (á Óskópne) Q11 skolo
ßrk 23*; HHv 42. geirom leika goþ Fm 152, svá hjalpe þór
goll-miþlande, m. (part. prs.) gold- hollar vætter, Frigg ok Freyja ok fleire
spender: sg. nom. reiþ góþr Grana goll- 45 goþ, sem þú felder mér får af hQndom
miþlande Hir 11*. Od 82, (mit suffig. art.) go{>en QII Vsp
goll - sk<£l, f. (aschwed. gul-skal) gol- 23*BH, báþu guþin alla hluti gråta Baldr
dene schale: pl. acc. láttu á flet vaþa ór helju FM5*, guþin finna gýgi 1 helli
greppa gollskáler meþ gumna hQndom nQkkorum FM5G; voc. hvi þegeþ ér svá,
2
Akv IO . 50 þrungen goj)! at ér mæla né megoþ? Ls 7*;
goll-spore, m. goldener sporn? pl. gen. heima letja ek munda HerjafQþor i
acc. (Sigurþr) bindr gullspora á fætr sér gQrþom gof>a Vm 22, frå jQtna runom ok
FH22. allra goþa seger þú et sannasta (ek kann.
351 goþ góf>r 352
segja satt) Vm 42* 43 \ hverer ráþa æser góþ-borenn, part. prt. von edler ab-
eignom goþa, þás sloknar Surta loge? Vm kunft: m. sg.nom. góþborenn Goþmundr
50*, Vif>arr ok Vale byggva vó goþa f)ás HHI331; pl. nom. góþborner (Hamf)ér
1
sl. S. 1. Vm 51 , Skaþe byggver, skir ok S<?rle) smugo i goþvefe Hm 162. f
brúþr goþa, fornar topter fqþor Orm 11*, 5 goþ - mqlogr, adj. in der götterkunde
vqrþr goþa drekr i væro ranne glaþr erfahren, mytholog: m. pl. gen. hverr
enn góþa mjQþ Orm 13*, Síþ ok Yíþ .. kann of þat gofrniqlogra gørr at skilja?
5
þær hverfa of hodd goþa Orm 27 , Ullar Hym 392.
hylle hefr ok allra gof>a hverrs tekr fyrstr góþr, adj. (norw. adän. god, feer. góður,
á funa Orm 421, Freyr, folk valde goþa! 10 aschwed. goþer; got. goþs, alts. afris. god,
Skrnß1, fm fenget hefr gam banreiþe goþa ags. gód, ahd. guot) 1) gut, trefflich,
Skm 33*, þrúþvaldr gof>a (Þórr) Hrbl 23, tüchtig: m. sg. nom. góf)r majþr mon fúk
þróttQÍlogr (Þórr) kvam á þing goþa Hym gørva mega liknfastan at lofe Eqv 122*,
401, aurgo bake fm mont æ vesa ok vaka esat maf)i* svá góþr at galle né fylge Eqv
vQrþr gof>a Ls 48 *, þú hvqrtveggja veizt 15 132*, reif) góf)r Grana golimiþlande Eir
goþa heill ok guma Rml92; dat. hvé su. li1; gen. til góþs vinar liggja gaguveger
Q heiter (Ifing heiter q) es deiler meþ Hqv 34*, góf)S fengom tirar Em 30*; dat.
jQtna sunom grund ok mef) goþom Vml5* veittom góþom Gotþorme lif) Ort 14
162, (regen) seldo (NjQrþ) at gislingo goþom acc. skua ok bróka skammesk enge maf>r
Vm 392, (hétomk) Gqndler ok Hárbarþr 20 né hests in heidr, þót hann hafet góþan
me]) goþom Orm 49*, (hétomk) Gautr ok Eqv 61orþstírr deyr aldrege hveim s sér
Jalkr mef) goþom Orm 54*, viþkunnare góþan getr Eqv 76*, góþan mann teygþu
fm verþer an VQrþr meþ goþom Skm28*, f>ér at gåmanrunom Eqv 119*, hætr es
frá Ægi ok goþuni Ls üb., f)ú vast austr heimeskviþr, nema sér góf)an gete Sd25b,
hef>an gisl of sendr at goþom Ls 342, ek 25 (sw.) VQRÞR gof)a drekr i væro ranne
vas langt heþan gisl of sendr at goþom glaþr enn góþa mjQþ Orm 13"*; pl. nom.
Ls 352, vaskak heima þás f>ér heitet vas, menn lofuþu mjqk hversu gof)ir bon-
at få einn f>ér gjaforþ meþ goþom Alv 4*, usturn enn Ægis váru Ls 12, þykkjomka
(himenn heiter) hlyrner mef) goþom Alv góþer Granmars syner EEI481 Ú271;
121, (måne heiter) mylenn mef) goþom 30 gen. Guþrúno góþra .. skóþa skatna menge
Alv 14l, (sol heiter) sunna mef gofom Sg 551; acc. Qnd né qtto (Askr ok Embla),
Alv 16 % (sky heita) skúrvq.n mef) goþom óþ né hQff)0, 1Q né læte né lito góþa Vsp
Alv 18 \ (vindr heiter) vQfof>r mef> goþom 182, 1Q gaf Lóþorr ok lito góf)a Vsp 18*,
Alv 201, (logn heiter) læge meþ goþom (Hildolfr baf) fly tja) góþa eina Hrbl 18;
Alv 22\ (sær heiter) silægja mef) goþom 35 f sg. nom. niQrg es góþ mær, ef gQrva
Alv 241, (viþr heiter) vallar fax mef> goþom kannar, hugbrigf) vif) hale Eqv 1011; voc.
Alv 28(nqtt heiter) njól mef) goþom vake fm, góf) kona! Og l1, (sw.) ætt ått,
Alv 30\ (bygg heiter) barr mef) goþom en góþa! es eige seomk EEII16*; gen.
Alv 32 \ (skolom) of jqfra ætter døma, andspilles vanr f)ú skalt æ vesa gófrar
gumna þeira es frá goþom kvqmo Hdl 8*, 40 meyjar Gymes Skm 12*, (sw.) grey eitt
þeir VQro gumnár goþom signaþer Hdl 251, ek f)á fann ennar góf)0 kono bundet beþjom
hvat sú grind (sá garþr) heiter, es mef) á Eqv 100*, Gunnlaþar .. ennar góf)0 kono
goþom sQat menn et meira foraf)? Fj 9* Eqv 107*; dat. vif>r fm góþre (Brynhilde)
11*, så (Glasir) er viþr frægr meþ gufmm grand aldrege Grp 49 *; acc. ef fm vilt
ok mQnnum FM 7H, Gollfaxe ok Jór (vqro) 45 þér gof)a kono kvef)ja at gamanrúnom ok
mef goþom FM IO10, goþom þat þakkak, få fQgnof) af, fQgro skaltu heita ok låta
es þér gengsk illa Am53b; acc. hugþe fast vesa Hqv 129*, mon góþa kvqn Gunnarr
at hefndom hann (Æger) næst viþ gof> eiga? Grp 42\ ef vér fimm suno féjþom
Hym 32, gremattu goþ at fér Ls 12*, hann lenge, Qtt of góþa øxla knættem Sg 186;
(Þórr) ræþr ro þeims røger her gof) Q11 ok 50 pl. acc. illom huga launaþer f)ú f)á góþar
gamaLs55*, biþk Óttare Q11 gof)dugaiM5Í4. gjafer Hrbl 61, f)ýjar sjau góþar Am 892;
Composita: gof) - mqlogr, gof) - speke, n. sg. nom. vasa (Brynhilde) gótt i hug
gof) - vefr (?) ,'^gof) - vegr. t sie tvar nicht in guter stimmung>
353 gófr gramr 354
Sg 47*; gen. es fQrf þeims til verfar Hqv 102*, svarafe HQgne .. traufr gófs
kømr gófs of øfes Hqv48; dat. gófo hugar (nicht geneigt zur Sanftmut' Oþr
silfre Sd 171 Vs, f u hefr Gjuka of glatat II IO2, (sw.) af illom manne fær f u aldrege
bQrnom ok bue feira brugfet gófo Hir 4*; gjQld ens gófa hugar Hqv 116T; pl.dat.
ace. fá gefr fm gótt nafn dysjom, es fm ves heill, Hymer! i hugom gófom Hym
kallar fær heimes hanga Hrbl 115; pl. acc. 11*; n. sg. acc. (HQgne) hugfe gótt nQnom
f>eyge es sem fm frju bu góf eiger Hrbl Am 321; 6) von gutem (d. h. vornehmem)
10, góf Qttof ér mankynne far þá Hrbl geschlechte: m. pl. nom. fjonar øflom
93, (mundak) góf bQrn Gufruuar festa á gófer Sg692; 7) n.pl. subst, schätze,
galga Hm 21*; substantiviert, das gute: vermögen: nom. Men jo góf Sg 51*.
sg. gen. af illom manne mondu aldrege Composita: góf - borenn; mat - gófr,
góf s laun of geta Hqv 122a, sagfer, Helge! matar-gófr, ó - g ó f r , f j ó f - g ó f r .
at Hefenn være góf>s verfr frå f)ér ok goþ - speke, f. götterlehre, mythologie:
gjafa stórra HHv 342, hlæra f u af f)vi .. sg. acc. hQffe vefja vit skolom hQllo í,
gl<?f) á golfe, at þór gófs vite Sg 318; gestr! of gofspeke (gefspeke R u. im text)
dat. illo fegenn ves fm aldrege, en lát fér Vm l9* (conjectur von Wimmer).
at góf)0 getet Hqv 127må at gófo gørask goj-vefr, m. (alis. godo-webbi, ags.
slikt, ef skal HHv 336, hQfnom opt góf)o gode-web, god-web, afris. god-wob, ahd.
Am 662; acc. ef fm vin ått f anns fm gota-webbi) eigentl. {gottgewebey, d. i. ge-
vel truer ok vildu af hQnom gott geta, webe zu gottesdienstl. zwecken(0. Schade);
gef>e skaltu vif) fann blanda ok gjQfom zeug oder gewand aus kostbarem stoffe
skipta Hqv-442, ef fm ått annan fauns f ú (seide?): pl. dat. var hon (Brynhildr) i
illa truer, vildu af hQnom fo gott geta, reif f eiri er gufvefjum var tjQlduf Hir 3,
fagrt skaltu vif fann mæla en flått hyggja (varf) gnyr und gofvefjom Akv 412, gøddak
Hqv 452, leif esk mange gott ef getr Hqv (Svanhilde) golle ok gofvefjom Ohv 16*;
1297; 2) nützlich, erspriesslich: n.sg. acc. gófborner (Hamfér ok SQrle) smugo
nom. esa svá gótt sem gótt kvef a Q1 alda i gofvefe Hml62.
sunom Hqv 12*, opt's gótt fats gamler gof - vegr, m. götterweg (weg nach
kvef a Hqv 1335, gótfs at ráfa Rinar Valhqll): sg. acc. seinn es gQltr minn
malme Sg 16*; acc. Hqv 12* (s. o.); pl. gofveg trofa Hdl 58.
nom. fér mono (rQf) góf, ef f u getr Hqv grafa (gróf; norw. fær. aschwed. grava,
Ul3 1123 1143 1158 1163 1183 11931208 adän. grave; got. ahd. graban, alts. graban,
1218 1243 1258 1268 1278 1288 1293 ags. grafan, qfris. growa, grewa) 1)graben:
1308 1318 1338 1348 1363, ljófa fessa prt.ind.pl. 3. fær (konor) .. ór dale djúpom
mondu, Loddfáfner! lenge vanr vesa, fot grund of grófo Hrbl 45, (bQrn Þræls) grófo
sé fér góf, ef f ú getr Hqv 1625; gen. to rf Rpl27; gr. n i f r eingraben: part.
sømre være syster ykkor frumver sinom prt. n. sg. nom. af járni váru .. allir timbr-
at fylgja daufom, ef henne gæfe gófra stokkar i husinu, en grafit i jQrf n i f r Fm
ráfa Sg 608; acc. vilkak reife riks fjóf- 44 pr 3 (vgl. Bugge, Norr. skr. 196);
konungs, góf rQf at heidr Gripes figgja gr. u n d e r unterminieren, im geheimen
Orp 262; 3) wirksam: m.pl. nom. galdra eine verderbt, tätigkeit entfalten: prt. ind.
f ú mér gal fás gófer 'o Og 5*; gen. fullr sg. 2. (mit suffig. pron.) gróftu svá under
es (bjorr) .. gófra galdra ok gamanrúna Am903; 2) schnitzen: part.prt. m.pl.
Sd 5*; 4) glücklich: n. pl. nom. hon nom. grafner stafnar Opr II 16*; 3) nagen,
(Odrún) mon fer unna sem ek skyldak, stechen: prt. ind. sg. 3. få kvam en arma
ef okr góf of skQp gørfe verfa Sg 576; ut skævande mófer Atla .. ok Gunnare
gen. ant Gufrúno gófra ráfa Orp 452, gróf til hjarta 0d30\
f yr man (Brynhildr) Gufrúno gófra ráfa 1. gramr, adj. (norw. gram, fær. grammur,
Br38; acc. kvQfo mef gumnom góf Qr aschwed. gramber, adän. gram in: gram-
komen HH 172; g lückverheissend: n.pl. skab {zorn'; alts. ahd. gram, ags. gram,
nom. mQrg ero góf, ef gumar visse, heill grom) zornig, feindlich: m. sg. nom.
at sverfa svipon Rm 20*; 5) freundlich, gramr (hestr) FM 1211 A; pl. dat. veita
wolwollend: m. sg. gen. opt skal gófs geta gQrla sås of verfe glisser, fot hann mef
G e r i n g , Edda - Wörterbuch.
12
355 gramr gras 356
grQmom glame Hqv 31*; f . sg.nom. vQr 341, fått es fullilla faret vif) gram slikan
ok grQm at vere Ls 542, grQm vask nornom Am 812.
Ohv 131; superl. m. sg. nom. mjQk emk grana-hår, n. barthaar: sg. acc.
gifrom gramastr HHv 152; substantiviert (Hreiþmarr) sa eitt granahár ok baf) hylja
(im' m. und n.) feindliches wesen, un- 5 Bm 5 pr 3.
hold: m.pl. nom. farfm nú f>ars f)ik hafe grand, n. {norw. grand, m., fær. aschwed.
allan gramer! Hrbl 145, gramer hafe grand, n.; vgl. ags. grondor in: grondor-
Gunnar Brll8; n. pl. nom. deile grqm léas (guileless') unheil, schaden: sg. nom.
vif) f)ik! HH 146*. — Als name eines gættesk þess GlaumvQr, at være grand
schwertes Bm 14 pr 4 u. ö. 10 svefna (dass die träume unheil ankün-
2. gramr, m. fürst, könig (ebenso adän. digten' Am 202; dat. hann (Atle) mon
nach dem Zeugnisse von Saxo 1281 fg. ; Gunnar grande beita Gpr II323, skal
KG, Efterl. skr. 1,136 fg.): sg. nom. mon Herkja til hvers ganga sus Guþrúno
gramr (Griper) vif) mik ganga at mæla? grande vænde Gßr III9*; acc. fm hverge
Grp 22, Gunnarr gramr hQgstalda Sg 311, 15 mått vinna grand grame HHv 132, ef hann
Gunnarr gramr verfmngar Sg 421, okr (Helga) sær of lék eþa sverf) of beit, f>eim
mon gramr (AtJe) golle reifa glóþrauþo skalk gumna grand of vinna HHv 38*,
Am 13*, gnótt vas grunnýþge, es gramr vif)r fm góþre grand aldrege Grp 493, hon
(Atle) f)vi truf)e Am 701; voc. gramr (Brynhildr) ser at life lQst né visse ok at
vigrisenn! (SigvQrþr) Grp 13*, f)ú, gramr! 20 aldrlage etke grand Sg 52, vif) Gunnar
(SigvQrþr) Grp 372, f)ú, gramr! (Gunnarr) grand etke vank Sg 282.
Brl63; gen. (monk kjósa) gollhyrndar granda (aþ; norw. fær. aschwed. granda,
kýr frå grams (Hj<?rvarf>s) bue HHv42, adän. grande) schaden: inf. svá er sagt
vaska fjarre . . grams (Hundings) aldr- at Sigmundr var harþgQrr, at hvárki mátti
lokom HH IUI2, kveþk grams (Helga) 25 honum eitr granda utan né innan Sfl2,
þinig grænask váner HHII493, sér geþ- hér skyle enge Qþrom granda Grt 61;
leyse i grams (Sigvarf>ar) skape? Grp 322, prt. ind. sg. 3. engi maf>r grandaþi Qþrum
mon gipt lagef) á grams (Sigvarf)ar) æve Grt 10.
Grp 532; dat. (Grimhildr) dregr vél at gránn, adj. grau, in: grån - stóf>, grån -
gram (Sigverþe) Grp 33*, ungom gram 30 vareþr.
(Agnare) eiþa seldak Hir 7*, lenge huger gran-síþr, adj. mit langem Schnurr-
deildosk, áþr of frægak folkvQrþ at gram bart: m. pl. nom. gumar gransíþer (be-
(Sigverþe) Gpr H62, sentu at Saxa sunn- Zeichnung der Hunnen) Akv 3 73.
manna gram! Gpr HI 71, vekja gram (Atla) grán - stóþ, f . schar von grauen rossen:
hilde Akv 15*; fm hverge mått vinna 35 sg. nom. opt naer hræve gránstóf) gríþar
grand grame (Helga) HHv 132, seg fm (die grauen rosse der riesin', d. i. die
gørr grame (Helga) HHv 272, gekk vise wölfe HHII17*.
or vígþrimo ungom føra itrlauk grame grán-vareþr, part. prt. grau gekleidet,
(Helga) HHI7*, kvQmo ór himne hjalm- grau: m. pl. nom. ulfar . . garnier grán-
vitr ofan . . f>ærs grame (Helga) hlifþo 40 varþer Akv 112 (so mit Bugge, Aarb.1869
HHI562, knegak grame (Helga) fagna s. 273; gránverþer B).
HHII35hvert (tår) fell blóþogt á grår, adj. (norw. graa, fær. gráur,
bijóst grame (Helga) HHH445, gnaper æ aschwed. grar, adän. grå; ags. græg, ahd.
grár jór of grame dauþom (Sigverþe) Br 7*; gräo) grau: m. sg.nom. und Afnlse grår
acc. mon HQþbrodr Helga finna, flug- 45 (hestr) hvarfaþe FM1211, grår jór Br 7*;
trauþan gram, i flota miþjom HH 1362, acc. ulf graan HHII13; pl. gen. grára
itr konungr af Qllom hug .. á gram (Sig- geira HHI 12*; n. sg. dat. gi'QO silfre
VQrfj) truþe Grp 47*, ek mon féþa folk- Gpr 112*; pl. dat. grQom . . hrossom
djarfan gram (SigvQrþ) Bml4x, frøknan Ghv 2* Hm 3*.
gram (SigvQrþ) falla létof) Br 10*, ungan 50 Compositum: grå-serkjaþr.
gram (Gunnar) Br 19*, lifanda gram gras, n. (norw. fær. gras, aschwed.
(Gunnar) lagþe í garþ þanns skriþenn gras, adän. græs; got. alts. ahd. gras,
vas, skatna menge, innan ormom Akv ags. græs, gærs, afris. gres, gers)
357 giá-serkjaþr grey 358
3
grünende pflanze}, kraut, gras: sg.nom. hallar Vsp 34 , hón (Guþrún) æva grét
gap yas ginnunga, en gras hverge Vsp 3*; bréþr sina berharþa ok bure svása Akv
dat. mono epter .. gollnar tQflor i grase 413; pl. 3. tre ok allr málmr grétu Baldr
2
finnask Vsp 61 , hjarþer þat vito nær þær FM55; 3) part. prt. grátinn verweint:
heim skolo, ok ganga þá af grase Hqv 212, 5 f. sg. acc. sværo lézt þína sitja opt grátna
hrise yex ok hQvo grase yegr es vætke Am 90*.
trøj)r Hqv 118G, hrise vex ok hqvo grase gråtr, m. (norw. graat, fær. grátur,
Yiþars land Yiþe Orm 17*, Jm þerrer aschwed. grater, adän. græd; got. gréts)
2
Gram á grase Fm 25 , geirlaukr (grénn weinen, wehklagen, jammer, klage: sg.
laukr) ór grase vaxenn Gßr 1172 U22; 10 nom. nú's of gengenn grátr Odrúnar Od
ace. (Grane) drap i gras hQfþe Gßr 115*. 32*; gen. vQn sé su vætr vers ok "barna,
grá - serkjaþr, adj. mit grauen waffen- es fik, Guþrún! gráts of beidde Gßr I223;
röeken ausgerüstet: n. sg. acc. gen gom í dat. valda meger Gjuka mino bQlve ok
gøgnom gráserkjat liþ Ort 13*. systr sinnar SQrom gråte Gßr 119*, hvers
gråta (grét; norw. graata, fær. grata, 15 bif>r J)ú nu, Guþrún! es þú at gråte né
aschwed. grata, adän. græde; got. grétan, færat? Hm 9*; acc. grat at gamne skaltu
alts. grátan, mhd. gråzen) 1) weinen: i gøgn hafa Skm 303, (Brynhildr) til hvilo
inf. báþu guþin alla hluti grata Baldr ór heyra knatte gjallan gråt Gjuka dóttor
helju FM. 5*, (æsir) bijjja hana (Ifykk) Sg 30*.
gråta . . Baldr or helju FM 510, þeyge 20 Compositum: Odrúnar-grátr.
Guþrún gråta måtte Gßr 123 51 IO1; greipa (pþ; norw. fær. greipa) die
prs. ind. sg. 2. grætr, gollvareþ! grimmom hände nach etw. ausstrecken, daher sich
8
tQrom HHII44 ; pl. 3. h verjar 'o meyjar mit etw. befassen, etw. verüben: part.
es at mune gråta? Bdr 123; imper. sg. 2. prt. n. sg. acc. nú hefr enn auket þats áþan
(mit suffig. pron. u. negat.) brúþr, grátt- 25 frQgom, greipt gløp stóran Am 816.
attu! HHv 41*, (mit suffig. negat.) gråta greiþa (dd; norw. greida, fær. grei a;
Jm, Guþrún! Sg 253; part. prs. m. pl. got. ga-raidjan) auseinander wickeln: prt.
nom. leiddo landrQgne lýþar óneiser gråt- ind. pl. 3. J>ær (norner) of greiddo gollen
en dr gunnhyatan or garþe Nifiunga Akv simo HHI33. — Vgl. reiþa.
122; f. sg.nom. gråtande BQþvildr gekk 30 greme, f. (vgl. norw. gremme, n.; ahd.
ór eyjo Vkv 312, (Brynhildr) gråtande gremi) ,zorn: sg. gen. VQn kvaj> (Helge)
gørj>esk at segja þats hlæjande hQlJja beidde mundo veþrs ens mikla, grára geira ok
3
Br 15 , gekk gråtande vij> Grana røf)a greme OJ>ens HHI12*; dat. ørr estu,
Gßr 115*, gråtande Grimhildr greip viþ Loke! ok ørvite, es þú fær þór Gefjon at
orf>e Gßr H33 *, gråtande Guþrún .. gekk 35 greme Ls 212.
treglega á tae sitja Ghv 91; prt. ind. sg. 3. gremja (gramþa; norw. fær. gremja,
grét Sigrun HHII20 pr 1, hon (Guþmn) adän. gremme; got. gramjan, ags. gremian,
grét eigi sem aþrar konur Br 20 pr 9, gremman, ahd. gremman) jmd (ehn) gegen
grét Guþrún . . svát tqr flugo tresk i einen andern (at ehm) zornig machen,
gøgnom Oþr 115*; pl. 3. gréto b^rn Huna 40 jmd wider einen andern aufreizen: imper.
Akv 412, slå hann (Gunnarr) svá kunne, sg. 2. (mit suffig. negat. u. pron.) gremattu
at snóter gréto Am 622, glúpnoþo grimmer (lies: gremjattu) goj) at þér Ls 12*.
(syner Atla) ok gréto þeyge Am 72*; grepr, m. (fær. greppur) held, krieger:
part. prt. m. sg. nom. sendu æsir um allan pl. nom. Buþla greppar standa á borg enne
heim ørindreka at biþja, at Baldr væri 45 hQvo Akv 142; gen. láttu á flet vaj>a greppa
grátinn ór helju FM 53 Wr; 2) beweinen gollskáler AkvlO2.
(ehn, eht): inf. í*Qkk mon gråta Jmrrom grey, n. hündin, hund: sg. acc. grey
tQrom Baldrs bálfarar FM 512, når (?) nauj>- eitt ek J)á fann ennar gój)0 kono bundet
fQlva léter norner gråta Akv 17*, skaltu heþjom á Hqv ÍOO3; pl. nom. YiJ>res grey
auk, Guþrún! okr gråta báþa Hm IO3; 50 (Odins hunde', d.h. die wölfe HHI 13*,
prs. ind. sg. 2. bréþr grætr (gråt B) þú grey norna dass. Hm 293; dat. segjm
þína ok bure svása Hm 10*; prt. ind. þat, hirþer! .. hvé ek at andspille komomk
sg. 3. Frigg of grét i FensQlom VQ Yal- ens unga mans fyr greyjom Gymes
12*
359 greypr grjót 360
SJcm 11% (Þrymr) greyjom slu om gollbQnd Grimnes -m^l, n. pl. das lied von
snøre ßrk 5 5 . Grímner: nom. Grm üb.
Compositum: grey-stóþ. grind, f . (norw. fær. aschwed. adän.
greypr, adj. (vgl. fær. greipt, f. Verbin- grind; vgl.ags.grindel, ahd. grintil jiegeV)
dung, verschnürung') drückend, pressend; 5 1) gitterwerk, gehege, (bes. für vieh): pl.
in: aren-greypr, mél-greypr, of-greypr. dat. gape Jm grind om frå Skm 285; acct
grey-stóþ, n. schar von hunden: sg. fullar grindr sák fyr Fitjungs sunom Rqv
dat. gamna greystóþe (??) Akv 11*. 751; 2) eingehegter ankerplatz für
grima, f . {norw. aschwed. grima, feer. schiffe, haf en: pl. dat. liggja i grindom
1
grima, adän. grime; ags. grima, m.) 10 fyr Gnipalunde brimdýr blásvQrt HR 152
1) maske, hulle (poet. bezeichnung der (anders Bugge, Norr. skr. 195); 3) gitter-
nacht): sg. nom. (nQtt) kollQþ es grima tür: sg. nom. forn es sú grind (Yalgrind),
mej> goþom Alv 30*U; acc. (nQtt) kalla en {»at faer vito, hvé hón's i lås of loken
grímo ginnregen Alv 30*; 2) geschnitztes Grm 22*, segfm mér þat, FjQlsviþr! ..
bild am vordersteven des schiffes, gallion- 15 hvat sú grind heiter, es mef> goþom SQat
bild: pl. nom. gyldar grimor Gßr II16*. menn et meira foraþ Fj 9*; acc. gest þú
Compositum: haust - grima, né geyja né á grind hrøkkver Hqv 134%
grimmlega, adv. bitterlich: gråta þú, hliþverþer hQrar borgar grind upp luko
Guþrún! sva grimmlega Sg 25*. Gßr II372; pl. nom. hQtt hrikfo grinder
grimmr, adj. (norw.grim, fær. grimmur, 20 (grindr R) Am 35*.
aschwed. grymber, adän. grem; alts. ags. Compositum: ná-grindr.
ahd. grim) 1) grimmig, trotzig: m. sg. gripa (greip; norw. aschwed. gripa, fær.
nom. hann (Reginn) var vitr, grimmr ok gripa, adän. gribe; got. greipan, alts.
fjQlkunnigr Rm 4; dat. hefr minn faþer grípan, ags. gripan, afris. gripa, ahd.
meyjo sinne grimmom heitet Granmars 26 grifan) greifen, ergreifen: prs. opt. sg. 3.
syne HR 119% verþk mik gøla af grimmom þik geþ gripe Skm 31*; prt. ind. sg. 3.
hug Sg 9*; pl. nom. glúpnoþo grimmer (Hlórriþe) greip á stafne Hym 28*, Grim-
(syner Atla) ok gréto þeyge Am 72*; hildr greip viþ orþe (griff das wort auf,
n. pl. dat. hvatte at vige grimmom orþom vernahm das wort' Gþr H 331.
Guþrún suno Ghv 1*; 2) feindlich gesinnt 30 gripr, m. (norw. grip, n., fær. gripur,
(gegenjmd: ehm): m. sg. nom. (Hniflungr) aschwed. griper) lcostbarkeit, kleinod; in:
gat fyr Guþruno, at være grimmr Atla Am dýr-gripr.
83*; gen. Sigurþar . . folkom grims Hdl 1. griþ, f. (norw. gridd) heftigkeit; in:
25* (vgl. jedoch Bugge, Ark. 1, 252); f. pl. hriþ - gríþ.
nom. gengo á mille grimmar urþer Sg 5*; 35 2. griþ, n. pl. (norw. grid, gred, fær.
3) grausam: f . sg. nom. grimm vastu, grið, f., griður, m., aschiued. grijþ, gruf),
Guþrun! es gørva svá måtter Am 801; adän. grith, gruth; ags. griö) friede,
pl. nom. grimmar lim ar ganga attrygþrofe^ Schonung und Sicherung des lebens (s. zur
3
23 ; 4) bitter: n.pl. dat. grætr, gollvareþ! Eyrb. c. 9,10): acc. Dagr ÜQgnason fekk
grimmom tQrom HHU44*; 5) schmerz- 40 griþ ok vann eiþa VQlsungum HHII16
lich: n. sg. nom. þá's Guþrúno grimt of hjarta, prl6, (eige) galge gQrvallan (Atla), ef á
es brøf>r hennar þér til bana ráþa Grp 511; griþ hygþe Am 30*.
superl. m. sg. nom. sá (es mér harmr) Compositum: griþa - staþr.
grimmastr, esGunnare franer ormar til fjQrs griþa - staþr, m. friedensstätte: sg. nom.
skriþo Ghv 17*; 6) schrecklich: n. sg. acc. 45 þar (at Ægis) var griþastaþr mikill Ls 12.
hugþomk, Gunnarr! grimt i svefne Rr 161. gríþr, f . riesin: sg. gen. opt naer hræve
— Zur etym. vgl. E Schröder, Hz 42, 66. gránstóþ gríþar HHII17*.
Compositum: grimm - úþegr. grjár, adj. grau: n. sg.gen. (sw.) grjots
grimm - úpegr, adj. kühnen, trotzigen grea Grt 22; dat (sw.) grea fjalle Grt 101.
mutes: m. sg. acc. Gunnar grimmúþgan á 50 grjót, n. (norw. grjot, fær. grót; alts.
galga festef) Am 55*; superl. m. sg. acc. griot, ags. gréot, afris. gret, ahd. grioz)
þann sák gylfa grimmúþgastan, es barþesk gestein, steine: sg. nom. hQrg mér gørjje
bolr, vas á braut hQfoþ HHII19*. (Ottarr) of hlaþenn steinom, nú es grjot
361 grjót-bjarg grgn 362
þat at giere orþet HdllO2; gen. grjots. grýta (tt; norw. gryta, fær. grýta) jmd
grea (der mühlsteine) Ort 22; dat. grjóte (á ehn) mit steinen werfen, ihn stei-
þeir (S varan gs syner) mik bQrþo Hrbl 87, nigen: imper.pl. 2. grýteþ ér á gumna
grjóte studda garþa Hir 12, brend mont á Hm263.
båle ok bareþ áþr grjóte Am 82*, veltom 5 grænask (nd?) grau werden, sich ver -
grjóte ofgarþ risa Ort 12*; aee. rata munn düstern: inf. kveþk grams þinig grænask
létomkrúms of fáokof grjótgnagaSiJylÖ^ 2 . váner ((dass die hoffnung den fürsten
Composita: grjót-bj arg; regen-grjót. hier zusehen sich verdüstere, schwächer
grjót-hjarg, n. steinberg, feisen: pl. werde') HH II493 (KO, Aarb. 1866
nom. gijótbjQrg gnata Vsp 523. 10 s. 383 ff.; Bugge, Fkv 200h. 412).
gröa (grøra; norw. adän. gro, fær. gróa, grØn-lenzkr, adj. grönländisch: n.pl.
grógva, aschived. groa; ags. grówan, afris. dat. enn segir gløggra 1 Atlamálum enum
growa, groia, ahd. gruoan; zur etymol. grænlenzkum Akv 46 prl.
vgl. Bugge, Beitr. 13,.312 ff.) tvachsen, grønn, adj. {norw. adän. grøn, fær.
grünen: part. prs. f. sg. acc. alfar (kalla 15 grøn ur, aschwed. grön; alts. groni, ags.
jQrí>) groande Alv IO3; part. prt. f . sg.nom. gréne, afris. grene, ahd. gruoni) grün:
vas grund groen (gewachsen') grønom m. sg.nom. (askr Yggdrasels) stendr æ of
lauke Vsp 4*. grønn Urþar brunne Vsp 19*, grénn laukr
Compositum des part.prt.: hold-gróenn. or grase vaxenn Oþr II22; dat. vas
Gróo - galdr, m. e Qroas zaubergesang', 20 grund groen grønom lauke Vsp 4*; f . pl.
name eines gedichtes: sg.nom. Og üb. nom. liggja til Gjuka grønar brauter Fm
Grotta - son gr, m. das lied von Orotte: 41*; acc. ár kvQþo ganga grønar brauter
sg. nom. |>at er sagt, at þá kvæþi þær . . Rig stiganda Bpl*.
(ambáttir) ljóþ þau er kallat er GróttasQngr Composita: al-grénn, i-grénn, iþja-
Ort 25. 25 grénn.
gruna (af>; nortv. fær. gruna) unpersönl. grøta (tt; norw. fær. grøta, aschwed.
mutmassen, ahnen (ehn of eht): prt. ind. gröta; ags. grétan) betrüben:prs.ind.sg.3.
sg. 3. hann (Helga) grunaþi um feigþ sina mey hann (Freyr) né gréter né manz kono
3
HHv 34 prl. Ls 37 ; part. prt. f . sg. acc. Suttung
grund, f . (norw. grunn, fær. aschwed. 30 svikenn hann (Óþenn) lét sumble frå ok
adän. grund; got. grundus in: grundu- grétta GunnlQþo Hqv 109*, hefk nauþogr
waddjus, alts. ags. grund, ahd. grunt, m.) nipte grétta HHH282.
ebene fläche, erdboden, erde: sg. nom. vas grøte, n.pl.kummer: nom.eroGuþrúnar
grund groen grénom lauke Vsp 4*; acc. gréte át fleire Sg 63*, gréte alfa en glý-
hvé sú Q heiter (Ifing heiter q) es deiler 35 stQmo (der traurige kummer der elben',
meþ jQtna sunom grund ok meþ goþom? d.i. der tagesanbruch Hm l2; acc. þess
2
Vml5* 16 , þær (konor) ór dale djúpom átt, Guþrún! gréte at fleire, at hjarta mitt
grund of grófo Hrbl45; pl. nom. grunder hrafnar slite Opr IIIO3.
gjalla Vsp 45hH. grøter, m. betrüber, hummerbringer;
Compositum: jQrmon-grund. 40 feind: sg. acc. gýgjar gréte (d. i. Þór)
g r u n n - ý þ g e , f . tflachsinnigkeií'; Hym 142.
leichtgläubigkeit, arglosigkeit: sg. gen. grqf, f. (norw. grov, fær. gröv; got.
gnótt vas grunnýþge Am 70*. graba) grübe: sg. dat. (mit suffig. art.)
grunr, m. (norw. grune, aschwed. grun, Sigurþr hljóp ór grQfinni Fm 7; acc.
adän. grund; vgl. ahd. grun, grunni 45 gørf>i Sigurþr grQf mikla á veginum Fm 3,
jammer, elend') zweifei, misstrauen: (mit suffig. art) Fáfnir skreiþ yfir grQfna
sg. nom. þér es grunr at hans (vinar) geþe Fm 5.
Hqv 462. grQn, f . (norw. fær. gron {schnauze';
gruþr, adj. (norw. grunn, fær. grunnur, ahd. grana) die auf der Oberlippe wach-
adän. grund) flach; in: grunn-ýþge. 50 senden haare, Schnurrbart: sg. acc. láttu
grýma (mþ ?) etw. (á eht) besudeln (?): grQn sia (drykkinn) Sfl7, legg munn vif>
prs. ind. sg. 3. hQnom (Atla) Gudrun grýmer grQn Opr 1123.
á be{) Sg 59* (Bugge, Fkv 422h). Composita: gran-siþr, grana-hár.
363 gi'Qþogr guf>r 364
gr^þogr, adj. (norw. graadug, aschwed. Grpls, hver gjQld faa gumna syner, ef
gradhoger, dän. grådig; got. grédags, alts. þeir hQggvask orþom å? Rm3B, ofrgjQld
grådag, ags. grædig, ahd. grätag) gierig: faa gumna syner þeirs Yaf)gelme vaþa
m. sg.nom. grqþogr hair, nema geþs vite, Rm41, engr skal gumna i gøgn vega sif)
etr sér aldrtrega Hqv 201, mont einn vega 5 skinande systor Mana Rm 23 \ (rúnar
orm enn frána þanns grqþogr liggr á Gnita- kvaf) ristnar) á gumna heillom Sd 17 \
heiþe Grp IV; n.pl.nont. grey norna láttu á flet vaþa greppa gollskáler meþ
þaus grqþog ero í aufm of alen Hm293. gumna hQndom Akv IO2, Gunnarr gumna
Compositum: ná - grqþogr. dróttenn Akv 241; dat. þær (ár) falla
gull, s. goll. 10 gumnom nær Grm 286, haglegar HjQrvarþs
gume, m. (norw. gnme, aschwed. gumi; konor gumnom þykkja HHv 1*, kvQþo meþ
got. ags. guma, alts. gumo, afris. gorna gumnom góf) qr komen HHI72; acc.
in: breid-goma, ahd. gomo)mann, mensch: hann (óminnes hegre) stell* gef>e guma
sg. nom. f æra veit, es fleira drekr, sins Hqv 132, eyvito levna mego yta syner þvis
til gef>s gume Hqv 12*, þvi es Qlþr bazt, 15 gengr of guma Hqv 28*, hann (Þórr) ræfn*
at aptr of heimter hverr sitt gef) gume ró þeims réger hér gof) Q11 ok guma Ls
Hqv 14*, heima glaþr gume ok vif) geste 55*; grýteþ ér á gumna Hm263.
reifr sviþr skal of sik vesa Hqv 102svá Compositum: hús - gume.
ek rist ok i rúnom fák, at sá gengr gume gunnar-fúss, adj. kämpf begierig: m.
ok mæler viþ mik Hqv 157B, gume enn 20 sg. dat. ganga nam gunnarfúsom (Sig-
gunnhelge (Erpr) Hm 28*; gen. alt es verþe) sundr of síþor serkr iarnofenn
senn, ef hann sylg of getr: uppe es f>á FH4*; pl. acc. fimm suno .. gunnar-
gej) guma Hqv 17*, i guma holde Sd 172 Vs; fusa Br 9*.
dat. óvist es at vita, nær verjjr á vegom gunnar-gjarn, adj. dass.: m.pl. nom.
úte geirs of f)QI*f guma Hqv 38*, hugmnar 25 seg f)at i aptan .. at sé Ylfingar austan
skaltu kunna, ef fm vill hverjom vesa geþ- komner gunnargjarner HHI35*.
svinnare guma Sd 122; acc. sunr es betre, gnnn-fane, m. (ags. gúö-fana, ahd.
J)ót sé sij) of alenn ept gengenn guma gund - fano) kriegsbanner, sturmfahne :
Hqv 722, ey vitar firna es maþr annan skal sg. acc. ek vask i hernom es hingat gørfjesk
þess es of margan gengr guma Hqv 932; 30 gnæfa gunnfana, geir at rjóþa Hrbl 107,
pl. nom. mik bráj>an kvej>a gof) Q11 ok hverr es skjQldungr sås skipom styrer,
gumar Ls 452, m<?rg ero góf), ef gumar lætr gunnfana gollenn fyr stafne? HR
(gumnar Nß) visse, heill at sverþa svipon II222
Rm 201, gumar gransiþer gengo inn h vater gunn-heilagr, adj. jmd den man im
Akv 373; gumnar marger erosk gagn- 35 kämpfe %u schonen verpflichtet ist, den
holler, en at virþe vrekask Hqv 32 \ Jjeir man nicht verletzen darf: m. sg. nom.
VQro gumnar goþom signaj)er Hdl 251, (sw.) gume enn gunnhelge (Erpr) Hm 28*.
monkak ganga áf>r gumnar vakna HHv 231; gunn-hvatr, adj. (ags. gúð-hwæt) kühn
gen. litel ero gef) guma Hqv 532, SkaJ)e im kämpfe: m. sg. acc. landi'Qgne .. gunn-
skir brúþr guma Grm 113 U, goþa heill ok 40 hvatan (Gunnar) Akv 122.
guma Rm 192; glaj)r ok reifr skyle gumna gunn-tamef>r, adj. kamp f gewohnt: m.
hverr, unz sinn biþr bana Hqv 153, så sg. nom. gunntameþr hróf)0gr Herjafaþer
einn veit, es vifm ratar . . hverjo gej)e Grm 19 \
styrer gumna hverr sås vitande es vits guþr, f . (alts. gudea, ags. gúð, ahd.
Hqv 183, gætenn ok geymenn skyle gumna 45 gund- in: gund-fano) kämpf: sg. acc.
hverr ok varr at vintrauste Hqv 651 ykr's (þér's) SinfjQtle! sømra miklo gunne
(papierhss.), gjalte gliker verþa gumna at heyja ok glaþa Qrno, an ónýtom orþom
syner Hqv 1285, f)ar skaltu ganga, es fnk at bregþask (bregþa) HHI472II262, þeir
gumna syner síþan æva sea Skm 26 'o gjarner gunne at heyja HHI543. — Als
gumna þeira es frå gof)om kvQmo Hdl 8B, 50 walkürenname Vsp 31* HHH72.
ef hann (Helga) sær of lék ef>a sverf) of Composita: gunn-fane, gunn-heilagr,
beit, feim skalk gumna grand of vinna gunn-hvatr, gunn-tamef>r; gunnar-
HHv 38*, Griper heiter gumna stjóre fúss, gunnar-gjarn.
365 Guþrúnar-hvQt gØgn 366
Guþrimar - hvQt, f. ,Gudruns auf gyÞja, f. priesterin: sg.nom. hykk at
reixung', name eines gedicktes: nom. (móþer þín) hete Hlédís gyþja Hdl 13*. —
Ghv üb. Ableitung von gof>e, m. {priester' (g0t.
Guþrúnar - kyiþa, f. das lied von gudja).
Gudrun: sg.nom. Gþrlub. Gþrlliib.; 5 gaér, adv. (nur in der Verbindung í gær
dat. svá segir í Guþrunarkviþu inni fornu u. á gær; norw. i gaar, fær. í gjár, aschwed.
Br 20 pr 5. i gar, dän. i går; vgl. got. gistra-dagis
gýgr, f . (norw. gygr, adän. gyg) riesin, tmorgen', ags. gistran dæg, ahd. gesteron)
riesemoeib: sg.nom. en fylva gýgr (Sin- 1) i gær gestern: vasa f>at nú né i gær
rnara) Fj 29*, finna þeir (sendimenn åsa) 10 Hm 2*; gær á morgon (d. i. á gær morgon)
i helli nQkkorum hvar gýgr sat, hon nefn- gestern morgen: vaska fjarre . . gær á
diz I>Qkk FM5*Wr, (Brynhildr) fór um morgon grams aldrlokom HHH112; 2) i
tun, þar er gýgr nQkkur bjó Hir 5, gýgr gær morgen: góþs fengom tirar, f>ot nu
kvaf) Hir 4 üb., (mit suffig. art.) gýgrin eþa i gær deyjom (lies: deyem) Hm 30*
kvaþ Hir 5; voc. søkkstu nu, gýgr! Hir 15 (vgl. Bugge st. undAarb. 1869 s. 2 73fg.;
14*Nß; gen. sló hQrpo gýgjar hirþer, KG, Aarb. 1867 s. 160 ff.).
2
glafjr Eggþér Vsp 42 , hvé sá bQrn of gat ' gæta (tt; norw. gjæta, fær. gæta, aschwed.
enn haldne JQtonn, es hann hafþet gýgjar gäta; vgl. ags. ge-eahtian, afris. achtia,
gaman? Vm 32*, gýgjar grøte (d. i. f ó r ) alts. ahd. ahton) 1) wache halten: prt.
Hym 142, (runar kvaf) ristnar) á gýgjar 20 ind. sg. 3. fugl mikill sat á húsinu ok
brjoste Sd 17*Vs, gýgjar bróþor Hjalm- gætti HHv 5pr 6; 2) etw. (ehs) bewachen,
gunnar Hir 8*F, søkksk, gygjar kyn! hüten: inf. hesta gæta HHII38*, gæta
((sprössling der riesin', jiesentochter') varf) (Kostbera) tungo i gorna báf>a Am 9 *
Hir 14*; dat. hann (Agnarr) eir bQrn (s. gómr); prt. ind. pl. 3. (bQrn J r æ l s )
1
vif> gýgi i hellinum Grm 17; acc. gufún 25 geita gætto Bþ 12 ; 3) gætask ehs sich
finna gýgi i helli nQkkorum er Þaukt nefn- sorge machen wegen etw.: prt. ind. sg. 3.
diz FM51. gættesk þess GlaumvQr, at være grand
gylfe, m. fürst, könig: sg. gen. gQfokt svefna Am 202; sich etw. angelegen sein
liþ gylfa HHI 51*; acc. fjann (Starkaf)) lassen: prt. ind. sg. 3. gættesk þess HQgne
sák gylfa grimmúþgastan HHII 19*. — 30 . . at árna ánaufjgom, at undan genge
Als eigenname FM1*. Am 60*; 4) gætask of eht etw. beraten:
gylla (ld; norw. fær. aschwed. gylla, prt. ind. ph 3. gengo regen Q11 Á røkstola,
adän. gylde; ags. gyldan, ahd. gulden ginnheilog gof), ok of f>at gættosk Vsp 62
in: u h a r - g u l d e n ) vergolden: part. prt. 92 232 252.
2 35 -gsfete, n. in: á-gæte.
m. sg. dat. mef) gyldom kalke Alcv36 ;
pl. dat. af gyldom stQfnom AJcv 52; f . pl. gætenn, adj. (norw. gjæten) achtsam,
nom. gyldar grímor GþrII16*. vorsichtig: m. sg. nom. at hyggjande sinne
Compositum des part. prt.: silfr - skylet maf>r hrøsenn vesa, heldr gætenn
gyldr. at geþe Hqv 62, gætenn ok geymenn skyle
gyrja (gurþa; norw. gyrja (eine weiche 40 gumna hverr Hqv 65* (nur in papierhss.).
masse durch druck emportreiben', gyrja, gséter, m. hüter: sg. acc. gýgjar gæte
f . (moder', (schlämm') besudeln(?): prt. Hym 142A (Schreibfehler statt grøte).
ind. sg. 3. nú es sagt, mær! hvaþan serkr Compositum: hver - gæter.
gurþesk (hy. sakar gørf)6sk B) HHII85; -gø§tr, adj. in: á-gætr.
vgl. Halfs s. c. 5 (Bugge, Norr. skr. 7*z): 45 gætte, n. türpfosten: sg. dat. hurþ vas
monk senda f)ér sveiþanda spjót þats gyrja á gætte Bþ 22, hringr vas i gætte Bp 26*;
mon graner þinar. acc. (Sigurþr) fann f>at (bœli Fáfnis) opit
g y r j a (rf>; norw. gyrda, fær. gyrða, ok hurþir af járni ok gætti Fm 44 pr 2. —
aschwed. giurþa, adän. gjørde; alts. gur- Vgl. gQtt.
dian, ags. gyrdan, ahd. gurten; vgl. got. 50 gøgn (nur in der Verbindung i gøgn;
gaírdan in: bi-gaírdan) umgürten: part. norw. i gjen, aschwed. adän. i g e n ; alts.
prt. m. pl. nom. liþar . . skQlmom gyrþer an-gegin, ahd. in-gagan) adv. u. praep.
Gþr II20 G. 1) adv. dafür, als ersat%: gråt at gamne
367 gøgnom gørva 368
skaltu i gøgn hafa Skm 30*; 2) praep. gørva, gøra (rþ; norw. gjera, fær. gera,
c. dat. gegenüber, entgegen: en gr skal aschwed. göra, adän. gøre; alts. garuwian,
gumna i gøgn vega síþ skinande systor ags. gearwian, ahd. garawen) 1) tun: prt.
Måna Bm231, út gekk f>á Guþrún Atla i ind. pl. 3. sendu æsir um allan heim
gøgn Akv 36 1. 5 ørindreka at bi|>ja, at Baldr væri grátinn
gøgnom (nur in der Verbindung i ór helju, en allir gørjm J>at FM55Wr;
gøgnom; norw. i gjenom, fær. i gjögnum, 2) verfertigen: inf. (nam Jræll) byrþar
aschwed. i genom, adän. i gennum) praep. gørva Bp 9% (Karl nam) arþr at gørva
c. acc. durch: svel-fnt stóþ i gøgnum hann Bp 222, karta at gørva Bp 22% brimrunar
(Geirrøf)) Orm 54 pr 5, heim hvale haf 10 skaltu gørva Sd 9lVs; prt. ind. sg. 1.
til bøjar ok holtriþa hver i gøgnom Hym (mit suffig. pron.) sverþs . . es sjalfr
27% ( f ó r r ) slo sitjande súlor i gøgnom g0rþak Fm 27*; sg.3. Yeorr vif> velar
Hym 30% (Þórr) i gøgnom ste golf nif>r vaþ gørfe sér Hym 22% hann (Lævatein)
i sal Hym 352, meyjar flugo sunnan myrk- g0rþe Loptr runom Fj 26% hverr þat
vif> i gøgnom Vkv 1% hann (Dagr) lagþi 15 gørfe es ek fyr garþ sák innan ásmága?
i gøgnum Helga mef) geirnum HHH27 Fj 33s; prt. ind. sg. 3. Reginn gørfi
pr 4, reist hann (Sigurþr) meþ Gram frå Sigurþi sverþ er Gramr hét Bm 14 pr 3;
hQfuþsmátt brynjuna i gøgnum niþr ok svá pl. 3. (æser) tanger skópo ok tól gørfo
út i gøgnum báþar ermar Sd 8. 9, tqr flugo Vsp 74, gqltr gloar gollenburste, Hilde-
tresk i gøgnom O þ r I 1 5 2 j skalt i gøgnom 20 svine, es mér hager gørfo dvergar tveir
ganga eige grjóte studda garþa mina Hir 1% Hdl 7% hana (Prymgjpll) frir gørfo Sól-
hugþak þik, Guþrún! . . læblQndnom hjQr blinda syner Fj IO1; 3) machen, zurecht
leggja mik i gøgnom Oþr H39% hryte machen, bereiten: inf. laug skal gørva
hqr loge hus min i gøgnom Aml52, geir þeims liþner 'o Sd 341; prs. opt. sg. 2.
hugf>ak standa i gøgnom þik miþjan Am 26 biþk þik, Sváva! . . at fm Heþne hvilo
22% gengom i gøgnom gráserkjat liþ gørver HHv 41*; prt. ind. sg. 1. (mit
Ort 13 4. suffig. pron.) Gunnare gørfak drekko Od
gøla (ld; norw. gjøla, aschwed. gölja; li2; sg. 2. Qlgørfer fm, Æger! Ls 65
got. goljan) jmd (durch kitzeln) sg. 3. (Rigr) rekkjo gørf>e Bþ322, gørfi
zum
krächzen od. kichern bringen (vgl. KG, 30 Sigurþr grQf mikla á veginum Fm 2;
Efterl. skr. 1,144 fg.), jmd lachen machen:pl. 3. rekkjo gørf>o Þræll ok f i r Bp ll*h
inf. verþk mik gøla af grimmom hug (ich hju gørf)0 hvilo sem þeim høgst fjotte
4
werde aus wut kreischen oder lachen Am8 ; 4) schaffen: prt. ind.pl. 3. f>eir
müssen' Sg 94; vgl. Band, saga str. 5: (þar Wr) manlikon mqrg of gørfjo (gørfjosk
mik gøler þat (das zwingt mich zum 35 Wr) dvergar i jQrþo Vsp 10*, (runom)
lachen\ — Gausativ von gala. þeims gørfjo ginnregen Hqv 78% (stafe) es
gørr, adv. compar. vollständiger, ge- fáþe fimbolfjulr ok gørf>o ginnregen Hqv
nauer: hverr kann of þat goþmqlogra gørr 1424, or hans (Ymes) brqm gørfjo hliþ
2
at skilja? Hym 39 , seg fm gørr grame regen miþgarþ manna sunom Qrm411;
HHv 27 , seg, gegn konungr! gørr an 40 5) anlegen, errichten: prt. ind. sg. 2. gakk
2
spyrjak Orp 81; superl. gørst (aschwed. fm til smifjjo fjeirars f>u gørfjer Vkv 361;
görst, adän. gørst) am genausten: klukko sg. 3. hqrg (Óttarr) mér gørfje of hlafjenn
þeir karlar es kiumo gørst heyra Am steinom Hdl 101; pl. 3. (Karl ok SnQr)
3
62 ; ganz und gar: fm skalt, Gunnarr! bu gørfjo Bß 23% þeir (Yælundr ok brœþr
gørst of låta mino lande ok mer sjalfre 45 hans) kómu i Úlfdali ok gørfu sér þar
Sg IO2. hus Vkv 4; 6) ausrichten, veranstalten:
gørsime, f . (aschwed. görsem, adän. inf. fm skalt Qsom opt sumbl gørva Hym 2%
gørsom; ags. ^ersum, gersuma) kostbar- þú aldre mont síþan sumhl of gøra Ls 652,
keit, kleinod: pl. nom. fjqlf) vas þar menja vask enn faren eino sinne til Geirmundar
es þeim mQgom sýndesk, at være goll 60 gørva drykkjo Od 282, (Gufjrun) øxte Q1-
4
rautt ok gørsimar Vkv 21 ; pl. acc. smiþ- drykkjor at erfa brøfjr sina, samr lézk ok
af>i hann (Vælundr) konungi allzkyns gør- Atle at sina gørva Am 712; prt. ind. pl. 3.
simar Vkv 18 pr 3. frétt hefr Qld ófq f>ás endr of gørfjo segger
369 gørva gørva 370
samkundo Am 1*; 7) ausführen, be- pl. 3. (mit suffig. negat.) gørf>ot far festa
gehen, durchführen: inf. þik hefr Bryn- Am 34*, til gota etke gørf>ot heyra Hm
hildr bQl at gørva heiptar hvattan Br 3*, 182; opt. sg. 3. beif) hann (Yølundr) sinnar
mik Atle kvaf) eige myndo lyte ráf)a né ljóssar . . kvánar, ef hQnom of koma gørf>e
Igst gørva Od 222, þetta f>orf>i engi at gøra 5 Vkv 7*, (mit suffig. negat.) gørf>et vatn
fyrr FH25; prs. opt. pl. 3. síþr f)ú hefner, vægja Am 24*; pl. 3. hón (Odrún) mon þer
f)ót þeir (frændr þiner) sakar gørve Sd 22*; unna sem ek skyldak, ef okr góf> of skQp
prt. ind. sg. 2. hvaþan fm fQr gørf>er? Fj gørf>e verf>a Sg 575; 13) mit advv. u.
46*, enn fráne ormr! fm gørfjer fræs praepp.: g. ehn at eho jmd wozu bringen,
mikla Fm 19*; sg. 3. fræg VQro folkvlg 10 veranlassen: inf. vit skolom Gotf>orm
þaus framr (Halfdanr) gørf>e Edl 14*; gørva at vige Sg 20*; prt. ind. pl. 3.
8) verüben, erheben: prt. ind.pl. 3. þjQi'ko (mit suffig. pron.) (diser) gørf>omk (d. i.
þar gørf)0 Am 48*; 9) etw. (eht) gegen gørf)0 mik) at vige Hm 28*; g. til etw.
jmd (ehm) anwenden: prt. ind. sg. 3. vél (eht) gegen jmd (ehm) %ur antoendung
gørf>e hann (Yølundr) heidr hvatt Níþaþe 15 bringen: inf. þann (galdr) gelk f)ér enn
Vkv 2O'2; pl. 1. vélar vér vife gørf>om åtta .. at þvi firr mege f>ér til meins gørva
Orp 462; 10) absol. handeln, verfahren: kristen dauf> kona Og 13*; prs. ind.pl. 1.
inf.- snjailr estu í sesse, skalattu svá gøra, (f)iggjom f>ann lQgvelle), ef . . vélar vit
Brage bekskrautoþr! Ls 151, grimm vastu, gørvom til Hym 62; g. eht vif) ehn jmd
Guf>run! es gørva svá mátter Am 80*; 20 etw. antun: prt. ind. pl. 3. (jQfrar) angr
prs. ind. sg. 3. hon (fjQlkunneg kona) svá vif) f)ik etke gørf>o HHv 10*; g. hleyte
gører, at f)ú gaer eige þings né þjóþans vif> ehn %u jmd in verwandtschaftl. be-
måls Hqv 113*; pl. 3. gørva svá fære xiehungen treten, sicJÍ mit ihm ver-
Am 60*; imper. sg. 2. gør sem til lyster schwägern: inf. monk viþ þá Gunnar
Am 56 *, (mit suffig. pron.) gørfm nu, 25 gørva hleyte Orp 34*; g. sér l é t t sich
Guþrún! af gøzko funne okr til ágætes, es heiter stellen: prt. ind. sg. 3. létt hón
mik ut. hefja Am 96*; prt. ind. sg. 2. (Guf>rún) sér gørf>e Am 70*;
gørfjer sva fyrre Am 53*; opt. sg. 3. gørvask 1) sich bereit machen, sich
(Agnarr) sagf>i, at konungr gørfn illa, er anschicken, sich in bewegung setzen:
hann lét pina hann (Grimni) saklausan 30 prs. ind. sg. 2. heiman gøresk, HQgne! (du
Orm 33; 11) zu etw. machen (mit dopp. bist im begriffe abzureisen' Am 11*;
acc.): inf. góþr maþr mon f>ik gørva mega prt. ind. sg. 3. ek vask i hernom es hingat
liknfastan at lofe Hqv 122 *; prs. ind. sg. 3. gørpesk gnæfa gunnfana, geir at rjóþa
heimska or horskom gører hQlþa suno sa Hrbl 106, (Brynhildr) gråtande gørjesk at
enn mQtke munr Hqv 93*; pl. 3. hunskår 35 segja f>ats hlæjande hQlþa beidde Br 15*,
meyjar fjærs . . gøra goll fagrt Opr II272; ar vas þats Guþrún g0rþesk at deyja
prt. ind. sg. 2. gørf)er f)ik frægjan af firen- Opr II*; 2) sich ereignen, eintreten:
verkom HHI435; sg. 3. hana (Hagals inf. hvat mon fyrst gør ask til farnaþar,
6
þýjo) Helge hQpto gørf>e HHII4 ; pl. 3. es ór garfje emk gengenn þinom? Orp 8*;
gørf)0 mik Gjuka arfar ástalausa ok eif>- 40 prs. opt. sg. 3. skaltat leyna, f)ót ljótt see
rofa Hir 5*; 12) als hilfsverb mit nach- ef>a mein gøresk á minom hag Orp 22*;
folg. inf. tun (wie engl. to doj: prs. ind. prt. opt.pl. 3. gørjesk røk ragna Am 21*;
sg. 2. (mit suffig. negat.) veizt ofmiket i gørvask dass.: prs. ind. sg. 3. gløpr es
angr Sigverþe, því, . Griper! f>at gørra gests kváma, ef i gøresk nekkvat (wenn
segja Orp 20*; prt. ind. sg. 1. (mit suffig. 45 sich iiifolge dessen etw. (d. h. etwas un-
negat. u. pron.) gørf>egak hjúfra né hQndom heilvolles) ereignet Am 29*; 3) werden,
slaa Opr Ull *, (mit suffig. pron.) né trua entstehen: prs. ind. pl. 3. svá ek frnt af
gørf>ak Opr II21*; sg. 3. né hann (Sig- rist, sem ekþat á reist, ef gørvask þarfar
VQrþr) kono kyssa gørfje Sg 4 *, (mit suffig. þess Skm 37*, hvárt þær (meyjar) bjarga
negat.) gørf>et (Guþrún) hjúfra né hQndom 50 þeirns blóta þær, ef gørvask þarfar þess?
slaa Opr II*; unpersönl. (mit suffig. Fj 39*; prt. ind. pl. 3. nu es sagt, mær
negat.) gørfjet hlut þiggja (man empfleng hvaþan sakar gørfjosk HH II 85B (vgl.I
nichts' Am 90* (Bugge, Fkv 436h); after gyrja); 4) ablaufen: prs. opt. sg. 3.
371 gørve g(?rr 372
huggesk it, horskar! hvéges þat gørvesk gqltr, m. (norw. adän. galt, feer. göltur,
Am 322; sich gestalten: inf. må at gófo
aschwed. galter; vgl. ahd. galza (sucula')
gørask slikt, ef skal HHv 33*. eber: sg. nom. seinn es gQltr minn gof veg
Compositum: fyr - gørva. trof a Hdl 5s, gQltr gloar gollenburste Hdl
gørve, f . ausrüstung, kleidung: sg. 5 7*; dat. ber minnesQl minom gelte Hdl
acc. berbeinn f u stendr ok hefr brautinga 461; pl.dat. gefa gpltom HHI46\
gørve Hrbl 11. Compositum: sonar - gQltr.
Compositum: at-gørve. gcmgoll, adj. (aschwed. gangol in:
gørf, f. (norw. gjerd) werk, arbeit; in: brun-gangol, by-gangol; ags. gongel in:
hann - yrJ). 10 wid-gongel) zum gehen geneigt, beweg-
gØzka, f. (feer. gø0ska, aschwed. gödska, lich; in: nauf-gQngoll.
adän. gødske) güte: sg. dat. gørfu nu, gQi'la, adv. (feer.gjörla, aschwed. gorla)
Gufrun! af gøzko finne okr til ágætes, es vollständig, gänzlich, genau: veita gQrla
mik ut hefja Am 96*. sås of verfe glisser, fot hann mef grQmom
3
g ø f a (dd; norw. gjøda, feer. gø0a, 15 glame Hqv 31 , veiztattu fyrer gQrla Hrbl 7,
aschwed. göþa, adän. gøde; ahd. guaten in: gamalla øxna nQfn hefk gQrla freget FM
gi-guaten; vgl. ags. gódian) l)jmd(ehn) mit 11 % hann (Gunnarr) visse fat vilge gQrla,
etw. (eho) begaben, beschenken, ausstatten: hvat hQnom være vinna sømst Sg 13 *, ek
inf. mik baf) hann (Buf le) gøfa golle rauf o veit gQrla, hvafan veger standa Sg 19%
Od 14 *; prt. ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) 20 ek veit gQrla, hvi gegner nu Sg 27%
gøddak (Svanhilde) golle ok gofvefjom, sjalfr veizt gQrla Sg 34 ^ Gufruno gQrla
áfr hana gæfak Gotfjófar til Ohv 161; leyndo f vis heidr vita hQlfo skylde Od 25*.
sg. 3. gødde okr Grimhildr golle ok hals- Composita: jafn-gQrla, o-gQrla.
menjom Am 68*; gqrlega, adv. (feer. gjörliga) dass.:
part. prt. f. sg. gen.
vas oss synjat Svafnes dóttor hringom 25 ratar gQrlega ráf Sigvarfar Orp 362.
gøddrar HHv 5B; sg. acc. mey veitk eina.. gorn, f . (norw. gorn, feer. gorn) darm:
golle gødda Fm 404; 2) unpersönl. gøf er pl. dat. f i k (mik) á hjQrve skolo ens
á (es fügt hinzu': inf. afkqr áfr f óttak, hrimkalda magar gQrnom binda gof Ls
á mon nú gøfa (das wird nun noch 494 502.
wachsen, zunehmen' Am 67*. 30 gqrr, adj. (aschwed. gör, adän. gør;
Compositum des part. prt.: full - gøddr. alts. garu, ags. gearu, ahd. garo; zur
gøfre, n.(norw.g]øåQin: tol-gjøde, adän. etymol. vgl. Fr. Kauffmann, Beitr. 20,
gøde) bereitwilligkeit, hilfe: sg. dat. miklo 530 fg.) 1) bereit zu etw. (ehs, til ehr
estu hnuggenn,es fú'stminog øpeOrm51*A. od. mit nachfolg, at c. inf): m. sg. nom.
1
gqfga (af) schmücken: inf. sjtjlf skyldak 35 gQrrlézk Gunnarr goll at bjófa Oþr2 I1Í9 ;
1 pl. nom. skolof fess gQrver Am 55 , (SQrle
gQfga .. hrør feira Oþr I7 ; part. prt.
f. sg. nom. ein skalt ráfa aufe Buþla, golle ok Hamfér) gengo or garfe gQrver at
gQfgoþ ok gefen Atla Opr II27 . 4 eiskra Hm li1; f. sg. nom. gollbitlof vast
gqfoglegr, adj. von stattlichem an- gQi* til rásar HHI442; pl. nom. nu 'ro
sehen: superl. f . sg.nom. hann (Helgi) så 40 talfar nQnnor Herjans, gQrvar at rifa
rifa valkyrjur niu ok var ein gqfugligust grund valkyrjor Vsp 31*; acc. så val-
HHv 5 pr 15. kyrjor vitt of komnar, gQrvar at rifa til
gqfogr, adj. (fær. gövugur, gövigur; Gotfjófar Vsp 312; 2) geneigt zu etw.
vgl. got. gabigs) 1) stattlich: n. sg. nom. (ehs): m. sg. nom. gQrr ilz hugar Hym 94;
gQfokt lif) gylf a HH 151% g<?fokt dýr 45 3) das part. prt. von gørva vertretend:
heitek Fm21; superl. m. sg. acc. hann a) getan, gemacht, geschaffen, bereitet,
(Sigurf) kalla allir menn . . gqfgastan errichtet: m. sg. nom. var Gleipnir sif an
herkonunga Bf 33; 2) reich ausgestattet gQrr or sex hlutum FM85, or f vi vas
mit etw. (eho): m.pl.acc. þjóna menjom hann Gleipner gQrr FM 89, haugr var
2
gqfga Sg 66 ; f. sg. acc. mófor åtter 50 gQrr eptir Helga HH II 37 pr 1; acc. hann
menjom gqfga Hdl 13 \ (Gastropne) gQrvan hefk ór Leirbrimes
Composita: horn - gQfogr, nad - ggfogr, limom Fjl2% fann (sal) hafa horsker
vápn-gqfogr, æt-gqfogr. haier of gQrvan or odøkkom ógnar ljoma
373 gQrva hafa 374
Fm 42% gQrvan hugþak þer galga Am 211; vér gQrva skolom telja vQmin enn vQr LS
pl. nom. gQrvii' váru tveir fjQtrar til hans 52% nu skal Sigverþe segja gQrva Orp
(Fenris) FM82; acc. Ýdaler heita þars 25% þat skalt, Grípor! gQrva segja Orp
Ullr hefer sér of gQrva sale Orm 52, 28% þik mon Grimhildr gQrva véla Orp
Breiþablik ero en sjaundo, en þar Baldr 6 35*, mon (Brynhildr) Gunnare gQrva segja,
hefer sér of gQrva sale Orm 122, Noatún at eige vel eiþom þyrmþer Orp 47%
ero en ellifto, en J>ar NjQrþr hefer sér of mantat, Gunnarr! til gQrva f>at, es blóþe
gQrva sale Orm 162, hafþe Helge hrædda i spor báþer rendoþ Br 18% alt mon þat
gQrva fiandr sina alla HHII36*; f . sg. Atle epter finna, es mina spyrr morþfQr
acc. hefk f>ér, Helge! hvílo gQrvá HH lo gQrva Sg 40% þat mank gQrva Gßr II45%
II46*; pl. nom. elde VQro eggjar utan skQmm mon ro reiþe, ef reyner gQrva
gQrvar Br 20*; n. sg.nom. svá var gQrt, Am 73% glaþa mon þik minzt, ef gQrva
at skornar váru sinar i knésfótum Vkv 18 reyner Am 75% morgen mér sagþer, mank
prl, er þat var gQrt, gekk Hreiþmarr enn þann gQrva Am 76*.
fram Bm 5 pr 3; acc. Loke Lauf ey jar son 15 Compositum: full-gQrva.
er flest hefir ilt gQrt meþ ásum FM511 Wr, g q r v - a l l r , adj. 1) all: f . pl. dat. þat
gQrt hefr þítt erfe Am 81*; n.pl. nom. þér hjalpa mon viþ . . sútom gQrvQllom
váru gQr hál tvau Hlrl; b) gehandelt: Hqv 146*; n.pl. dat. þann kveþa stille
n.sg. acc. nu hefr, Griper! vel gQrt sem stórúþgastan, Sif sifjaþan sjQtom gQrvQllom
beiddak Orp 522; c) gerüstet: m. pl. 20 Hdl 40*, (halsmenjom Guþrún) hreytte
nom. þann (galdr) gelk þér enn fjórþa, ef gQrvQllom Am 43*; 2) ganz, vollständig:
þik fiandr standa gQrver á galgvege Og 9% m. sg. acc. (eige hann) galge gQrvallan, ef
gengo (Jeir Atle) svá gQrver, at vas garþr á griþ hygþe Am 30*.
mille Am 392; 4) superl. gørstr, nur f . (norw. gaas, feer. gås, aschwed.
im acc. sg. m. in der Verbindung gørstan 25 gas, adän. gås; ags. gós, ahd. gans) gans:
dag den ganzen, ausgeschlagenen tag: pl. nom. gullo . . gæss i tune Oþr 115*
tramar gneypa þik skolo gørstan dag jQtna Sg 29*.
gQrþom i Skm 30*, (Þræll) bar heim at gqtt, f . (norw. gaatt, fær. gått; got.
þat hris gørstan dag Bþ 9*. gähts in: fram-gåhts, innat-gáhts) ein-
Composita: gQrv-allr; harþ-GQRR, svá- 30 gang, tür: pl. acc. gåtter allar, áþr gange
gQiT. fram, umb skoþask skyle Hqv 1*.
g^rva, adv. völlig, vollständig; genau, gqtva (aþ) begraben: inf. sjQlf skyldak
umständlich: niQrg es góþ mær, ef gQrva gQtva . . hrør feira Gßr 17*.
kannar, hugbrigþ viþ hale Hqv 101*, (baþ gqtvaþr, m. mörder(?): sg.acc. gramer
Hildolfr flytja) góþa eina ok þás ek gQrva 35 hafe Gunnar, gQtvaþ Sigvarþar Br 11*
kunna Hrbl 18, getet verf>r oss sliks, ef (vgl. Mhff, DA V, 369 anm.).
*haddaþr, adj. mitc haaren versehen; dat. ek drekþa HlQþvarþs sunom i hafe
in: bjart - haddaþr. HHv 19% (þeir Helgi) fengu i hafi ofviþri
hadr, m. haar (einer frau; vgl. Mhff, mannhætt HHII 16 pr 2, kømsktu heill
Hz 12, 347): sg.nom. hadr (Guþrúnar) af hafe Sd 96, (mit suffig. art.) var þar
losnaþe GþrI142; acc. þat's mér harþast eptir svelgr i hafinu, er særinn fellr i
harma minna of þann enn hvita hadd kvernaraugat Grt 32; acc. vindr rak J)á
Svanhildar, aure trQddo und joa fótom (Agnar ok GeirrøJ)) i haf út Orm 4, skipit
Ghv 16*. rak i haf ut Grm 12, hvorer rí|>a þar
haf, n. (norw. feer. adän. hav, aschwed. Eævels hestom hQvar unner, haf (hafe i*)
haf; afris. h e f , mnd. h a f , mhd. hap) glymjanda? Bm 162.
meer: sg. nom. haf gengr hríþorn viþ hafa (fþ; norw. fær. aschwed. hava,
himen sjalfan, líþr lQnd yfer Hdl 44*; adän. have; got. haban, alts. habbian,
375 hafa hafa 376
hebbian, ags. habban, a/Ws. habba, ahd. (Brynhildr) harþar hefnder verþa, svát
haben) 1) haben, besitzen: inf. eldr es vér Q11 hQfom ørnar ran ner Odl82, hQfom
baztr mef yta sunom ok sólar sýn, heil- Q11 skarþan Am 962; pl. 2. Á Danr ok
ynde sitt ef maþr hafa naer, án vif) iQst Danpr dýrar haller, éþra óf>al an ér hafeþ
at lifa Hqv 68% Móþe ok Magne skolo 5 Rp 492; pl. 3. þeir (Granmars syner)
Mjqllne hafa Yingnes at vígþrote Vm 518, hafa markat (merkt hafa) á Moensheimom,
eggmóþan val nu mon Yggr hafa Orm at hug hafa hjqrom at bregþa HHI48*
53 % iþgnóga heill skaltu of aldr hafa, II27% sumar (runar) hafa mensker menn
meþan fm min orf) of mant Og 163, auþrans Sd 186; opt. sg. 2. þatke at fm hafer
þess (Lýs) mono of aldr hafa frett eina IO brøkr þínar Hrbl Í2, aptarla hjarta hykk
firar (werdennur durch hörensagen kunde at f)itt, Atle! see, þót fm hafer reina rQdd
von ihm haben' Fj 32% hon (Skafn) vildi HHv 20*; sg. 3. hafe (Þórr) et mikla
hafa bústaf) þann -er faþir hennar hefir men Brisinga Ak 14% heil verþr hver,
att FM2% beiddiz Beginn at hafa fyfmr- þót hafe års sott Fj 36% hafe Hel f)vis
arf sinn Rmll pr 2, ástrQþ f)in vilk Q11 15 hefer FM5lbr, (mit suffig. negat.) skua
hafa svá lenge sem ek life Sd213, hafa ok broka skammesk enge maf>r né hests
skalk SigvQrþ — ef>a þó svelte — mQg in heidr, þót hann hafet góþan HQV 61*;
frumungan mér á arme Sg 63, bauþ hann pl. 3. segfm mér þat . . hvárt sé mæta
(Gunnarr) enn vif> mér bú fimtán, hlif)- nekkvat þats menn hafe, ok verþr þvi en
farm Grana ef hafa vildet Od 202; prs. 20 fylva gýgr fegen? Fj 29% heipt at meire
ind. sg. 1. (mit suffig.pron.) hold ok hjarta verþr hqlþa sunom, at þann hjalm hafe
vas mér en horska mær, f>eyge ek hana Fm 194; imper. sg. 2. haf halfan heim
at heidr hefek HQV 95% eple ellifo her harms at gjQldom HHII343; prt. ind.
hefk algollen Skm 19% meis hefk á bake sg. 1. (mit suffig. pron.) hvildak hjå f>eim
Hrbl 4, hefk erfiþe ok eyrinde Þrk 10% 25 systrom sjau ok haff)ak gef) f)eira alt ok
nu hefk hefnder harma minna Vkv 29 3, gaman Hrbl 48; sg. 3. Geirrøf>r konungr
hér hefk hjaita Hjalla ens blauþa (Hqgna sat ok hafþi sverþ um kné sér ok brugþit
ens frøkna) Akv 242 262; sg. 2. berbeinn til miþs Orm 54 pr 1, (amma) hafþe hQfþa
þú stendr ok hefr brautinga gørve Hrbl hundroþ nio Hym 82, (Þórr) hafþe hver
11, hefr eyrinde sem erfiþe? Prk 9% hefr 30 þanns Hymer åtte Hym 402, sa hafþe
ver f)inn i valsinn&Hdl6% lit hefr Gunn- hilmer (Helge) hart móf)akarn HR 155%
ars ok læte hans, mælsko f)ina ok megen- þat frå Odrun Atla syster, at su mær
hyggjor Orp 39% fm gjQld hefr mikel (Borgný) hafþe miklar sotter Od22, haff)e
haufoþs mins Rm 6% hug hefr (hefþer R) hon (Brynhildr) lýþe ok lqnd of sik Od
f)ú, Hamþér! Hm 27*; sg.3. (ek gef 35 162, vápn hafþe hann (Atle) etke Akv 432,
f)ér) þat sverþ es sjalft mon vegask, ef (Hjalle lét) sinn dag dapran at deyja fra
sá's horskr es hefr Skm 9*, Þrymr hefr svinom, allre ørkosto es hann áf>r hafþe
hamar ßrklO2, hverr (hón) hér ræþr — Am 58% svinna hafþe hann (Sqrle) hyggjo
ok rike hefr — eign ok auþsQlom Fj 7 3 Hm 9% hann (Fróþi) hafþi atsetu ok réf)
83, forkunnar sýn mon fiestan glaþa, 40 lqndum þar sem nu er kqlluf) DanmQrk
hverrs hefr vif) annan qst Fj 48% halde Ort 3, (mit suffig. negat.) hvé så bQrn of
Hel f)vis hefer FM 5 15 , eina nqtt kná gat enn baldne j<?tonn, es hann hafþet
hón (Hrímgerþr) hjá jQfre sofa, þá hefr gýgjar gaman? Vm 32*; pl.2. érulfgraan
hón bQlva bøtr HHv 24% hefr qtol augo inne hQfþoþ HHII13, hQff)of) . . hnekking
Ylfinga man HR II47, f)á hQmom vixleþ 45 ((ihr fandet widerstand ) meþan heiler
es heim komeþ, hefr hvárr fyr f)vi hyggjo vQrom Am563; pl.3. Qnd né Qtto (Askr
sina Orp 41*, hefr snót af mér svarna ok Embla), óf) né hQfþo, 1Q né læte né
eif)a Orp 463, móþ hefr (SigVQi*f)r) meira lito gof>a Vsp 18% rekkar þat þóttosk
an maf)r gamall Rm 133, hefr kunn kona (trémenn), es þeir ript hQff)0 Hqv 493,
(Guþrún) vif) konunge daprar minjar at 50 (liþar) hQfþo skarar jarpar Opr II 20G;
dauþan ver Sg 54% brøfr vér fimm VQrom .. opt. sg. 2. þá være hefnt þér Helga dauþa,
hefr nú Hel halfa Am 512; pl. 1. hQfom ef .. hefþer matke, nema á hræom sprynger
erfiþe, etke eyrinde HHv 5% þess lét HH II32*, hug hefr fm, Hamf)ér! ef
i
378 hafa hafnar-mark 384
sunde seglmQrom (wenn du die rettung hefk heim of komet Vm 43 *, svipom hefk
deiner schiffe zustande bringen willst' nu ypt Qrm451, heima alla nio hefk of
Sd 91; faret Alv 9b*, ek hann (Gastropne) gQrvan
12) etw. (eht) worauf (å eho) anbringen: hefk or Leirbtimes limom Fj 121, svá
prt. ind. pl. 1. hQff>om á skriptom þats 5 hefk studdan, at hann standa mon Fj 12*,
skatar léko ok á hannyrþom hilmes þegna hefk minn vilja beþet Fj 481, gamalla
5
Oþr II 15 ; øxna nqfn hefk gqrla freget FM 11 *, kømk
13) sich an etw. (å eho) halten (etw. eige áþr Eogheims á vit né RQþolsfjalla,
beobachten): imper. sg. 2. haffm á hófe áþr hefnt hefek HjQrvarþs sunar HHv 433,
þik LS361; 10 hefk mins fyþor munráþ brotet RHII15*,
10
14) mit adv. bestimmungen: h. ehn hefk nauþogr nipte grøtta HH II282,
b r a u t jmd fortführen: prt. ind. sg. 3. hefk þér, Helge! hvilo gQrva HHII461,
(Atli) hafþi þær báþar (Sigrlinn ok ÁIQÍU) margan hefk fors of faret Rm 22, ek genget
braut mef) ser HHv 5 pr 8; h. e p t e r hefk enn móþorlause mQgr Fm 21, Sig-
•zurückbehalten: inf. ill iþgjqld létk hana 15 vQi'J>r heitek .. es hefk þik vqpnom veget
(Gunnlqþo) epter hafa sins ens heila hugar Fm 4*, hefk fimm vera forspell beþet
Hqv 105*; prt. ind. sg. 3. hafþi hann OþrI4*, þess hefk gangs goldet síþan
(Andvari) eptir einn hring Rm4pr2; Gþr 1246, þann hefk allra ætgqfgastan
h. f r a m vorbringen: imper. sg. 2. haf f a t fylke fundet Opr II31\ reynt hefk fyrr
fram sjaldan Am 31*; h. heim nach 20 20 brattan Am562, hefk þik nu mintan Am
hause führen: prt. ind.pl. 3. f>eir (Yælundr 762, malet hefk fyr mik Ort 172; sg. 2.
ok brœþr hans) hqffm þær (valkyrjur) hefr þú ofdrukket Orm 511, þú fenget
heim til skåla meþ sér Vkv 10; h. eht i hefr gambanreiþe goþa Skm 33*, heidr
h u g sér etw. in Überlegung ziehen: imper. hefr þú nu mik dvalþan Hrbl 128, hefr
sg. 2. (mit suffig. pron.) sqgn eþa f)Qgn 25 25 þú þar (fyr jQrþ neþan) bqrn of boret Ls
haffm f>ér sjalfr i hug Sd 20*; h. u p p e 236, (þu) hefr æ vergjQrn veret Ls 262,
nennen, erwähnen: part. prt. n. sg. nom. hefr Hlórriþa hamar of folgenn? ßrk 6*,
þat mon æ uppe, meþan Qld lifer, lang- sémþarorþa lauss hefr þú, seggr! of lifat
niþja tal Lofars hafat Vsp 16*; h. vel 3 Fj 3 *, hefr kannaþa kone óneisa? HHI24*,
(betr, bazt) sich wol befinden (besser, am 300 þú hefr etnar ulfa kråser ok bréþr þinom
besten daran sein): prs. ind. sg. 3. ulfge at bana orþet, opt SQr sogen meþ svQlom
hefr ok vel Ls 39*; prt. opt. sg. 2. betr munne, hefr i hreyse hvarleiþr skriþet
hefþer þu, bróþer! at fm i brynjo fører HHI381'*, þú felt hefr enn fiugartrai^a
Akv 17 ; L
prs. ind. sg.3. þá hefr hann 3 jQfor HHI57*, hvar hefr, hilmer! Mde
355 vakþa ef>a gQgl alen Gunnar systra? HH
bazt, ef hann þeger Hqv 78*;
15) als hilfsverb mit dem part. prt. II7 \ Hildr hefr fm oss veret HHH211,
zur Umschreibung des perf. u. plusqpft: veret hefr Gjúka gestr eina nQtt Orp 31 *,
inf. jafnendr . . þeirs okr vilja sætt hafa hefr, Gripe]'! vel gQrt sem beiddak Orp
Hrbl 110A, þóttuz æsir mjqk hepnir verit 522, hefr fm sigr veget Fm231, bróþor
hafa Rm 13, (niþjar) kvQþosk okr hafa 40 40 minn hefr fm benjaþan Fm 25*, hefr
orþet bæþe Od 21*; prs. ind. sg. 1. ek hQnom alt illo launat Rr 18 *, urþr Qþlinga
hef Hlórriþa hamar of folgenn ßrk 7l, ek hefr æ veret Opr 123*, hefr fullveget
hef viþa ratat Alv 61, nú þat varþ es ek Sg 33 \ f)ú hefr . . af hQndom manz blóf)
vætt hefe Fj49*, þrár hafþar es ek hef f)veget Hir 2*, fm hefr Gjúka of glatat
til þíns gamans Fj 501, úrgan stafn ek 45 45 bQrnom ok bue f>eira bi-ugþet góf)0 Hir 4 *,
hef opt buet ok kvalþar kveldriþor HHv suna hefr þinna, sverþa deiler! hjQrto
153, ek hef kørna ena konungborno bruþe hrædreyi'og vif) hunang of tuggen Akv 39 \
þina at bragarfulle HHv 32*, ek hef, mist hefr þér hollra Am 64*, maga hefr
Helge! H<?J)brodd kvef>enn konung óneisan fm fjinna mist Am 77i, snytt hefr sifjungoiii
sem kattar sun HH 119*, (mit suffig. 50 50 Am 80*, nú hefr enn auket þats áþan
pron.) nú hefk dverga . . rétt of talþa frQgom Am 816, gQrt hefr þitt erfe Ann
Vsp 12 *, vel keypts litar hefk vel notet 81Q, hefr fm árnat þats þú æ beiddesk
Hqv 106 \ hefk lenge faret Vm 8*, hverjan Am 822, vaþet hefr at vige Am 86*, hefr
381 hafa hafnar-mark 384
okr hvatta at hjQrþinge Ohv 6*; sg. 3. síþan Hm 22, (mit suffig. pron.) hvats
matar ok váþa es manne fxjrf þeims hefr manna þat . . es hQfomk (d. i. hefr mér)
of fjall faret Hqv 3*, ill rqþ hefr maþr opt auket erfett sinne? Bdr52, hQfomk(d.i. hefr
3
þeget annars hrjóstom ór Hqv 9 , sá einn mik) miklo gløpr meire sóttan HHv 32*,
veit es víþa ratar ok hefr fjQlþ of faret, 5 hQfomk (d. i. hefr mér) hjQrr komet hjarta
hverjo geþe styrer gumna hverr sås vitande et næsta HHv 40*; pl. 1. sundr hQfom
es vits Hqv 182, fear sins es fenget hefr SigVQrþ sverþe hQggvenn Br 7 8 , hirþaþu
skylet maþr þQrf þola Hqv 39 *, opt sparer hQlþom heipter gjalda, þvít vér hQfom
leiþom þats hefr ljufom hugat Hqv 393, valdet fyrre Oþr II292, hQfom einn feldan,
hvaþan kømr sol á enn sletta himen, þás 10 lamþan til heljar Am413, vel hQfom vit
þesse hefr Fenrer faret? Vm 46*, Ydaler veget Hm 30*, góþs hQfom tirar fenget
heita þars Ullr hefr sér of gQrva sale Hm 303B, malet hQfom, Fróþe! sem munr
1
Orm 5 , Breiþablik ero en sjaundo, en of hvatte Ort 243; pl. 2. ér heyrt hafeþ
þar Baldr hefr sér of gQrva sale Orm 12*, . . hver af hraunbua hann ( f ó r r ) laun of
Noatun ero en ellifto, en þar NjQrþr hefr 15 fekk Hym 39*, fyr mQtkom mQnnom
sér of gQrva sale Orm 161, åsa ok alfa .. hafeþ ér mey of tradda Hm 19*; pl. 3.
hverr hefr þínn hórr veret Ls 30*, QSS þeir hafa vef)jat Våla malme Ottarr unge
ragr es hér inn of komenn ok hefr så ok Angantýr Hdl 9*, þeir (Granmars syner)
bQrn of boret Ls 33*, hverr hefr þik bangom hafa markat (merkt hafa) á Moensheimom,
boret? Alv 5*, (Lyfjaberg) hefr lenge veret 20 at hug hafa hjQrom at bregþa HHI483
3
sjukom ok SQrom gaman Fj 36*, hús hefr H27 , f a n n (sal) hafa horsker haler of
upp lokezk Fj 443, hon (Skaþi) vildi hafa gQrvan ór odøkkom ógnar ljóma Fm423,
bústaþ þann er faþir hennar hefir ått þeir sér hafa svart ok dått en n æ r numet
FM 23, Loki Laufeyjarson, er fiest hefir nýleg rQþ Sg 263, hafa fullstaþet fijóþ at
ilt gQrt meþ ásum FM 511 Wr, J>ik lostna 25 meldre Ort 24*; opt. sg. 1. mona yþvart
hefr Helge helstQfom HHv 29*, þik dvalþa far^alt i sunde, þót ek hafa Qndo låtet
hefr Atle til aldrlaga HHv 30*, mér hefr Sg 52*; sg. 2. f>at ræþk þér . . at þú
3
stiller stefnt til eyrar HHv 33 ; mik hefr truer aldre vQrom vargdropa, hverstu est
Helge hingat sendan HHv 37*, hefr minn bróþorbane eþa haf er þú^ feldan fQ^or
faþer meyjo sinne grimmom heitet Gran- 30 Sd 35*; sg. 3. baugeiþ Óþenn hykk at
mars #syne HHI19*, opt hefr (Helge) unnet hafe Hqv 109*, J>ess geta menn at
Qrno sadda HHI363, hefr hQrþ døme þar hafi verit Loki Laufeyjarson FM 5xlWr,
hildingr Jjeget HHII3*, hann (Helge) hefr mon góþa kvQn Gunnarr eiga . . f>ót hafe
0þle ættar þinnar .. und sik þrunget HH þrjár nætr þegns brúþr hjá mér snarlynd
II23 3, esat svá horskr hildemeiþr, sem 36 sofet? Orp423, sums est sjal f skapa, at
hers jaþar hyggja mundak, efbróþorlætr hafe svá genget Am 64*; pl. 1. vel skolom
á braut komask, en Qþrom hefr aldrs of drekka dýrar veigar, J)ót mist haf em munar
synjat Fm 36*, mjQk's (SigVQrþr) ósviþr, ok landa HHII452; prt. ind. sg. 1. hér
ef hann enn sparer fianda enn folkskaa, ok hvar munde mér heim of boþet, ef
þars Regenn liggr es hann ráþenn hefr 40 þyrftak at mQlunge mat, eþa tvau lær
Fm 373, hefr dýrr konungr dóttor alna henge at ens tryggva vinar |>ars ek hafþa
Fm413, sennor ok Q1 hefr seggjom veret eitt etet Hqv 67*, (mit suffig. pron.) hafþak
mQrgom at móþtrega Sd 30*, hvat hefr þat ætlat, at myndak aldrege unna vaningja
SigVQrþr til saka unnet, es frøknan vill vel Skm 383, (konor) skeldo skip mitt es
fjQrve næma? Brl3, mér hefr SigvQrfr 45 ek skorþat hafþak Hrbl 103, mælt hafþak
seida eiþa, eiþa seida, alla logna Br 2*, þat . . myndega losteg at liþenn fylke
þik hefr Brynhildr bQl at gørva heiptar jQfor ókunnan arme verja HHv 42*, hafþak
hvattan Br 3 *, hverr hefr vife vamms of þér móþre mart skeiþ riþet HHI443;
leitat? Od 5*, hón (Guþrún) hefr þriggja sg. 2. þik skyle aller eifar bita Jeir es
þjóþkonunga banorþ boret Akv 463, frétt 50 Helga hafþer unna HHH292, drýgt þú
hefr Qld ófQ þás endr of g0rþo segger fyrr hafþer þats døme vissot Am 813;
samkundo Am 1*, bjQrt hefr þér eige boþet sg. 3. Freyr sonr Njarþar hafþi einn dag
i sinn þetta Am 11*, þat hefr langt liþet sez i Hliþskjálf Skm 1, Ægir . . haff)i
383 hafa hafnar-mark 384
búit ásum Q1, þá er hann hafþi fengit Atle óþan sik drukket Akv 43% Gudrun
ketil inn mikla Ls 1. 2, (Þórr) drap ena gekk þá til sævar, er hon hafþi drepit
Qldno jQtna systor hinas brúþfear of beþet Atla Ohv 1; pl. 2. margs ák minnask,
hafþe ßrk 322, Skaþi vill hafa bústaþ hvé vif> mik fóro, þás mik såra svikna
þann er átt hafþi faþir hennar FM 28 Wr, 5 hQff>oJ> Sg 56% á sér þat illa, ef hQfþoþ
hafJ>i verit nnder stólinnm dœtr Geirraþar áþr ráþet Am412; pl. 3. ek man jQtna
FM 620, hafþi hann (Þórr) brotit hrygginn ar of borna þás forþom mik fødda hQfþo
í þeim báþum FM 62% nam Bqþvildr Vsp 22, þar mono epter undrsamlegar
hauge at hrósa .. es brotet hafþe Vkv 27% gollnar tQfior i grase finnask þærs i árdaga
HjQrvarþr konungr hafþi þess heit strengt 10 åttar hQfþo Vsp 61% þær (bruþer berserkja)
at eiga þá konu er hann vissi vænsta hQfþo verst unnet, vilta f>jóf> alla Hrbl
HHv 4, (fugl) hafþi heyrt til, at hans 100, þá er sendimenn fóru heim ok hQfþu
(Atla) menn kQlluþu vænstar konur þær vel rekit sin eyrindi, finna þeir i helli
8
er HjQrvarþr konungr åtti HHv 12, Frán- nQkkorum hvar gýgr sat FM 5 Wr, hQfþu
marr jarl hafþi hamaz i arnar liki ok varit 15 verit undir stólinum dœtr Geirraþar FM
þær (Sigrlinn ok ÁIQÍU) fyr hernum mef) 620 Wr, fylgjur hans (Helga) h<?fþu vitjat
fjQlkyngi HHv 5 pr 9, (Hróþmarr) hafþi Heþins HHv 34 pr 2, Óþinn ok Hænir ok
rænt ok brent lan dit HHv 5 pr 11, Alfr Loki hQfþu komit til Andvarafors Bm 7,
hét konungr .. er Helga hafþi VQII hasl- þá gleymþak es getet hQfþo hQl Q11 jQfors
aþan HHv 34 pr 4, hafþe Helga enn 20 bjórbjúg i sal Gpr H 25*; opt. sg. 3.
hugomstóra Borghildr boret i Brálunde (goþ) of þat gættosk, hverr hefþe lopt alt
HHI V, settesk vise, þás veget hafþe læve blandet ef>a ætt jQtons Oþs mey
Alf ok Eyjolf, und arasteine HHI141, gefna Vsp 25 % at BQIverke þeir (hrim-
faret hafþe (Helge) allre ætt geirmimes þursar) spurþo, ef hann være mef) bQndom
HHI 14% (Helgi) hafþi bariz viþHundings 25 komenn eþa hefþe hQnom Suttungr of soet
sonu HH II 12 pr 6, fyrr lézk (Sigrun) Hqv 108% þat er sQgn manna, at Guþrún
unna af Qllom hug syne Sigmundar an sét hefþi etit af Fáfnis hjarta Br 20 pr 12,
hafþe HHII 14% hafþe Helge hrædda hon (Herkja) sagþi Atla, at hon hefþi sét
gQrva fiandr sina alla HHII36% hann Þjóþrek ok Guþrunu bæþi saman Gpr
(Otr) hafþi tekit einn lax Rm 11, er hann 30 Ul2; pl. 3. svá segir i Guþrúnarkviþu
(Andvari) hafþi fram reitt gullit, þá hafþi inni fornu, at Sigurþr ok Gjúka synir
hann eptir einn hring Rm 4 pr 1, Hnikar hefþi til þings riþit, þá er hann val-
héto inik, þás hugen gladde VQlsungr unge dre pinn Br 20 pr 6; xur Umschreibung
ok veget hafþe Rm 182, hafþi Oþinn honum des fut. exact.: prs. ind. sg. 1. brått hefk
2
(Hjálmgunnari) sigri heitit Sd 4 pr 3, þær 35 ykr brenda Am 36 ;
(runar) of hugþe Hróptr af þeim lege es 16) hafask eht f y r e r sich etw. vor-
leket hafþe ór hause Heiþdraupnes Sd 133, halten: prs. ind. sg. 3. Hrymr ekr austan,
værea f>at sømt, at (SigvQrþr) svá réþe hefsk lind fyrer Vsp 501; hafask i eht
Gjuka arfe ok Gota menge, es fimm suno sich in etw. hinein begeben: inf. hvQtom
at folkræþe gunnarfúsa getna hafþe Br 9% 40 's betra an sé óhvQtom i hildeleik hafask
þá reynde þat, es riþet hafþe móþogr á Fm292; vel hafask sich wol befinden:
vit min at biþja, hvé herglQtoþr hafþe inf. þá namk frævask ok fróþr vesa ok
fyrre eiþom haldet viþ ungan gram Br vaxa ok vel hafask Hqv 1412.
19lm% hver sagþe þeira sinn oftrega þanns liafna (a|>; feer. havna; got. hafnan in:
bitrastan of beþet hafþe Opr13% ár vas 45 ufar- hafnan) eigentl. einer sache .(eho)
þats SigvQrþr sótte Gjuka, YQlsungr unge enthoben werden, daher 1) etw. verlieren:
es veget hafþe Sg 12, Gunnarr hafþi beþit prs. ind. sg. 2. hvi hafnar þú enom hvita
Oddrúnar systur Atla Dr 10, Þjóþrekr lit? Sg 31*; 2) aufgeben, verwerfen:
konungr var mej> Atla ok hafþi þar látit prs. ind.pl. 1. hQfnom opt góþo AmJoS2.
fiesta alla menn sina Dr 17, Herkja hét 50 hafnar-mark, n. hafenxeichen, merk-
ambótt Atla, hon hafþi verit frilla hans xeichen für einsegelnde schiffe: sg. nom.
Opr lill, hon (Oddrún) hafþi verit unnusta hafnarmark þykker hléglekt vesa, þars þú
Gunnars Gjukasonar Od 3, óvarr hafþe i steins like stendr HHv 30*.
385 hafr halda 386
hafr, m. (ags. hæíer; nhd. dial. haber prt. ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) heltk
in: haber-geiss, haber-malch) bock: sg. hQfþe viþ hringbrota (lehnte den kopf an
nom. liggja nam hafr Hlórriþa halfdauþr den fürsten' Od212; sg.3. Skuld helt
f y r e r Hym 38 ;
2
dat. hafre u n n a r (auf skilde Vsp 313, (Sigyn) helt munnlaug
dem wellenbock', d.h. auf dem schiffe Bm 5 undir eitrit Ls 65 pr 5; 2) festhalten
162EF; pl. nom. senn vQro h a f r a r h e i m (ehm): prs. ind. sg. 3. fjQturrinn heitir
of r e k n e r f rk 211; gen. hafra d r ó t t e n n Gleipnir er honum (Fenrisulfi) heldr.FW<S2;
1 1
(d.i. Þ ó r r ) Hym 21 32 ; dat. h l e y p r , sich festhalten: prt. ind. sg. 3. Loki helt
eþlvina! úte á nqttom, sem mef> hQfrom undir megingjarþar FM 63; stand halten:
Heiþrún fare Hdl 47* 48*; acc. (Egell) 10 inf. vilder of valt vægja, en vætke halda
hirþe hafra horngQfgasta Hym 73. Am 953; 3) behalten, in sm besitze er-
hafre, m. (norw. adän. havre, feer. halten (eho, ehm): inf. mon tat halda
havri, aschwed. hafre; alts. havoro, ahd. Hleiþrar stóle, rauJ)om hringom né regen-
habaro) hafer; im pl. hafergrütze: acc. grjóte Grt 201; prs. opt. sg. 5. halde Hel
at ek í hvilf), áþr ek heiman fór,.sildr ok lö þvis hefer FM 515; prt. opt. sg. 1. lif)S
hafra Hrbl 6. J)ins værak þá fmrfe, Þórr! at ek helda
hage, m. (norw. adän. hage, fær. hagi, þeire enne linhvito mey Hrbl 94; h. eho
aschwed. haghi; ags. haga) eingefriedigter v i þ ehn etw. gegen jmd behaupten: inf.
platz, koppel; in: heim-hage. —Vgl. hQgr. svá skal golle frøkn hringdrife viþ fira
6
hagl, n. (norw. fær. adän. hagl, aschwed. 20 halda Akv 34 ; h. rume an einer stelle
haghl; ags. ahd. hagal) hagel: sg. nom. ausharren: prt. ind. sg. 3. (mit suffig.
stóf) af inQnom þeira (mara) dQgg í djúpa negat.) hrædr vas hvergæter, helta in
dale, hagl i hQva vif>o HHv 285. lengr rume Am 581; h. life das leben
haglega, adv. (norw. haglege) auf ge- fristen: inf. opt undromk J)at, hvi epter
2
schickte , zierliche weise: haglega of hQfoþ 25 måk .. life halda Od 31 ; prt. opt. sg. 3.
t y p p o m (typþo) Þrklö* 19*. einn munde SigvQrfn- QIIO ráþa, ef lengr
haglegr, adj. (norw. hagleg) von gefälli- litlo life helde Br 8*; 4) etw. verspro-
gem äusseren, hübsch: f.pl.nom. haglegar chenes od. gelobtes (eht, eho) halten: inf.
Hjqrvarþs konor gumnom þykkja HHv 13. it monoþ alla eiþa vinna fullfastlega, fa
1. hagr, m. (norw. adän. hag, aschwed.30 monoj) halda Orp 312; part. prt. n. sg.
hagher) 1) Stellung, lage, Verhältnisse: acc. reynde þat .. hvé herglQtoþr hafþe
sg.dat. skaltat- leyna, þót ljótt see eþa fyrre eiJ)om haldet vif) ungan gram Br 19*;
mein gøresk á minom hag Grp 22*; 5) im zaume halten: part. prs. m. pl.
2) nutzen, vorteil: sg. gen. hrolde hot- acc. hraþmælt tunga, nema haldendr eige,
vetna f>ats til hags skylde Am 915. 35 opt sér ógótt of geir Hqv 293; 6) kuten,
2. hagr, adj. (norw. hag, aschwed. weiden: inf. fyrr mont, Goþmundr! geitr
hagher) geschickt, kunstfertig: m. pl. nom. of halda HH II251; 7) sichern, schützen:
hager .. dvergar tveir Hdl 7*; compar. prs. ind.pl. 3. halda (Lævatein) njarþlásar
m. sg. nom. hann (Reginn) var hverjum nio Fj 26*; opt.pl. 3. TJrþar lokor halde
3
manni hagari ok dvergr of VQxt Bm 4; 40 þér Qllom megom Og 7 ; 8) etw. (eho)
superl. m. sg. nom. hann (Yælundr) var für den gebrauch im stande und in be-
hagastr maþr, svá at menn viti i fornum reit s chaf t halten: inf. Hildolfr sá heiter
SQguin Vkv 14; n. sg. acc. (adv.) sverj) . . es mik halda baf) (skipe) Hrbl 15; prs.
þats ek hvesta sem hagast kunnakFfø; 192. ind. sg. 2. hverr á skipet es fm heidr
håla, f. riesin: sg. voc. hala nágrQþog! 45 vif) landet? Hrbl 14; 9) h. v<?rf> wache
HHv 161, fm vast, håla! fyr hildings holten: inf. monkak ganga, áf>r gumnar
skipom HHv 181; gen. IIQIO skær (der vakna, ok halda of visa VQrf) HHv 232,
riesin rosspoet. bezeichnung des wolfes annan aptan lét Sigrun ambótt halda VQrþ
HHI56*. á hauginum HH H 48 pr 2; prt. ind.
halda (helt; norw. fær. aschwed. halda, 50 sg. 3. Atli helt vqrf) HHv 5 pr 4, Atli
adän. holde; got. alts. haldan, ags. healdan, helt VQrf) inn fyrra hlut nætrinnar HHv
afris. halda, ahd. haltan) 1) halten: imper. 11 pr 6; 10) sich wenden (KG, Efterl.
sg. 2. halt Fáfnes hjarta vif) funa Fm 312; skr. I, 205 fg.): imper. sg. 2. (mit suffig.
Gering, Eddá -"Wörterbuch. 13
402
387 hann-yrf) harmr
pron.) haltu svá til vinstra vegsens Hrbl eum die (andere) hälfte' (d.h. /doppelt'):
137, haltn heim beþan Fj 3*; pl. 2. tolf hundroþ tryggra manna, þó's i HQtúnom
haldeþ heim heþan Rm 9*; 11) h. á eho hQlfo fleira vígliþ konungs HH 1263,
sieh andauernd mit etw. beschäftigen: Guþrúno gQrla leyndo þvís heidr vita hQlfo
prs. opt. sg. 3. (mit suffig. negat.) haldet 5 skylde Od 25% mjQk bifask (hjarta Hjalla)
maþr á kere (man bleibe nicht am becher es á bjóþe liggr, bifþesk hQlfo meirr es i
kleben' Hqv 191 (vgl. z. st. EMagnússon, brjóste lá Akv 245, fóro fimm saman,
Gambr. philol, soc. proc. 1887 s. 8; FJ, fleire til VQro hQlfo huskarlar Am 27*, sék
Eddal. 1,116; Wisén, EE 105 ff.); prt. til ráþ annat hQlfo hóglegra Am 662, fremr
ind.pl. 3. hjón SQto þar, heldo á sýslo 10 vas þat hQlfo Hm 2*; 2) unvollkommen:
Rp lo1; 12) h. f r a m fortsetzen (eho): f . sg.nom. hQlf es Qld hvar Hqv 53*.
prt. ind. pl. 1. f ram heldom þvi þau missere Composita: half - brunnenn, half - dauþr,
1
Ort 15 ; 13) intr. halten, unversehrt half-sviþenn, half-yrkr.
bleiben: inf. brá nipt Nera á norþrvega *half-sviþenn, part.prt. halbverkohlt:
einne feste, ey baþ halda HHI4*; prs. 15 m. sg. acc. (Loke) fann halfsviþenn hug-
opt.sg.3. halde þér lik at liþom Og 12*; stein kono Hdl 432.
prt. ind. sg.3. gQrvir váru tveir fjQtrar til * half-yrkr, adj. nur halbe arbeit ver-
hans (Fenrisúlfs) fyrst, þeir Drómi ok richtend, wenig leistend: m. sg. acc.
Læþingr, ok helt hvárgi FM8*. hQggom halfyrkjan(halft yrkjomR)Am573.
hale, m. (norw. adän. hale, fær. 20 háll, adj. (norw. haal, fær. hálur,
aschwed. hali) schwanz: sg. dat. monattu aschwed. adän. hal) glatt: m. sg. dat. svá's
lenge svá leika lausom hala Ls 492, á friþr kvenna þeira es flått hyggja, sem
valbqsto verpr uaþr hala HHv 9*; acc. ake jo óbryddom á ise hQlom Hqv 892.
bretter sinn Hrimgerþr hala HHv 202, Q11 1. hallr, m. (norw. hall, aschwed. hal,
montulemjask, ef mer's alhugat, oksveigja 25 adän. hald; got. hallus) felsblock, stein:
þínn, Hrímgerþr! hala HHv 21*. sg.nom. kømea Grótte ór grea fjalle né
*half - brunnenn, part.prt. halb ver- sa enn harþe hallr ór jQrþo Grt IO2, hallr
brannt: n.sg.dat. huse halfbrunnoHqv882. standa mon Grt 17% hraut enn hQfge hallr
half-dauþr, adj. halbtot: m. sg.nom. sundr i tvau Grt23*; dat. svá sløngfom
liggja nam háfr Hlórriþa halfdauþr fyrer 30 vit snúþga steine, hQfga halle, at haler
Hym 382. tóko Grt 12*. rv
halfr, adj. (norw.adän.halv, fær.hálvur, 2. hallr, adj. (norw. hall, fær. ha-llur,
aschwed. halver; got. halbs, alts. half, adän. hald; ags. heald, ahd. hald; vgl.
ags. healf, afris. half, hal, ahd. halb) got. wilja-halþei) geneigt, gebeugt: f. sg.
1) halb: m. sg. nom. halfr es auþr und 35 nom. hné Guþrún hQll viþ bolstre Gpr
hvQtom (dem hurtigen gehört der schätz 1141; n. sg. dat. meþ liQlfom hleife ok
(den er erringen will) bereits zur hälfte' meþ kere ((mit schief gehaltenem
hQllo
((frisch gewagt ist halb gewonnen') Hqv 5 9*; — also halbgeleertem — becher') fekk ek
dat. meþ hQlfom hleife ok meþ hQllo kere mér félaga Hqv 523.
fekk ek mér félaga Hqv 523; acc. halfan val 40 Compositum: suþr^- hallr.
hón (Freyja) kýss hverjan dag, en halfan hair, m. (ags. hæle) 1) mann: sg.nom.
Óþenn á Grm 143 *, haf. halfan heim gi'Qþogr hair, nema geþs vite, etr sér aldr-
harms at gjQldom HHH343, .rifo kjQl trega Hqv 201, neiss es nøkkvi|>r hair
halfan Am341; pl. acc. bréþr vér fimm Hqv 49*, hnigra så hair (es ek varp vatne
VQrom, es Buþla mis tom: hefr nu Hel 45 å) fyr hjQrom Hqv 158*, Qnn fekk jQtne
halfa, en hQggner tveir liggja (d.h. zwei orþbægenn hair (d. i. fórr) Hym 31, vit
sind schon lange tot, die anderen beiden mæltom . . at mynder min móþogr vitja
sind eben gefallen) Am 512; f . sg.nom. halr or heljo, en or heime ek þín Ghv
opt mér mQnoþr minne þótte an sjá hQlf 20*, hair hugfullr i horn of þaut Hm 183;
hýnQtt Skm 43*; n. sg.nom. halft gekk 50 voc. hair enn hugblauþe! Hrbl 125, hair
til heljar or húse þino Am 91*; acc. enn ámQtke! HHV141; dat. ofarla bita
mondu of vinna verkt halft vijþ mik, at ek sá einom hal orþ ilh-ai" kono Hqv 117%
flotþrúsa fester oWnm.'?Hym271; dat. hQlfo surner Gotþorme af gera deildo, áþr þeir
389 hals hamingja 390
mætte . . á horskom hal hendr of leggja Am 43*, gødde okr Grimhildr golle ok
Br 4*, ilt's blauþom hal brauter kenna halsmenjom Am 68*.
Hm 14*; acc. þann hal es mik heipta lialtr, adj. (norw. dän. halt, aschwed.
kveþr, þann eta mein heidr an mik Hqv halter; got. halts, alts. afris. halt, ags.
151*; pl. nom. upp lita skalattu i orrosto 5 healt, ahd. hÚ7)lahm: m. sg.nom. haltr
. . siþr þik of heille haler Hqv 128*, beiþ ríþr hrosse Hqv 71*, svá's friþr kvenna
þengell unz þinig kvQmo haler hundmarger þeira es flått hyggja, sem . . skyle haltr
or Heþenseyjo HHI23*, þann (sal) hafa henda hrein i þáfjalle Hqv 895.
horsker haler of gQrvan Fm 42*, haler hamalt, adv. in keilförmiger schlacht-
(vQro) Qlreifer Hm 18*, svå sløngjjom vit 10 ordnung: þeir sigr hafa es sea kunno
snúþga steine, hqfga halle, at haler tóko hjQrleiks hvater ej>a hamalt fylkja Bm 23*.
Grt 12*; acc. mQrg es góþ m æ r , ef hamarr, m. (norw. fær. aschwed. hamar,
gQrva kannar, hugbrigþ viþ hale Hqv 1012, adän. hammer; alts. hamur, ags. hamor,
tvaa þu litr á tae standa hróþrfúsa hale afris. hamer, ahd. hamar) 1) hammer:
Bm 21*, aþra feide hQrgefn hale, an (Yggr) IB sg. gen. vreiþr vas þá Yingþórr, es vakn-
hafa vilde Fm 43*, þat ræþk þér þriþja, are ok sins hamars of saknaþe Þrk 12,
at þú þinge á deilet viþ heimska hale Sd hón (jQtna syster) skell of hlaut fyr
242, ef þú sakar deiler viþ hugfulla hale skillinga, en hQgg hamars f y r hringa fjQlþ
Sd312; 2) herr: sg.nom. hair es heima f rk 32*; dat. ulfe hæra hykk þik øpa
hverr Hqv 362 372; 3) mensch: pl. nom. 20 mono, ef þú hlýtr af hamre hQgg Hrbl
troþa haier helveg Vsp 52*, mono haler 121, hamre kniþe (Þórr) hQfjall skarar
aller heimstQþ ryþja Vsp 562, hinig ( i ofljótt ofan ulfs hnitbróþor Hym 24*, lifa
Niflhel) deyja ór heljo haler Vm 436, ætlak mér langan aldr, þóttu høter hamre
(viþ) kalla hliþþang haler Alv 282. — mér Ls 622, QSS'S stolenn hamre ßrk 2*.
Als eigenname Bþ242. 25 sva kvam Óþens sunr endr at hamre ßrk
hals, m. (norw. aschwed. adän. hals, 325, hann (Yølundr) slo hamre Vkv 20*;
fær. hálsur; got. alts. afris. ahd. hals, acc. mont m é r , Freyja! fjaþrhams lea, ef
ags. heals) 1) hals: sg. nom. hals hvitare minn hamar mættak hitta? ßrk 3* hefr
hreinne mjQllo Bf 28*; acc. en þriþja . . Hlórriþa hamar of folgenn? ßrk 6*, ek
varþe hvitan hals Vølundar Vkv 3*, hitti 30 h.ef Hlórriþa hamar of folgenn ßrk 7*
Sigrun hann (Helga) ok rann á håls honum Þ r y m r hefr hamar ßrk IO2, of þat réþo
ok kysti hann HHII 12 pr 9, (Gunnarr) riker tivar, hvé Hlórriþa hamar of søtte
of hals kono hendr of lagþe Sg 422, (Guþrun) ßrk 13*, þegar mono jQtnar ásgarþ bua,
skar á hals báþa (sveina) Am 742; dat. nema þinn hamar þér of heimter ßrk17*
hQfoþ hQggva monk þér halse af Skm 23*, 35 bereþ inn hamar brúþe at vigja ßrk 302,
herþaklett drepk þór halse af Ls 57*, hló Hlórriþa hugr i brjóste, es harþ-
dukr vas á halse Bp 16*, (fell) buþlungr hugaþr hamar of þekþe ßrk 312; 2) feisen-
sås vas baztr i heime ok hildingom á klippe: pl. dat. hQmrom Bml7*E.
halse stóþ HH II285, (Brynhildr) hratt Composita: Hamars - heimt; þrúþ -
af halse hveim þar sér Sg 44*; 2) xipfel 40 hamarr.
am segel: pl. gen. hverjar 'o meyjar es at * Hamars - lieimt, f . (die heimholung
mune gråta ok á himen verpa halsa des hammers', name eines gedicktes:
skautom? Bdr 12* (vgl. skaut). nom. ßrk üb. (pap.hss.).
Composita: hals-men; gag-hals. hamask (aþ; norw. hamast; vgl. got.
halsa* (aþ; norw. halsa, adän. halse; 45 ham on in: ga-hamon u. a.) sich verwan-
alts. helsian, ahd. halsen, halson) um- deln in etw. (i eht oder i eho?): part.
halsen, umarmen: prt. ind. sg. 1. ek hals- prt. n. sg. acc. Fránmarr jarl hafþi hamaz
af>a herja stille, jQfor óneisan eino sinne i arnar liki HHv 5 pr 9.
Gpr III4*; sg. 2. legg munn viþ gi'Qn, hamingja, f . schutxgeist (BKeyser,
sem halsaþer heilan stille Gßr 112*. 50 Saml. afh. 308fg.; Grimm,Myth*11,730.
h a l s - m e n , n. (alts. h a l s - m e n i , ags. III, 266): pl. nom. hamingjor einar þærs
h e a l s - m e n e ) halsschmuck, halsband: (meyjar MQgþrases) i heime ero, f>ó þær
pl. dat. Guþrún . . hlaþen halsmenjom meþ jQtnom alask Vm49*.
13*
392 hann-yrf) harmr 402
hamla, f . (norw. hamla, vgl. adän. skQrpom belg skilen orþ koma þeims
hammel - reb , strang') ruderband (der hanger mef) hQm Eqv 133 7, vargr hanger
riemen der es verhindert, dass die rüder f y r vestan dyrr Orm 10*; prt. ind. sg. 1.
aus den ruderpflöcken od. dollen gleiten): veitk at ek hekk vindga meiþe á nætr
pl. nom. hQmlor slitnoþo Am 343. 5 allar nio Eqv 138*; opt.pl. 3. tvau lær
hamr, m. (norw. dän. bam, fcer. hamur, henge at ens tryggva vinar Eqv 67*.
aschwed. hamber; vgl. ags. hama, homa, Compositum des part. prt.: hangen-
alts. hämo in: f e d h a r - h a m o u. a., ahd. lukla.
hämo in: l i h - h a m o ) 1) gewand (schwanen- hange, m. gehängter: sg. gen. Hugenn
kleid): pl. acc. lét hame vára hugfullr 10 (flo) til hanga, en á hræ Munenn FM92.
konungr, åtta systra, und eik boret Eir 7*; * hangen • lukla, f . frau die herabhän-
2) äussere gestalt: sg. dat. tungls tjúgare hängende schlüssel trägt: sg. dat. heim
1 trolz hame Vsp 40*, Hræsvelgr heiter óko þá hangenluklo Rp 23*.
es sitr á himens enda jQtonn i arnar ham hann; hón, pron. pers. (norw. han;
Vm372; pl. dat. þá hQinom víxleþ es 15 hon, ho, fær. hann; hon, aschwed. h a n ;
heim komeþ Orp 41*; 3) folgegeist, hon, adän. han; hun) er, sie: A. auf
schutzgeist (s. v. a. hamingja): sg.nom. ein vorausgegangenes nomen zurück-
hugþak af heitom, at (Qrn) være hamr weisend, gewöhnt. 1) auf personen (götter,
Atla Am 18*. menschen, dämonen), und zwar a) auf
Composita: a l p t a r - h a m r , f j a þ r - h a m r , 20 bestimmte (namentl. genannte od. genau
heim-hamr. bezeichnete): m. nom. sér þú Agnar fostra
Hamþés - m^l, n. pl. das lied von þinn, hvar hann eir bQrn viþ gýgi i
Eamþér: nom. Em üb., þetta eru kQllujj hellinum? Orm 16, einn dvergr hét And-
Hamþismál in fornu Em 31 pr 1. vari, hann var lQngum i forsinum i geddu
handan, adv. (fær. handan) nur in der 25 liki Rm 9, J ó r r einn þar vá þrungenn
Verbindung f y r h. praep. c. acc. jenseits: móþe, hann sjaldan sitr es slikt of fregn
hverr es sá sveinn sveina es stendr f y r Vsp 262, maþr's hér ute stigenn af mars
sundet handan? Erbll, liggr of hQggvenn bake, jó lætr hann til jarþar taka Skm
fyr handan ver Gotþorms bane Opr U 73. 152A, vanr nQkkorr så hana (Gná) . ^ h a n n
6
*handar-vanr,adj. handlos: m.sg.nom. 30 mælti FM4 , HjQrvarþr ok Sigrlinn áttu
hjqrþ rekr handarvanr Eqv 71*. son mikinn ok vænan, hann var |)Qgull . .
h a n d - h a n e , m. (alts. h a n d - b a n o , ags. hann sat á haugi, hann sá riþa valkyrjur
hand-bana) wer mit eigener hand einen niu EEv 5 pr 13—15, kennep mér konungs
andern getötet hat, mörder: sg. acc. sins nafn! — Helge hann heiter RRv 13*, var
brójþor sló (Våle) handbana Rdl 30*. 35 J>ar skip eitt litit ok maþr einn å; hann
h a n d - t a k a (-tók; norw. aschwed. hand- bauþ Sigmundi far of fjQrþinn Sf 20, hér ; s
taka, adän. h å n d - t a g e ) mit der hand maþr ute o k u f r komenn, hann's itaiiegr
ergreifen, festnehmen: inf. lætr hann at álite Orp 43, maþr einn stóþ á berginu
(Geirrøf>r) handtaka þann mann, er eigi . . hann svarar Rm 18 üb. Vs, þat nam at
vildu hundar á ráþa Orm 26. 40 mæla mål et efsta sjá móþr konungr
hane, m. (norw. adän. h a n e , fær. (Buþle), áþr hann sylte, mik ba|) hann
aschwed. hani; got. ags. hana, afris. hona, géþa golle rauþo . . en hann Brynhilde
alts. ahd. hano) hahn: sg. nom. gól of baþ hjalm geta Odl42'* 15*; vgl. ferner
hQnom (Eggþé) í gaglviþe fagrrauþr hane (Andvare) Rm 4 pr 1. 2} (Atle Huna-
sás Fjalarr heiter Vsp 42*, geir fyr jqrþ 45 konungr) Sg 33* Br 2 Opr II32* Akv
neþan sótrauþr hane at SQlom Heljar Vsp 432 (bis) Am 50* 702, (Atle Iþmundarson)
43*, hvat sá hane heiter es sitr i enom RRv 8. 4 pr 1. 2. 5 pr 5. 7, (Aurgelmer)
hQva viþe? Fjl7*. Vm32*, (Beite) Am 57\ (Bikke) Ohv 6,
hanga (hekk; norw. f ær. hanga, aschwed. (BQlverkr) Eqv 108*, (Dagr) RR II27 pr Å,
hängia, adän. hænge; got. ahd. hähan, 50 (Dellingr) Vm 25*, (Fáfner) Rm 14 pr 2
ags. hon, afris. hua) hängen (suspensum Fm 2. 4, (Freyr) Skm 2.4Ls37*} (Fróþe)
esse): inf. gQrvan hugþak þér galga, genger Ort 6. 15. 22. 2* 3* 5* (bis) 5* 72,
at h'anga Am 21*; prs. ind. sg. 3. opt ór (GeirrøJr) Orm 10. 18. 19. 26. 33. 54
393 hann-yrf) harmr 402
ok Eyrgjafa, hann har Ulf run ok Ångeyja ok skua binda herses kvQn hverjan morgon;
Hdl38*~% HjQrvarþr ok Sigrlinn áttu son hón øgj>e mér af afbryj>e Gßr 19% þá kvam
mikinn ok vænan . . ekki nafn festiz viþ en arma ut skævande móþer Atla — hon
hann HHv 5 pr 14, SinfjQtle .. ok .. (brofnr skyle morna Od 302, s. ferner (Alvitr)
Borghildar) báþu einnar konu báþir, ok fyr 5 Vkv 12% (Amma) Bßl8% (Borghildr) Sf
þá SQIÍ drap SinfjQtli hann Sf 5; vgl. ferner 7. 8. 15, (Borgný) Od 2. 7% (Brynhildr)
(Atle Húnakonungr) Gßr II313, (Atle Gßr 1251 25pr 3. 4 Sg 51 62 152 454-5
Iþmundarson) HHv 4 pr 2, (Elder) Ls 16, 473 Hir 3 Od 162 18% (BQþvildr) Vkv
(Fáfner) Fm 6, (GeirrøJ)r) Grm 54 pr 5, 29% (FjQrgyn) Hrbl 139, (Freyja) Grm
(Geiter) Grp 5, (Grimner) Grm 29. 34, 10 14% (Frigg) Ls 29% (Fulla) Grm 22,
(Gunnarr) Dr 16, (Hate) HHv 17% (Helge (Gefjon) Ls 21% (GnQ) FM42-4-5'10, (Grim-
3
HJQIT.) HHv 34 pr 1. 38 , (Helge Hund.) hildr) Gpr II181 19% (Guþrún) Br 62
HHII 12 pr 9 (bis), (Heþenn) HHv 35% 20pr 9. 10. 13 Gpr 12* 52 IO2 Sg 611
(Hlébarþr) Hrbl 60, (Hrungner) Hrbl 35, Dr 5. 9. 19 Gpr III81 Akv 2. 3. 81-2
(Hundingr) HHII4, (Loke) Ls 15. 65 pr 2, 15 162 413m5 422,3 441A 451 463 Am 441
(Otr) Bm 12, (SigvQrþr) Sf 32 Bm 6 Fm 464 70* (bis) Ohvl. 2 (bis) 10, (Herkja)
3
37 Br 20 pr 2. 3. 4. 7, (SinfjQtle) Sf6. Gßr III 1. 2 (bis), (Kåra) HHII50 pr 5,
18, (Skirner) Skm 5. 40 pr 1, (SkjQldr) (Kostbera) Am6* 10% (Lyngheiþz^ Bm
Grt 5, (Svipdagr) Fj 1% (Yølundr) Vkv 15. 11 pr 4, (MenglQþ) Fj 8% (Móþer) Bp
3 3
1 8 f . nom. mont Odrúno eiga vilja .. 20 30% (Odrún) Od 3. 2 3 -*-% (Sigrdiifa)
hón mon þér unna sem ek skyldak Sg 57% Sd 1 pr 1. 4 pr 1. 12, (Sigrun) HHII 4
veit hón (vQlva) Oþens auga folget i enom pr 5. (bis) 12 pr 4. 5. 16 pr 17. 17 pr 1.
mæra Mimes brunne Vsp 29% þat varþ 48 pr 3. 50 pr 4, (Sigyn) Ls 65 pr 6,
þinne kono, at hón åtte mQg viþ mér Ls (Sinmara) Fj30% (Skaþe) FM2% (Svan-
40% (Freyr så) mey fagra, þá er hon gekk 25 hildr) Ohv 5, (Sváva) HHv 9 pr 1. 2,
frå skåla fQþur sins til skemmu Skm 3, (fir) Bp 11% (Þóra) Gpr II15% (fykk)
drap (Þórr) ena Qldno jQtna systor .. hon FM 511; gen. þá's Guþrúno grimt of
skell of hlaut fyr skillinga Þrk 32% ljóto hjarta, es brøjr hennar f>ér til haha ráþa
leikborþe skaut fyr mik en lævisa kona Orp 512, Billings mey ek fann beþjom á
sus faþmaþe minn fQþor, þar baþ hón BO sólhvita sofa .. hitt ek hugþa at ek hafa
mik koma es kvæmtke veit Gg 33, finna mynda geþ hennar alt ok gaman Hqv 98*,
þeir (sendimenn) i helli nQkkorum hvar né møle svá mær bergrisa, ef vissein vit
gýgr sat, hon nefndiz Þokk FM5QWr, vætr til hennar (?) Ort 10*, s. ferner (Alm-
(Niþuþr) åtti två sonu ok eina dóttur, hon veig) Hdl 17*, (Borghildr) Sf4. 25, (Borgný)
hét BQJ)vildr Vkv 2, ute stendr kunneg 35 Od2, (Brynhildr) Orp 50% ( E r n a ) i ^ ^ S
kvQn NifmJ>ar, hón inn of gekk endlangan (GUQ) FM45 4QWr, (Guþmn) Akv 162
2 2
sal Vkv 17 32 , hann (sonr HjQrvarþs) Ohv 4, (Kostbera) Am 49% (Nanna) Hdl
sá ríþa valkyrjur níu ok var ein gQfugligust, 20% (RQn) Bm 18, (Skaþe) FM2% (Svan-
hon kvaþ HHv 5 pr 15, marggollen mær hildr) Ghv 3 % (Yrsa) Grt 223; dat. baþ
mér þótte afie bera, hér sté hon land af 40 Borghildr hann (SinfjQtla) fara á brot,
lege .. hon ein því veldr es ek eige måk en Sigmundr bauþ henni fébætr Sf 6,
buþlungs mQnnom banaffiføi?£ 4,6 ,(Hef)inn) GlaumvQr kvaþ at orþe .. mælte vif> Vinga,
fann trollkonu .. hon sagþi HHv 30 pr 9, sem henne vert þótte Am 292, sa hann
reif) á varge .. fljóþ eitt .. hón visse þat, (Sigurjr) at þat var kona . . þá tók hann
at vegenn munde Sigrlinnar sunr HHv 45 brynju af henni Sd 9, s. ferner (AlfrQþoll)
3
35 , þat's litel VQ, þót lúþr fjrume, es Vm 472, (Frigg) Ls 29* JJ, (Guþrún)
mær konungs niQndol hrører, hón skævaþe Sg 603 Dr 4 Am 84% (fir) Bß 112; acc.
skýjom efre HHII43, hvat's mik at því, (Guþrún) mon Svanhilde senda af lande
þót mær see fQgr álite fødd at Heimes? .. hana mono bita Bikka rQþ Sg 63%
.. hón firrer þik flesto gamne Grp 29 % 50 hold ok hjarta vas mér en horska mær,
så hann (Sigurþr) at þat var kona .. hon þeyge ek hana at heidr hefek Hqv 95%
vaknaþi ok settiz hon upp Sd 10, hon fljóþ's at Heimes fagrt álitom, hana Bryn-
nefndiz Sigrdrifa Sd4prl, skyldak skreyta hilde bragnar netn&Grp272, (mær konungs)
398 hann-yrf) harmr 402
vega þorþe sem vikingar, áþr hana Helge kveþa, ef hans freista firar Hqv 26*, þat's
liQpto gør{)e HEII 4b, hon (kona) vaknaþi enn of fann es fm illa truer ok f)ér es
.. Sigurþr settiz niþr ok spurþi hana nafns grunr at hans geþe Hqv 462, þat ræþk
Sd 1 pr 1, s. ferner (AlfrQþoll) Vm 47 2B, þér f)rif)já, at fm þinge á deilet vif> heimska
(Brynhildr) Sg 442 452 Od 152, (BQ{)vildr) 5 hale .. annars dags láttu hans Qndo faret
Vkv 291,(Gollveig) Vsp 213, (GUQ)FM41'5, Sd25G; dat. ósnjallr maf>r hyggsk mono
(GunnlQþ) Hqv 1053, (Guþrún) Br 20 pr 11 ey lifa, ef hann vif> vig varask, en elle
Opr 122 Sg 8* 55* 613 Ohv 3, (MenglQþ) gefr hQnom enge frif>, þót hQnom geirar
Fj 8% (Sigrdrifa) Sd 4 pr 7. 8. 9. 12, gefe Hqv 16*'*, ósnotr maf>r ef eignask
(Svanhildr) Ohv 7. 162, (^Qkk) FM 510; 10 getr fó eþa fljóþs munugf), metnaþr hQnom
b) auf unbestimmte (maþr, gume, hair, þroask Hqv 793, veiztu ef fm vin átt . .
enge, margr, fár usw.): m. nom, byrþe ok vildu af hQnom gótt geta, geþe skaltu
betre berrat maþr brauto at an sé manvit viþ þann blanda Hqv 442, ef fm átt annan
miket, vegnest verra vegra hann velle at þanns f>ú illa truer, vildu af hQnom þó
an sé ofdrykkja QIS Hqv 113, veita maf>r 15 gótt geta, fagrt skaltu vif> þann mæla en
hinns vætke veit, f)ót hann mæle til mart flått hyggja Hqv 452; aee. hitke hann
Hqv 27G (s. ferner Hqv 50* 612-b 65* (ósnotr maþr) fif>r, f)ót þeir of hann får
691 78* (bis)); osnjallr maþr hyggsk lese Hqv243; f . nom. fjQlkunnegre kono
mono ey lifa, ef hann vij> vig varask Hqv skalattu i faþme sofa, svát hón lyke þik
162, ósnotr maþr es meþ alder kømr, þat's 20 liþom Hqv 1125, hón svá gører, at þú gaer
bazt at hann þege Hqv 272 (s. ferner eige þings né þjóþans måls Hqv 1131;
Hqv 243-* 25* 262 263 (bis) 273A 79*); gen. huge ek hverfe hvitarmre kono ok
vesall maþr ok illa skape hlær at hvivetna: snýk hennar Qllom sefa Hqv 161*;
hitke hann veit es hann vita þyrfte, at 2) auf organische ivesen niederer art
hann esa vamma vanr Hqv 223 (bis) 22*; 25 (tiere, bäume usw.): m. nom. Skinfaxe
þat var trua J)eira i forneskju, at orj) feigs heiter es enn skira dregr dag of drót-
manns mætti mildt, ef hann bQlvaJn óvin mQgo, hesta baztr þykker hann mej) Hreiþ-
sinum mej) nafni Fm 1 pr 2; heima glaþr gotom Vml23, hvat så hane heiter es sitr
gume ok vij) geste reifr sviþr skal of sik i enom hQva viþe, allr hann vij) gollgloer?
vesa, minnogr ok mQlogr, ef hann vill 30 Fj 17*, fuglinn kvakajn, en Atli hlýddi
margfrój)r vesa Hqv 1023; J>at kann ek et hvat hann sagþi, hann kvaj) HHv 14.15;
þrettánda, ef ek skal fegn ungan verpa askr Yggdrasels hann es øztr vij>a Orm
vatne å: monat hann falla þót hann i folk 44l, (ek hekk) á þeim meiþe es mange
kome Hqv 1583 (bis); opt es ulfr i ungom veit, hvers hann af rótom rinn Hqv 138G;
syne, J)ót see hann golle gladr Sd 356; 35 s. ferner (Fenresulfr) Ls 6. 58*, (Grane
til gó{)S vinar liggja gagn veger, þót hann hestr) FH23, (Hrimfaxe hestr) Vml43,
sé firr farenn Hqv 34*, kóper afglape es (Hugenn hrafn) Orm 203, (RatatQskr
til kynnes kømr, þylsk hann umb ej>a ikorne) Orm 323, (YiJ>ofner hane) Fj 181
Jjrumer, alt es senn ef hann sylg of getr (bis) 183; (Glaser lundr) FM72, (Mima-
Hqv 172,3; veita gQrla sås of verj>e glisser, 40 meij>r barr) Fj 14U2'3 16* (?); gen. Eik-
þót hann mej) grQmom glame Hqv 31*; þyrner heiter hjQrtr . . af hans hornom
rike sitt skyle ráþsnotra hyerr i hófe hafa, drýpr i Hvergelme Orm 26 3; Mimamei|)r
þá hann þat fiþr es meþ frøknom kømr, hann heiter . . ut af hans aldne skal á
at enge es einna hvatastr Hqv 643; engi eld bera Fj 161, s. ferner (Fenresulfr)
maþr grandaþi Qþrum, þótt hann hitti fyrir 45 FM 83, (Glaser lundr) FM 71 7*Wr;
sér fQj)urbana ej>a brój)urbana Ort 11; dat. fjQturinn heitir Gleipnir er honum
margr þá fróþr þykkesk, ef hann fregenn (Fenrisúlfi) heidr FM 82, hestrinn (Grani)
esat ok nae hann jmrrfjallr J>rumaÆf^503,4; vildi eigi fram ganga fyrr en Sigurþr
augna gamans fyser aptr fån (føes:flestan?), steig á bak honum Fm 44 pr 7; acc. nu
hvars hann getr svást at sea Fj 52, får es 50 tak ulf J)inn einn af stalle, låt hann rinna
hvatr es hrøj)ask tekr, ef hann i barnøsko mej) runa minom Hdl 52, Mimameif)r hann
es blauþr Fm 6*Sv; gen. hitke hann heiter .. feller hann eldr né jarn Fj 14*,
(ósnotr maþr) veit, hvat hann skal vif) hvat af móþe verf>r þess ens mæra viþar,
400 402
hann-yrf) harmr
es hann feller eldr né jarn? Fj 154; bQlva bøtr HHv 243,4; acc. heill ves Jm
f . nom. Heiþrnn heiter geit . . skapker nu, Loke! ok tak vij) hrímkalke . . heldr
fylla hon skal ens skira mjajmr Grm 25% JM hana eina (d. i. mik) låter mej> åsa
(Loki) kastaþi netinu fyr gedduna, en hon sunom vammalausa vesa Ls 533; vgl.
hljóp i netit Rm 19; dat. hrørnar J)Q11 6 Bugge, Fkv 121*;
sus stendr þorpe á, hlýrat henne bQrkr né III. an folgenden stellen ist das pron.
barr Hqv 502; aus metrischen gründen gestrichen: (Ala)
3) auf leblose gegenstände: m. nom. m.nom. (Atle Húnakonungr) Sg 404 Gpr
J>at kann ek et fimta, ef ek sé af fáre III92 Od 202 Akv 43* Am2 2 64 1 744
skotenn flein i folke vaj>a: flýgra hann io 852, (Buþle) Od 152-% (Egell) Hym 7 8
svá stint, at ek stQþvegak Hqv 1503, drep 394, (Gotþormr) Hdl 274, (Gunnarr) Sg
vij) haus Hymes! hann's harþare . . kalke 141 Od 273 Am 7% (Halfdanr) HdllS1-2,
hverjom Hym 313; s. ferner (Gastropner (Heimdallr) ßrk 142, (Helge Hund.) HH
garj>r) Fj 12% (Glitner sah-) Grm 15% 1123 144 333, (Herjafafjer) Hdl23 31-3-4,
(Lyr salr) Fj32*(bis)} (Lævateinn)^^^ 1 ' 3 ; 15 (Hjalle) Am 57% (Hniflungr) Am 83%
(Óskópner holmr) Fm 15% (Svalenn skjQldr) (Hymer) Hym 26% (HQgne) Api 61%
Orm 381,4, (Vigríþr VQllr) Vml83; dat. (HQþbrodr) HHI 50% (Jarl) Bþ 37* 39%
brinnrat (salr) svá breitt, at ek hQnom (Ketell) Hdl 192, (Loke) ßrk 84 Hdl432,
bjargegak Hqv 1523; acc. flýgra hann (Óttarr) Hdl IO1-3, (Óþenn) Bdr 23-4 43
(fleinn) svá stint, at ek stQþvegak, ef ek 20 Bir 9U9 10% (Rigr) Bp 21 52 61-2 201'2
hann sjónom of sék Hqv 150% ek hef 264 331'2 36% (Sigmundr) HHI8% (Sig-
4
Hlórriþa hamar of folgenn . . hann enge vQrþr) Fm32 353 363-4 Br 23 (bis) 84
3
maþr aptr of heimter ßrk 7% vgl. IO ; 9 - 18 Sg 3 4b Hir li3 12% (erfenyte
1 3 4 4
s. ferner (Gastropner garþr) Fj 12% (Lséva- Sig varpar) Sg 262, (Våle) Vsp 341 Hdl
teinn) Fj261; f. nom. brynjan var fQSt, 25 30% (Vinge) Am 42 301-3,4 (anden letzten
sem hon væri holdgróin Sd 7, s. ferner beiden stellen hann = ek, s. unter H),
(ífing Q) Vm 16% (Valgrind) Grm 22% (Víþarr) Vsp 54% (Þórr) Vsp 262 561
1
(ÞrymgjQll grind) FjlO ; acc. ÞrymgjQll Hym284 303 363 371-2 ßrkl1 144 313
hón heiter, en hana þrír gørpo Sólblinda 321 Hdl 42 ( Þ r y m r ) ßrk 27% ( f r æ l l )
4
syner Fj 10% vgl. IO ; 30 Bp 92 % (Æger) Hym 33; gen. (Þjaze)
4) auf dbstracte begriffe: m.nom. svá Hdl 324; dat. (Vølundr) Vkv 182; f . nom.
es auj>r sem augabragþ, hann es valtastr (Borgný) Od 55, (Brynhildr) Grp 171 471
vina Hqv 754; hugr einn f>at veit es byr Br 33 153 Opr 1251-4 Sg 61 8L 303
hjarta nær, einn's hann sér of sefa Hqv 453 463 Od 18% (Edda) Bp 4% (Erna)
94 ; óminnes hegre heiter sås of Qlþrom 35 BJp412, (Freyja) ßrk 264 284 Hdl 41(bis)
2
gramer, hann stelr geþe guma Hqv 132; (an den letzten beiden stellen hón = ek,
B. dem eigennamen unmittelbar vor- s. unter II), (Gerþr) Hdl 32% (GlaumvQr)
ausgehend: m. nom. ór kattar dyn ok ór Am292, (GollrQnd) Gþr 1114 12% (Goll-
kono skegge . . ór J>vi vas hann Gleipner veig) Vsp 21% (Grimhildr) Grp 334 352,
gQrr FM89; 40 (Guprun) Gpr 112-3 24 132 Sg 243-4 251
Nachträge. I. hann durch sjalfr ver- 292 604 623 Gpr III82 Od 254 Am
2 3 3 4 4 3
stärkt: m. nom. (Ala) enn segir hann 3 ' 43 - 44 46 47 ' - - 544 71L
2 3 4 5
(salr) Fm 422; f. nom. (sól) Vsp 53, HH II433; dat. ór Ymes holde vas jQrþ
(svins lifr) Gßr II24*; of skQpoþ . . baþmr ór håre Grm 403;
IV. (formelles), m. dat. lautet in älterer acc. hár fannk heifungja vriþet i hring
form hQnom, das aus metr. gründen %u rauþom Akv 83, (mit suffig. art.) dró Óþinn
hqnom verkürzt werden kann (ÞrklO* 5 fram hringinn Andvaranaut ok hulþi hárit
Hdl 4* Vkv 182 HHv 43 HHI208 Sgl3*-5 Rm 5 pr 5.
59* 683 69 y, in jüngerer honnm; f . nom. Composita: grana-hår, vargs-hår.
hat in älterer zeit die form hón, in *hara (aþ? norw. hara (staa taus og
jüngerer die form hon; f . acc. heisst meningsløst gloende': Ross 298h) jmd (å
ursprl. håna (doch wird diese form nur 10 ehn) anstarren: prs. opt. sg. 3. á þik
Vsp 213 und Gßr 122 durch das metrum Hrimner hare Skm 282.
gefordert), später hana. *Hárbarþs-ljóþ, n. pl. das lied von
hann - yrþ, f. (norw. hand-gjerd: Hj. Harbarpr: nom. Hrbl üb.
Falk, Ark. 3, 89 fg.) handarbeit: pl. dat. *harm-hrqgj), n. pl. kummerbereitende
hQfþom á skriptom þats skatar léko ok á 15 anschlüge: dat. hvat mon tu, ríkr! vinna
hannyrþom hilmes þegna Gpr II 15*. vif) Huna harmbrQgf>om? Akv 16*.
hanzke, m. (norw. aschwed. handske, *harm-d<tgg, f- (kummertau',poet. be-
fær. hanski, adän. handske) handschuh: Zeichnung der trähnen: sg. dat. ein veldr,
sg.gen. í hanzka fmmlunge hnúkþer fm, Sigrun frå SevafjQllom! es Helge es harm-
einhere! Ls 603; acc. af hræzlo ok hug- 20 dQgg slegenn HHII442.
bleyþe vas þér i hanzka troþet Hrbl 77. * harm - flaug, f. unglücksgeschoss
happ, n. (norw. fær. happ) erspriess- ((schmerzenspfeil' Mhff): sg.nom. varf)
liches, ehrenvolles tverk: sg. acc. (Guþrún) af meif)e es mær sýndesk harmflaug
talþe happ hQnom (Hniflunge), ef hann hætleg Vsp 332.
2
hefnt ynne Am 84 . 25 harmr, m. (norw. adän. harm, fær.
Compositum: ó-happ. harmur, aschwed. harmber; alts. ahd.
hapt, n. (norw. fær. adän. haft, aschwed. harm, ags. hearm, afris. herm in: herm-
hapt; ahd. haft, ags. hæft, m.) fessel: skere) 1) kummer, sorge, schmerz, leid:
sg. nom. spretr. mér af fotom fjQtorr, en sg. nom. þá kømr Hlinai* harmr annarr
af hQndom hapt Hqv 1495; gen. f>at kann 30 fram, es Óþenn ferr vif) ulf vega Vsp 53f,
ek et þriþja, ef mér verþr f)Qrf mikel gen. haf halfan heim harms at gjQldom
håpts vif> mina heiptmQgo Hqv 1482; HHII343, mont, fylker! . . alz harms
pl.nom. heidr VQI'O harþgQr hQpt or þQrmom reka Grp 9a, ÍQ mon syster, þót fQþor
Vsp 35 2H; dat. (Freyr) leyser ór hQptom misse, híefna hlýra harms Rm 10*, fá
hvern Ls 37*. 35 meyjo mann í megenf>arfar, þá mon þeirar
hapta, f. gefangene: sg. nom. f)á varþk sunr þíns harms reka Rm 11*, sverþe
hapta ok hernuma sams misseres siþan munde HQgne sliks harms reka Gßr III63;
verþa GprI8x; acc. hana Helge hQpto dat. Sigrun varf) skammlif af harmi ok
gørfe HHII45. trega HH 1150 prl, hon (Guþrún) var
haptr, m. (aschwed. hapter; got. hafts, 40 biiin til at springa af harmi Br 20 pr 10;
alts. ahd. haft, ags. hæft) gefangener: acc. harm ljótan mér þykker i f)vi at vaþa
sg. nom. nu éstu haptr ok hernumenn of vágenn til f)in Hrbl 28, málrúnar skaltu
Fm 73, eige emk haptr, þót værak her- kunna, ef f)ú vill at mange f)ér heiptom
2
nume Fm 83, haptr's nú i bQndom Akv 45 gjalde harm Sd li , sakar ok heipter
1
30 ; acc. hapt så liggja und hvera lunde hyggjat svefngar vesa né harm in heidr
Vsp 35 \ Sd 362, hefk harþara harm at segja Gßr
2
1. hår, m. (norw. haa, aschwed. har) 16 , hléfglekt þat þykkjomk, es þínn harm
ruderpflock, dolle: pl. nom. haer b'rotnoþo tiner Am 53*, eggjak yf)r, jarlar! auka
Am 343. harm stórom vifs ens veglega Am 541;
2. hår, n. (norw. haar, fær. hår, aschwed. 50 pl. gen. 3 nu hefk hefnder harma minna
har, adän. hår; alts. ahd. hår, ags. hær, Vkv 29 , mér's harþlega harma leitat
afris. her) haar: sg. nom. bleikt vas hår HHv 382, þá mon á hefndom harma minna
Rp34'A, hár's þitt, Helge! hélo þrunget Sg 41*, svá þá hefnd Gufjrun harma sinna
403 hann-yrf) harmr 402
Opr III 10% pat's mér harpast harma mep slævo sverpe sigr Fm 28 * (vgl. jedoch
minna of pann enn hvita hadd Svanhildar Mhff, DA V, 366).
aure trQddo und joa fotom Ghv 16*; acc. harþlega, adv. (feer. harðliga, aschwed.
heyrþu nú, Hrimgerpr! ef ek bøte harma harplika) in schlimmer weise: mér's harp-
J)ér, seg pú gørr grame HHv 27% Þjóþrekr 5 lega harma lei tat HHv 382.
ok Guprúu kærpu harma sin á milli Dr harþ-móþogr, adj. (alts. hard-modig;^.
18; 2) ärger, xorn: sg. dat. lét mik af
ags. heard - mód, ahd. hart - muat) von har-
harme hugfullr konungr Atla systor und tem, rauhem sinne: m.pl.nom. hristesk Q11
eik bua Hir 7lNp; 3) kummer berei- HúnniQrk þars harpmópger fóro Akv 13*;
tende tat, trauriges ereignis: sg. nom. 10 n.pl. nom. (sw.) or hans (Ymes) heila vQropau
harmr es unnenn Br 14*; acc. pik hefr en harpmópgo ský Q11 of skQpop Grm 413.
Brynhildr b<?l at gørva heiptar hvattan, li arJ) r, adj. (norw. adän. hard, feer.
harm at vinna Br 32, (Atle) horskre harm haröur, aschwed. harper; got. hardus, alts.
sagpe Am 642; pl. acc. hvi mér, HQgne! hard, ags. heard, afris. herd, ahd. hart,
harma slika viljalausse vill of segja? 15 harti) 1) hart (im eigentl. sinne) : m. sg.
Gßr 119*. nom. (sw.) så enn harpe hallr Ort IO2;
Composita: harm - brQgp, harm-dQgg, f. pl. acc. hendr skolo hQndla harpar trjónor
harm-flaug, Grt 181; compar. m. sg. nom. drep vip
harpa, f. (norw. feer. aschived. harpa, haus Hymes! hann's harpare . . kalke
dän. harpe; ags. hearpe, ahd. harpha) 20 hverjom Hym 31 *; 2) hart, rauh, schwer:
harfe: sg. acc. sló hQrpo gýgjar hirper n.pl. dat. (herses kvQn) hQrpom mik hQggom
Vsp 42% hann (Gunnarr) slo hQrpu Dr keyrpe Gßr 192; acc. hefr hQrp døme
16, nam horskr konungr hQrpo sveigja hildingr peget, es vise skal valbygg mala
Od 27*, Gunnarr heiptmópr hQrpo hende HHII3*; compar.m.sg.acc. hefkharpara
kni|>e Akv 34% hQrpo tok Gunnarr, hrørpe 25 harm at segja Opr I 62; superl. n.sg.
ilkvistom Am 62*. nom. pat's mér harpast harma minna of
hárr, adj. (adän. hår; ags.hår, alts.ahd. pann enn hvita hadd Svanhildar aure
hér) grau: m. sg. dat. at hQrom pul hlæpu trQddo und joa fótoin Ohv 16 *; 3) schlimm,
aldrege Hqv 133% potte hQrom Hrungnes böse, furchtbar: f.pl. acc. pess lét (Bryn-
spjalla verpr Hlórripa vel fullmikell Hym 30 hildr) harpar hefnder verpa Od 18*; n. sg.
161; acc. (siv.) hQfpe skemra late hann nom. hart's i heime Vsp 45*; dat. hét
enn håra pul fara til heljar hepan Fm 341; ek pér hQrpo Am 762; 4) erstarrt
n. pl. nom. hjón SQto par liQr at arne Bp 2*. (vor schmerz): m.sg.gen. gengo jarlar al-
harj) - gQiT, adj. 1) aus festem stoffe snotrer fram peirs harps hugar håna
2
gefertigt, dauerhaft: n. pl. nom. heldr 35 (Guprúno) lQtto Opr 12 ; 5) Heftig:
VQro harpgQr hQpt Vsp 35 2H; 2) fest, n. sg. acc. (adv.) kiptiz hann (Loki) svá
unempfindlich (gegen gift): m. sg. nom. hart vip, at papan af skalf jQrp Q11 LS 65
Sigmundr var harpgQrr, at hvárki -mátti pr 7; 6) streitbar, kühn, mutig: m. sg.
honum eitr granda utan né innan Sfll. nom. harpr reis á kné hafra dróttenn
harj-hugajr, adj. (noriv. hard-hugad, 40 Hym 32% 1harpr vas Hrungner ok hans
adän. h å r d - h u e t ) 1) von festem, unbeug- faper Grt 9 ; acc. harpan jQton hugpak
samem sinne: m. sg. nom. hló Hlórripa Hlébarp vesa Hrbl 58, sip mont, Helge!
hugr i broste, es harphugapr haniar of hringom rápa .. ef æ peger, pot harpan
pekpe ßrk 312; f. sg. nom. harphugop hug, hilmer! gjalder HHv 6% hann (Helge)
hvatte at vige grim morn orpom Guprún 45 harpan lét Hun ding vegenn HH 110*,
suno Ghv 1*; 2) starrsinnig, erstarrt enn fráne ormr! pu gørper fræs mikla ok
2
vor schmerz: f. sg. nom. vas hón (Guprún) galzt harpan hug Fm 19 , hennar (Svan-
mópog at niQg daupan ok harphugop of hildar) mundop hefna leita, ef móp ættep
hrør fylkes Gpr 15* 10*. minna brøpra epa harpan hug Hunkonunga
5
harþla, adv. (norw. hardla, aschwed. 50 Ohv 3 , (Hampér ok SQrle) kvQpo harpan
hardhla, adän. harle) 1) heftig, sehr: mjQk hornung vesa Hm 14*; pl. acc. pú
(Atle) stridde sér harpla Am 2*; 2) kühn: mont harpa Hundings suno snjalla fella
hvatan mann sak harpla (harliga B) vega Grp 9*; n.sg. acc. sa hafpe hilmer hart
405 harþ-ráþr háþ 406
móþakarn HHI55*; compar. m. sg. acc. sat á haugi Skm 10 pr 3, segfm þat,
fantattu mann enn harþara at Hrungne hirþer! es fm á hauge sitr ok varþar alla
dauþan Hrbl 32. vega Skm li1, Þrymr sat á hauge, f)ursa
Composita: harþ-gQrr, harþ-hugaþr, dróttenn Þrk 5* hann (sonr HjQrvarþs)
harþ - móþogr, harf) - ráþr, harþ - ræþe, 6 sat á haugi HHv 5 pr 14, ambótt Sigrunar
harþ - skafr, harþ - slegenn, harþ - gekk um aptan hjå haugi Helga HHH38
úþegr; ber-harþr. pr 1, nú 'ro brúþer byrgþar i hauge,
l i a r þ - r á þ r , adj. (ags. heard-ræd; vgl. lofþa diser hjå oss lifmom HHI1455, fm
norw. hard - raadug) rauh, streng: m. sg. á arme ólifþom sefr, hvit, i hauge, HQgna
nom. harþráþr Hymer Hym IO2. 10 dotter! HHII47*, (mit suffig. art.) Sigrun
h a r þ - r æ þ e , n. 1) kühne tat: sg. acc. bjó sæing i hauginum HHII45 prl,
(Guþrún) hugþe á harþræþe Am 462; annan aptan lét Sigrun ambótt halda VQrf)
2) untat, verbrechen: sg. acc. drýgt fm á hauginum HH R 48 pr 2; acc. (mit
fyrr liafþer þats døme yissot heimsko, suffig. art.) Sigrún gekk i hauginn til
harþræþe (-ræþes R) Am 81*. 16 Helga HHII41 prl; pl. dat. nam ek
* h a r þ - s k a f r , adj. (vgl. norw. hard- (en hnøfelego orþ) at mQnnom f)eim enom
skaving, f . tkraft - oder mutprobe') ab- aldrønom es bua i heimes haugom Hrbl
gehärtet, in gefahren erprobt (anders 114; acc. þá gefr fm gott nafn dysjum,
FJ, Ark. 14, 203): m. sg. nom. (sw.) Grim r es fm kallar þær heimes hauga Hrbl 116.
harþskafe Hdl 22 K 20 h a u k r , m. (norw. hauk, fær. heykur,
h a r þ - s l e g e n n , part. prt. hartgehäm- aschwed. höker, adän. høg; ags. haf oe,
mert, durch hämmern hart od. fest ge- ahd. habuh) habicht: sg. dat. hauke fleygja
macht: m. sg. nom. hverr harþslegenn OþrII195; pl.nom.mümk svaTfegen funde
jHym 132. okrom, sem átfreker Oþens haukar es val
harj)-úf>egr, adj. (d.i. harþ-hugþegr: 25 vito HHII422, brinne enom húnska á
Bugge, Beitr. 13, 508; vgl. norw. hard- hlif) afjra . . tveir haukar Sg 66 *; gen.
ugen) von festem sinne, unerschrocken, HQbrók (es øztr) hauka Orm 446; acc.
kühn: n.sg. acc. harfmþekt man Heimer hugþak mér af hende hauka fljúga bráþa-
føf>er Orp 27*. lausa bQlranna til OþrII421.
hasla (af>) den platz (VQII) auf dem 30 liaull, m. brueh (hernia): sg. dat. vif)
ein Zweikampf stattfinden soll mit hasel- haulve (tekr) hýroge Hqv 1361 (?).
ruten abstecken (Kormakssaga ed. Möbius hauss, m. (norw. haus, feer. heysur,
202Sfg.); daher VQII hasla ehm jmd zum aschwed. hös, adän. høs) schädel: sg. dat.
ztoeikampf herausfordern: part. prt. m. ór Ymes holde vas jQrf) of skQpoþ . .
sg. acc. Álfr hét konungr . . er Helga haff)i 35 himenn or hause ens hrimkalda jQtons
VQII haslaþan á Sigarsvelli á þriggja nátta Vm 21*, ór Ymes holde vas jQrf) of skQpoþ
fresti HHv 34 pr 4. . . en or hause himenn Grm 40*, þær
h a t r , n. (norw. feer. aschwed. hat, adän. (hugrúnar) of hugþe Hróptr af þeim lege
had; got. hatis, alts. heti, ags. hete, afris. es leket hafþe ór hause Heiþdraupnes Sd
hat, ahd. haz) hass: sg.nom. hvars hatr 40 13*; acc. drep (kalke) vif) haus Hymes!
vex mef) hildings sunom, þat måk bøta brått Hym 31 *; pl. acc. hausa veizt þeira
Hqv 153*; gen. jqfra óborna hykk f)á enn (bréþra) hafþa at QlskQlom Am 77*.
vesa es þat (stríþ) 's til hatrs hugat Rm 8*. haust, n.(norw. haust, f æ r . a s chived.
h a u g r , m. (norw. haug, feer. heygur, höster, m., adän. høst; ags. hærfest, ahd.
aschwed. högher, adän. høg) hügel, bes. 45 herbist) herbst; in: haust-grima.
grabhügel: sg.nom. haugr var gQrr eptir * h a u s t - g r i m a , f . herbstnacht: sg. nom.
Helga HHII37 prl, upp's haugr lokenn hverf es haustgrima Hqv 735.
HHI141*; gen. (mit suffig. art.) sá liauþr, n. erde: sg. acc. hyr sék brinna
(ambótt) at Helgi reif) til haugsins mef) en hauf>r loga Hdl 50 K
marga menn HHII38 pr 2, Sigrun kom 50 háþ, n. (norw. haad, fær. háð, aschwed.
til haugsins HHII48 pr 3; dat. sat f>ar haf), adän. håd) hohn, spott: sg. dat. at
å hauge ok sló hQrpo gýgjar hirþer Vsp háþe né hlátre hafþu aldrege ganganda
421, hann (Skirner) reif) at f>ar er féhirþir né gest Hqv 131*.
407 *hefingar hefnd 408
* hefin gar (oder hæíingar?), f.pl. die Orm 17% HjQrvarþr svarar at hann
oberen triebe od. sprossen eines baumesf?): mundi fá liþ Helga, ef hann vill hefna
pl. ace, hirter 'o ok fjórer þeirs af hefingar mófmrfQþur sins HHv 11 pr 2, fyrst mont,
á (d.i. á aske Yggdrasels) gaghalser gnaga fylker! ÍQþor of hefna ok Eylima Orp 9%
Orm 33* (Bugge, Stud. 473 anm. 2). 5 hefna fQþor Bm 15*F, vill bQlvasmiþr
hefja (hof; norw. fær. hevja, aschwed. bróþor hefna Fm 33*, ferrat svá síþan
häfia, adän. hæve; got. hafjan, alts. heffian, bráþr i hrynjo bréþra at hefna Akv 462,
ags. hebban, afris. heva, ahd. heffan) hennar (Svanhildar) mundoj) hefna leita,
1) heben: inf. Gjqlp ok Greip, døtr Geir- ef nióþ ætteþ minna bréþra Ohv 3*, hvatte
raþar, vildo hefja mik til himens FM 621; 10 Guþrún .. suno sina unga at hefna Svan-
ers. ind. sg. 3. fjQtorr fastr verþr viþ hildar Hm26; prt. ind. sg. 3. Guþrún ..
faranda hverjan, es hana (ÞrymgjQll) hefr hefndi brceþra sinna svá sem frægt er
frå hliþe Fj 10*; prt. ind. sg. 3. (mit orþit Akvl; pl. 1. hvat visser fm? at vér
suffig.pron.) (Þórr) hófsk (d.i. hóf sér) seem, snót svinnhugoþ! es sefa hefndom
af herþom hver standanda Hym 37*; 15 (hefndoþ B)? HHII102; pl. 2. bar sókn
part. prt. n. pl. nom. vif valnesk (vQro) saman es sefa hefndoþ HHII9*; part.
hafeþ i vagna Opr 11362; h. ehn sér at prt. n. sg. acc. kømk eige áþr Rogheims á
arme jmd an die brust drücken, um- vit né RQþolsfjalla, áþr hefnt hefek HjQr-
armen: inf. (mit suffig. pron) né hann varþs sonar HHv 433; unpersönl. part.
(SigVQrþr) konu kyssa gørf>e né húnskr 20 prt. n. sg. nom. þá's hefnt fQþor Vsp 54*;
konungr hef jask (d. i. hefja sér) at arme räche nehmen an jmd (ehm) für jmd
Sg 4*; h. a f abheben: prs. ind. pl. 3. (ehs): inf. knættem aller Jprmonrekke
opner heimar verþa of åsa sunom, þás samhyggjendr systor hefna Ohv 5*;
hefja af hvera(?) Orm 42*; h. upp 3) räche nehmen für etw. (ehs), etw.
hinaufheben: prt. ind. sg. 3. (mit suffig. 25 rächen: inf. þess lézk Våle verþr at'hefna
pron.) hofsk (d.i. hóf sér) k hqfoþ upp Hdl 30*, liþo þá unger úreg fjQll yfer
hver Sifjar verr Hym 353; beginnen: mQrom húnlenzkom morþs at hefna Hm
prs. ind. sg. 3. hér hefr upp (unpersönl.) 11*; part. prt. n. sg. acc. nii hefk hefnt
Hyndluhljóþ Hdl üb. (F); hefjask sich harma minna Vkv 29*B, hverr mon heiptar
emporheben, auffliegen: prt. ind. sg. 3. 30 hefnt of vinna? (iuem tvird es gelingen
hlæjande Vølundr hófsk at lopte Vkv 31* die Schreckenstat %u rächen?' Bdr 10*;
401; übertr. sich überheben (durch un- unpersönl. part. prt. n. sg. nom. /heipt-
mässigen stolz): prt. ind. sg. 2. hófsk |m gjarns hugar hefnt skal verþa Br 11*;
(hostv B) J)ó stórom Am 912; 2) tragen: räche nehmen an jmd (ehm) für etw.
inf. hana (Guþrúno) mono hefja hQvar 35 (ehs): inf. fQ mon syster, þót fQþor misse,
bQror til Jónakrs óþaltorfo Sg 61*; prt. hefna hlyra harms Bm 10*, mon Yrso
ind.pl. 3. (mit suffig. pron.) hófomk (d. i. sunr vigs Halfdanar hefna Eróþa Ort 222;
hófo mik), né drekþo, hQvar bQror Ohv unpersönl. part. prt. n. sg. nom. þá være
13*; h. út hinaustragen: prs. ind.pl. 3. hefnt þér Helga dauþa, ef værer vargr á
gørfm nú, Guþrún! af gézko þinne okr til 40 viþom úte HHII32*. ^
ágætes, es mik út hefja Am 96*. hefnd, f. (norw. hemn, hemd, fær.
hefna (nd; norw. hemna, fær. hevna, hevnd, aschwed. hämd, adän. hævnd,
aschwed. hämna, adän. hævne) rache hævn) rache: sg. nom. hveim verþr hQlþa
nehmen, sich rächen: 1) absol.: prs. hefnd léttare siþan til sátta, at sunr lif et
opt. sg. 2. þat ræþk þér et fyrsta, at þú 45 Sg 12*; acc. mál es, H<?f)brodr! ^hefnd
viþ frændr þina vammalaust veser, siþr at vinna HH II 24 *, hQtt mono hlæja
þú hefner þót þeir sakar gørve Sd 22*; Hundings syner .. ef meirr tyggja munar
part. prt. n. sg. acc. (Guþrún) talþe happ at søkja hringa rauþa an hefnd fQþor Bm
hQnom (Hniflunge) ef hann hefnt ynne 15*, Oþinn stakk hana (Sigrdrifu) svefn-
(wenn es ihm gelänge die rache ausxu- 50 þorni i hefnd þess Sd 4pr 8, svá få hefnd
führen' Am842; 2) rache nehmen für Guþrún harma sinna Opr III 10*; pl.nom.
jmd (ehs), jmd rächen: inf. mQgr (Víþarr) urþo þér bráþla bréþra hefnder slíþrar ok
of læzk af mars bake frøkn at hefna fQþor sårar, es suno myrjier Ohv5l; gen. réj)
409 hégómó heill 410
til hefnda hergjarn (SigvQrþr) i sal Sg 22l; sg. dat. ilt's fyr heill at hrapa Rm 254;
dat. hugþe at hefndom (hefnd A) hann acc. ijjgnóga heill skaltu of aldr hafa Og
(Æger) næst vij> goþ Hym 32, snót (Bryn- 163; pl. gen. heilla auþet verþr J>ér af
hildr) fiþr vélar sér at hefndom Orp 45 4, hjalmstqfom, ef Jm sér J)á fyrre fara Rm
þá mon á hefndom harma minna Sg 414; 6 223; dat. (|>at ero) mætar megenrúnar
acc. nú hefk hefnder (hefnt R) harma hy eims þær kná óviltar ok óspiltar sér at
3
minna Vkv 29 , þess lét (Brynhildr) harþar heillom hafa Sd 195; 2) Vorzeichen
l
hefnder verþa Odl8 . ( = heill, 2): pl. nom. hverjar ero beztar,
Composita: fyfjor-heftid, ofr-hefnd. ef berjask skal, heiller at sverþa svipan?
hégóme, m. (aschwed. hägome) nich- 10 Rml94EF; 3) amulet (vgl. H. Petersen,
tiges geschwätz; Unwahrheit, lüge: sg. Om nordboernes gudedyrkelse og gudetro
nom. J>at yar inn mesti hégómi, at Geir- i liedenold, Kbh. 1876, s. 74): pl. dat.
røj>r konungr yæri eigi matgóþr Orm 25. (rúnar kvaj) ristnar) á giere ok á golle ok
hegre, m. (norw. adän. hegre, aschwed. á gumna heillom Sdl7l.
hägher; ags. higere, ahd. hehara, f.) 15 Compositum: orf)-heill.
häher: sg.nom. óminnes hegre heiter sås 2. heill, n. (norw. heil, adäm. hel,
of qlþrom þrumer, hann stelr gej>e guma held; ahd. heil) 1) glück, heil ( = heill, 1):
Hqv 131. sg. dat. illo heille, yersto heille zum un-
heilaglega, adv. auf heilige weise heil, zum verderben: ber Ottari bjór at
(durch ein gottesurteil): sykn emk orþen 20 hende eitrblandenn mjQk, illo heille Hdl
heilaglega OJ5r III84. 504, Brynhildar biþja fóro, armrar yættar,
heilagr, adj. (norw.heilag, feer. heilagur, illo heille OþrI214, Jm vast, Brynhildr!
aschwed. helagher; adän. hellug; alts. .. heille versto i heim boren Hir 42;
hélag, ags. hálig, afris. héleoh, ahd. 2) Vorzeichen: pl. nom. hver bQzt ero, ef
heilag) 1) heilig, geheiligt: m. sg.nom. 25 berjask skal, heill at sverþa svipon? Rm
hqr baþmr heilagr hvita aure (Yggdrasels 194, mQrg ero góþ, ef gumar visse, heill
2
askr) Vsp 19 Sn.E.; dat. (sw.) monk .. at sverþa svipon Rm203; acc. þú. hvqr-
eiþa vinna at enom hvita helga steine tveggja veizt goþa heill ok guma Rml92.
OþrlII32; acc. (sw.) allar (runar) vqro 3. heill, adj. (norw. heil, feer. heilur,
af skafnar þærs VQI'O Á ristnar ok hverfþar 30 aschwed. adän. hel; got. hails, alts. afris.
viþ enn helga mjQþ Sd 182; f. pl. acc. hel, ags. hål, ahd. heil) 1) heil, ganz,
hljóJ)S biþk allar helgar kinder (die dem ohne bruch: m. sg.nom. stukko åtta, en
heiligen tempelfrieden unterworfenen ge- einn af |>eim hverr harj)slegenn heill, af
schlechter' (Mhff) Vsp l1; n. sg. nom. Jjolle Hym 132, heill vas karle hjalmstofn
land es heilakt es ek liggja sé Qsom ok 35 ofan Hym 323; acc. bqro .. heilan (kalk)
olfom nær Orm 41; gen. ríþa vit skolom fyr Hyme síþan Hym 304; 2) unge-
til Valhallar, til vés heilags Hdl l4; schädigt, unverletzt, gesund: m. sg.nom.
2) ehrfur cht gebietend, erhaben, gewaltig: svalzt Jm þá hungre heill (du wurdest,
m. sg. dat. veit Heimdallar hljój) of folget bei gesundem leibe vom hunger verzehrt'
und heiJ)VQnom helgom baj>me Vsp 272; 40 Ls 62b, Hár segir, at hann (Gylfi) komi
f. sg. nom.; pl. dat. Valgrind heiter es eigi heill út, ef hann er fróþari FM1\
stendr velle á heilQg fyr helgom durom esa svá bratr breke né svá blaar unner,
Orm 222; n. pl. nom. heilqg vQtn hloa þó kømsktu heill af hafe Sd96; illa heill
Orm 296, hnigo heilqg VQtn af himen- tvon angegriffener gesundheit': esatmaþr
fjellom HHI12; acc. J)ú J)vi rett es ek 45 alz vesall, þót hann sé illa heill Hqv 69l;
ríþa skyldak heilQg fj<?ll hineg Fm302. acc. legg munn viþ grqn, sem halsaþer
Composita: ginn-heilagr, gunn-heilagr, heilan stille Opr 1124; pl. nom. und
stall-heilagr. rander ek gel, en J>eir (langviner) mej>
" heile, m. (norw. heile, fær. heili) gehirn: rike fara heiler hildartil, heiler hilde frå,
sg. dat, or hans (Ymes) heila vQro Jmu en 50 koma J>eir heiler hvajjan Hqv 156^6, lægþi
harJ)móJ)go ský Q11 of skQpoþ Qrm 414. storminn ok kvámu þeir lieilir til lands
1. heill, f. (aschived. hel) 1) glück- HHII16 pr 5, hQfþoþ .. hnekking meþan
liehe Schickung, glück (bes. im plur.): heiler vqrom, nú 'rom svá sårer, at mått
412 416
heim ska heipt-gjarn
sjalfr valda Am 56*; dat. af lieilom livat sg. 3. gengr or skala skatna dióttunn ok
varþ hún om min om? Vkv 34*; f . sg. nom. heilsar vel hilme komnom Orp 52.
heil verþr hver, þót hafe árs sótt, ef f>at heilynde, n. {adän. helende, ahd. heil-
(Lyfjaberg) klifr, kona Fj 36*; pl. acc. an ti, f.) gesundheit: sg. acc. eldr es baztr
hló þá Atla hugr i b r o s t e , es heilar sá 6 mef) yta sunom ok solar s y n , heilynde
hendr Guþrúnar Oþr III92; n.pl. nom. sitt ef maþr hafa naer, ån vif) lQst at lifa
mank at vér meire mæte Qttom, es vér Hqv 68*.
heil hio heima VQrom Vkv 15*; 3) vom heim, adv. {norw. fær. heim, aschived.
glück begünstigt (in begrüssender anrede, adän. hem; ags. håni, ahd. heim) heim-
bei heil- und segenswünschen): m. sg. 10
wärts, heim, nach hause: hjarþer f)at
nom. heill sás kvaþ, heill sás kann! Hqv vito, nær f>ær heim skolo Hqv 21}, i aldar
137% heill fm f a r e r , heill fm aptr komer, røk hann (NjQrþr) mon aptr koma heim
heill Jm á sinnom sér! Vm4*- 2 , heill fm mej) visom VQnom Vm39% eyrinde min
n ú , Yafþrúfmer! Vm 6*, heill skaltu, vil jak Q11 vita, áj>r ek rij)a heim hej)an
Agnarr! Orm 3% heill ves Jm nú heldr, 15 Skm 392, reij) Skirnir heim Skm 40prl,
sveinn! Skm 38% ves heill, Hymer! Hym varþ sij)buenn harjn'áþr Hymer heim af
2
11% heill ves þú n u , Loke! Ls 53*, kom veiJ)om HymlO , heim livale haf til bøjar
heill, Heþenn! HHv 31% heill skalt, vise! Hym 27*, hryggr montu heim fara Ls31%
virj>a njóta HHI57% heill skalt, buf>l- senn VQro hafrar heim of rekner ßrk 21*,
ungr! bæþe njóta HQgna dóttor ok Hring- 20 bekke breiþa nú skal bmþr meþ mér,
staþa, sigrs ok landa HHI58% lif heill, heim i sinne snuask Alv 12, heim ríþ,
konungr! Orp 17% heill fm n u , SigvQrþr! Óþenn! Bdr 14% (Þræll) bar heii^ at J>at
Fm 23% heill dagr! Sd 2*; acc. f)ik hris gørstan dag Bp 9% heim óko þá
heilan bif>r Yeratyr vesa Orm 3*; pl. nom. hangenluklo Bp 23% bQþo hennar (Erno)
gefendr heiler! Hqv 2% heiler þeirs hlýddo 25 ok heim óko Bß 41*, haltu heim heþan
Hqv 137% heiler æser! Ls 11* Sd 3% Fj 3*, sendimenn fóru heim FM 5*Wr,
skiljomk heiler! Orp 52% heiler dags þeir (Yælundr ok brœþr hans) hQffm f>ær
syner! Sd 2% heiler fareþ nu ok horsker (valkyrjur) heim til skåla mef) sér Vkv 10,
hvars ykr hugr teyger! Akv 12*; f . sg.
fór Atli heim HHv 11, hann (Alfli) kom
nom. heil ves, Sváva! HHv 40*, heil nQtt 30 heim HHv 4prl, Heþinn fór einn saman
ok nipt! Sd22, heil sjå en fjQlnýta fold! heim or skógi HHv 30 pr 6, frå . . dQglingr
Sd32; pl. nom. heilar åsynjor! Ls li1 at f)vi diser suþrénar, ef vilde heim meþ
Sd 3*; 4) ohne falsch, treu, hold: m.sg. hildingom þá nQtt fara HHII 7*, Guþmundr
nom. heill es hugr Atla, hvatkes þik reiþ heim meþ hersQgu HHII 16 pr 12,
dreymer Am 19*; gen. (sw.) ill iþgjQld 35 heim gekk ambótt HH II 40 pr 1, f>ær
létk hana (GunnlQþo) epter hafa sins ens (Sigrún ok ambótt) f ó m heim til bœjar
heila hugar Hqv 105*; dat. gjafar Jm HHII48 prl, er hann (SinfjQtli) kom
gaft, gaftattu ástgjafar, gaftattu af heilom heim, þá baf) Borghildr hann fara. á brot
hug Rm. 72, gengo aller ok þó ýmser af Sf5, þá hQmom vixlef) es heim komeþ
heilom hug hana (Brynhilde) at le tja Sg 40 Orp 41*, haldeþ heim heþan Bm 9% heim
442, fannkak i hug heilom hjóna vætr fór Sigurþr til Hjálpreks Bm 26 pr 1, ríþ
síþan Am 905. heim heþan Fm 202, hitt herglQtoþr hyggja
Compositum: heil - ráþr. téf)e, hvat þeir i bQfjve báþer SQgþo hrafn
heilla (af)) verzaubern, behexen: prs. ey ok QRN, es heim riþo Br 1É*, þeir
opt. pl. 3. upp lita skalattu i orrosto . . 45 (ærer Atla) hvatlega heim skundoþo Od
sif>r þik of heille haler Hqv 128*. 24*, fórtu heim hingat Am 87*; bjóþa^
heil-ráþr, adj. heilbringende entschlüsse h. ehm jmd einladen: hér ok hvar munde
fassend: m. sg. nom. estat, HjQrvarþr! mér heim of bof>et, ef þyrftak at mQlunge
heilráþr konungr . . f)ót frægr seer HHv mat Hqv 67% Atli konungr bauf) heim
10* (anders FJ z. st.). 50 Gunnari ok HQgna Dr 7, buþo þeir heim
heilsa (af>; norw. aschwed. helsa, fær. HQgna Am 7*; søkja h. ehn jmd be-
heilsa, adän. helse; ags. hálsian, ahd. suchen : Atle mik hingat sende . . at biþja
heilison) jmd (ehm) begrüssen: prs. ind. ykr, Gunnarr! at it á bekk kømef) . .
413 heim ska heipt-gjarn 416
at søkja heim Atla Akv 3*; søkja h. heimas-kviþr, m. nachrede die über
hQnd ehs jmds hand ergreifen: heim jmd in seiner heimat in nmlauf ist: sg.
nam (Sigrun) Helga hQnd at søkja HH nom. hætr es heimeskviþr nema sér góþan
II132. gete Sd 25*.
heima, adv. (norw. heima, heime, 5 heim-fqr, f. heimkehr: sg. nom. ero
feer. heima, aschwed. hema, adän. heme, þat svik ein es sea þykkjomk .. eþa's
hemme; ahd. heime) daheim, zu hause: hildingom heimfQr gefen? HHI139*, esa
dælt es heima hvat Hqv 52, hair es heima þat svik ein es sea þykkesk .. né's hild-
hverr Hqv 362 372, (skal) heima hest ingom heimfQr gefen HHI1404.
feita, en hund á hue Hqv 82*, heima glaþr 10 heim-hage, m. heimstätte: pl. gen. ek
gume ok vij) geste reifr sviþr skal of sik sva vinnk, at þær (túnriþor) villar fara 'T.
vesa Hqv 1021, heima letja ek munda sinna heimhaga (heim huga E) (nach
HerjafQþor i gQrþom goþa Vm 21, Sif á ihrer heimstätte sich nicht zurückfinden'
hor heima Hrbl 122, heima skalat hvíld Hqv 1555.
nema Alv 1*, vaskak heima þás þór heitet 15 * heim-hamr, m. die eigentl. od. natür-
vas Alv 4*, mank at vér meire mæte liehe haut, im gegensatz zu der durch
Qttom, es vér heil hio heima VQrom Vkv Zauberkunst angenommenen: pl. gen. ek
15*, Sváva var heima mej) feþr sínum svá vinnk, at þær (túnriþor) villar fara
HHv 30 pr 4, Heþinn var heima meþ sinna heimhama edass sie die natür-
fQþur sinum HHv 30 pr 5, stjúpr vast 20 liehe, ihnen angeborene hülle nicht ivider-
Siggeirs, lått und stQþom heima HHI431, finden' (also die angenommene gestalt
Hæmingr son Hundings konungs var behalten müssen) Hqv 155*.
heima HHII10, es horskr konungr heima heim -kynne, n. pl. (norw. heim-kynne,
1
i lande? Orp 2 . aschwed. hem-kynni) heimwesen: nom.
heiman, adv. (norw. feer. heiman, 25 dQpr ero þín heimkynne Hrbl 8.
aschwed. heman) von hause, von hause heimr, m. (norw. heim, feer. heimur,
fort: åt ek i hvild, áþr ek heiman fór, aschwed. hember, adän. hem; got. haims,
sildr ok hafra Hrbl 5, hykk á fQr vesa f., alts. hem, ags. hám, afris. hem, ham,
heiman Hlórriþa Ls 552, heiman gøresk, ahd. heim) 1) heimat, heimatland: sg.
HQgne! Am li1, mQrgom ræþr lítlo, hvé 30 acc. haf halfan heim harms at gjQldom,
verþr leiddr heiman Am 32*, leitaþak i brúþr baugvarej)! ok hurer ^ínerHH 1134*,
likna at letja ykr heiman Am 451, beiddr betr hefþer þú, bróþer! at þú i brynjo
fór ek heiman at biþja þin, Guþrún! fører sem hjQlmom arengreypom at sea
Am871. heim Atla Akv 172; pl. acc. fló þá Loke
heim-boþ, n. (norw. heim-bod, aschwed. 35 .. unz fyr innan (utan) kvam jQtna heima
hein-buþ)einladung: sg.acc.Fróþi konungr ßrk 5a 82, hvar, hermeger! heima eigoþ?
sótti heimboþ i Sviþjóþ til þess konungs HHII52, eigom heima i Hléseyjo HH
er FjQlnir er nefndr Ort 14. II62; 2) weit: sg. dat. þat man folkvig
* Heimdallar-galdr, m. das lied von fyrst i heime, es Gollveigo geirom studdo
Heimdall: sg. dat. enn segir (Heimdallr) 40 Vsp 211, fleygþe Oþenn ok i folk of skaut:
íxsjálfum Heimdallargaldri FM32. þat vas enn folkvig fyrst i heime Vsp 242,
heime, n. (aschwed. heme) heimat: sg. hart's i heime, hórdómr mikell Vsp 45*,
gen. nam ek (en hnøfelego orþ) at mQnnom hamingjor einar þærs (meyjar MQgþrases)
þeim enom aldrønom es bua i heimes i heime ero, þó þær meþ jQtnom alask
haugom Hrbl 114, þá gefr þú gótt nafn 45 Vm 49 *, meyjar Qstom mona þér verþa,
dysjom, es J>ú kallar þær heimes hauga vise gestr! of varet, ef Jm or heime kant
Hrbl 116. hverjom at segja alt þats viljak vita Alv 83,
Composita: heimes-garj>ar, heimes- segfm mér þat, Alvíss! . . hvé su jQrþ
kvij)r. heiter es liggr fyr alda sunom heime
* heimes - garJ) ar, m. pl. heimatliches 50 hverjom i? Alv 9*, vgl. 11* 13* 15* 17*
gehöft: gen. þás horskr ok Jjogoll kømr 19* 21* 23* 25* 27* 29* 31* 33*, sjå
heimesgarj>a til, sjaldan verþr vite VQrom mon i heime hinztr fundr vesa HHv 402,
Hqv 6*. fell i morgon und FjQtorlunde buþlungr
415 heim ska heipt-gjarn 416
sås vas baztr i heime HHII 28% biþja horskoin gører hQlþa suno sa enn mqtke
monk þik bønar einnar, su mon i heime munr Hqv 933, þat ræþk þér þriþja, at fm.
hinzt bøn vesa Sg 642, kvaþa (Buþle) ena þinge á deilet viþ heimska hale Sd 242.
óþre alna myndo mey í heime Od 15*, *heim-stQþ, f. {norw. heim-stad, ra.;
drýgt Jm fyrr hafþer þats døme vissot 5 ags. hám-stede, afris. hem-sted, ahd.
heimsko, harþræþe 1 heime J>essom Am heim - stat) heimstatt: sg. acc. mono haler
81*; acc. hverjan hefk heim of komet aller heimstqj) (d. i. die erde) ryj)ja
Vm 433, sendu æsir um allan heim ørind- Vsp 562.
2
reka FM 5 Wr, fm vast, Brynhildr! . . heimt, f. heimholung; in: Hamars-
heille versto 1 heim boren Hir 42, 10 heimt.
Augustus keisari lag{)i friþ of heim allan heimta (mt; norw. heimta, hein ta, fær.
Ort 7; pl. nom. opner heimar verþa of heinta, aschwed. hämta, adän. hente)
åsa sunom, þás hefja af hvera Orm 423; 1) heimbringen, holen: prs. ind. sg. 3.
dat. (Sigurþr) biþr hana (Sigrdrifu) kenna f)vi es Qlf>r bazt, at aptr of heimter hverr
sér speki, ef hon vissi tíþendi ór Qllum 15 sitt gef) gume Hqv 143, hann (hamar) enge
heimum Sd 4pr 12; acc. nio mank heima maþr aptr of heimter ßrk 73 IO3; opt.
3
Vsp 2 , nio kvamk heima fyr Nifihel sg. 2. þegar mono jQtnar ásgarþ bua, nema
nef>an Vm 43% Óþinn ok Frigg sátu í þínn hamar þér of heimter ßrk 17*; prt.
Hliþskjálfu ok sá um heima alla Orm 15, ind. sg. 3. hon (Grimhildr) brá borþa ok
Freyr .. hafþi einn dag sez i Hliþskjálf 20 bure heimte Opr 1118*; 2) einfordern,
ok så um heima alla Skm 2, heima alla reclamieren: inf. leitaþi Reginn ráþa viþ
nio hefek of faret Alv 8 b3, hana (Gná) Lyngheifu sy stur sina, hvernig hann skyldi
sendir Frigg i ymsa heima at eyiindum heimta fqfmrarf sinn Rm 11 pr 4.
sinum FM42Wr; 3) die oberweit im heipt, f. (vgl. got. haifsts, ags. hæst,
gegensatxe %um totenreiche (hel): sg. dat. 26 ahd. heisti, heiftig: Beitr. 21,104) l)%orn,
(skaltu) horfa heime ór, snugga heljar til grimm, hass: sg. nom. heipt at meire
Skm 272, seg mer ór heljo, ek mon ór verf>r hQlf>a sunom, at f>ann hjalm (æges-
heim&Bdr62, minnsk þú, SigvQrþr! hvat hjalm) hafe Fml93, heipt ox Hniflunge
vit mæltom „ . at mynder min móþogr Am 833; gen. f>ik hefr Brynhildr bQl at
vitja hair ór heljo, en or heime ek þín 30 gørva heiptar hvattan ((aus %orn') Br32;
Ohv 20*. pl. gen. f>ann hal es mik heipta kveþr
Composita: heim-bof), heim-fQr, heim- (cder meinen grimm entfacht'), f>ann eta
hage, heim-hamr, heim-kynne, heim- mein heldr an mik Hqv 1513; dat. (Bryn-
stQf>; ál-heimr, jQton -heimr, Ijóþ- hildr) nam af f>eiin heiptom hvetjask at
heimar, munar-heimr, up-heimr, 36 vige Sg IO1; acc. ykr's (þér's), Sinfjotle!
vind-heimr. sømra miklo gunne at heyja ok glaþa Qrno,
heimska, f. (aschwed. hem ska, adän. an ónýtom orþom at bregf>ask (bregþa),
hemske) wesen eines menschen der nie f>ót hringbrotar (hildingar) heipter deile
aus seiner heimat herausgekommen ist HHI47* II26*, sakar ok heipter hyggjat
und sich anderwärts umgesehen hat, ein- 40 svefngar vesa Sd 36*; 2) tobsucht
falt, torheit: sg. acc. drýgt fm fyrr hafþer (Urning): pl. dat. heiptom skal måna
þats døme vissot heimsko, harþræþe kveþja ((bei tobsucht' ?) Hqv 1361; 3) tat
Am 81*. die %orn od. hass erregt, Schreckenstat:
heimskr, adj. (aschwed. hemsker, adän. sg. gen. hverr mon heiptar hefnt bf vinna
hemsk; ahd. heimisc) mit heimska be- 45 eþa Baldrs bana á bål vega? Bdr IO3;
haftet, einfältig, töricht: m. sg. dat. opt pl.dat. málrunar skaltu kunna, ef fm vill .
fær hløges, es mef) horskom kømr, manne at mange f)ér heiptom gjalde harm Sdll2;
heimskom mage Hqv 20*; acc. opt fá á acc. hirþafm hQlþom heipter gjalda Opr
horskan, es á heimskan né fá, lostfagrer II 29*.
liter Hqv 923, (sw.) Ottar heimska^ Hdl 50 Composita: heipt-gjarn, heipt-mof>r,
üb.(F); voc. alt's þat ætt þín, Ottarr heipt-mQgr, heipt -yrþe.
heimske! Hdl 16b 173 20* 21* 23* 245 heipt-gjarn, adj. rachgierig: m. sg.
26* 275 295 30*; pl.acc. heimska ór gen. heiptgjarns hugar hefnt skal verþa
417 heipt-móþr heita 41Ö
Br 11*; f. sg, voc. hlæra þú af því, heipt- sg. 2. orþheill þín skal øngo ráþa, þót,
gjQrn kona! glqþ á golfe, at þér góþs vite brúþr jQtons! bqlve heiter Hdl 512; prt.
Sg 31% ind. sg. 1. hét ek þér hqrþo Am 762;
*heipt-móþr", adj. zornig, erbittert; 4) jmd (ehn) zu etw. (at eho) herbeirufen:
m. sg. nom. heiptmóþr (Gunnarr) hqrpo 5 inf. nam hann (Gunnarr) ser Hqgna heita
hende kníþe Akv 34*. at rúnom Sg 161 431; prt. ind. sg. 1.
*heipt-mqgr, m. feind: pl. acc. þat (mit suffig. pron.) húna hvassa hétk mer
kann ek et þriþja, ef mer verþr þqrf mikel at runom Ohv 122; 5) heissen, befehlen:
håpts vij) mína heiptmQgo Hqvl482. imper. pl. 2. heiteþ mik heþan (seil. ganga)
heipt-yrþe, n. pl. feindliche worte: 10 Ls 7*; 6) nennen, benennen (mit dopp.
acc. heiptyrþe ein teir þú þér í hvívetna, acc.): prs. ind. pl. 3. heita (nqtt) dvergar
en ek jþér satt eitt segek Fm 9 % (Atle ok draumnjQron Alv 30*A; prt. ind. pl. 3.
Guþrún) hendosk heiptyrþe Am 832. (goþ) nqtt ok niþjom n<jfn of gQfo, morgon
heit, n. (got. hait in: ga-hait, ags. hát héto ok miþjan dag Vsp 6% TJrþ héto eina
in: ge-hát, ahd. heiz in: ga-heiz) 1) ge- lo (mey), aþra Yerþande Vsp 20% Heiþe
lübde: sg. dat. bregþe enge fQsto heite fira héto, hvars til húsa kvam, VQIO velspaa
Alv 3*; acc. HjQrvarþr konungr hafþi þess Vsp 22% Grimne mik héto at Geirrø£ar
heit strengt at eiga þá konu er hann vissi Orm 49XBA, jóþ ól Edda, jóso vatne ..
vænsta HHv 4, Hef>inn stren gþi heit til héto Þræl Rp 7% mey åtte hann (Herser)
Svávu Eylima dóttur HHv 30 pr 12, ek 20 mjófingraþa, hvita ok horska: héto Erna
strengþak heit þar i mót at giptaz engum Rp40* (s.Sz.st.), hvé þik héto hju? Fj462,
þeim manni er hræþaz kynni Sd 4 pr 10; þau (Sigmundr ok Borghildr) hétu son sinn
pl. acc. strengjm menn þá heit at bragar- Helga, ok eptir Helga HjQrvarþssyni HH
fulli HHv 30 pr 11; 2) drohung: pl. dat. 112, Hnikar héto mik, þás hugen gladde,
hugþak af heitom, at (qrn) være hamr 25 Vqlsungr unge! ok veget hafþe Rm 18%
Atla Am 18*. héto mik aller i Hlymdqlom Hilde und
Compositum: heit - strenging. hjalme Hir 61, Orkning þann héto es þeim
2
1. heita (hét; norw. feer. heita, aschwed. (Gunnare ok HQgna) enn fylgþe Am 28 ;
heta, adän. hede; got. haitan, alts. hétan, part. prt. m. sg. nom. fregna ok segja skal
ags. hátan, afris. heta, ahd. heizan) 1) ver-30 fróþra hverr sås vill heitenn horskr Hqv
sprechen, zusichern (ehm eho): inf. fqgro 632, vandr monk heitenn Sigorþr meþ
L
skaltu heita ok låta fast vesa Hqv 129*, efnde seggjom Orp 40 , þyrmþak sifjom, svQrnom
ítrboren (Guþrún) alt þats réþ heita Am eiþom , siþr værak heitenn hans (Gunnars)
982; prs. ind. sg. 2. heitrfljotlafyrfylkes kvánar vinr Sg 28% Atle sende qr til
móþor Orp 35*; pl. 3. þvi at þat heita at 35 Gunnars .. Knefrøfjr vas sa heitenn Akv 1 %
hlýþege myne(?) Hm 231; prt. ind. sg. 1. lQskr mon (Hjalle) æ heitenn Am 57%
(mit suffig. pron.) hétk ok efndak es hinig mon Yrso sunr vigs Halfdanar hefna
mæltak, at hvivetna hjalpa skyldak Od 93; Fróþa: sá mon hennar heitenn verþa burr
sg. 3. hét þá ferþ Gunnarr, ef Hqgne vilde ok bróþer Ort 223; f. sg. nom. syster vas
1
Am 7 , (Fróþe) hét hváregre hvílþ né 40 ykkor Svanhildr of heiten Hm 3 ; 7) be-
3
ynþe, áj>r hann heyrþe hljóm ambátta nannt sein, heissen: inf. svein ol Móþer,
Grt 23; part. prt. n. sg. nom. vaskak silke vafþe, jóso vatne, Jarl léto heita
heima þás þér heitet vas ((als dir das Rp 342, (Konr) eiga gat Rigr at heita
3
versprechen gegeben wurde') Alv 4 ; acc. Rp 46*; prs. ind. sg 1. Gagnráþr ek heite
hafþi Oþinn honum (Hjálmguunari) sigri 45 Vm 8% Hárbarþr ek heite Hrbl 25, Bygg-
heitit Sd4pr4; 2) jmd (ehm) eine x ver ek heite Ls 45% Alviss ek heite
frau (ehe) verloben: prt. ind. sg. 1. (mit Alv 3% Vingþórr ek heite Alv 6% Fj<?l-
suffig. pron.) þeim hétomk (d. i. hét ek sviþr ek heite Fj4% Yindkaldr ek heite
mér) þá þjóþkonunge es meþ golle sat Fj6% Svipdagr ek heite Fj47% Atle ek
L
á Grana bógom Sg361; part. prt. n. sg. 50 heite HHv 15 , Hrímgerþr 1ek heite HHv
acc. hefr minn faþer meyjo sinne grimmom 17 % Andvare ek heite Rm 2 , (mit suffig.
heitet Granmars syne HHI 192; 3) jmd pron.) Óþenn nú heitek Orm 54% Vegtamr
(ehm) mit etw. (eho) drohen: prs. opt. heitek Bdr 6% SigVQrþr heitek Orp 33
14
G e r i n g , Edda -Wörterbuch.
420 416
heim ska heipt-gjarn
Fm 4% gQfokt dyr heitek Fm 21; sg. 2. Hrbl 15, vask mef> FjQlvare fimm vetr
hins viljak nú spyrja, hvat fm heiter? alla i eyjo þeire es Algrøn heiter Hrbl
Hrbl 24, hvé f>u heiter, hair enn ámQtke? 38, fylger hQnom (Tý) Hróþrs andskote,
HHv 14% hvé fm heiter, håla nágrQþog? vinr verliþa, Yeorr heiter så Hym 11%
HHv 161; sg. 3. ask veitk standa, heiter 6 segþu mér þat, Alviss! . . hvé sú jQrþ
Yggdrasels Vsp 191, Q fellr austan of eitr- heiter es liggr f y r alda sunom heime
dala SQXom ok sverþom, Slíþr heiter su hverjom i ? Alv9% jQrþ heiter meþ mQnnoin,
Vsp 36% annarr stóf) á Okólne hjórsalr en mej) Qsom fold Alv 10% s. m. þ. A.
jQtons, sá Brimer heiter Vsp 374, gól of hvé så himenn heiter . Alv li9, himenu
hQnom (Eggþé) í gaglviþe fagrrauþr hane 10 heiter mej> mQnnom, en hlyrner meþ
sås Fjalarr heiter Vsp 424 óminnes hegre goþom Alv 12% s. m. þ. A. hverso måne
heiter sås of qlþrom þrumer Hqv 13 % heiter . .? Alv 13% måne heiter meþ
fimbolfambe heiter sås fått kann segja mQnnom, en mylenn meþ goþom Alv 14 %
Hqv 1025, hjqlp heiter eitt (ljóþ), en f>at s. m. f>. A. hvé su sol heiter . . ? Alv 15%
þór hjalpa mon vif) sorgom ok såkorn 15 sol heiter meþ mQnnom, en sunna mej)
Hqv 146% segfm m é r , Gagnráþr! . . hvé goþom Alv 16% s. m. þ. A. hvé så vindr
så hestr heiter es hverjan dregr dag of heiter . .? Alv 19% vindr heiter meþ
drótmQgo Vm 11% Skinfaxe heiter Vm 12% mQnnom, en vQfoþr meþ goþom Alv 20%
segfm þat, Gagnráþr! hvé sá jór heiter (vindr) heiter i heljo hlQmmoþr Alv 20*Ar,
es austan dregr nQtt of nýt regen Vm 13s, 20 s. m. þ. A. hvé þat logn heiter . .? Alv
Hrimfaxe h e i t e r V m l 4 % s. þ. G. . . hvé su 21% logn heiter mef) mQnnom, en læge
Q heiter es deiler mef) jQtna sunom grund meþ goþom Alv 22 % s. m. þ. A. hvé så
ok meþ goþom Vm 15 % Ifiug heiter Q Vm marr heiter . . ? Alv 238, sær heiter mef)
16% s. í>. G. hvé sá VQllr heiter es finnask mQnnom, en silægja mef) goJ)om Alv 24 %
vige at Surtr ok en SVQSO goþ Vml7% 25 s. m. þ. A. hvé så eldr heiter . .? Alv
Yigríþr heiter V Q l l r Vml8% Mundeifere 25% eldr heiter mef) mQnnom, en mef)
heiter, hann's Mána faþer ok svá Sólar et Qsom fune Alv 26% s. m. f). A. nvé så
sama Vm 23% Dellingr heiter, hann's Dags viþr heiter . . ? Alv 27% viþr heiter mef>
faþer Vm 25% Yindsvalr heiter, hann's mQnnom, en vallar fax mef) gof)om Alv
Yetrar faþer Vm 27% Hræsvelgr heiter es 30 281, s. m. þ. A. hvé su nQtt heiter . . ?
sitr á himens enda jQtonn 1 arnar ham Alv 29% nQtt heiter mef) mQnnom, en
Vm37% Yalaskjalf heiter (bør) es vélte njól mef) goþom Alv 30% s. m. f). A. hvé
sér QSS 1 árdaga Grm 6% Søkkvabekr þat sáþ heiter . . ? Alv 31 % bygg heiter
heiter enn fjórþe (bør) Grm 7% Glaþs- mef) mQnnom, en barr meþ gof>óm Alv
heimr heiter enn fimte Grm 8% Þ r y m - 35 32% s. m. f). A. hvé J)at Q1 heiter . .?
heimr heiter enn sétte Grm li1, Breiþa- Alv 33% Q1 heiter meþ mQnnom, en mef)
hlik heiter þars Baldr h e f r sér of gQrva Qsom bjórr Alv 34% heim óko f)á hangen-
sale Grm 121U, HimenbjQrg heiter, en luklo, geitakyrtlo, gipto Karle, Snor heiter
þar Heimdall byr Grm 131TJ, Folkvangr su Rp 23% hverr hér ræþr . . eign ok
heiter (salr) Grm 141Sn.E., Glitner heiter 40 auþsQlom ? MenglQþ of heiter Fj 8 % segfm
salr Grm 151Sn.E., Yalgrind heiter es mér þat, FjQlsviþr! . . hvat sú grind heiter
stendr velle á heilQg fyr helgom durom es mef) goþom SQat menn et meira foraþ?
Grm 22% Heiþrún heiter geit es stendr F}'9% frymgjQll hon heiter Fj 10% s. m.
hQllo á Grm 25% Eikþyrner heiter hjQrtr f). F. hvat sá garþr heiter . .? Fj 11%
Grm 26% Y I U Q heiter ein ( Q ) , Qnnor 45 Gastropner heiter Fj 12% s. m. f). F. hvat
Yegsvinn, þriþja Þjóþnuma Grm 28% þat barr heiter . .? Fj 133, Mimameiþr
Ratatoskr heiter ikorne Grm 32% Svalenn hann heiter Fj 14% s. m. þ. F. hvat så
heiter, hann stendr sólo fyrer skjQldr Grm hane heiter . .? Fj 17% Yiþofner hann
38% SkQll heiter ulfr Grm 39% Hrím- heiter Fj 18% Gifr heiter annarr (garmr),
grimner heiter þurs es þik hafa skal Skm 50 en Gere annarr Fj20% Lævateinn heiter
35% Barre heiter es vit bæþe (báþer) h a n n , en hann gørf>e Loptr rúnom fyr
vitom lundr lognfara Skm 401 42% Hild- nágrindr nef>an Fj 26% s. m. f). F^ hvat
olfr sá heiter es mik halda baf (skipe) så salr heiter . . ? Fj31% Lyr hann heiter
421 heita heita 422
Fj32\ s. m. f). F. hvat f>at hjarg heiter er Qþra nafni hét Gymir Ls 1, einnhverr
..? Fj 358, Lyfjaberg þat heiter Fj 361, af ásum sá er Heim dalli' hét fór ferþar
Hilf heiter ein (mær), Qnnor Hlífþrasa Fj sinnar Rp 2, bQrn ólo f>au (Kail ok SnQr),
38\ NjQrþr átti þá konu er Skaþi heitir bjoggo ok unf>o: hét Hair ok Drengr . .
FM21, hon (Skaþi) vildi hafa bústaþ 5 Rß 242, Kundr hét einn Rþ43\ Ketell
f>ann er fafrir hennar hefir ått: f>at er á hét vinr þeira Hdl tø^F, Várkaldr hét
fjQllum nQkkorum f>ar er heiter frúþheimr minn faþer Fj 63, Sólbjartr hét minn faþer
FM2% hon (Gná) á hest þann er rennr Fj471, Blóþoghófe hét hestr FMIO11,
lopt ok iQg ok heitir Hófvarpnir FM 4*, Niþuþr hét konungr i Sviþjóþ; hann åtti
kom Þórr til ár þeirar er Yimnr heitir 10 två sonu ok eina dóttur, hon hét BQþvildr
FM 6 \ fjQturinn heitir Gleipnir er honum Vkv 1. 2, brœþr váru þrir . . hét einn
(Fenrisúlfi) heldr FM 8 % Sægr heitir sár, Slagfiþr, annarr Egill, þriþi Vælundr Vkv 3,
en Simul stQng FM 8 note, f>ar (i Ulf- (Vælundr var) settr i holm einn er J>ar
dQlom) er vatn er heitir Úlfsjár Vkv 5, var fyr landi, er hét Sævarstaþr Vkv 18
Helge hann (konungr) heiter HHv 13\ lb pr 2, HjQrvarþr hét konungr, hann åtti
Loþenn heiter es þik skal eiga HHv 25\ fjorår konur: ein hét Alfhildr, sonr þeira
Dagr fann Helga .. þar sem heitir at hét Heþinn; Qnnur hét Særeiþr, þeira
FjQturlundi HHII27 pr 3, Griper heiter sonr hét Humlungr; in þriþja hét Sinrjóþ,
gumna stjóre Orp 13, segþu mér þat, þeira sonr hét Hymlingr HHv 1—3, Sváfnir
Fáfner! .. hvé sá holmr heiter es blanda 20 konungr åtti dóttur allra fegrsta, su hét
hjQrlege Surtr ok æser saman? Fml43, Sigrlinn HHv 6, Iþmundr hét jarl hans
Óskópner hann heiter Fm 15 \ gekk Reginn (HjQrvarþs) HHv 7, Fránmarr hét þar jarl
at Fáfni ok skar hjarta or honum meþ .. dóttir hans hét Mqi HHv 9.10, Hróþ-
sverþi er Riþill heitir Fm 30 pr 2, Vil- marr hét konungr HHv 5 pr 10, Eylimi
mundr^ heiter vinr hqgstalda Od 53; 25 hét konungr HHv 9 prl, Hate hét minn
pl. 3. Ýdaler heita þars Ullr hefr sér of faþer HHv 17 \ Alfr hét konungr HHv 34
gQrva sale Ormö1, Brei|>ablik heita þars pr 3, Hundingr hét rikr konungr HHII3,
Baldr hefr sér of gQrva sale Orm 121 Wr, Hamall hét son Hagais HH II 1 prl,
HimenbjQrg heita, en þar Heimdall kveþa HQgni hét konungr HHH4 pr 4, Gran-
valda . . veom Orm 131Wr, segþu mér þat, 30 marr hét rikr konungr HH II12 pr 1,
Alviss! hvé þau ský heita . . heime hann (Granmarr) atti marga sonu: hét
hveijomi? Alv 173, ský heita meþ mQnnom, einn HQþbroddr, annarr Guþmundr, þriþi
en skúrvQn mej> goþom Alv 18 \ segfm Starkaþr HHII 12 pr 2, Helgi ok Sigrun
mér f>at, B^jQlsviþr! .. hvat þeir garmar er kallat at væri endrborin; hét hann J>a
heita es gifrer rata gQrþom fyr? Fj 193, 35 Helgi Haddingjaskati, en hon Kåra Hálf-
s.. m. f). F. hvat þær meyjar heita es fyr danardóttir HHII50pr 4, Borghildr kona
Menglaþar kneom sitja sáttar saman? Fj Sigmundar åtti brófmr er hét . . Sf 3,
373; prt. ind. sg.l. Sviþorr ok Sviþrer Gripir hét son Eylima Orp 1, einn dvergr
es ek hét at SQkmimes Orm 5O'1, (mit hét Andvari Rm 8, Otr hét bróþir várr
suff. pron.) Yggr áþan hétk Orm 541, 40 Rm 10, Oenn hét minn faþer Rm 21,
hétomk Grimr, hétomk Ganglere Orm 46\ Reginn gørf>i Sigurþi sverþ er Gramr hét
eino nafner hétomk aldrege siz ek mef> Rml4 pr 4, Sigmundr hét minn faf>er
folkom for Orm 48*, Grimner hétomk at Fm43, tveir konungar bQrf>uz: hét annarr
Geirrøfmr, en at Ásmundar Jalkr Orm, Hjálmgunnarr . . annarr hét Agnarr Sd 4
49\ hétomk ÍNindr fyr þat Orm 542 45 pr 2. 5, Herkja hét ambótt Atla Opr Ull,
(xur form vgl. Jon Þorkelsson, Ark. 8, Heiþrekr hét konungr, dóttir hans hét
2
34 ff.; Noreen § 458 anm. 2, § 461 Borgný, Vilmundr hét så er var friþill
anm. 3, § 463 anm. 1); sg. 3. Hraufmngr hennar Odl. 2, SkjQldr hét sonr Oþins
konungr åtti två sonu, hét annarr Agnarr, Ort 2, SkjQldr åtti þann son er Friþleifr
en annarr Geirrøf>r Orm 1, Geirrøf>r 50 hét . . sonr Friþleifs hét Fróþi Ort 5,
konungr åtti f>á son tiu vetra gamlan ok kvern hét Grótti Ort 19, á þeiri nótt kom
hét Agnarr eptir brofmr hans Orm 31, þar sá sækonungr er Mýsingr hét Ort, 27;
Skirnir hét skósveinn Freys Skm 4, Ægir pl. 1. vit bæþe beþ einn stigom ok hétom
14*
423 heita hel 424
þá hjóna nafne Sg 67*; pl. 3. héto (bQrn) 2. lieiþr, adj. (norw. heid; alts. hedar,
svá Qþrom nQfnoin Bþ 25 \ Sigmundr ags. hádor, ahd. heitar) heiter, Idar, glän-
konungr ok hans ættmenn hétu VQlsungar zend: m. sg.nom. (sw.) sú mon nvitare
ok Ylfingar H H I I 8 , keypti hann (Fróþi) an enn heiþe dagr Svanhildr vesa, sólar
ambáttir tvær er hétu Fenja ok Men ja 5 geisla Sg 54*; dat. hverfa af himne
Ort 15; opt. sg.3. móþor åtter menjom heiþom stjQrnor Vsp 57 2W; acc. (sw.)
gQfga, hykk at héte Hlédis gyhja Hdl 132; upp ek varp augom Al alda sunar á þann
pl. 3. bQrn ólo þau (fræll ok Pir), bjoggo enn heiþa himen Hrbl 52; f. sg. acc.
ok unþo, hykk at héte Hreimr ok Fjósner Hate Hróþ vitnes sunr, så skal (rinna) fyr
.. Bþl22. 10 heiþa b r ú þ e himens Orm 39*; pl. nom.
2. heita (tt; norw. heita, aschwed. heta; hverfa af himne heiþar stjQrnor Vsp 572.
ahd. heizen) heiss machen; brauen: prs. Composita: heiþ-vanr; sól-heiþr.
opt. sg. 1. (mit suffig. pron.) baf> (Æger) *hei|>-vanr, adj. an heitere luft ge-
Sifjar ver sér føra hver: þanns Qlloni yþr wöhnt ('serenitati, aetheri adsuetus Svbj.
Q1 of heitak Hym 3*; part. prt. n. sg. 15 Egils son): m. sg. dat. veit (vQlva) Heirn-
nom. knákak segja aptr ævage: þú'st, dallar hljóþ of folget und heiþvQnom helgom
Qlþr! of heitt (nun kann ich nie mehr baþme Vsp 272 (vgl. aber auch Bugge,
sagen: jetzt bist du fertig gebraut, mein Aarb. 1869 s.249).
bier!' Hym 33* (vgl. Cpb I, 224 und hekla, f. (norw. hekla; vgl. ags. hacele,
Sievers, Zz 21,109). 20 f., got. hakuls, ahd. hachul, m. = altn.
heite, n. (norw. heite, fær. heiti) name: hQkoll) mantel; in: heklo-maþr.
sg.acc. (Rigr Jarle) sitt gaf heite Bþ 363; heklo-maþr, m. in einen mantel ge-
pl. acc. gamalla øxna heite hefk gQrla hüllter mann: sg. nom. heklumaþr (heklu-
freget FM113U. maþrinn F) kvaþ Bm 18 üb. Nþ; gen.
Composita: hesta - heite, øxna - heite. 25 Sigurþr kvaþ til heklumanns Bm 18pr 2Np.
heitr, adj. (norw. heit, fær. heitur, hel, f. (norw. fær. adän. hel, aschwed.
aschwed. heter, adän. hed; alts. afris. häl; got. halja, alts. hellia, hell, ags.
hét, ags. hát, ahd. heiz) heiss: m. sg. afris. helle, ahd. hella) das totenreich,
nom. heitr estu, hripoþr! Orml1; dat. die unterweit: sg. gen. (þu skalt) horfa
hratt fyr hallar dyrr .. brande bruþr (d. i. 30 heime or, snugga heljar til Skm 272,
Guþrun) heitom Akv 44*; acc. enom åtta Horn ok Ruþr snuesk til heljar heþan
hratt hann (HQgne) i eld heitan Akv 202, Og 83, eino sinne skal alda hverr fara til
b
(skjaldmeyjar) hnigo i eld heitan Akv 45 , heljar heþan (tsterben') Fm 10*, hQfþe
fótoin sér þú þínom, hQndom sér þú skemra låte hann (SigvQiþr) enn håra þul
J)inom, jQrmonrekr! orpet i eld heitan 35 (d.i. Regen) fara til heljar heþan Fm 342,
Hm 25h; compar. m. sg.nom. elde heit- þeir báþer bréþr (Fáfner ok Regenn) skolo
are brinnr meþ illom vinom friþr fimm bráþlega fara til heljar heþan Fm 39*,
1
daga Hqv 51 . létk gamlan á Gotþjóþo Hjalmgunnar næst
heit - stren ging, f. (vgl. fær. heit- heljar ganga ((liess ihn sterben, tötete
streingi, n.) ablegung von gelübden: pl. 40 ihn') Hir 82, halft gekk til heljar ór huse
nom. um kveldit váru heitstrengingar þino Am 91*, hQfom einn feldan, lamþan
HHv 3 Opr 10. til heljar (totgeschlagen') Am 41*; dat.
heiþinge, m. (norw. heiding, heidning, hinig (i Niflhel) deyja or heljo haler (?)
fær. heidningi, aschwed. heþinge, adän. Vm 435, kalla (måna) hverfanda hvél
hedinge (paganus') (heidebewohner',poet. 45 heljo i Alv 142, kalla (ský) i heljo hjalm
bezeiehnung des wolfes: sg. gen. hón huleþs Alv 18*, kalla (vind) i heljo hviþoþ
(Guþrún) okr baug sende vårenn vQþom Alv 20*, kalla (eld) i heljo hrQþoþ Alv
heiþingja Akv 82B, hár fannk heiþingja 26*, kalla (sáþ) i heljo hnipenn Alv 32*,
vriþet i hring rauþom Akv 83. (kalla Q1) i heljo mjQþ Alv 343, inøtte
1. heiþr, f. (norw. heid, fær. heiði, 50 (Oþenn) hvelpe es ór heljo kvam Bdr 2*,
aschwed. heþ, adän. hede, hed; got. haiþi, seg mér or heljo, ek mon or heime Bdr
ags. hæÖ, ahdheida) heide: sg. dat. 62, báþu guþin alla hluti gråta Baldr ór
(virþar) vQro af heiþe komner Akv 35*. heljo FM51, sendu æsir um allan heim
425 líéla hella 426
2
ørindreka at biþja, at Baldr væri grátinn sjaldan Am 91 ; h. til allzusehr: heitr
ór helju FM 5* Wr, (sendimenn) biþja hana estu, hripoþr! ok heldr til mikell Orml*;
(í*Qkk) gråta sem alt annat Baldr or helju 5) beim compar. weit, viel: koster 'o betre
FM510, haufoþ þítt leystu heljo ór Rml% heldr an at kløkkva sé Skm 13% heldr
minnsk fm, SigvQrþr! hvat vit mæltom . . es sømre hende J>eire meþalkafle an mQnd-
at mynder min móþogr vitja hair ór heljo, oltré HHII3*, betr semþe þér borþa at
en or heime ek þín Ohv 20% i heljo rekja heidr an vitja vers annarrar Hir 1*;
(Guþrún) þann hafþe (e hatte ihn tot- 6) trotzdem: lQtto ofvalt ljósar, létoat
geschlagen) Am 475, sendoþ systr heljo heidr segjask Am 28% (Atle) horskr© harm
(Heljo?) (tötetet die schwester' Am 52*; ) sagf>e ok réj) heidr at bregj>a Am 642;
acc. Hrungnes hane mon þér i hel koma at h. dass.: hold ok hjarta vas mér en
((wirddich töten') Ls 63% ek munda þik horska m æ r , þeyge ek hana at heidr hefek
i hel drepa ((totschlagen') Hrbl 81, hrundo Hqv 95*; 7) né in h. ebensowenig: skua
þeir Yinga o k i hel drQpo Am 38*. — Als 3 ok broka skammesk enge maj>r né hests
name der todesgöttin Vsp 434 u. ö. (s. das > in heidr, þót hann haf et gój>an Hqv 61%
register). létat buj)lungr bóter uppe né niþja in
Composita: hel - fuss, hel - fQr, hel - heidr nefgjQld faa HHI122, rétt emkat
stafer, hel-vegr. ek raj)spakr talej>r ne in heidr framviss
héla, f . (norw. hela) reif: sg. dat. hár's Orp 21*, sakar ok heipter hyggjat svefngar
Jrítt, Helge! hólo þrunget HHII43*. ) vesa né harm in heidr Sd 362, urJ)oat
heidr, adv. compar. (norw. helder, fær. gliker þeim Gunnare né in heidr hugþer
heldur, aschwed. hälder, adän. hældær, sem vas HQgne Ohv 32; 8) conj. sondern,
heller; got. haldis, alts. hald, ahd. halt) vielmehr: at hyggjande sinne skylet majjr
1) lieber, eher, vielmehr: heill ves Jm nu hrøsenn vesa, heidr gætenn at gej>e Hqv
heldr, sveinn! Skm 38% heldr mætteþ ér \ 6% estat Vegtamr, sem ek hug{>a, heidr
hestom rijm Rß 48% hina vilt heldr, est OJ>enn, aldenn gautr Bdr 13% estat
Helge! es réj) hafner skofja HHv 26% vQlva né vis kona, heidr est þriggja Jmrsa
buJ>o þeir heim Helga, ef (Gunnarr) þá móþer Bdr 13 % vasa langt af þvi, heidr
heidr føre Am 7*; h. an eher, lieber als: válítet, unz þær vélar visse allar Od 17*;
þann hal es mik heipta kveþr, þann eta > 9) conj. damit wenigstens: heill ves fm
mein heldr an mik Hqv 151% eiga viljak n ú , Loke! ok tak vif> hrimkalke fullom
heldr an án vesa J>at et mjallhvita man forns mjaþar, heidr f>ú hana eina låter
Alv 7*, i veltanda vatne lýsask (lies: mef) åsa sunom vammalausa vesa Ls 53 *.
lýsesk?) valbaugar heldr an á hQndom — Superl. heizt in: hølzte.
goll skine Huna bQrnom Akv 29*; at h. i * h e l - f u s s , adj. mordgierig: f . sg. dat.
vielmehr, im gegenteil, hingegen: hvat hón (Guþrun) beþjom brodde gaf blóf> at
mon snót at heldr vif) Sigorþ mæla es drekka hende helfússe Akv442.
at farnaþe fylke verþe? Orp 16*, vilkak hel-fqr, f. todesfahrt, tod: sg. gen.
reiþe riks þjóþkonungs, góþ rqf) at heldr mon gråta fmrrom tQrom Baldrs hel-
Gripes þiggja Grp 262; 2) mehr: Guþrúno > farar FM5**U (unmögliche lesart).
gQrla leyndo þvis heidr vita hQlfo skylde helga (af>; norw. helga, aschwed. hälgha,
(was sie um das doppelte mehr (d.h. adän. helghæ, helle; alts. helagon, ags.
weit eher) hätte wissen sollen' Od 25*; hálgian, ahd. heilagon) weihen: inf. sentu
3) gar sehr: Hárbarþr enn rage! heldr at Saxa sunnmanna gram! hann kann
hefr J)ú nu mik dvalþan Hrbl 128; > helga hver vellanda OþrIII72.
4) den begriff eines adj. oder adv. ver- H e l g a - k v i þ a , f . das lied von Helge:
stärkend, sehr, gar: heldr VQro harfjgQr nom. HHv üb. (pap. hss.); dat. kvaf)
hQpt ór þQi'mom Vsp 35 2H, vél gørf>e Guþmundr svá sem f y r r er ritat i Helga-
hann (Vølundr) heldr hvatt Níþaþe Vkv kvifm HHII 16 pr 8.
20 % seg, itr konungr! . . mér heidr horsk- > hella, f . (norw. fær. hella, aschwed. halla,
lega, es hugat mælom Orp IO2, (Gjúkungar) adän. hælde; vgl. got. hallus, ags. heall)
brugJ)osk heldr reij)er Am 342, dags vas flacher stein: sg. acc. risto af magne mikla
heldr snimma Am 63% heldr vask høg heilo Sigmundr hjQrve ok SinfjQtle FH1 %
427 heller hér 428
(mit suff. art.) skýtr SinfjQtli blóþreflinum Skm 19% sér fm þenna mæke, mær! ..
fyrir ofan helluna ok dregr fast; sverþit es ek hef i hende hér? Skm 232 252, vif)
bitr helluna. Sigmundr tekr nu blóþ- Þór knáttu hér døma Hrbl 23, hér monk
refilinn, ok ristu nu i milli sin helluna standa ok þin heþan biþa Hrbl 31, segfm
FH1*~3. — Vgl. hallr (1). 6 þat, Elder! .. hvat hér inne hafa at øl-
heller, m. (norw. heller, hellar, schwed. mQlom sigtiva syner? Ls l3, åsa ok alfa
dial. häller, fær. helli, n.) felshöhle: sg. es hér inne ero mange's f>ér i orf>e vinr
dat. vake, min vina! Hyndla syster, es i Ls 2% åsa ok alfa es hér inne ero fm'st
3
helle byr Hdl 1 , guþin finna gýgi i helli viþ vig varas tr Ls 13% hvi it æser tveir
nQkkorum FM 5% finna f>eir (sendimenn) 10 skolof) inne hér sáryrþom sakask? Ls 19%
i helli nQkkorum hvar gýgr sat FM 58 Wr, åsa ok alfa es hér inne ero hverr hefr
svinna systrungo svelter i helle Am 53 % þínn hórr veret Ls 30 % f>vi emk hér
(mit suffig. art.) hann (Agnarr) eir bQrn hróþogr, at drekka Hrópts meger aller Q1
vif) gýgi i hellinum Orm 17. saman Ls453, hann (Þórr) ræþr ró þeims
hélogr, adj. bereift: n.pl. acc. (Jarl) 15 røger hér gof) Q11 ok guma Ls 55% eiga
reiþ meirr þaþan myrkvan vif), hélog fjQll, frín Q11 es hér inne es leike yfer loge LfS
unz at IIQIIO kvam Bþ 37*. 65% hér stendr Baldre of bruggenn mjQþr
* hel-stafer, m.pl. todbringende runen: Bdr 7% hér hefr upp Hyndluhljóþ Hdl
dat. þik lostna hefr Helge helstQfom üb. (F), áttattu hér, verndarvanr! vero
HHv 292. 20 Fj 2% hér mundak 0þle una Fj 5% segfm
hel-vegr, m. weg Mir unterweit, todes- mér þat, FjQlsviþr! .. hverr hér ræþr ..
weg: sg. acc. troþa haler helveg Vsp 52% eign ok auþsQlom? Fj 7% hón (MenglQþ)
Brynhildr reiþ helveg Hir üb. B, Brynhildr hér ræþr .. eign ok auþsQlom Fj 8 % hér
ok meþ reiþinni á helveg Hir 4; pl. dat. máttu Svipdag sea Fj 43% i Ásgarfn er
hræf>ask aller á helvegom Vsp 473; acc. 26 hann (Glasir), sem hér segir FM 7% lauf
troþa haler helvega Vsp 52*U. hans (Glasis) alt er gull rautt, svá sem
henda (nd; norw. fær. henda, aschwed. hér er kveþit FM7*Wr, Niþuþr konungr
hända, adän. hænde; vgl. got. hinþan in: lét hann (Vælund) hQndum taka, svå sem
fra-hinþan, us-hinþan) ergreifen, fangen: hér er um kveþit Vkv 16, hér sté hón
inf. svá's friþr kvenna þeira es flátt 30 (Sváva) land af lege HHv 26% fell her
hyggja, sem .. skyle haltr henda hrein i i morgon at Frekasteine buþlungr HHv
þáfjalle Hqv 89B; hendask sich etw. %u- 39 *B, liggja hér i grindom fyr Gnipalunde
schleudern (?): prt. ind. pl. 3. (Atle ok brimdýr blásvQrt HH 152*B, hér må
Guþrún) hendosk heiptyrþe Am 832. HQþbrodr Helga kenna .. i flota miþjom
-hende, n. in: afr-(h)ende. 35 HHII23*, hér hefk f>ér, Helge! hvilo
-hendr, adj. -händig, in: ein-hendr. gQrva HHH46*B, hverr bygg ver hér
hengja (gf>; norw. hengja, aschwed. borger þessar? Orp 1% hér's maþr ute
hängia, adän. hænge; ahd. hengan, henkan) ókuþr komenn (tangekommen') Orp 42,
hängen (trans.): inf. konungr lét hengja f>igg hér, SigvQrþr! Orp 5% hverer ríþa
Randvé Ohv 8; prt. ind. pl. 3. tóko þeir 40 hér Rævels hestom hafre unnar? Bm
fórner es þeim fríþr sende, hengþo á súlo 16*EF\ hér 'o vér SigvQrþr á sætreom
Am 5*. Bm 17*, hér er sagt í þessi kviþu frá
heppenn, adj. (norw. heppen, fær. daufm Sigurþar Br 20 pr 1, vikr hér svá
heppin; aengl. happen) glücklich: m.pl. til, sem þeir dræpi hann uti Br 20 pr 2,
nom. f)óttuz æsir mjQk hepnir verit hafa 45 hugþak hér i tune teina fallna Oþr II41*,
Bm 13. um þessa SQgu er hér kveþit Od 4, hér
hér, adv. (norw. fær. her, aschwed. liggr Borgný of boren verkjom Od4%
liär, adän. hær, here; got. alts. hér, ags. hér hefk hjarta Hjalla ens blauþa (HQgna
hér, afris. hir, ahd. hiar) 1) hier: åtta nætr ens frøkna) Akv 242 26 % liggja hér lin-
satk mille elda hér Orm 2% maþr's hér 50 klæþe Am l53B, (Q) bryte føtr ykra bréþra
úte £tigenn af mars bake Skm 15*, ek hitt hér tveggja Am 243, hvi mynem hér vilja
oomk, at hér ute sé minn bróþorbane heyra á f)á skrækton? Am 60% nú mått
Skm 163, eple ellifo hér hefk algollen einn, Atle! QIIO hér ráþa Am 69% sitr
429 her-baldr herr 430
eige her snqr ne dotter Ohv 19% sitjom man, ags. bere-man) kriegsmann: sg.nom.
hér feiger á mQrom Hm 10% her skyle Helgi konungr var allmikill hermaj>r HHv
enge Qþrom granda Ort6L; her ok hvar 30 prl, hann (Hundingr) var hermaþr
hier und da: hér ok hvar munde mér mikill HHII4, hann (Hjálmgunnarr) var j>á
heim of boþet, ef þyrftak at mQlunge mat 5 gamall ok inn mesti hermaj>r Sd 4 pr 3.
Hqv 671; 2) hierher (bei verbis der hermþ, f. (ahd. hermida) erbitterung,
betvegung): undr's at QSS ragr es hér inn xorn; in: hermj>ar-hugr, hermþar-litr.
of komenn Ls 33% Jarþar burr es hér nu *hermþar-hugr, m. erbittertes gemüt:
inn komenn Ls 58ganga hér at garþe dat. sg. þeir sjal fer (Granmars syner) frá
gollhyrndar kýr Þrk 23*12, hér's maf>r 10 Svarenshauge mej) hermjjarhug herkQnnoþo
komenn Fj44% horsker hrafnar skolo J)ér HHI32*.j
á hqm galga slita sjoner or, ef þú þat *hermj)ar-litr, m. (%ornesfarbe% (d. i.
lýgr, at hér sé langt komenn mQgr til rote?): sg.nom. hví's hermþarlitr á Hnifl-
minna sala Fj 45% snuask hér at sande ungom? HHI50*
snæfger kjólar HR 151*R, hér kvam 16 *her-mqgr, m. (vgl. ags. here- mæcg:
Þjófjrekr meþ þria tøgo Oþr in5% verþer Bugge, Helgedigt. 118) krieger: pl. voc.
SQto ute at varjja f>eim Gunnare, ef J>eir hvar, hermeger! heima eigoþ? RHH52.
hér vitja kvæme Akv 15 BR, bjQrn hugþak hernaþr, m. (norw. hernad, fær. hern-
hér inn komenn Aml6*R, Qrn hugjmk aður) kriegsxug: sg. dat. Sváva var heima
hér inn fljuga Am 181R, Q hugj>ak hér 20 mef) feþr sínum, en Helgi í hernaþi HHv
inn rinna Am 241R, skoloþ þó hér komner 30 pr 4, (Hundingr) åtti marga sonu f)á
Am 452. er i hernaþi váru HHII5.
her-baldr, m. (vgl. ahd. Hari-bald, *her-numa, f. kriegsgefangene: sg.
n. pr.) heerführer, kriegsfiirst: sg. nom. • nom. varj)k hapta ok hernuma sams
1
sá enn hunske herbaldr (d. i. SigvQrþr) 25 misseres síþan verþa GþrlS .
Sg 183. her-nume, m. kriegsgefangener: sg.
her-berge, n. (norw. her-byrge, aschwed. nom. eige emk haptr, þót værak hernume
här-bärghe, adän. hær-bærghe, her-berg; Fm 8*.
ags. here-beorga, f., afris. her-berge, her-numenn, part. prt. kriegsgefangen:
ahd. alts. heri-berga) herberge: sg. gen. 30 m. sg. nom. estu haptr ok hernumenn
var J)$im (Þór ok Loka) visat fyrst i Fm 78.
gestahus til herbergis FM 613. herr, m. (norw. her, fær. herur, aschwed.
-here, m. kämpf er, in: ein-here. här, adän. hær\ got. harjis, alts. ahd.
lier-fang*, n. (norw. her-fang) kriegs- heri, ags. afris. here) 1) Versammlung
beute: sg. acc. drap hann (Mýsingr) FroJ>a 35 der freien Volksgenossen ( = þing): sg.
ok tók þar herfang mikit Ort 27. dat. vask HQj)brodde i her fQstnoJ) HR
* her-gjarn, adj. kämpfbegierig: m.sg. II151; 2) das %um kriege aufgebotene
nom. réþ til hefnda hergjarn (SigvQrJ>r) i volk, krieger schar, heer: sg.nom. fylgþe
sal Sg 22% oss herr manna Am 87% mon herr koma
her - glqtoþr, m. heervernichter: sg. 40 hinig af bragþe ok brenna bé fyr buþlunge
nom. hitt herglQtoþr (Gunnarr) hyggja Ort 198; gen. hers odvite (SigvQrJ)r) Orp
1 2
téj)e, hvat J>eir i bQþve báj>er SQgþo hrafn 43 53% hers jaþar (SigvQrþ) Fm 36 ;
ey ok Qrn Br 132, ]>á reynde Jrnt, es rij>et dat. (mit suffig. art.) ek vask i hernom
hafþe mój)0gr á vit min at biþja, hvé es hingat gørf>esk gnæfa gunnfana, geir
herglQtoJ>r (SigvQrþr) hafþe fyrre eiþom 45 at rjóþa Hrbl 106, Fránmarr jarl haff>i
haldet vij) ungan gram Br 198. .. varit þær (Sigrlinn ok ÁIQÍU) fyr hernum
her-konungr, m. heerkönig, könig der mej) fjQlkyngi HHv 5 pr 9; acc. her fella
kriegsxüge unternimmt: pl. gen. hann Rß 48% J)eir sjalfer (Granmars syner) frå
(Sigurþ) kalla allir menn i fornfrœþuin Svarenshauge . . her kQnnoþo HHI32%
um alla menn fram ok gQfgastan her- 50 hann (Helgi) lá inej) her sinn i Bruna-
konunga Sf34. vágum HHH4 pr 3, SQmnuJm Granmars
her-maþr, m. (norw. her-mann, aschwed. synii- her HH H16 pr 13, mólu þær
här-mann, adän. hær-mand; ahd. hari- (Fenja ok Menja) her á hendr Fróþa Ort26;
431 her - saga hestr 432
1
pl. gm. herja stille (Þjóþrek) Gßr III4 ; in: ga-hardjan, alts. herdian, ags. hierdan,
3) übertr. verheer er, vernichter: afris. herda, ahd. hertan) härten: prt.
sg. acc.
lót (Oþenn) of sal minn sunnan verþan ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) skinn Níþaþe
liQvan brinna her alz viþar (d. i. das sverþ á linda J>ats ek hvesta sem hagast
feuer) Hir IO2. 6 kunnak ok ek herþak sem høgst þóttomk
Composita: her-baldr, her-berge, her- Vkv 19*.
fang, h e r - g j a r n , her-glQtoþr, her- * h e r þ a - k l e t r , m. (schult erf els', poet.
bezeichnung des kop f es: sg. acc. herþa-
konungr, h e r - m a þ r , her-mQgr, her-
numa, her-nume, her-numenn, her- klett drepk þér halse af Ls 57*.
saga, her-skip, her-vápn, her-vegr; 10 h e r þ r , f . (norw. herd, aschwed. härf>,
skipa-herr. adän.hærde, fær. herðar, f. pl.; mhd. herte
h e r - s a g a , f . kriegsbotschaft: sg. acc. (Schulterblatt') schidter: pl. dat. (Þórr)
GuJ>mundr reiþ heim meþ hersQgu HH hófskaf herJ)om hver standanda Hym37*;
II 16 pr 12. acc. ox áin svá, at braut um herfmr Þór
hers - b o r e n n , part. prt. dem stande 15 FM66.
der hersen entsprossen: n. sg. nom. hvat's Compositum: herjja - kletr.
hQlþboret, hvat's hersboret? Hdl II6, þaþan h e s l e , n. (norw. hesle in ortsnamen,
hQlþboret, J>a{>an hersboret Hdl 16*. aschw.ed. häsle, adän. hasle in: hasle-
h e r s e r , m. (norw. herse) herse, gau- træ; vgl. ags. hæsel, m., ahd. hasal) hasel-
fürst: sg. gen. skyldak skreyta ok skua 20 strauch, haselstaude; in: hesle-kylfa.
binda herses kvQn hverjan morgon Gþr * h e s l e - k y l f a , f . haselgerte: sg. acc.
18*; pl. nom. hersar á hQnd gengo Am mont,# GoJjmundr! .. hafa þer i hende
932. — Als männl. eigenname Rp 402. heslekylfo HHII25*.
Compositum: hers - borenn. *hesta - heite, n. pferdename: pl.
h e r - s k i p , n. (norw. fær. her-skip, 25 nom. J>essi eru hestaheiti i Þorgrímsfmlu
aschwed. här - skip, adän. hær - skib) kriegs- FM 10*.
schiff: pl. acc. undan komz Helgi ok for h e s t r , m. (norw. adän. hest, fær. hestur,
á herskip HHII4 prl. aschived. häster; a^s.hengest, afris. hengst,
h e r - v á p n , n. (aschwed. här-vapn; ags. ahd. hengist) pferd: sg.nom. segfm mér,
here -wæpen) kriegswaffe: pl. dat. (Sigurþr) 30 Gagnráþr! .. hvé så hestr heiter es hverjan
sá at þar lá maþr ok svaf meþ Qllum dregr dag of drótniQgo? Vmll*, Blóþog-
hervápnum Sd5. hófe hét hestr es bera kvQþo Qflgan Atriþa
h e r v e , n. (norw. h e r v , f., adän. harge) FM 10**, (mit suffig. art.) hestrinn (Grani)
egge: sg. acc. leter .. Huna s k j a l d m e y j a r vildi eigi fram ganga fyrr en Sigurjbr
herve kanna (liessest die schildmägde die 35 steig á bak honum Fm 44 pr 6; gen.
egge kennen lernen* (vor die also die skua ok bróka skammesk enge maj)r, né
kriegsgefangenen frauen gespannt worden hests in heidr, f)ót hann hafet goJ>an Hqv
wären??) Akv 175. Das wort begegnet in 61*; dat. huse halfbrunno, heste al-
der altn. litt, sonst nur noch im norweg. skjótom . . verjjet maj>r svá tryggr, at
2
Nyere lands-lov 7,17 (NgL II, 115*): ef 40 þesso true QIIO Hqv 88 } (Jarl) heste
2
m a þ r høggr eyk f y r i r plógi eþa arþri hleypjje Rß 38 , esat svá maj>r hQr, at
eþa hervi eþa i eykreiþi á vársdegi . . þik af heste take Vkv 39 *, af heste HQgna
þá er h a n n sekr fimm niQrkum silfrs viþ dotter .. ræse sagj>e HHI18*, heste ri{>a
konung. Gpr II195, senn vas á heste hverr drengr
h e r - v e g r , m. (ags. here-weg) heer- 45 litenn Gpr 1136*, (mit suffig. art.) hann
strasse: sg. dat. JQrmonrekr yj>ra systor (Sigurþr) gekk af hestinum inn i salinn
unga at aldre joom of trådde hvitom ok FH2Q; acc. (skal) heima hest feita, en
5 hund á bue Hqv 82*, hon (Gná) á hest
svQrtom á hervege Ghv 2 , syster yas
ykkor Svanhildr of heiten sus JQrmonrekr þann er rennr lopt ok lQg ok heitir Hóf-
2
joom of trådde hvitom ok svQrtom á her- 50 varpnir FM4 , Gu{)mundr hljóp á hest ok
vege Hm 3 . 3 reij) á njósn á bergit viþ liQfnina HH II
lierþa (rþ; norw. herda, fær. heröa, 16 pr 6, SigurJ>r gekk til stój>s Hjálpreks
aschwed. härj>a, adän. hærde; got. hardjan ok kaus sér af hest einn er Grani var
433 heyja hejmn 434
kallaþr síþan Rml, hest enn hraþféra lát enn øre! alz vit slikt heyrom? Akv 62;
hinig rinna Ohv 192, (mit suffig. art.) opt.pl. 3. heyre jotnar, heyre hrimjmrsar,
Skirnir mælti vij) hestinn Skm 9 pr 1; . . hvé ek fyrbýj) . . manna glaum mane
pl. nom. Hrafn ok Sleipner hestar ágæter Skm 341; imper. sg. 2. heyr nú, Loke!
FM 103, þessir eru hestar talþir i Þor- 6 hvat ek nu mæle Þrk 22, (mit suffig.
grimsjmlu FM IO2A, þessir hestar eru pron.) heyrfm, MenglQþ! hér's maþr
taljúr í Kálfsvísu FM121A; gen. hesta komenn, gakk Jm á gest sea Fj 44 1, heyrþu
baztr þykker hann (Skinfaxe) meþ Hreiþ- nú, Hrimgerþr! ef ekbøte harma þér, seg
gotom Vm 123, fm skalt, Hundingr! . . þú gørr grame HHv 271; prt. ind. sg. 1.
3
hesta gæta HH II38 ; dat. (Jarl nam) 10 hvar namtu þesse en hnófelego orþ es ek
hestom ríþa Rp 355, heldr mætteþ ér heyrþa aldre in hnøfelegre? Hrbl 112,
hestom ríþa Rp 48% frå hestom FM12LU, heyrfja ek f)á (hesta) nefndai^Jf 20® (v. 1),
h verer rif>a þar Rævels hestom (t auf des (mit suffig. pron.) of mnar heyrþak døma
seekö?iigs rossen% d.h. auf den schiffen) Hqv 110*, heyrþak segja svá Hqv 110*,
Rml6% né vildak þat at mik verr ætte, 15 getet heyrþak Sota FM IO5, heyrþak Fáks
áþr Gjukungar riþo at garþe, þrír á hestom of getet FM109, heyrþak segja í SQgom
þjóþkonungar Sg 353; acc. (Jarle borner) fornom, hvé mær of kvam til Morn al ands
hesta tQmþo Rp433. Odl1; *sg.3. er hann (Geirrøfjr) heyrþi
Compositum: hesta-heite. at Oþinn var þar kominn, þá stóþ hann
heyja (háþa; ags. hégan) ins leben 20 upp ok vildi taka Óþin frå eldinum Orm
rufen; erregen, veranstalten (KO, Efterl. 54 pr 2, hann (Sigurþr) heyrþi at igþur
skr. I, 138; %ur etymol. Rugge, K% 19, kl^kujm á hrisinu Fm 31 pr 6, heyrþi
411 ff.): inf. ykr (þér) 's, SinfjQtle! sémra Sigurþr hvar igþur mæltu Fm 39 pr 3,
miklo gunne at heyja ok glaþa Qrno, an lag heyrþe (GlaumvQr) orþa, hvat á laun
ónýtom orþom at bregþask (bregþa) HR 25 mælto Am 32, Qtol vas þá Guþrún, es
1472 II262, bjóþeþ HQgna ok Hrings ekka heyrþe Am 433; pl. 3. óþer þá urþo
sunom . . þeir 'o gjarner gunne at heyja (Hunar) es þat orþ heyrþo Am 421, hvater
HHI543; prt. ind. sg. 1. (mit suffig. fyr hQllo heyrþo þræl segja Am432, hló
pron.) lék ek vij) ena línhvíto ok launþing J>á HQgne, heyrþo dagmeger Am 618;
háþak Hrbl 91. 30 opt. sg. 3. hvárke J)ú J)á þorþer fyr hræzlo
heyra (r{); norw. høyra, fær. hoyra, þínne físa né hnjósa, svát JBjalarr heyrþe
aschwed. höra, adän. høre; got. hausjan, Hrbl 80, hét (Fróþe) hváregre hvílþ né
alts. horian, ags. hieran, afris. hera, ahd. ynþe, áþr hann heyrþe hljóm ambátta
horan) hören: inf. menn lofujm mjQk Ort 2*; part. prt. n. sg. acc. ér heyrt
hversu gójur þjónustumenn Ægis váru; 35 hafeþ . . hver af hraunbua hann (Þórr)
Loki mátti eigi heyra þat Ls 13, svá vas laun of fekk Hym391; h. á eht auf etw.
at heyra, es saman kvQmo Kolgo syster hören: inf. hvi mynem hér vilja heyra
ok kiler langer, sem bjQrg vij) brim brotna á þá skrækton? Am 60*; h. til ehs etw.
munde HHI291, hló þá Brynhildr . . es durch das gehör vernehmen: inf. til gota
til hvilo heyra knátte gjallan gråt Gjúka 40 etke gørf)ot heyra Hm 182; prs.ind.sg. 1.
dóttor Sg 303, Grane rann af J)inge, gnyr hvat's J)at hlymja es ek heyre til ossom
vas at heyra Oþr II 41, hlymr vas at rQnnom i? Skm l41; part. prt. n. sg. acc.
heyra hófgollenna, þás i garþ riþo Gjúka (fugl) haf{)i heyrt til, at hans (Atla) menn
arfar Od 26L, namk at heyra or Hléseyjo, kQlluJm vænstar konur þær er HjQrvarþr
hvé þar af stríþom strenger mælto Od 283, 45 konungr åtti HHv 12.
hQrpo tok Gunnarr . . klukko J)eir karlar heþan, adv. (nortv. hedan, fær. hiðan,
es kunno gørst heyra Am 623; prs. ind. aschwed. haþan, adän. heden) von hier,
sg. 2. J)at's et þriþja (heill), ef Jm þjóta von hier aus: þær (ár) falla gumnom
heyrer ulf und asklimom Rm221, heyrer nær, en falla til Heljar hef)an Orm 28%
Jm hrafna gjalla . . of vere J)inom Oþr 50 Árvakr ok AlsviJ)i* Jjeir skolo upp hej)an
II82; sg.3. lifa mon J>at epter á lande svanger sol draga Orm 3 71, eyrinde min
hverjo þeira J)rámæle, hvarges þjój) heyrer viljak Q11 vita, áþr ek rij)a heim heþan
Am 99*; pl. 1. hvat ræþr þú okr, seggr Skm392, hér monk standa ok þín hef>an
435 heþenn himen -jQþorr 436
bíþa Hrbl 31, sessa ok staþe veleþ mér hildingom þá nQtt fara HHI 17% fell . .
sumble at ef>a heitef) mik heþan Ls 7% buf)lungr sá's vas baztr i heime ok hilcU
þú (NjQrþr) vast austr heþan gisl of sendr ingom á halse stóþ HHII28% svá baf
at goþom Ls 34% ek yask langt heþan Helge af hildingom sem ítrskapaþr askr
gisl of sendr at goþom Ls 35% snufm 5 af þyrne HHII37% ero f>at svik ein es
braut heþan Hdl 471, ek slæ elde of sea þykkjomk eþa ragna røk . . ef>a's
íviþjo, svát eige kømsk óbrend heþan Hdl hildingom heimfQr gefen? HHII39% esa
492, Horn ok Ruþr snuesk til heljar heþan f)at svik ein . . né aldar rof . . né's hild-
Og 8% móþor orþ ber þ ú , mQgr! heþan Og ingom heimfQr gefen HHII40*.
16% úrgar brauter árnafm aptr heþan! Fj 2% 10 hildr, f . (norw. schwed. dän. hild in
haltuheim heþan! Fj3*, haldeþ heim hef>an! weibl. eigennamen, fær. hildur in: hildar-
R m 9% eino sinne skal alda hverr fara maður; got. *hildi in eigennamen: Wrede
til heljar heþan Fm 10*, ríþ heim heþan! 86, alts. ags. hild, ahd. hiltja) kämpf,
Fm 202, h<jff>e skemra låte hann (SigvQrþr) krieg: sg.gen.dat. þeir (langviner miner)
enn håra þul fara til heljar heþan! Fm 15 meþ rike fara heiler hildar til, heiler hilde
34*, f>eir báþer bréþr skolo bráþlega fara frå Hqv 156*-*; acc. hvar h e f r , hilmer!
til heljar heþan Fm 39*, hiynja hQnom hilde vakf>a ef>a gQgl alen Gunnar systra?
(Sigverþe) á hæl þeyge hlunnblik hallar HHII 7% mef) geire gjallanda at vekja
hringa litkoþ, ef hQnom fylger ferþ min gram hilde Akv 15*. — weibl. eigen-
he{>an Sg 68% fareþ firr huse . . ella 20 name Vsp 31* u. ö. (s. das register).
heþan bíþeþ, meþan høkk yf>r galga Am 36*. Composita: hilde - leikr, hilde - meiþr,
h e þ e n n , m. zottiger pelzrock (von hilde -tQnn.
ziegenfeil? vgl. haþna, f . ziege): sg.acc. h i l m e r , m. (fær. hilmir) herr scher,
es mér í heþen h v e m ' handar væne Hqv könig (KO, Efterl. skr. I, 76. 113): sg.
732. — Als männl. eigenname HHv 2 25 nom. f)ik kvazk hilmer hitta vilja HEv
u. ö. (s. das register). 37% sparþet hilmer hodd blóþrekna HH
* h i l d e - l e i k r , m. {ahd. Hilti-leih, n. pr.) 19% haff)e hilmer (Helge) hart móþakarn
kämpf: sg. acc. hvQtom's betra an sé EEI556; voc. síþ mont, Helge! hringom
óhvQtom í hildeleik hafask Fm 292. ráþa . . ef æ þeger, þótharþan hug, hilmer!
* h i l d e - m e i þ r , m. Jcampfbaum', poet. 30 gjalder HEv 6% hvar h e f r , hilmer! hilde
bezeichnung eines helden: sg. nom. esat vakþa? EEH7*; gen. HjQrdis es hilmes
svá horskr hildemeiþr (d. i. SigvQrþr), sem (d. i. Sigvarþar) móþer Orp 3% får vas
hers jaþar hyggja mundak, ef bróþor lætr fremre sås fold ryf>e, hilmes arfe, ok
á braut komask, en Qþrom hefr aldrs of hugen gladde Rm 26% hQffjom á skriptom
synjat Fm 36*. 35 þats skatar léko ok á hannyrþom hilmes
h i l d e - t q n n , f . (kampfzahn\ beiname þegna Opr 1115% hilmes fylgjo Opr II162;
des königs Haraldr: sg. nom. Haraldr dat. varþ hil me hugr á vife EEII13*,
hildetQnn borenn Hréreke Hdl 29*. gengr ór skåla skatna dróttenn ok heilsar
h i l d i n g r , m. held, kriegsfürst: sg. vel hilme komnom Orp 52, enn skalt
nom. hefr hQrþ døme hildingr þeget, es 40 hilme (d.i. mér) i hugaf)srøf)o, framlyndr
vise skal valbygg mala HHII3*; gen. jQforr! fleira segja Orp 14 % sagþe horsk
hvars hatr vex meþ hildings sunom, þat hilme, f)egars hón réþ vakna Am 10%
måk bøta brått Hqv 1533, þú vast, håla! hlaþef) ér, jarlar! eikekeste, láteþ und
fyr hildings skipom HHv 181, marger 'o hilme hæstan verf>a Ohv 219.
hvasser hildings syner HHII 10*; pl. 46 * himen-jÓ-dyrr, f.pl., tür der himmels-
nom. (burr Sigmundar) hvesser augo sem rosse': acc. sol varp sunnan . . hende
hildingar HHI6*, fara hildingar hjQrstefno høgre umb himenjódyrr Vsp 52R.
til HHI 13*, þér's, SinfjQtle! sømra miklo *himen-jQþorr, m. himmelska?ite, him-
gunne at heyja ok glaþa Qrno, an ónýtom melsrand: sg. acc. sól varp sunnan, sinne
orþom at bregþa, þót hildingar heipter 50 måna, hende høgre umb him enj Q{) or Vsp 52
deile HHII 26*, ero hildingar hølzte (Bugge, Fkv lh; Aarb. 1869 s. 247 fg.;
snjaller HHH276; dat. frå . . dQglingr JEoffory, Eddastud. s. 73 fg.; EWadstein,
at því diser su{>rønar, ef vilde heim mef) Ark. 15,158 fg.).
437 himenn hinn 438
himenn, m. (norw. — in Guldalen und m. sg. nom. sjå mon i heime hinztr fundr
Österdalen — hem, heem, vgl. himme- vesa HHv 402; f. sg.nom. sú mon i
rike, himna-leite, fær. aschwed. himin, heime hinzt høn vesa Sg 642, sú vas hinzt
adän. nur im compos. himme-rige; got. kveþja Am 44*.
himins) himmel: sg.nom. himenn kl ofnar 5 hin gat, adv. (norw. hegat, aschwed.
Vsp 52% or Ymes holde vas jQrþ of hi agat; %ur etym. vgl. Noreen, Ark. 6,
skQpoþ .. himenn or hause (en or hause 374) hierher: stýrfm hingat eikjonne
3
himenn) Vm21 Grm 40% segfm mér f>at, Hrbl 13, ek vask i hernom es hingat
Alviss! .. hvé så himenn heiter .. heime gørfesk gnæfa gunnfana Hrbl 106, ro þú
hveijom i? Alv 113, himenn heiter mej) 10 hingat bátenom Hrbl 131, mik hefr Helge
mQnnom Alv 12% vex mér ásmegen jafn- hingat sendan HHv 37% komenn es hingat
hqtt upp sem himenn FM 610; gen. konr Sigmundar Rml3l, Atle mik hingat
Hræsvelgr heiter es sitr á himens enda sende ríþa eyrinde Akv 3% konor hugþak
jqtonn i arnar ham Vm37% Hate HróJ)- dau{)ar koma i nQtt hingat Am 251, fórtu
r
vitnes sunr, så skal fyr heiþa^ brúþe 15 heim hingat Am 87*.
himens Grm 39% býr fyr austan Élevága hinig (d. i. hinn veg) adv. (aschwed.
hundviss Hymer at himens enda Hym52, hinnugh, adv., hinvägh, präpos.) 1) hier-
hvQrfloþo hans (Halfdanar) verk mej) her: hinig (i Niflhel?) deyja ór heljo haler
himens skautom Hdl 14% døtr Geirrøf)ar Vm43% fm því rétt, es ek riþa skyldak
27
vildo hefja mik til himens FM 6 , sér 20 heilog ÍJ'QII hinig Mn 30% hest enn hraf)-
SigvarJ)ar snQr brQgþ fyrer þaus hæst fara føra låt hinig rinna Ghv 19 % mon herr
und himens skautom? Grp 10% ljómaþe koma hinig af bragþe Grt 193; 2) in
af (ljose) til himens Sd 3; dat. hverfa beziehung hierauf: hétk ok efndak es
af himne heiþar stjQrnor Vsp 572, kvQmo hinig mæltak, at hvivetna hjalpa skyldak
1
or himne hjalmvitr ofan HHI56 ; acc. 26 Od 9*.
leikr hQr hite vij) himen sjalfan Vsp 57% hinn, pron. demonstr. {norw. fær.
himen hverfa Jmu (Måne ok Sól) skolo aschwed. adän. hin; got. nur im dat. acc.
hverjan dag Qldom at ártale Vm 23% m. und n. himma, hina, hita; vgl. ahd.
hvaþan kømr sól á enn slétta himen J)ás hiuru, hiutu, alts. hindag, hiudu, hudigu,
J)esse hefr Fenrer faret? Vm 463, upp ek 30 hodigo, ags. héodæg) jener, dieser, der;
varp augom Alvalda sunar á þann enn m. sg. nom. hinn es sæll es sér of getr lof
heiþa» himen Hrbl 52, hverjar '0 meyjar ok liknstafe HQV 8% HQgne því hlítte es
es at mune gråta ok á himen verpa halsa hinn (Gunnarr) of réj)e Am 7% (mit suffig.
skautom? Bdr 12*, haf gengr hríþom viþ relat.part.) veita maj)r hinns vætke veit,
himen sjalfan Hdl 44% horn (dýrkalfs) 35 J)ót hann mæle til mart Hqv 27% veita
gloa vif) himen sjalfan HHII37b, (nam) hQr maf>r hinns vætke veit Hqv 74L; f. sg.
loge viþ himen (himne cod.) gnæfa FH29. nom. (mit suff. relat.part.) inn kvam en
Composita: himen-jQþorr (himen-jó- arma jQtna syster hins brúf)fear biþja þorþe
dyrr), himen-vangar; up-himenn. Þrk 292; gen. haudar ennar høgre monk
himen-vangar, m.pl. (vgl. alts. heban- 40 hinnar geta es f)ér sleit Fenrer frå Ls 388/
wsLRg) himmelsauen, himmel (vgl. Sijmons, acc. hina vilt heidr, Helge! es réþ hafner
Zx 18, 113 anm. 1; Bugge, Helgedigt. skoþa fyrre nQtt mef) firom HHv 26%
31 fg.): acc. himenvanga HHI162. — (mit suffig. relat. part.) drap (Þórr) ena
Als ortsname HHI8% Qldno jQtna systor hinas brúþfear of beþet
hindre, adj. compar. (aschwed. adän. 45 hafþe ßrk 322; n. sg. nom. hitt es undr,
nur in dem compos. hindra - dagher, es QSS ragr es hér inn of komenn Ls
hinder-dag {tag nach der hochxeit'; ahd. 333B, hitt munde éþra jQrlom þykkja, at
hintaro; vgl. ^oí.hindar, hindana, hindumists, viþ menn mælter Gpr IUI3; gen. ek
ags. hindema, hinder, alts. bi hindan, hins get, ef it Gymer finnesk . . at ykr
afris. hindera) der spätere, folgende: 50 tif>e vega Skm 24% hins viljak nu spyrja,
m.sg.gen. ens hindra dags gengo hrim- hvat fm heiter Hrbl 24, hins vildu nu
fmrsar HQva ráf>s at fregna HQva hQllo i geta, es vit Hrungner deildom Hrbl 33;
Hqv 1081; superl. hinztr der letzte: acc. hitt ek hugþa, at ek hafa mynda gef)
439 hio lijá 440
hennar alt ok gaman Hqv 98*, hitt viljak hirþer, glaþr Eggþér Vsp 422, hirþir kvaf)
B
vita, hvé Vafþrúfmes salakynne se Vm 3 , Skm 12Hb.; voc. segfm þat, hirþer! -es
hitt viljak fyrst vita, ef fm fróþr sér f)ú á hauge sitr ok varþar alla vega, hvé
8
Vm 6 , ek hitt oomk, at hér ute sé minn ek at andspille komomk ens unga mans
bróþorbane Skm 16*, hitt herglQtoþr hyggja 5 fyr greyjom Gymes? Skm li1.
téþe, hvat þeir i bQþve báþer SQgþo hrafn Composita: far-hirþer, fé-hirder,
ey ok Qrn Brl32, hitt kvaþ þá Gunnarr, hite, m. (norw. hite, fær. aschwed. hiti)
gramr hQgstalda Sg 311, orf) kvaþ hitt hitxe, feuer: sg.nom. leikr liQr hite vif)
Høgne Am 37*, hitt kvaf) þá Hamþér Hm himen sjalfan Vsp 57*.
6* 25* 271, hitt kvaþ fm S(?rle Hm 91, 10 hitta (tt; norw. fær. aschwed. hitta,
hitt kvaf) þá hróþrglQþ (Guþrún) Hm221, adän. hittæ, hitte) 1) finden, treffen, an-
(mit suffig. negat.) hitke hann (vesall treffen (ehn, eht, i eht): inf. f>ar (å
maþr) veit es hann vita þyrfte, at hann Verlande) mon FjQrgyn hitta Þór sun
esa vamma vanr Hqv 22 *, hitke hann sinn Hrbl 138} mont mér, Freyja! fjaf)r-
(ósnotr maf>r) fiþr, þót þeir of hann fár 15 hams lea, ef minn hamar mættak hitta?
lese, ef hann mef> snotrom sitr Hqv 24 *, ßrk 3* f)ik kvazk hilmer hitta vilja HHv
hitke hann (ósnotr maf>r) veit, hvat hann 37*, fm mont hitta Heimes bygþer Grp
skal viþ kveþa, ef hans freista firar Hqv 19*; prs. ind. sg. 2. haltu svá til vinstra
26*. — Vgl. hingat, hinig. vegsens unz fm hitter Verland Hrbl 137;
hio, n.pl. (ags. hiwan, ahd. hiun; vgl.20 sg. 3. sjaldan hitter leiþr i lif) Hqv 66*;
got. heiwa-franja) 1) elieleute: nom. hio prt. ind. sg. 3. Loki hvar f aptr ok hitti
gørf)0 hviio Am 8*; 2) hausgenossen, uti Eldi Ls 16, er Helgi fór i brott, f>á
familie: nom. hvé f)ik héto hio? Fj462, hitti hann hjarþarsvein HHII 11, þar (undir
mank at vér meire mæte Qttom, es vér Arasteini) hitti Sigrun hann (Helga) HH
heil hio heima vqrom Vkv 154. — Vgl. hjón. 25 II12 pr 9, Sigrun gekk i valinn ok hitti
hirþ, f. (fær. hirð, aschived. hirþ in: HQþbrodd at kominn dauþa HHII 16pr 17,
hirf) - dränger, hirþ - man; ags. híréd: Bugge, hitti hon (Sigrun) Helga ok varþ allfegin
Stud. 5; ahd. hiråt) gefolgschaft eines HHII 17 prl, hann (Sigurþr) hitti mann
fürsten: sg. gen. Helgi fór ok njósnaþi til at máli uti fyr liQllinni ({traf einen mann
hirþar Hundings konungs á laun HHII9; 30 den er ansprechen konnte') Grp 4; pl. 3.
dat. VQro f>eir (Brodr ok Hørver) i hirf) Sigurþr ok Reginn fóru upp á Gnitaheiþi
Hrolfs ens gamla Hdl 224; acc. (mit ok hittu þar slóf) Fáfnis Fm 1; opt. sg. 3.
suffig. art.) drap hon (Guþrún) Atla ok engi maf)r grandaþi Qþrum, þótt hann hitti
brendi hQllina ok hirþina alla Akv 3. fyrir sér fQfmrbana eþa bróþurbana lausan
hirþa (rþ; norw. hyrda, fær. hirða, 35 ef)a bundinn Grt 11; 2) jmd (ehn) auf-
aschwed. hirdha, adän. hirthæ) 1) jmd suchen: inf. gengo fagra Freyjo at hitta
(ehn) unterbringen, in Sicherheit bringen: ßrk 11*; 3) jmd (ehn) holen, abholen:
prt. ind. sg. 3. (Egell) hirþe hafra horn- imper. sg. 2. (mit suffig. pron.) hittu fQþor
gQfgasta (tstellte die bocke ein, brachte Magna! Hrbl 132; 4) hittask sich finden,
sie in den stall') Hym 7*; 2) sich um 40 zusammenkommen: prs. ind. pl. 3. hittask
etw. (eht) kümmern: imper. sg. 2. hirþ æser á Iþavelle Vsp 60 *H; imper. pl. 1.
2
eige þú Høgna reiþe né illan hug ættar hittoink i vik Varens! HHv 22 ; prt.
þínnar HHII 16*; 3) an etw. denken, ind. pl. 3. hittosk æser á Iþavelle Vsp 7*. \
etw. im sinne haben (mit folg. inf.): hixta (xt; norw. hiksta) röcheln: prt.
imper. sg. 2. (mit suffig. negat.) liirþa oss 45 ind. sg. 3. hrundo þeir Vinga ok i hel
hræþa Am 37*, (mit suffig. negat. u.pron.) drQpo, øxar at lQgþo, meþan i Qnd hixte
hirþaþu liQlþom heipter gjalda Qþr II291, Am382.
hirþaþu bjóþa bQlvafullar þrágjarnlega þær hjå, praepos. u. adv. (norio. hjaa, fær.
kinder mér Gßr II32 \ hjå, aschwed. hia in: hia-läghi) A.praep.
hirþer, m. (fær. hiröil, aschwed. hirþe, 50 c. dat. 1) neben, bei (local): hvíldak hjá
adän. hjørde; got. hairdeis, alts. hirdi, þeim systrom sjau Hrbl47, sat hjá henne
ags. hirde, ahd. hirti) hiiter, hirt: sg. ( f i r ) sunr húss Bß li2, í segiarns (?)
nom. sat þar á hauge ok sló hQrpo gýgjar kere liggr hann (Lævateinn) hjå SinmQro
441 hjala hjarta 442
Fj 26*, váru hjá þeim (valkyrjum) álptar- eta? HHII 7*, hjQlmom arengreypom Akv
hamir þeira Vkv 7, eina nøtt kná hon 3* 172, segja fóro ærer jQrmonrekke at
(Hrimgerþr) hjá jQfre sofa, f>á hefr hón séner VQro segger und hjQlmom Hm-199;
bQlva bøtr HHv 24 % ambótt Sigrun ar gekk acc. steypþa hjalma Gþr H 205, hjalma
um aptan hjå haugi Helga HHII38 pr 1, 6 gollhroþna Akv 42, kvQþo Niflunga . .
nu 'ro brúþer byrgþar i hauge, lofþa hQggva svá hjalma, sem þeim hugr dygþe
diser hjå oss liþnom HHII 456, mon góþa Am 485. ' r
kvQn Gunnarr eiga . . þót hafe J>rjár nætr Composita: hjalm - drott, hjalm - staf r,
þegns brúþr hjå mér snarlynd sofet? Orp hjalm - stofn, hjalm - vitr; vind- hjalmr,
42*, fm mont hvila, hers odvite m æ r r ! 10 æges-hjalmr.
h j å meyjo, sem móþer sé Orp 432, unþer * hjalm - stafr, m. t helmstab', poet. be-
hvárke úte né inne, syster min! nema zeichnung eines kriegers: pl. dat. heilla
hjáSigverþe OþrI165, sofnoj) vas Guþrún auþet verþr þér af hjalmstQfom, e f þ ú s é r
i sæingo sorgalaus hjá Sigverþe Sg 242; þá fyrre fara Bm 223.
2) neben (im vergleich mit): ulfa þytr 15 h j a l m - s t o f n , m. t helmstumpf', poet.
þóttomk illr vesa hjå SQngve svana FM 21*, benennung des kop fes: sg.nom. heill vas
svá vas minn SigvQrþr hjå sunom Gjuka, karle hjalmstofn ofan, en vinferell valr
sem være geirlaukr ór grase vaxenn Qþr rifnaþe Hym 32*.
117*; B. adv. dabei, in der nähe: leiþ * hjalm-vitr, f . (helmwesen', poet. be-
eromk fjQll, vaska þá ek lenge hjå FM 211U. 20 nennung der walküren: pl. nom. kvQmo
hjala (af>; norw. hjala) plaudern: inf. ór himne hjalmvitr ofan HHI56*.
mæla nQmo ok mart hjala, þás ráþspaker hjalpa (halp; norw. hjelpa, fær. hjálpa,
rekkar fqndosk Orp 6 aschwed. hiälpa, adän. hjælpe; got. hilpan,
hjaldr, m. kämpf lärm, kämpf: sg. dat. alts. ags. helpan, afris. helpa, ahd. helfan)
høg vasat (Guþrún) at hjaldre, hvars hón 25 helfen: inf. hjQlp heiter eitt (ljóþ), en þat
hendr feste Am 46*. þér hjalpa mon viþ sorgom ok SQkom ok
*hjalm-drótt, f . schar von heimträgern, sútom gQrvQllom Hqv 146*, hétk ok efndak
krieg erschar: sg. acc. hQfþom á skriptom es hinig mæltak, at hvivetna hjalpa skyldak
. . hjQrdrótt, hjalmdrótt O þ r l I 1 6 2 . Od 9*, (Guþrún) vilde þeim (bréþrom)
hjalmr, m. (norw. hjelm, fær. hjálmur, 30 hjalpa Am 3 *; prs. opt. sg. 2. vittu ef
aschwed. hiälmber, adän. hjælm; got. hjalper (siehe %u ob du helfen kannst'
hilms, alts. ags. afris. ahd. helm) helm: Od 4*; pl. 3. svá hjalpe þér hollar vætter
sg. dat. reiþ ein fyrer hvit und hjalme . . sem Jm felder mér får af hQndom Od 8*.
m æ r HHv 282, ute stóþ HQþbrodr hjalme hjalt, n. (norw. hjolt, fær. hjalt, aschwed.
fal denn HHI 50*, (Sigrun) kyste ok k vadde 35 hiält, adän. hjalte; ags. hilt, m.n., ahd.
konung und hjalme HHII13*, knátt, helza, f.) das obere oder untere ende des
mQgr! sea mey und hjalme þás frå vige schwertgriffes (knopf oder parierstange):
Vingskorne reif) Fm 44 *, héto mik aller sg. dat. hringr's i hjalte HHv 9*, sigrúnar
i HlymdQlom Hilde und hjalme, hverr es þú skalt kunna, ef Jm vill sigr hafa, ok
kunne Hir 62; acc. (ský) kalla i heljo 40 rista á hjalte bjors Sd 62; pl. knopfund
hjalm huleþs (d.i. hulens-hjalm (den un- parierstange, schwertgriff: nom. sjau
sichtbar machenden helm') Alv 18*, gaf eigom vit salhús sverþa f u l l h v e r j ó , hver
(Herjafaþer) fíermóþe hjalm ok brynjo ero þeira hjglt ór golle Akv 72, (mit suffig.
Hdl 2*, heipt at meire verþr hQlþa sunom, art.) sverþit slapp or hendi honum (Geir-
at þann hjalm (d. h. den ægeshjalmr) hafe 45 røj>i) ok vissu hjQltin niþr Orm 54 pr 4.
Fm 19*, á bjarge stóþ (Hróptr) meþ Brimes hjarta, n. (norw. fær. hjarta, aschwed.
eggjar, hafþe sér á hQfþe hjalm Sd 142, hiärta, adän. hjarte; got. hairtö, alts.
hann (Buþle) Brynhilde baþ hjalm geta herta, ags. heorte, afris. herte, ahd. herza)
Od 15*, minn veitk . . hjalm ok skjQld 1) herz: sg.nom. blóþogt es hjarta þeims
hvitastan Akv 7b, (mit suffig. art.) hann 50 biþja skal sér i mål hvert matar ((sein
(Sigurþr) tók f y r s t hjálminn af hQfþi honum herz blutet', d. h. er fühlt bitteres leid)
Sd 6; pl. dat. hQvar und hjQlmom HH Hqv 37*, hold ok hjarta vas mér en horska
I 1 6 2 , hvi skal und hjQlmom hrátt kjQt mær (clieb wie mein eigen fleisch und
443 hjarta hjplp 444
blut') Hqv 95*, aptarla hjarta hykk at Am 781; 2) sinn, gemüt: sg. nom. snotrs
þitt, Atle! see ((dein her%, meine ich, manz hjarta verþr sjaldan glatt, ef så es
sitzt hintend. h. du hast keinen mut) alsnotr es á Hqv 55*; acc. sorg etr
HHv 20*, hjarta var skorit ór HQgna Dr hjarta, ef þú segja ne naer einhverjom
15, hjarta skal mér HQgna i hende liggja 5 allan hug Hqv 120*, þá's Guþrúno grimt
hlóþogt, ór brjóste skoret baldriþa Akv 221; of hjarta, es bréþr hennar f>ér til bana
gen. (Víþarr) læ tr mege hveþrungs mund ráþa Orp 511; 3) mut: sg. acc. Þórr á
of standa hjQr til hjarta Vsp 544, lagþi afl øret en etke hjarta Hrbl 76.
Sigurþr hann (Fáfni) meþ sverþi til hjarta Compositum: hjart-blóþ.
Fm 6, stQndomk til hjarta hjQrr Fm l4, 10 hjart-blóþ, n. (norw. adän. hjarte-/
stóþ til hjarta hjQrr Sigverþe Sg 214, blod, fær. hjarta-blóð, aschwed. hjarta-
(móþer Atla) Gunnare gróf til hjarta Od blodh) herzblut: sg. nom. er hjartblóþ
30*, hló þá HQgne, es til hjarta skQro Fáfnis kom á tungu honum (Sigurþi), ok
kvikvan kumblasmiþ Akv 251, sá (harmr skilþi hann fugls rQdd Fm 31 pr 4; acc.
vas) hvassastr es hjai*ta til konnng óblauþan 15 Sigvarþar sárla drukko hrægifr hugenn
kvikvan skQro Ohv 18dat. hugr einn hjartblóþ saman Opr II304.
þat veit es byr hjarta nær, einn's hann hjarþar-sveinn, m. hirtenjunge: sg.
sér of sefa Hqv 94 \ Loke af hjarta linde acc. er Helgi fór i brott, þá hitti hann
brendo(?) Hdl 43 \ hQfomk hjQrr komet hjarþarsvein HR II11.
hjarta et næsta HHv 404, þat er SQgn 20 hjÓn, n. pl. (norw. hjon, hjun, fær.
manna, at Guþrún hefþi etit af Fáfnis hjún, aschwed. hion, adän. hjon; zur form
2
hjarta Br 20 pr 13, (mit suff. art.) freyddi vgl. Noreen § 338 und Orundr. 1613)
sveitihn ór hjartanu Fm 31 pr 2; acc. eheleute: nom. hjón SQto þar hQr at arne
måls ok manvits sé þér á munn ok hjarta Rp24, meirr settesk hann (Rigr) miþra
gnóga of gef et Og 14*, gekk Re ginn at 25 fletja, en á hliþ hvára hjón salkynna Rp
Fáfni ok skar hjarta or honum meþ sverþi 33 178 29*, meirr lagþesk hann (Rigr)
er Riþill heitir Fm 30 pr 1, sit þú nú, mimrar rekkjo, en á hli{) hvára hjón sal-
SigvQrþr! .. ok halt Fáfnes hjarta viþ kynna Rp 54 194 324, hjón SQto þar, heldo
funa Fm 31*, Sigurþr tók Fáfnis hjarta ok á sýslo Rp 15 \ bjoggo hjón, bauga deildo,
steikþi á teini Fm 31 pr 1, þar sitr Sig- 30 breiddo blæjor ok bu gørjo Rþ234, SQto
vQrþr sveita stokkenn, Fáfnes hjarta vif> hjon, SQOsk i augo, Faþer ok Móþer, fingrom
funa steiker Fm 322, åt hann (Sigurþr) at leika Rp 271; gen. ligge okkar enn i
Fáfnis hjarta Fm 39 pr 2, þitt skyle hjarta mille . . egghvast isarn svá endr laget,
hrafnar slita Opr II 93, þess átt, Guþrún! þás vit bæþe beþ einn stigom ok hétom
gréte at fleire, at hjarta mitt hrafnar 35 þa hjona nafne Sg 674, fannkak i hug
slite Opr II104, hann (Atle) mon Gunnar heilom hjóna væ tr siþan^ámPÖ5. — Vgl. hío.
grande beita ok ór HQgna hjarta slita hjú, n. pl. s. hio.
Gpr II324, þeir ór HQgna hjarta skQro hjúfra (aþ; vgl. got. hiufan) weinen: inf.
Od 268, skQro þeir hjarta Hjalla ór bijóste (Guþrún) gørj>et hjúfra né hQndom slaa né
Akv 23*, takej) ér HQgna ok hyldeþ meþ 40 kveina umb sem konor aþrar Opr II*,
knife, skereþ ór hjarta Am 552, mege gørfegak hjufra .. (die fortsetzung der
brenna brjóst bQlvafult eldr, þrunget of vor. stelle gleich) Gßr Ull*.
hjarta Ghv 214; acc. u. dat. hér hefk hjqlp, f. (nonv. hjolp, hjølp, hjelp,
hjarta Hjalla ens blauþa, óglikt hjarta fær. hjálp, aschwed. hiälp, adän. hælp;
2
HQgna ens frøkna Akv 24 -*, hér hefk 45 alts. helpa, ags. help, afris. helpe, ahd.
hjarta HQgna ens frékna, oglikt hjarta helfa) hilfe, hilfeleistung: sg. nom. hjQlp
Hjalla ens blauþa Akv262'*; pl. nom. á heiter eitt (ljóþ), en þat þér hjalpa mon
hverfanda hvéle vQro þeim (konom) hjQrto viþ sorgom ok SQkom Hqv 146 *; gen.
skQpoþ Hqv 83 *; acc. hjQrto hugþak þeira hnékat af þvi til hjalpar þér, at værer
(hauka) viþ hunang tuggen Gþr II 42*, 50 þess verþ, aldrege Od 91, hugþe mik til
suna hefr þínna, sverþa deiler! hjQrto hjalpar sér kynrikr konungr of koma mundo
hrædreyrog viþ hunang of tuggen Akv 392, Od 27*; pl. acc. enge matte fyr jQrþ ofan
tókk þeira (maga) hjQrto ok á teine steikþak Heiþreks dóttor hjalper vinna Odl4.
445 hjQr-drótt hlaupa 446
mundi hlaupa Grm 25, lætr konungr hand- hleifr, m. (norw. leiv, fær. leivur in:
taka þann mann er eigi viJdu hundar á korka-leivur, aschwed. lever, adän. lev;
hlaupa Grm 27 A; prs. ind. sg. 2. hleypr, got. hlaifs, ags. hláf, ahd. leib) brot: sg.
eþlvina! ute á nQttom, sem meþ hQfrom dat. mef) hQlfom hleife ok mej> hQllo kere
3 s
Heiþrún fare Hdl 4 7 ; sg. 3. Grani hleypr 5 fekk ek mér félaga Hqv 52 , viþ hleife
2
fram at eldinum FH2 ; opt.pl. 3. segfm mik sældo né vij> hornege Hqv 1391;
mér þat, FjQlsviþr! . . hvárt sé matar acc. tok Edda økkvenn hleif , Jmngan ok
nekkvat jbats þeim (gQrmom) menn gefe, þykkvan, þrungenn SQþom Bþ 4l; pl.acc.
ok hlaupe inn, meþan þeir eta? Fj 23% hón (Móþer) tók at þat hleifa þunna, hvita
3
vængbráþer tvær liggja i Viþofnes liþom 10 af hveite Bß 30 .
.. þat eitt es svá matar, at þeim menn hleune, n. räuberei (?), in: Menne-
of gefe, ok hlaupe inn, meþan þeir eta maþr.
Fj24*; prt. ind. sg.3. hann (Geirrøf>r) *hlenue-maþr, m. räuber, spitzbube:
hljóp upp á land Grm 10, Guþmundr hljóp pl. acc. baþat hann (Hildolfr) hlennemenn
áhest HHII16 pr 6, (Loki) kastaþi netinu 15 flylja eþa hrossa þjófa Hrbll7.
fyr gedduna, en hon hljóp i netit Bm 19, hleypa (pþ; norw. løypa, fær. loypa,
Sigurþr hljóp ór grgfinni Fm 7. aschwed. löpa) 1) zum laufe antreiben,
hlaut, f. (got. hlauts, m., alts. hlot, tummeln: prt. ind. sg. 3. (Jarl) heste
ags. hlýt, ahd. hloz) anteil, loos; ins hleypþe ok hjQrve brå Bß382; 2) ab-
bes. der anteil der götter an dem opfer, 20 solut, reiten, sprengen: prs. ind. sg. 3.
daher opferblut: sg.aee. (valtivar) hristo hræþask aller á helvegom, áþr Surtar þan
teina ok á hlaut SQO Hyml3. sefe of hleyper (gleyper H) Vsp 47*
Compositum: hlaut - viþr. (verfehlte conjectur von Mhff, DA V, 147;
* hlaut-viþr, m. looszweig: vgl. Much, Hz 37, 417 fg.).
sg. acc. þá
kná Høner hlautvif) kjósa Vsp 631 (Mhff 25 hleyte, n. (norw. løyte) teil, anteil,
DA V, 155 fg.). gemeinschaft, Verbindung (bes. eheliche),
1. hlaþa (hlóþ; norw. lada, feer. laða, daher im pl. verschwägerung: acc. monk
aschwed. laþa, adän. lade; got. hlaþan in: vif) þá Gunnar gørva hleyte ok Guþrúno
af-hlaþan, alts. ags. ahd. hladan, afris. ganga at eiga Grp 341.
hlada) 1) laden, beladen: part.prt. m. sg. 30 hléþr, adj. berühmt: m. pl. dat. (Guþrun)
nom. er Sigmundr bar líkit ut á skipit, stóþ of hléþom Hm 221; superl. n. sg.
þá var bátrinn hlafnnn Sf22; f. sg. nom. nom. hvat's frægst á foldo . . eþa hvat's
Guþrún .. hlaþen halsmenjom mit hals- hlézt Hunalands? Od 42. Vgl. Hj. Falk
bändern geschmückt Am 43*; 2) etw. in: Akademiske afhandlinger til pro f .
(eho) aufschichten: imper. pl. 2. hlaþeþ 35 S. Bugge (Christ. 1889) s.17.
ér, jarlar! eikekeste Ghv 21L; part. prt. hlif, f . 1) schütz: sg.gen. á skip skal
m. sg. acc. hQrg mér (Ottarr) gørf)e of skriþar orka, en á skjQld til hlif ar Hqv
hlaþenn steinom einen aus steinen auf- 813; 2) schild: pl. acc. (Jarle borner)
geschichteten altar Hdl 101; hl. upp hesta tQmþo, hlifar bendo Bp 433.
dass.: inf. skyldu æsirnir hlaf>a upp 40 hlífa (fþ; norw. liva, fær. liva, got.
gullinu Bm 5 pr 2; 3) zusammenstellen, hleibjan, ahd. liban) jmd (ehm) schützen:
ordnen: prs. ind. pl. 3. hunskår meyjar prt. ind. sg. 3. hon (Sváva) gaf Helga nafn
þærs hlaþa spjQldom welche die brettchen þetta ok hlífþi honum opt síþan i orrostum
zum weben ordnen, die mit brettchen HHv 9 pr 3; pl. 3. kvQmo or himne
weben Gßr II271 (s. spjald); 4) fallen 45 hjalmvitr of an . . þærs grame hlífþo HH
lassen: prt. ind. pl. 3. hlóþu VQlsungar 1562; hlifask sich mit etw. (eho) schützen:
seglum HHII16 pr 7; 5) hlafjask sich prt. ind.pl. 3. skuto skarplega ok skjQldom
aufschwingen: prt. ind. pl. 3. hlóþosk hlifask Am 423.
móþger á mara bógo Ghv 7*. hlita (tt; norw. aschwed. lita, fær. lita)
2. hlaþa, f . (norw. lada, aschwed. laþa, 50 mit etw. (eho) zufrieden sein, sich mit
adän. lade; mhd. lade) scheune: pl. acc. etw. zufrieden od. einverstanden erklären:
(Karl nam) hús at timbra ok hlQþor smíþa prt. ind. sg. 3. HQgne þvi hlitte (nitti Ä),
Bþ 228. es hinn (Gunnarr) of réþe Am 7*.
449 hliþ hlutr 450
(Sigvarþar) ofdolgr til hluta tyeggja (fiel hlyrner, m. himmel: sg. nom. himenn
in zwei hälften auseinander' Sg 23 heiter meþ mQnnom, en hlyrner meþ
2) ding, sache: pl. dat. var Gleipnir síþan goþom Alv 12l.
gQrr or sex lilutum FM8S; acc. báfm hlýþa (dd; norw. lyda, feer. lýöa,
guþin alla hluti gråta Baldr ór helju FM55 aschioed. lyþa, adän. ljude) 1) hören (auf
þessa hluti sagþi Reginn Sigurþi Bm 12 etw.: eho oder á e h t ) : inf. biþk þik,
prl, surner Gotþorme gqfo gera hold viþ Sváva! . . ef vill míno måle hlýþa, at fm
mungáte ok marga hlute aþra í tyfrom Heþne hvilo gørver HHv 412, vake þú,
3
Br 4b (s. 353 anm.). Fróþe! ef vill hlýþa SQngom okrom ok
3
Compositum: fóta-hlutr. 10 SQgom fornom Grt 18 ; imper. sg. 2. hlýþ
hluþr, m. (nomo. lunn, feer. Iunnur, SQgo minne! Hdl 253; prt. ind. sg. 1.
aschwed. lunnar, m.pl., adän. lunde; ahd. (mit suffig. pron.) lilyddak á Hqva mql
lun) schiffsrolle, eines der walzenförmigen Hqv 110*; sg. 3. fuglinn kvakaf)i, en Atli
hölzer, auf denen die schiffe ans land hlýddi hvat hann sagþi HHv 14; pl. 3.
gezogen und zu ivasser gebracht lourden, heiler þeirs hlýddo! Hqv 137*; 2) horchen,
in: hlunn-blik, hlunn-gote, hlunn-vigg. lauschen: prs. ind. sg. 3. (enn vare gestr)
hlý, n. (aschwed. adän. ly, vgl. eyrom hlýþer, en augom skoþar Hqv 7 3 ;
norw.
lya, f.; ags. hléo, afris. hli, alts. hlea, prt. ind. sg. 2. sazt okhlydder, mef>an sagþak
f., vgl. got. hlija, f.) wärme, schwüle, in: f)ór niQi'g ill of skQp min ok þeira Od 32L.
of-hlý. 20 ^lilýþe, f . gehorsam (?): sg.nom. (mit
hl£ja (hlýþa; norw. lya, adän. ly; ags. suffig. negat.) þvíat þat heita at hlýþege
hlýwan, hléowan) jmd (ehm) schütz ge- myne (?) Hm23\
währen: prs. ind. sg.3. (mit suffig. negat.) hlæja (hló; nonv. læja, feer. læa, læga,
hrømar þ<?ll sús stendr þorpe á, hlýrat aschwed. leia, adän. le; hlahjan, alts.
henne bQrkr ne barr Hqv 502. 25 hlahan, ags. hlehhan, ahd.hlMian)lachen:
lilymja (hlumþa) 1) ertönen, erklingen: inf. Jþat's enn of þann es f)ú illa truer ok
inf. hvat's þat hlym hlymja, ek ek hlymja þér es grunr at hans gef>e: hlæja skaltu
heyre nú til ossoin rQunom i? Skml4lB; vif) f)eim ok of hug mæla Hqv 463, h^tt
2) heiden: prt. ind. pl. 3. hreiugQlkn mono hlæja Himdings syner þeirs Eylima
hlumþo Hym 251 (doch ist des metrums 30 aldrs synjofjo, ef meirr tyggja munar at
wegen die lesart von A: hruto in den søkja hringa rauf>a an hef tid fQþor Rm 151;
text zu setzen, vgl. Bugge, Aarb. 1895 prs. ind. sg. 2. livi hlær æva? GþrlIIl2,
s. 129 anm. 1). (mit suffig. negat.) hlærafm af f)vi, heipt-
hlymr, m. lärm, getöse (KG, Efterl. gjQrn kona! glQþ á golfe, at þór góf)S vite
2
skr. 1,151): sg. nom. hlymr vas at heyra 85 Sg 31 ; sg. 3. vesall maþr ok illa skape
hófgollenna, þás í garþ riþo Gjúka arfar hlær at hvivætna Hqv 222; imper. sg. 2.
Od 261; pl. gen. hvat's f>at hlymja (hlym (mit suff.pron.) at hqrom fml hlæf>u aldrege
hlymja RA) es ek heyre til ossom rQnnom Hqv 133*; part. prs. m. sg. nom. lilæjande
i? Skm 141. Vølundr hófsk at lopte Vkv 31140L; f. sg.
lilynr, m. (norw. løn, aschwed. lön, adän. 40 nom. får kunne þeim fljóþa lqtom, es gråtande
løn) ahorn; bäum im allgem.: sg. voc. gørfjesk at segja þats hlæjande hQlþa beidde
hvassa våpna hlynr! (baum der scharfen Br 15*,L hlæjande Guþrún hvarf til skemmo
ivaffen', d.i. held Sd 202. Ghv 7 ; prt. ind. sg. 3. hló Hlórriþa hugr
hlýr, n. (alts. hleor, ags. hléor; vgl. i brjóste, es harþhugaþr hamar of þekþe
J í
norw. lyra, f.) wange: sg. nom. hlýr roþ- 45 l rk31 , hló f)á Brynhildr .. eiho sinne
2
naþe Gþr 114 . — Zur etym. vgl. Bugge, af Qllom hug Br IO1 Sg 30\ hló f)å Atla
Ark. 2, 216. hugr i brjóste, es heilar så hendr Guþrúnar
-hlýra, adj. indecl. -wangig', in: GþrUI9\ hló f>á H^gne, es til hjarta
tqrog-hlýra, úrog-hlýra. skQro kvikvan kumblasmiþ Akv 25 \ hló
3
hlýre, m. bruder: sg.nom. hlýre þíun 50 f>á Hggne . . keppa svá lamne Am 61 ,
hvárke þorþe eld at ríþa nó yfer stiga hló jþá jQrmonrekr, hende drap á kanpa
FH35; dat. ÍQ mon syster, þót foþor Hm 20l; pl. 3. banar lilogo Hm 6*.
misse, hefna hlýra harms Rm 10 . 4 Compositumdespart.prs.: vif)-hlæjaude.
453 hløge hnoss 454
hløge, n. (norw. løgje, aschwed. loghe, dotter lét Gjúka drenge två hniga Am
adän. løje) verlachung, Verspottung: sg. 47*, segfm mér þat, FjQlsviþri .. hvárt
gen. opt fær hløges, es meþ horskom sé våpna nekkvat, þats knege Yiþofner
kømr, manne lieimskom mage Hqv 20*. fyr hniga á Heljar sjQt? Fj 25*, (Hamþér
hløglegr, adj. (noriv. løgleg, fær. løgi- 5 ok SQile) léto mQg ungan (Erp) til moldar
ligur, aschwed. lögliliker, adän. løjlig) hniga Hm 15*; prs. ind. sg. 3. fyr þessom
lächerlich: n. sg. nom. hafnarmark þykker eggjom hnigr så enn aldne jøtonn Skm
hløglekt vesa, þars fm i steins like stendr 25*, (mit suffig. nega,t.) hnigra så hair
HHv 30*, hløglekt f>at þykkjomk, es þinn fyr hjQrom Ilqv 158*; prt. ind. sg. 3. hné
harm tiner Am 53*. 10 hans (Sigvarþar) ofdolgr til hluta tveggja
hl0þa (dd; norw. løda, aschtvecl. lödha) (fiel in zwei hälften aus einander' Sg
1)jmd(ehn)beladen; (übermässig) belasten: 23*, hendr ok haufoþ hné á annan veg
inf. vilkak mar míun mætan hléþa Hdl 5*; Sg 23 *, Hamþér hné at húsbake Hm 312;
2) etw. (eho) auf jmd (å ehn) laden: i?if. pl. 3. (skjaldmeyjar) hnigo i eld heitan
(mont) golle hléþa ^á Grana bógo Grp 133. 15 Akv 45z, hnigo heilQg VQtn af himenfjQllom
*hlqmmoI>r, m. tder brausende', poet. (str'6mten herab' HHII2; part.prt. m.
bezeichnung des windes: sg.nom. (vindr) sg. nom. svá kømsk meirr aptr móþor at
heiter i heljo lilQmmoþr Alv 204Ar. vitja geirnjQrþr hnigenn á Gotþjóþo Ohv 8*;
*hnäfa (hnóf) abschneiden (?): prt. ind. hn. fyrer dahin sinken, umkommen: inf.
sg. 1. (mit suffig. pron.) máttegak bQlva 20 létk hann (Hrungne) falla ok fyrer hniga
bøtr of vinna, áþr hnófk hQfoþ af Hnifl- Hrbl 35.
ungom Ghv 12 4. hnipenn, adj. (norw. nipen, fær. nipin
hnefe, m. (norw. neve, feer. nevi, aschived. (duckmäuserig') biegsam, poet. epitheton
nävi, adän. næve; mhd. neve in: neve- des getreides: m. sg. acc. kalla (sáþ) i heljo
mez) faust; baumkrone (?): sg. nom. i kné 25 hnipenn Alv 32*.
gengr hnefe, ef kvister þ verra Am 692. lmipna (aþ; vgl. norw. nipa, ags. hni-
linekking, f . (norw. nekkjing) wider- pian, mhd. nipfen) den köpf hängen lassen,
stand: sg. acc. liQfþof) . . linekking ((ihr traurig werden: prt. ind. sg. 3. hryggr
fandet widerstand') meþan heiler vQrom varþ Gunnarr ok hnipnaþe Sgl3l, hnipn-
Am 56*. 30 af>e Grane, drap i gras hofþe Gßr 115*,
hniga (hné; norw. niga, fœr. níga, hnipnaþe Gunnarr Opr II7 *, ut gekk Sig-
aschived. nigha; got. hneiwan, alts. ahd. VQrþr andspjalle frá, hollvinr lofþa, ok
linigan, ags. hnigan, afris. hníga) 1) sich hnipnaþe PH4*.
neigen, sich lehnen: inf. tré tekr at lrnit, n. (norw. nit) zusammenstoss,
hniga, ef høggr tQg undan Am 69*, mona 35 kämpf; in: hnit-bróþer.
J)ér Sigrun . . HQþbrodr konungr! hniga *hnit-"bról)er, m. kampfgenosse (?) : sg.
at arme ({sich an deine brust lehnen, dat. (Þórr) hamre kniþe hQfjall skarar
dich umarmen') HH II 172; prt. ind. ofljótt ofan ulfs hnitbróþor (d. i. der Mid-
sg. 7. (mit suffig. pron. und negat.) hnékat gardsschlange) Hym 24*. — Vgl. jedoch
af þvi til hjalpar þér ((biickte mich um 40 Bj.MagnússonÓlsen, Aarb. 1888, s.22.
dir zu helfen'), at værer þess verþ, hnjósa (hnaus; norw. njosa, fær. njósa,
aldrege Od 91; sg. 3. VQro ellifo æser aschwed. niusa, adän. nyse; ahd. niosan)
talþer, Baldr es hnó viþ banafmfo Hdl niesen: inf. hvárke fm f>á f>orf>er f y r
2
30 (s. bana-þúfa), hné Guþrún hQll viþ hræzlo þínne fisa né hnjósa, svát Fjalarr
bolstre Gßr 114 \ hné vif) bolstre hón 45 heyrfje Hrbl 80 (vgl. jedoch F. Sievers,
(Brynhildr) á annan veg Sg 47*; pl. 1. Zz 21, 109, der für hnjósa das synon.
vit liQrmog tvau hnigom at runom (neigten fnjósa einsetzen möchte).
uns zu einander um ein vertrautes ge- hnoss, f . (norw. noss, n. (knirps',
4
spräch zu führen' OþrIII4 ; part.prt. adän. nos ischätzchen') kostbarkeit, klei-
f. sg. nom. vas hurf> hnigen angelehnt, 50 nod: pl.gen. móþor tókt mina ok myrþer
halb offen Rß 26*; 2) sinken, fallen til hnossa Am 53-; acc. hverr vilde mér
(bes. von sterbenden): inf. varþ fyr Helga lmosser volja, hnosser velja ok hugat
2
Huudingv konungr hniga at velle HHII9 , mæla Gßr II2V- , 2
bereþ hnosser fram
15*
455 hnúka holmr 456
Húnkonunga Ghv 63, sitr eige her sngr hófr, m. (nonv. adän. hov, feer. hógvur,
ne dotter sús Guþrúno gæfe hnosser aschwed. hof; alts. afris. hof, ags. hóf,
Ghv 19*. ahd. huof) huf: sg. dat. (rúnar kvaþ
*hnúka (®þ; norw. nuka) zusammen- ristnar) á Als vin z hófe Sd 152.
gekauert sitzen: prt. ind. sg. 2. í hanzka 5 Compositum: hóf-gollenn.
fmmlunge hnúkþer fm, einhere! ok þótteska hóglegr, adj. passend: compar. n. sg.
fm þá fórr vesa Ls 608. acc. sek til ráþ annat hglfo hóglegra
linøfelegr, adj. anzüglich, höhnisch: Am 662.
n. pl. acc., comp. n. pl. acc. hvar namtu hold, n. (norw. feer. hold, aschwed. adän.
þesse en hnøfelego orf), es ek heyrþa aldre 10 huld; ags. hold) fleisch: sg. nom. hold ok
in hnøfelegre? Hrbl 111. 112. hjarta vas mér en horska mær Hqv 953
linøggva (hnQgg; norw. nøgga) jmd (s. hjarta); dat. or Ymes holde vas jQrþ
(ehn) von etw. (eho od. at eho) trennen, of skQpoþ Vm 211 Orm 40l, Jrnu (Lif ok
ihn einer sache berauben: prt. ind. sg. 2. Lifþraser) leynask mono i holde Hodd-
hnQggt mik at brøfn*om ok at brynjoþom, 15 mimes (i Mimes holde U) Vm 459A TJ,
hnQggt mik at Qllom haufoþniþjom Gpr hrævakulþe meget þino holde fara Og 129,
III53A; part. prt. m. sg. nom. miklo estu (runar kvaf) ristnar) i guma holde Sd
b n u g g e n n , es fm 'st m i n o genge, Qllom 17LVs; acc. (Yølundr) gekk brunnar bero
einherjom ok Oþens hylle Grm 51*. hold steikja Vkv li3, hold hugfjak þeira
hodd, f. (got. huzd, n., alts. ags. hord, 20 (hvelpa) at hræom orþet Gpr II433, surner
ahd. hort, m.) 1) schätz: sg. nom. es und Gotþorme gqfo gera hold Br 4b2 (s. 353
einom mer Q11 of folgen hodd Niflunga anm.).
Akv 282; acc. sparþet hilmer hodd blóþ- Compositum: hold - gróenn.
rekna HHI9*; 2) eingeschlossener räum, hold - gróenn, part. prt. ans fleisch
bezirk: sg. acc. þær (ár) hverfa of hodd gewachsen: f . sg.nom. brynjan v å r f e s t ,
goþa Grm 275 (vgl. Bugge z. st.). sem hon væri holdgróin Sd 7, hvat mege
1. liof, n. (norw. hov, far. hóv, aschwed. fótr føte veita né holdgroen hQnd annarre?
hof, adän. hof, hov; alts. ags. afris. ahd. Hm 13*.
hof) 1) ivohnung: sg. dat. þat's til kostar, hollr, adj. (norw. holl, feer. hollur,
ef koma mætteþ út ór óro Qlkjól hofe 30 aschwed. hulder, dän. huld; got. hulþs,
Hym 342; 2) tempel: sg. acc. hittosk alts. ags. afris. ahd. hold) hold, freund-
æser á Ifmvelle þeirs hQrg ok hof hQtim- lich, wolwollend: m. pl. gen. mist hefr
broþo Vsp 72, hof monk kjósa, hqrga f)ér hollra Am 643; f. pl. nom. horskar
marga HHv 41; pl. dat. hofom ok hQrgom Qttom vér konar, ef oss hollar være Hrbl
hanu (NjQrþr) ræf>r hundniQrgom Vm 38*. 35 43, hjalpe þér hollar vætter, Frigg ok
2. hÓf, n. (norw. adän. hov, feer. hógv, Freyja Od 8l; n. pl. nom. (mon ek)
aschwed. hof) mass: sg. dat. haldet rnaþr hyggja á f)QRF hverja, sem vit holl værem
á kere, drekke þó at hófe ((mit massen') Am 97*; acc. holl regen Ls 43.
1
mjQj) Hqv 19 (vgl. jedoch Wisén, EE Composita: holl-vinr; gagn-hollr.
105 ff.), rike sitt skyle ráþsnotra hverr i 40 holl-vlnr, m. vertrauter freund: sg.
hófe hafa (tmÖge mit mässigung seine nom. SigvQiþr .. hollvinr lofþa FH43.
macht gebrauchen') Hqv 64'2', hættu nu, holmr, m. (nonv. adän. holm, fær.
NjQrþrí hafþu á hófe þik! Ls 36 \ ek liólmur, aschwed. holmber; alts. ags. holm)
bøte svá hrest á golle, at feþr þinom 1) insel: sg. dat. SQtof) it Yølundr saman
fegre þykker ok móþr finne miklo betre, 45 i holme? Vkv 42*, SQtom vit Yølundr
ok sjalfre þér at sama hófe ((in dem- saman i holme Vkv 432; acc. (Yølundr
selben masse', d. h. ebenso gut tvie früher) var) settr i holm einn er frnr var fyr
Vkv 28*. landi, er hét Sævarstaþr Vkv 18 pr 2;
Compositum: ør - (h)óf. 2) kampfplatz (da zioeikämpfe gerne auf
*hóf-gollenn, adj. vergoldete hufe ha- 50 inseln ausgefochten tvurden): sg. nom.
bend: m. pl. gen. hlymr vas at heyra hof- segfm mér f>at, Fáfner! . . hvé sa holmr
gollenna (d. h. der pferde), þás i garþ riþo heiter, es blanda hjQrlege Surtr ok æser
Gjúka arfar Od 26% saman? Fm 143.
457 holt horskr 458
h o l t , n . (norw. adän. fær. holt, aschwed. (mit suffig. art.) er hann (Sinfjøtli) så i
hult; alts. ags. afris. holt, ahd. holz) hornit, skilf)i hann at eitr var i Sf9}
gehölz, ivald: sg. gen. til holz ek gekk Sigjnundr' tok hornit ok drakk af SflO,
ok til lirás viþar gambantein at geta Skm enn it þriþja sinn bar hon (Borghildr)
32l; dat. þau (Lif ok Lífþraser) leynask 5 honum (SinfjQtla) hornit Sfl5; pl. gen.
mono i holte Hoddmimes Vm 452, esa sá fór þar fjQlf) horna, unz þótte full drukket
nú hýrr es ór holte ferr Vkv 17*, einstéþ Am82; b) horn zum blåsen: sg.nom.
emk orþen sem Qsp i holte wie die espe høtt blæss Heimdallr, horn's á lopte Vsp
1
im (nadel-)walde Hm 4 (Bugge, Zz 46*; acc. (haler Qlreifer) til gota etke
7, 387). 10 gørf)ot heyra, áþr hair hugfullr i horn of
Compositum: holt - rif). þaut Hm 18*.
* holt-ri]), n. bewaldeter bergrücken: Compositum: horn - gøfogr.
pl. gen. heim hvale haf til bøjar ok holt- * horn - g-qfogr, adj. mit hörnern ge-
riþa liver i gøgnom Hym 27*. schmückt : superl. m. pl. acc. (Egell) hirþe
hór-dóinr, m. (aschwed. hor-domber, 15 hafra horngQfgasta Hym 7*.
adän. h o r - d o m ; afris. hor-dom) hurerei, n horn angr, m. (afris. horning, ags.
ehebrtich: sg. nom. hart's i heime, hór- Eornung in: hornung-sunu) im tvinkel
dómr mikell Vsp 453. (horn) erzeugtes ki?id, bastard: sg. acc.
horfa (ff); norw. fær. horva, adän. (Hamþér ok Sørle) kv^þo harþan mjøk
horfe, horve) 1) gerichtet sein: prs. ind. 20 (Erp) hornung vesa Hm 14*.
pl. 3. sal så standa . . norþr horfa dyrr hórr, m. (got. hors) ehebrecher, buhle:
Vsp 382; prt. ind. pl. 3. kvam hann sg. nom. åsa ok alfa es hér inne ero hverr
(Rigr) at sal, sujþr horfþo dyrr Bþ26~; hefr f)inn horr veret Ls 30*; gen. þat's
2) schauen, blicken: inf. ara fmfo á skalta VQ li tel, f)ót sér vers fae varþer, hóss
ár sitja, horfa heime ór ((deine blicke 25 eþa livárs Ls 332; acc. Sif á hór heima
von der weit abkehren'), snugga heljar til Hrbl 122, einn ek veit, svát ek vita
Skm 272. þykkjomk, hór ok af-Hlórriþa, ok vas f)at
horn, n. (nonv. fær. aschwed. adän. så enn lævise Loke Ls 54*.
horn; got. haiirn, alts. ags. afris. ahd. Compositum: hór-dómr.
horn) 1) horn eines tieres: pl. nom. horn 80 liorsklega, adv. freimütig, offen: seg,
(dýrkalfs) gloa vif) himen sjal fan HHII itr konungr! ættinge! mér heidr horsklega,
375; gen. braut af þjóre fmrs ráþbane es hugat mælom Grp IO2.
liQtiui ofan horna tveggja Hym 19*; dat. horskr, adj. (alts. ahd. horsk, ags.
af hans (Eikþyrnes) hornom drýpr i Hver- horse; vgl. got. and-hruskan) klug, weise,
gelme Grm 26*; 2) aus dem horn eines 35 verständig: m. sg. nom. f)ás horskr ok
tieres verfertigter gegenständ, und %ivar f)øgoll kømr heiraesgarfm til, sjaldan verþr
a) trinkhorn: sg. dat. hann (Loki) tók vite VQrom Hqv 6*, fregna ok segja skal
viþ horni ok drakk af Ls 53 pr 1, á horne fróþra hverr sås vill heite nn horskr Hqv
skal þær (ølrunar) rista Sd 7% þær (hug- 632, (ek þér gef) þat sverf) es sjalft mon
riinar) of hugþe Hróptr af þeim lege es 40 vegask, ef sá's horskr es hefr Skm 9*,
leket haff>e ór hause Heiþdraupnes ok ór horskr f)øtte mér (Sigvørf)r), ef hafa kynne
horne Hoddrofnes Sd 136, vqro i horne ástráþ miket yþvar systra Fm 35*, esat
liverskyns stafer ristner ok rofmer Gpr svá horskr hildemeiþr, sem hers jaþar
II23*, (mit suffig. negat.) vif) hleife mik hyggja mundak, ef bróþor lætr á braut
sældo ne viþ hornege Hqv 139*; acc. 45 komask, en Qþrom hefr aldrs of synjat
Agoarr gekk at Grimni ok gaf honum Fm 36*, horskr konungr (Griper, Gunnarr)
horn fult at drekka Grm 32, Hrist ok Grp 2* Od27*, horskr Gunnarr Grp 50*;
Mist viljak at mér horn bere Grm 36 % dat. horskom hal (Sigverþe) Br 4*; acc.
hon (Borghildr) tok eitr mikit horn fult opt fá á horskan, es á heimskan né få,
ok bår SinfjQtla iSyS, Borghildr bar annat 50 lostfagrer liter Hqv 92*; pl. nom. horsker
horn Sinfjqtla ok baf) drekka Sfl3, hon hrafnar skolo þér á høm galga slita
(Sigrdrifa) tók f)á horn fult mjaþar ok gaf sjoner ór Fj 451 (s. S z. st.), þann (sal á
honum (Sigurþi) minnisveig Sd 1 pr 1, Hindarfjalle) hafa horsker haler of gQrvan
459 hót hraun 460
ór odøkkom ógoar ljoma Fm 42 *, heiler meiþe lirafns Rm20*, sleit fyr skQinmo
fareþ nu ok liorsker, hvars ykr hugr hrafns hrælunder hjQrr Sigvarþar Sdl*;
teyger! Akv 12*; dat. opt fær hløges, es dat. hrafne HU 15 a1; pl. nom. horsker
meþ horskom kømr, manne heimskom hrafnar skolo þér á liQm galga slita sjoner
l
mage Hqv 20s, heimska or horskom gører 5 or Fj45 , Hugo hrafnar tveir af Hnikars
h^lþa suno sa enn mqtke munr Hqv 93 *; Qxlom, Hugenn til hanga, en á hræ
acc. þá vér fegrst mæloni, es vér flåst Munenn FM9L, þitt skyle hjarta hrafnar
hyggjom, þat tæler horska huge Hqv 90*; slita víþ lQiid yfer, an viter manna Gpr
f. sg. nom. horsk vas húsfreyja (Guþrún), 119*, þess átt, Guþrún! grøte at Heire,
hugþe at manyite Am 31, sagþe horsk 10 at hjarta mitt hrafnar slite Gpr II10*;
(Kostbera) hilme, þegars hón réf> vakna acc. fyrr vilda ek .. hrafna sejvja á lir;com
2
Am 10*, (siu.) hold ok hjarta vas mer en J)inom, an tikr yþrar teygja at solle HHI46 ,
horska mær Hqv 95 *; dat. (Atle) horskre heyrer J)ú lirafna gjalla, Qrno gjalla æzle 2
(Guþrúno) harm sagþe Am 642; acc. mey fegna, varga J)jota of vere Jjinom Gpr II8 .
åtte hann (Herser) mjófingraþa, hvita ok 15 lirammr, m. {norw. ram, fær. raminur,
horska (hvitre ok horskre TF), héto Erna aschived. rambor; vgl. ags. hrämma
Bþ40*, horska Heimes fóstro (Brynhilde) Jcrampf) klaue, tatxe: sg. dat. (runar
Orp 31*; pl. voc. huggezk it, horskar! kvaf) ristnar) á bjarnar hramme Sd 16 'v
Am 322; acc. horskar Qttom vér konor, aee. (bjQrn) hriste svá hramma, at vér
2
ef oss hollar være Hrbl 43; n. sg. nom. 20 hrædd yrþem Am 16 .
(sw.) IIQJ)ungar hverrar leitaþe mér et *hrap, n. (norw. rap) ausgleiten; fall,
horska man (Billings mær) Hqv 1015. stur%: sg. dat. hrottameifmhrapeirítótf *EF.
Compositum: gej) - horskr. hrapa (aþ; norw. fær. aschwed. rapa)
1. liót, n. {norw. aschived. hot, fær. 1) stürzen, eilen: inf. ilt's fyr heill at
hót; got. lyota, f., vgl. alts. hoti feind- 25 hrapa (es ist schlimm am glücke vorbei
lich') drohung: pl. acc. hót J)in hræþomk zu eilen'(?) Rm 25*; 2) versinken:
etke lyf Rm 9*. prs. ind. pl. 3. hlunnvigg hrapa Rm 17*.
2. hót, n. etwas: sg. dat. Hake vas h r á r (später rår) adj. (norw. dän. raa,
Hvejmo hóte baztr suna (um etivas' (d. h. fær. ráur, aschived. rar; alts. lira, lire,
um ein bedeutendes, bei weitem) der 30 ags. hréaw, ahd. råo) 1) feucht: m. sg.
trefflichste Hdl 28 \ gen. til holz ek gekk ok til hrás vijjar
hot-vetna (d. i. hvat-vetna: Noreen2 Skm 321; 2) saft frisch: m. sg. gen. þat
§ 72, 10) n. pron. jegliches, alles: sg. (ljóþ) kann ek et sétta, ef mik særer J>egn
nom. á J>ik hotvetna stare Skm 283, hrolde á rótom rás viþar Hqv 1512; 3) roh,
hotvetna þats til hags skylde Am 915; 35 tingebraten: n. sg. acc. (þeir Helgi) átu
dat. vesal! maþr ok illa skape hlær at J>ar rått (seil. kjQt) IIHII4 pr 4, hvi skal
hvivetna Hqv 222, ósviþr maþr vaker of und hjQlmoni hrátt kjQt eta? HH II 7*. —
allar nætr ok hyggr at hvivetna Hqv 232, Zur etymol. vgl. Bugge, Beitr. 24, 428.
heiptyrj>e ein teir Jm J)ér i hvivetna Fm 91, lirata (af>; später rata; norw. schwed.
vas hvivetna ((auf jegliche iveise') vil- 40 rata) 1) fallen, xu fall kommen: prs.
mál talet Rr 122, hétk ok efndak es hinig ind. sg. 3. ratar gQilega ráþ Sigvarjmr Orp
mæltak, at hvivetna (Jedem wesen') 362; pl. 3. grjótbjQrg gnata, en gifr
hjalpa skyldak Od 9*; acc. osnjallr maj>r hrata Vsp 52 *; 2) sich überstürzenj sich
ugger hotvetna Hqv 48*, hræfþak of hot- beeilen: part.prt. n. sg.nom. hratat umb
vetna, mej>an HQgne liffje Am 67*. 45 mæge mon hverjom f>ykkja jedem wird
hrafn, m. (norw. aschwed. ramn, fær. es scheinen, dass ich mich um die ver-
ravnur, adän. r a f n ; ags. h r æ f n , ahd. schwägerung sehr beeilt, ihr eifrig nach-
hrában) rabe: sg. nom. hrafn kvaj) at gestrebt habe' Alv 13.
hrafne HHI5a1, hrafn at meiþe hQtt hraun, n. (fær. reyn; vgl. die norw.
kallaj>e Br 52, hitt herglQtoþr hyggja téj)e. 60 Ortsnamen Röuna, Röun'n) ivildnis, wüste
hvat Jjeir i bQþve báþer SQgJ)o, hrafn ey (auf Island bexeichnung der durch lava-
ok Qrn, es heim riþo Rr 13*; gen. dyggva ströme verheerten landstrecken) in: hraun-
fylgjo hykk ens døkkva vesa at hrotta- búe, hraun-hvalr.
461 hraun - bue Illing-brote 462
braun-blie, m. (bcwohncr der wüdnis brim, n. (norw. adän. rim, fær. rim ,aschd.
d\ i. riesc: sg. dat. er heyrt Jiafeþ . . Ii vor rini in: rimfrost; ags. lirim, amhd. rime)
af hrauubua (d. i. Agle) liann ( f ó r r ) laun reif; in: hrim-kaldr, h i i m - k a l k r , h r i m -
of fekk Hym 39*; pl. gen. Loþenn . . þurs —Zur etymol. s. ESchröder, Hz 42,6 7.
hund viss jQtonn, hraunbua verstr HHv 25 5 íirím-kaldr, adj. (ags. hrim-ceald) kalt
* hraun -hvalr, m. (ivalfisch der tvild- wie reif, eiskalt: m. sg. gen. (sw.) þik
nis',poet. bezeichnung des riesen: pl.acc. (mik) á hjQrve skolo ens hrimkalda magar
hraunhvale hann (Þórr) alla drap Hym 37* gQrnom binda goþ Ls 493 50*, himenn (vas
(vgl. jedoch E Wadstein, Ark. 15,162). skapaþr) ór hause ens hrimkalda jQtons
h r a þ - f ^ r r , adj. (nor w. rad-før) hurtig 10 Vm 213; acc. (sw.) hgfþe skemra låte
laufend, schnell: m. sg. acc. (siv.) liest hann (SigvQrþr) þann enn hrimkalda jQton
enn liraþfora låt hinig rinna Ohv 192. (Regen) ok af baugom bua Fm 38*.
liraj) - liiiéltr, adj. (norw. r a d - m æ l t ) lirim-kalkr, m. krystallkelch (Bugge,
schnell bereit zum reden: f . sg. nom. Stud. 4): sg. dat. tak viþ hrimkalke fullom
hraþniælt tunga, nema haldendr eige, opt 15 forns mjaþar! Skm 38* Ls53*, gekk Sif
sér ógótt of geir Hqv 29*. fram ok byrlaþi Loka i hrimkalke mjQþ
h r a þ r , adj. (norw. rad, aschwed. raþer; Ls 52 pr 1.
ags. hræd, ahd. hrat) schnell, hurtig, in: lirim -1)urs, m. reifriese: sg. dat. und
hraþ - fø IT, hraþ - mæl tr. hende vaxa kvQþo hrimþurse (Yme) mey
hregg, n. sturm, unwetter: sg. nom. 20 ok niQg saman Vm33*; pl. nom. ens
mon hregg austan (seil. koma) Am 172. hindra dags gengo hrimfmrsar HQva ráþs
*hrein - galkn, n. (ungeheucr (d. h. at fregna HQva hQllo i Hqv 108*, Hel
Schädiger, feind) der remitiere', poet. byr und einne (rót Yggdrasels), annarre
bezeichnung des ivolfes (Bugge, Aarb. hriínþursar Orm 31*, heyre jQtnar, heyre
1895 s. 129): pl. nom. hreingQlkn hluniþo 25 hrímþursar Skm 34*; gen. til hrimþursa
(hruto A) Hym 25*. hallar þú skalt hverjan dag kranga kosta-
1. hreinn, m. (norw. rein, aschwed. laus, kranga kostaVQn Skm 35*.
ren; ags. hrán) remitier: sg. acc. svá's lirinda(hratt; norw. fær. aschwed. rinda;
friþr kvenna þeira es ílátt hyggja, sem . . ags. hrindan) 1) stossen, fortstossen (ehm,
skyle haltr henda hrein i þáfjalle Hqv 30 eho, á eht): imper. sg. 2. (mit suffig.
895. — Zur etymol. vgl. Bugge, Beitr. pron.) hrittu á hurþer (stosse ans tor,
24, 434 fg. stosse das tor auf' Fj 43*; prt. ind.
Compositum: hrein - galkn. sg. 3. (Brynhildr) hratt af halse hveim
2. hreinn, adj. (norw. rein, fær. rein ur, þar sér Sg 44*, sjau lijo HQgne sverþe
aschwed. adän. ren; got. hrains, alts. 35 hvQsso, en enom åtta hratt hann i eld
h r é n , hréni, ahd. hreini) rein, hell: m. heitan Akv 202, hratt fyr hallar dyrr . .
sg. acc. (sw.) (Q1 kalla) hreina lQg jQtnar brande brúþr heitom Akv 44*; pl. 3.
Alv 34*; f . sg. dat. hals hvitare hreinne hrundo þeir Yinga ok i hel drQpo Am 381;
mjQllo Bþ 2SG. part. prt. n. sg. acc. niQig veitk mæte mér
lireyse, n. (norw. røys, f., aschwed. 40 gengen f r å , es kalke sék ór kneom hrundet
röse, dän. røs) steinhaufe: sg. acc. hefr Hym 332; hr. út hinausstossen: prt.
i lireyse hvarleiþr skriþet HHI 38*; pl. ind. sg. 3. hann (Geirrøfr) hljóp upp á
dat. sá (Þórr) ór hreysom meþ Hyme land, on hratt ut skipinu Orm 11, karl
austan folkdrótt fara fjQlliQfþaþa Hym 363. hratt ut skipinu ok hvarf þegar Sf23;
lireyta (tt; norw. røyta, fær. royta; ags. 45 2) abwerfen, einer sache (eho) ein ende
lirytan) 1) fortschleudern (eho): prt. ind. machen: inf. grQin vask nornom, vildak
sg. 3. (Guþrún) hreytte gQrvQllom (hals- hrinda vreiþe þeira Ohv 132.
menjom) Am 43 *; 2) verschleudern, ver- liring-brote, m. (ringbrecher', d. i.
schenken: prt. ind. sg. 3. (Jarl) hringom schätzespender, fürst: sg. dat. heltk hQfþe
hreytte, hjó sundr baug Rp 39*. 50 viþ hringbrota (Gunnar) Od 212; pl. nom.
* brikja (kþ) knarren: prt. ind.pl. 3. ykr's, SinfjQtle! sømra miklo gunne at
liQtt hrikþo grinder, es HQgne kniþe heyja . . an ónýtom orþom at bregþask,
Am 35 *. þót hringbiutar heipter deile HHI47*.
463 hring-drife hríþ - f eldr 464
* hring-drife, m. ,zerStreuer der ringe', Sg 682 (vgl. jedoch Bugge, Beitr. 22,128).
d.h. schätzespender, fürst: sg.nom. svá — Als männlicher eigenname HHI 54l.
skal golle frøkn hringdrife vij> fira halda Composita: hring-brote, hring-drife,
Akv 346. hring - legenn, hring - vareþr; goll -
hring - legenn, part. prt. im kreise ge- 5 hringr.
lagert, sich ringelnd: m. sg. dat. orme *kring-vareþr,^úw*tf.jöW.ringgeschmückt:
hringlegnom Hqv 852. m. sg.nom. malm r hring vareþr Sg 67K
hringr, m. (norw.adän.ring, fcer. ringur, liripoJ)r, m. (vgl. neuisl. liripa (hasten',
aschwed. ringer; alts. ags. afris. ahd. bes. beim schreiben, fær. ripa thastig
hring) 1) ring, bes. der goldene armring, 10 reissen od. schlendern') (der hurtige',
im plur. oft s. v. a. schätze, kostbarkeiten poet. bezeichnung des feuers: sg. voc.
überhpt: sg.dat. (eiþa svarþa) at hringe heitr estu, hripoþr! ok heidr til mikell,
TJllar Akv 32*, hár fannk heiþingja vriþet gQngomk firr, fune! Orml1. — Vgl. Fas.
í hring rauþom Akv 8*; acc. er hann 11,305 (str. 14 v.l.): vif) lopte létom leika
(Andvari) hafj>i fram reitt gullit, þáhafþi 15 heitan hripoþ í hi'Qom viþe, und Sn.E.
hann eptir einn hring, ok tok Loki þann II, 486. 5 70. )
af honum Bm4pr2, (mit suffig. art.) lirís, n. (norw. aschived. adän. ris;
dró Óþinn fram hringinn Andvaranaut ok ags. hris, ahd. hris) 1) buschwerk, ge-
hulþi hárit Bm 5 pr 4, til jartegna sendi sträuch, gehölz: sg.dat. hríse vex ok
hon (Gufjmn) HQgna hringinn Andvaranaut 20 IIQVO grase vegr es vætke trøj>r Hqv 118 6,
ok knýtti i vargshár Dr 10; pl. gen. hón hríse vex ok hQvo grase Viþars land Viþe
(jQtna syster) skell of hlaut fyr skillinga, Orm 17L, (mit suffig. art.) hann (Sigurþr)
en hQgg hamars fyr hringa fjQlþ Þrk 32*, heyrþi at igþur klQkuþu á lirísinu Fm 31
kvQddo síþan Sigmundar bur auþs ok pr 6; acc. (Atle) lézk ykr ok gefa mundo
hringa Hundings syner HHI li2; dat. 25 .. hris þat et mæra es meþr MyrkviJ)
(Jarl) hringom hreytte BJ) 39*, vas oss kalla Akv 5*; 2) reisig: sg.dat. år
synjat Sváfnes dóttor hringom gødrar, es brann brise alljmrro furr Vkv 11*; acc.
hafa vildom HHv 55, siþ mont, Helge! (Þræll) bar heim at þat hris gørstan dag
hringom ráþa . . ef æ J>eger HHv 6L, Bþ 9*.
Hróþmarr skal hringom ráþa þeim es Qtto 30 lirista (st; norw. fær. aschived. rista,
órer niþjar HHv 11hringom rauþom reifþe dän. ryste; vgl. got. hrísjan in: af - hrisjan,
hón (Guþrún) húskarla Akv 422, montat us-hrisjau, ags. alts. lirisian) 1) schüt-
halda Hleiþrar stóle, rauþom hringom né teln: inf. skegg nam (Vingþórr) at hrista
regengrjóte Grt 202; acc. valþe Herfaþer A/c i 3 ; prt. ind. sg. 3. Fáfnir liristi sik
hringa ok men Vsp 301, lát þér af hQndom 35 ok barþi liQfþi ok sporþi Fm 6; pl. 3.
hringa rauþa, ef øflask vill åster minar (valtivar) hristo teina ok Á hlaut SQO
ßrk293, mælt hafkak þat i munarheime, Hym ls; opt. sg. 3. (bjQrn) hriste svá
þás mér Helge hringa valþe: myndega hramma, at vér hrædd yrþem Aml62;
losteg at liþenn fylke jQfor ókunnan arme 2) liristask, a) sich schütteln: prt. ind.
verja HHv 422, hQtt mono hlæja Hundings 40 pl. 3. marer hristosk HHv 283; b) er-
syner .. ef meirr tyggja munar at søkja schüttert werden, erbeben: prt. ind. sg. 3.
hringa rauþa an hefnd fQþor Bm 15*, gefk hristesk Q11 HúnmQrk Akv 13*.
J)ór, Guþrún! goll at þiggja . . hringa liríþ, f. (norw. rid, fær. ríð, ascfiwed.
rauþa Gþr II 263; 2) ring an der tür: ridh; ags. hriÖ) 1) loindstoss, bö, schnell
sg. nom, hringr vas i gætte Bp 263; 45 vorübergehendes unioetter: pl. dat. haf
3) ring am schwertknopf: sg.nom. hringr's gengr hriþom viþ himen sjalfan Hdl44l;
i hjalte HHv 91; 4) ringförmiger griff 2) dauer eines windstosses, zeit, weile
am kessel, henkel: pl. nom. hófsk á liQfoj) überhpt: sg. acc. þær (ambáttir) mólu litla
upp hver Sifjar verr, en á hælom hringar hriþ Ort 31.
skullo Hym 35*; 5) panzerring: pl. 50 Composita: hríþ-feldr, hriþ-griþ.
gen. hrynja hQnom (Sigverþe) á hæl hríþ - feldr, part. part. vom stürme
þeyge hlunnblik hallar hringa (hringe B) zusammengetrieben; n.pl. nom. (siv.) en
litkoj), ef hQnom fylger ferþ min heþan hriþfeldo ský Grm 413 Aß 757.
465 hríþ-gríþ hryggr 466
*liríþ-gríl), f. stürmische wut, grim- hrot - gar mr, m. (heulender hund' (?)
miger hass: sg. dat. vildak lirinda hríþ- sg. acc. (Of>enn) lét of sal minn sunnan-
gríf) (stríþgríþ R) þeira (norna) Ohv 132 verfjan liQvan brinna hrotgarm viþar (d. i.
(conjectur von Bugge). das feuer) Hir 102Np. Vgl. Fas II, 305:
lirjóta (braut; norw. ljota, fær. rjóta, 5 viþ lopte létom leika hQvan ok rauþan
róta, aschwed. riuta) 1) brechen: prt. opt. hrotgarm vif>ar.
sg. 3. hryte hør loge hus min i gøgnom *hrotta-meiI)r, m. (schwertbaumpoet.
(durchbräche mein haus' Am 152; bezeichnung eines kriegers: sg. dat. dyggva
2) bersten: prt. ind. sg. 3. braut enn hQfge fylgjo hykk ens døkkva vesa at hrotta-
ballr sundr i tvau Ort 23 *; pl. 3. (Guþrún) 10 meif)e hrafns Bm 20*.
sløngf)e svá silfre, at i sundr hruto baugar hrotte, m. name von Fafners schwert
Am 435; 3) herabfallen: prt. ind. sg. 3. (Fm 44 pr 5), dann schwert überhpt; in:
blés hann (Fáfnir) eitri ok braut f>at fyr hrotta-meif)r.
ofan liQfuf) Sigurfn Fm 4; 4) losbrechen, *hroI>eun, part. pr11. (ags. hroden) mit
auf brüllen: prt. ind. sg. 3. opt. 3. braut 15 metall überzogen: n. sg. acc. ek gef
vif) ræser enn regenkunnge, ballr i brynjo, hverre of hroþet sigle Sg 48* (Bugge,
sem bjQrn bryte Hm 261,2; prt. ind.pl.3. Beitr. 22, 117).
hreingQlkn liruto Hgm25xA. Compositum: goll - hroþenn.
hrjóþa (hrauf); norw. rjoda) leer machen, liróþogr, adj. (got. hroþeigs, ags. hréðig)
frei machen; hrjóþask sich frei machen: 20 1) ruhmvoll: m. sg. nom. gunntameþr
yrt. ind. sg. 3. (Guþrún) hrauzk or skikkjo hróþogr Herjafaþer Grm 192; 2) des
warf den mantel ab Am 462 ruhmes froh, stolz: m. sg.nom. því emk
lirolla (ld) zittern, wanken: prt. ind. liér hróþogr, at drekka Hrópts meger aller
sg. 3. hrolde hotvetna þats til hags skylde Q1 saman Ls 45*, heim ríf), Oþenn! ok
Am 915. 25 vos hróþogr Bdr 14*.
liróp, n. (norw. aschived. rop, feer. róp, Compositum: o - hróþog r.
dän. raab; got. hrops, m., ags. hróp, ahd. hróþr, m. (ahd. hruod in eigennamen,
ruof) geschrei; tadel, Verleumdung: sg. ags. hréð) ehre, rühm; in: hróþr-baþmr,
dat. hrope ok róge ef fm eyss á holl regen, hróþr - fullr, hróþr - fúss, hróþr - glaþr.
á þér mono f)au þerra f>at Ls 43. 80 *liról)r-haþmr, m. (baum des ruhmes',
liróptr, m. redner, Sprecher (?): sg. poet. bezeichnung eines helden: sg. acc.
nom. runar mont fm finna .. es fáþe HQf)r berr hQvan hróþrbaþm (d. i. Baldr)
fimbolfmlr ok gørjw ginnregen ok reist þinig Bdr 9l [es ist aber wol mit Jp
røgna hróptr (d. i. Oþenn) Hqv 1425. — (brie fl.)\ zu lesen: HQva hróþrbarn].
Als beiname Odins Vsp 623 u. ö. (s. das 35 *hról>r-fullr, adj. ruhmvoll, berühmt:
register). m. pl. acc. hróþrf ulla hale Rm 21 *EF.
lirósa (aþ; norw. aschwed. rosa, fær. * liróþr - fuss, adj. ruhmbegierig: m. pl.
rósa, dän. rose) loben, rühmen (eho): inf. acc. tvaa fm litr á tae standa hróþrfúsa
nam BQ{) vildr bauge at brosa Vkv 26*; hale Rm 21*.
prs. ind. sg. 2. árlegom verkom hrósar fm 40 *liróþr-glal)r, adj. des ruhmes froh:
verþenom Hrbl 7. f . sg. nom. hitt kvaf) þá hróþrglQf) (Guþrún)
hross, n. (norw. hors, fær. hors, ross, Hm 22*.
aschwed. ros, dän. hors, ros; alts. ahd. 1. hryggr, m. (norw. adän. rygg, fær.
hros, ags. afris. hors) ross: sg. dat. haltr ryggur, aschwed. rygger; ags. hrycg, ahd.
rifjr hrosse Hqv 711; pl. gen. baþat hann 45 hrucki) rücken: sg. nom. lotenn hryggr
(Hildolfr) hlennemenn flytja eþa hrossa Rp 8*; acc. (mit suffig. art.) hafþi verit
þjófa Hrbl 17, konungr (jQrmunrekr) let undir stólinum dætr Geirrøfar . . ok hafþi
hengja Randvé en troþa Svanhildi undir hann (fórr) brotit hrygginn í þeim báþum
hrossa fótum Ohv 9; pl. dat. (JQrmonrekr FM 6 22; pl. dat. sá's uudenn salr (å
Svanhilde) joom of trådde . . grQom, gang- 50 NástiQndo) orma hryggjom Vsp 38*.
tQmom Gotna hrossom Ghv 2* Hm 3*. 2. hryggr, adj. (fær. ryggur, aschwed.
hrot, n. gebrüll, geheul (?); in: hrot- rygh in: rygh-leker; vgl. norw. rygd, f.
garmr. (grauen', ryggja (schaudern', ryggjeleg
467 hryrija lirørna 468
(furchtbar*) betrübt, traurig: m. sg. nom. liræþa (dd; nonv. ræda, feer. ræÖa,
hryggr montu heim fara Ls 31*, li rygg L' aschwed. rädda, dän. ræddes , sich fürch-
varf) Gunnarr ok linipnaþe Sg 131; n. sg. ten', ræd /furchtsam') 1) erschrecken, in
nom. es þér lirygt i hug Gpr III!2. furcht setzen: inf. hirþa oss liræþa! Am
h r y n j a (hrunþa; norw. r y n j a , aschwed. 5 373; part. prt. m. sg. nom. hræddr vas
rynia) klirrend herabfallen: inf. Iqtom livergæter (Hjalle) Am58l; pl. acc. sva
(léto) und hQnom (Þóre) brynja lukla Þrk hafþe Helge hrædda gQrva fiandr sina alla
151 191; prs. ind.pl. 3. hrynja liQuom ok frændr þeira, sem f y r ulfe óþar rynno
(Sigverþe) á hæl f>eyge hlunnblik hallar, geitr af fjalle geiskafullar IIHII361;
hringa litkoþ, ef hQnom fylger ferþ min 10 n. pl. nom. (bjQrn) hriste svá hramma, at
heþan Sg 68L. vér hrædd yrþem Am 162; 2) liræþask
hræ, n. (norw. feer. r æ ; got. hraiw in; in furcht geraten, sich fürchten (vor etw.:
hraiwa-dubo, alts. ahd. li réo, ags. brå w, eht; vif) eht): inf. ek strengþak heit . . at
h r æ w , afris. hré in: hre - raf u. a.) giptaz øngum þeim manni er hræþaz kynni
1) leiche: sg. dat. opt naer hræve grán- 15 Sd 4 pr 11, þanri baþ (Oþenn) slita svefne
stóþ gríþar HHU173; 2) im plur. minom, es hverge lands hræþask^kynne
leiche?ifleisch, aas: dat. fyrr vilda ek . . Eir 9*; prs. ind. sg. 1. hót þin hræþomk
hrafna seþja á hræom þínom, an tíkr etke lyf Bm93, ganga mon ykr andæres,
yþrar teygja at solle HHI462, liefþer eþa ella hræþomk Am 14*; 2Jl- hræþask
matke nema á hræom sprynger HHII32*, 2u aller á helvegom Vsp 473; prt. ind.pl. 3.
hold hugþak þeira (hvelpa) at hræom orþet liann (Fáfnir) åtti ægishjálm, er Q11 kvikv-
GprlI433; acc. flugo hrafnar tveir af endi hrædduz vif) Bm 14 pr 3.
Hnikars Qxlom, Hugenn til hanga, en á 1. lirøkkva (hrQkk) falten, zusammen-
hræ Munenn FM 92. — Zur etymol. vgl. legen: part. prt. n. sg. nom. vas þar á
Bugge, Beitr. 24, 427 fg. 25 liQndom hrokket skinn (die haut faltig,
Composita: hræ - dreyrogr, h r æ - gifr, r unzlig) Bp 81.
hræ-lunder, hræva-kulþe; vitnes-hræ. 2. hrøkkva (kf>) forttreiben: prs. opt.
* hræ - dreyrogr, adj. mit leichenblut sg. 2. gest þú né geyja né á grind hrøkkver
bespritzt: n. pl. acc. suna h e f r þínna, Hqv 134*.
sverþa deiler! hjQrto hrædreyrogviþhunang óu lirør, n. (vgl. ags. hryre, m. (verfalV,
a
of tuggen Akv 392. i tod'; zur etymol. s. Bugge, Fhv 243 , Beitr.
hræfa (ff>) etw. (of eht) ertragen: prt. 24, 428) leiche: sg. acc. vas hón (Guþmn)
ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) hræfþak of móf)Og at niQg dauf>an ok harf)hugof> of
hotvetna, meþan HQgne lifþe Am 67*. hrør fylkes Gßr I53 IO3, (GollrQnd) varaþe
* h r æ - g í f r , n. Jeichenriesin', d. h. 35 at hylja of hrør fylkes Gpr 111*; jd- acc-
wölfin: sg. nom. Sigvarþar sárla drukko sjQlf skyldak gQfga, sjQlf skyldak gQtva,
hrægifr (ok) hugenn lijartblóþ saman Gßr sjQlf skyldak hQndla hrør þeira Gpr 172.
II 30* (der metr. fehler zoürde beseitigt, hrøra (rþ; norw. feer. røra, aschwed.
ivenn man umstellte: hugenn ok hrægifr). röra, dän. røre; alts. hrorian, ags. hréran,
* hræ-lunder, f . pl. leichenfleisch (Bugge, 40 ahd. hruorjan) bewegen, in . bewegung
Fkv416&): acc. sleit f y r skQmmo hrafn setzen, von der stelle bringen: inf. Týr
(hrafns B) hrælunder Sd 1* (vgl. jedoch leitaþe tysvar hrøra, stóf) at hvQro hverr
S st.). kyrr fyrer Hym 343, fót nam (Gupnarr)
*lir»éva-kull)e, m. leichenkälte, tötende at hrøra Br 131; prs. ind. sg. 3. þat's
kälte: sg. nom. hrævakulþe meget þino 45 litel VQ, f)ót lúþr þrume, es mær konungs
holde fara Gg 12*. niQndol hrører HHII42; prt. ind. sg. 3.
liræzla, f . (nonv. rædsla, feer. ræösla, liQrpo tók Gunnarr, hrérþe ilkvistom Am
asehived. rädsla, adän. rædsle) furcht: 621; part. prt. f . pl. acc. (rúnar) hrérþar
sg. gen. hersar á hQnd gengo, hræzlo þat vif) enn helga mjQþ (mit dem Jieil. mete
visse Am 932; dat. af hræzlo ok hug- 50 verrührt' Sd 182 (conjectur von Bugge).
bleyþe vas þór i hanzka troþet Hrbl 77, lirørask, s. hrøf)ask.
hvárke þú þá þorþer fyr hræzlo þínne fisa hrørna (aþ) 1) schwach werden, alt
né Jinjósa, svát Fjalarr heyrþe Hrbl 79. iverden: inf. får es h v a t r , es hrørna tekr,
469 hrøsenn hugr 470
å
ef i barnøsko es blautr Fm 6 ' F; 2) ver- sg. nom. Sigvarþar sárla drukko hrægífr
gehen, eingehen, absterben: prs. ind. sg. 3. (ok) liugenLI hjartblóf) saman Gpr II304;
lir um ar {>Q11 sus stendr þorpe a Hqv 50{. gen. át IIQIO skær af hugens barre (s. barr)
hrøsenn, adj. (norw. røsen) 'prahlend HUI56*; acc. Hnikar héto mik, þás
(mit etw.: at eho): m. sg.nom. at hyggj- 5 hugen gladdo . . ok veget hafþe Um 18
ande sinne skylet maþr hrøsenn vesa, får vas fremre sås fold ryþe, hilmes
heldr gætenn at gef>e Hqv 6*. arfe, ok hugen gladde Em 26*, (SigVQrþr)
*hrøl)ask (rþ?) schwach iverden, alt hygþo umb sik ok hugen gledde Fm 353.
werden: inf. får es li vatr, es h rø f» ask liug-fullr, adj. mutvoll, beherzt: m.
(hrørask v. I.) tekr, ef i barnøsko es blauþr lo sg. nom. hugfullr konungr (Agnarr) Hir 7
Fm 63. lialr hugfullr Hm 183; pl. acc. ok viljak
hrqnn, f . woge: pl.dat. varþat hnjunom ykr hugfulla två (d. i. f o r ok Tý) und
li.Qfn þingloga (s. d.) IUIISO2. — Als hvera setja Hym 92, þat ræþk þér et
namc eines flufs es Grm 28 sjaunda, of þú sakar deiler vif) hugfulla
lirqÞoþr, m. (der schnelle', poet. be- 15 hale: berjask 's betra an brinna see inne
zeichnung des feuers: sg. acc. kalla (eld) auþstQfom Sd SV.
1 heljo hr<$oþ Alv 26* (Sn. E. 11,486). hugga (aþ; norw. hugga, adän. hugge)
hugall, adj. (norw. hugall) verständig, trösten: inf. til gengu bæþi konur ok
besonnen: n. sg. nom. þagalt ok hugalt karlar at hugga hana (Guþrunu) Br 20
skyle þjóþaus barn ok vigdjarft vesa -0 pr 11, maue monk þik hugga, mætom
Hqv 15*. ágætom, silfre snæhvito, sem fm sjQlf
hugaþr, adj. (norw. hugad, fær. hugaður, viler Am 663; huggask (aschived. hughas)
aschwed. hughaþer) gesinnt, gesonnen; sich trösten: inf. því skal huggask (hugga
verständig, beherzt; in: hugaþs-réþa; þik R) hers oddvite Grp 53*; imper.
al - hugaþr, fróf) - hugaþr, harþ - hugaþr, 25 sg. 2. huggask fm, Sigrun! HHII2V;
2
ramm - hugaþr, stór-hugaþr, svinn -liugaþr, pl. 2. huggezk it, horskar! Am32 .
ulf-hugaþr. liug - leikenn, adj. sinnbetörend (?):
*luigai)S-røI)a1 f . verständige rede: sg. sg. acc. (Heiþr) seiþ hvars kunne seif)
dat. enn skalt hilme 1 hugaþsréþo, frain- hugleikenn (sie trieb sinnbetörende zau-
lyndr j^forr! fleira segja Grp 14 K 30 berei' (?) Vsp 223.
liug-blauþr, adj. verzagten sinnes, hugom - storr, adj. von grossem mute,
mutlos, feig: m. sg. voc. (sw.) hair enn beherzt, tapfer: m. sg.nom. (sw.) Hamþér
liugblauþe! Hrbl 125. enn liugomstóre Ghv 41 8L Hm 61 25*
*lmg-bley|)e, f . Verzagtheit, feigheit: 271; acc. (sw.) Helga enn hugomstóra
sg. dat. af hræzlo ok hugbleyþe vas þér i 35 HHII3.
hanzka troþet Hrbl 77. hugr, m. (norw. adän. hug, feer. hugur,
*liug-borg, f . (burg od. wohnort des aschwed. hugher; got. hugs, alts. hugi,
geistes', poet. bezeichnung der brust: sg. ags. hyge, afris. hei, ahd. liugu) 1) herz,
acc. (Guþrún sá) hugborg jQfors hjQrve gemüt, Stimmung, Zuneigung, verlangen,
skorna Gpr 113*. 40 gesinnung, Überzeugung: sg. nom. brigþr
*hug-brígþr, adj. von schwankender es karla hugr konom Hqv 902, hugr einn
gesinnung, wankelmütig: f . sg. nom. niQrg þat veit es býr hjarta nær, einn's hann
es gof) mær, ef gQrva kannar, hugbrigþ sór of sefa Hqv 94*, kvaþk fyr åsa sunom
vif) hale Hqv 1012. þats mik hvatte hugr Ls 642, hló Hlórriþa
huge, m. (norw.)i\igQ} feer. hugi, aschwed.45 hugr í brjóste, es harf)hugaf)r hamar of
hughi) 1) gesinnung: sg. dat. illom huga þekþe Þrk 31 *, hló f)á Atla hugr í brjoste,
launaþer þú þá góþar gjafar Hrbl 61; es heilar sá hendr Guþrúnar Gßr III 91,
2) aufmerksamkeit: sg. acc. leiþ at huga hugr þeim (fiQndom) hverfe til handa f>ór
/richte deine aufmerksamkeit darauf' Gg 93, varf) hilme hugr á vife HHH13*,
3 3
Grp 12 18 . 50 heiler faref) nú ok horsker, hvars ykr
luigeim, m. (der verständige', name hugr teyger Akv 12*, heill es hugr Atla,
von Odins einem raben (Grm 201,8 FM92), hvatkes f)ik dreymer Am 193; gen. ill
daher bezeichnung des raben überhpt: iþgjQld létk hana (GunnlQf)o) epter hafa
471 hugr hug-runar 472
sins ons heila hugar, sins ens svára sefa Hym 9*, vesa þóttomk full ilz hugar at
Hqv 105*, skalk vif) mey þá mqlom slita frændr dauþa Opr II38*; acc. hirþ eige
es alz hugar unna þóttomk? Orp 32*, fm HQgna reiþe né illan hug settar þinnar
heiptgjarns hugar hefnt skal verþa Br 11*; HE II162; øf>re h. günstigere gesinnung:
dat. fyrr lézk (Sigrun) unna af Qllom hug 5 sg. gen. bróþor kveþja skaltu bliþlega arfs
syne Sigmundar an sét hafþe HHII143, ok øf>ra hugar Bm 122 ;
itr konungr af gliom hug .. á gram (Sig- 2) sinn, gedanke, verstand, Überlegung:
vQrþ) trúþe Orp 473, hló fm Brynhildr.. sg. nom. sagþet hQnom (Hyme) hugr vel
eino sinne af Qllom hug Br 102 Sg 302, (. sein sinn weissagte ihm nichts gutes'),
gjafar fm gaft, gaftattu ástgjafar, gaftattu 10 f)ás sá gýgjar grøte á golf komenn Hym
af heilom hug Bm 72, gengo aller, ok þó 14\ vas á hvQrfon hugr minn of þat,
ýmser af heilom hug, hana (Brynhilde) at hvárt skyldak vega ef)a val fella Sg38l;
letja Sg 442, fannkak i hug heilom hjona dat. SQgn ef)a f)Qgn haff)u þér sjalfr i hug
vætr síþan Am 90 5; gollbrynjo smó (Bryn- (überlege ob ich sprechen oder schiveigen
hildr), vasa gótt i hug, áj>r miþlaþesk 15 soll' Sd 203t (Gunnarr) sveip sinom
mækes eggjom Sg 47% hQnom (Atla) hug (bewegte seine gedanlcen hin und
Guþrún grýmer á beþ snQrpom eggjom af her' Sg 132; acc. kvQmo i hug henno
SQrom hug Sg 595, es þér lirygt i hug (Guþruno) HQgna viþfarar Am 8 4 p l .
Opr lill 2j Bera kvaf) at orþe blíþ i hug nom. lenge hvarfaþak, lenge huger deildosk
sinom Am 311; acc. hlæja skaltu vif) 20 ((mein sinn luar schwankend%) Opr II 6l;
þeim (es þú illa truer) ok of hug mæla acc. f)á vér fegrst mælom es vér flåst
(wider deine Überzeugung sprechen, deine hyggjom, þat tæler horska huge Hqv 90*;
'wahre gesinnung im gespräche verleugnen) 3) mut, tapferkeit: sg.nom. hugr's i
Hqv463} nama HQgna mær of hug mæla mif)jo (sverþe) (mut verleihender zauber'
HHII14\ ki-Qpp vas þá Guþrún, kunne 25 HHv 9 S hugr mik hvatte Fm 6hugr es
of hug mæla Am 703, sorg etr hjarta, ef betre an sé hjQrs megen, hvars skolo
fm segja né naer einhverjom allan hug vreiþer vega Fm28l, (kvQþo Niflunga) . .
Hqv 1201) sifjom's f)á blandat, hverr es liQggva svá bjalma, sem þeim hugr dygþe
segja ræþr einom allan hug Hqv 1232, A?n485; gen. fee ok fjQrve réþe sá enn
heil ves, Sváva! hug skalt deila ((be- 30 fráne ormr, nema þú frýþer mer hvats
herrsche dein gemüt') HHv 40 \ sømre hugar Fm 30*; dat. hverf til hjarþar, of
være syster ykkor frumver sinom at fylgja hug truer, brjótr bergdaua! beitor søkja
dauJ)om, ef henne gæfe góþra ráþa, ef>a Hym 181; acc. sif) mont, Helge! hringom
ætte hug ossom glikan Sg 60*; pl. dat. ráþa .. ef æ þeger, þót harþan hug, hilmer!
biþjom HejjafQþor i hugom sitja ((sich 35 gj alder HHv 6*, enn f råne ormr! þii g0rþer
tvolwollend zu verhalten') Hdl2L; acc. fræs mikla ok galzt harþan hug >Fm 192,
huge ek hverfe hvitarmre kono ok snýk hennar (Svanhildar) mundof) hefna leita,
hennar Qllom sefa Hqv 1613; góþr h. ef móþ ætteþ minna bróþra eþa harþan
wolwollen: sg. gen. af illom manne fær hug Húnkonunga Ohv 3b, þ'eir (Granmars
fm aldrege gjQld ens góþa hugar Hqv 1167; 40 syner) hafa markat (merkt hafa) á Moens-
pl. dat. ves heill, Hymer! i hugom góþom heimom, at hug hafa hjQrom at bregþa
Hym 111; frohsinn: sg. gen. svaraþe HHI48* II27*} Sigmundr ok allir synir
HQgne sinne eino, trauþr góf>s hugar hans váru langt umfram alla menn aþra
((unmutsvoir) af trega stórom OþrlIlO2; um afl ok VQxt ok hug ok alla atgervi
grimmr h. %orn: sg. dat. verþk mik gøla af 45 Sf31, hug hefr fm, Hamþér! ef þú hefþer
grimmom hug Sg 9*; harþr h. betäubung hyggjande Hm 27*. ( ^
(trähnenloser schmerz): sg. gen. gengo Composita: hug - blauþr, hug - bleyþe,
jarlar alsnotrer fram þeirs liarþs hugar håna hug - borg, hug - brigþr, hug - fullr,
(Guþrúno) lQtto OprI22; hverfrh. ivan- hug - leikenn, hug - runar, hug - sott,
Jcelmut: sg. acc. bjóat of hverfan hug men- 50 hug-steinn, hugom-storr; får-hugr,
skQgol (d. i. Brynhildr) Sg 402; illr h. hermþar-hugr.
feindseligheit: sg. gen. es minn frie mQrgo
*hug'-rúnar, f . pl. Weisheit verleihende
sinne gløggr vif) geste, gQrr ilz hugar
rimen: acc. hugrúnar skaltu kunna, ef
473 hug-sótt hunskr 474
fm vill h verj om vesa geþsvinnare guma hundar ólmir ok bundnir fyr skíþgarþs
Sd 12 *. liliþi Skm 10 pr 2, hundar fagna Fj 443;
hug-sótt, f . (Ínorw. hug-sott) gemüts- gen. askr Yggdrasels hann es øztr vi{>a
krankheit, liebeskummer: pl. acc. hann .. H^brok hauka, en hunda Garmr Orm
6
(Freyr) sá i jotunheima ok sá f>ar mey fagra 5 44 , opt verþr glaumr hunda fyr geira
.. f>ar af fekk hann hugsóttir miklar Skm 4. flaugon A?n232; dat. (Jarl nain) liestom
*liug-steinn, m. , stein des sinnes\ ríþa, hundom verpa Bþ 355; acc. Jm
poet. bexeichnung des herxens: sg. acc. skalt, Hundingr! . . hunda binda, besta
(Loke) fann halfsviþenn hugstein kono gæta HHII38*.
Hdl 432 (vgl. Sn.E. I, 540). 10 hundra]), n. (nonv. hundrad, fær.
hug]), f . (got. hugds in: ga-hugds, alts. hundraö, aschwed. hundraj), adän. hund-
hngd in: gi-hugd, ags. hygd in: ge-hygd, ræth, hundred; alts. hunderod, ags.
ofer-hygd, wan-hygd; vgl. norw. hugdeleg hundred, ahd. hundert) hundert (d. i.
gleichmütig, vertrauensvoll') sinn, ge- 12 x 10)\ sg. acc. hundraj) rasta hann
sinnung; in: ill - úþ, mun - ugf> (mun - uþ); 15 (VigriJ)!*) es á hverjan veg Fm 18*; pl.
s. Bugge, Beitr. 13, 508. nom. åtta hundroþ einherja ganga ór einom
hugþegr, adj. (alts. -hugdig, hüdig in durom Orm 23*, tolf hun dr of) tryggra
compp., ags. hygdig, hýdig) (gesinnt', manna HH 1262, sjau hundroþ manna i
in: djúp-úþegr, grimm-úþegr, ill-úþegr, sal gengo Opr III 7*; acc. fimm hundroj)
stór-úþegr. 20 dura ok of fjórom tegom svá hykk á
hun ang, n. (norw. huning, aschived. YalliQllo vesa Orm 23 \ fimm hundroþ
hunagh, adän. honnig; alts. honeg, ags. gol fa ok of fjórom tegom svá hykk JBil-
afris. hunig, ahd. honag) honig: sg. acc. skirne mej) bugom (seil. eiga) Grm24l,
hjarto hugþak þeira (hauka) vif) hunang (amma) hafþe hqfþa hundroþ nio Hym 82,
tuggen Opr II 42*, suna hefr þínna, sverþa 25 sqo J)eir (segger) á baste bauga dregna, sjau
deiler! hjQrto hrædreyrog viþ hunang of hundroþ allra es så seggr åtte Vkv 9*,
tuggen Akv 392. megot tveir menn einer tio hundroj) Gotna
hund-, verstärkendes praefix (nonv. binda eþa berja i borg enne hQvo Hm 23
hund- in: hund-gamall, hund-kjend, hund-viss, adj. sehr iveise: m. sg.
2
hund-klok, hund-rik, hund-sterk; adän. 30 nom. hund viss Hymer Hym 5 , Loþenn
hund- in: hund-øde; xur etym. vgl. Falk, . . hundviss jQtonn HHv 25*.
Akad. af handl, til Bugge s. 15) überaus, liungr, m. n. (norw. aschwed. adän.
sehr; in: hund-margr, hund-viss. hunger, fær. hungur; alts. ahd. hungar,
Hündin gs-lb an e,m. (toter desHunding', ags. hungor, afris. hunger, honger; vgl.
beiname des Helge Sigmundar son: nom. 35 got. huhrus) hunger: sg. dat. matte ra Jm
ey vas Helge Hundingsbane fyrstr i folke þá neste naa ok svalzt fm þá hungre heill
þars firar bqrþosk BIHI55*, hann (Helgi) Is 62*.
feldi Hunding konung ok var síþan kallaþr hún-lenzkr, adj. aus Hunnenland,
Helgi Hundingsbani HHII4 pr 2. hunnisch: m.pl. dat. mprom hiinlenzkom
hund-margr, adj. überaus zahlreich: 40 Hm 11*.
m. pl. nom. kvqmo haler hundmarger or liúnn, m. (norw. hun Junger bär')
He{>enseyjo HHI 23*; dat. ho fom ok junges tier, weif; bursehe, jungermann:
liQrgom hann (Njorþr) ræþr hundmorgom pl. gen. húna Akv 12 2B (Schreibfehler ?),
Vm38*. sneif) (sneiþk) af haufoþ húna þeira (þínna)
hundr, m. (norw. adän. hund, fær. 45 Vkv 24* 36*; dat. af heilom hvat varf)
hundur, aschived. hunder; got. hunds, alts. lmnom minom? Vkv 34*; acc. hiina
ags. afris. hund, ahd. hunt) hund: sg. hvassa hétk mér at rúnom Ohvl22.
nom. engi hundr var svá ólmr, át á hann liunskr, adj. (fær. hunskur; ahd. hünisc)
(Grimni) mundi hlaupa Orm 24; acc. hunnisch: m. sg. nom. hunskr konungr
(skal) heima hest feita, en hund á bue 50 (Sigvqrþr) Sg 4*, (sw.) konungr enn hunske
Hqv 82 *; pl. nom. lætr hann (GeirrøJjr) (Sigvorþr) Sg 92, sá enn hunske herbaldr
handtaka þann mann er eigi vildu hundar (SigvQrþr) Sg 18*, dauþr varþ enn hunske
á ráþa Orm 27, þar (at Gymis) yáru (SigvQrf)!*) Am 941; dat. (sw.) brenne
475 hurþ hva 476
enom hunska (Sigverþe) á hliþ aþra mina bør; draug-hiis, fj arg-hiis, geita-
þjóna menjom gQfga Sg 661; acc. brenne hus, gesta-hus, sal-hus.
mér enn hunska (SigvQrþ) á hliþ afra inisa-bør, m. gehöft: sg. dat. (Heim-
Sg 65*; f . sg. gen. hun skrår þjóþar Opr el allr) kom at einum húsabœ ok nefndiz
124*; pl. acc. hunskår meyjar Opr II2 7í. 5 Rigr Rp 3.
hurþ, f . {nonv. hurd, fær. hurö; got. hiis - hak, n. hintere seite eines hauses:
haúrds, ahd. hurt) tilr: sg. nom. hurþ sg. dat. Hamþér hné at húsbake Hm 312.
yas á gætte Rp 22, hurþ vas á skíþe Rp hús-freyja, f . (nonv. hus-hreia, lms-
142, vas hurþ hnigen Rp 26*; pl. dat. prei, fær. hús-frú, hús-frúgv, aschwed.
ut gekk hón (Guþrún) síþan, ypþet litt 10 hus-frua, lius-frugha, adän. hus-frø,
hurþom Am441; acc. hrittu á hurþer, hus-fru; mhd. hus-frouwe) haUsfrau:
láttu hliþ rúm! Fj 43 \ (Sigurþr) fann þat sg. nom. horsk vas húsfreyja (Guþrún)
(bœli Fáfnis) opit ok hurþir af járni ok Am31; acc. fannk husguma hverge in
gætti Fm 44 pr 2.. betra, en húsfreyjo hverge verre Gpr 19*.
hiis, n. (norw. fær. aschioed. adän. hus; 15 hiis - glime, m. hausherr: sg.nom. sat
got. hus in: gud-hus, alts. afris. ahd. hus, husgume ok snøre streng Rp27*; acc.
ags. hus) haus: sg. nom. hus hefr upp fannk husguma hverge in betra Opr 19*.
lokezk Fj 44*; gen. sat hjå henne (3?ir) hús-karl, m. (norw. hus-kall, fær.
sunr hiiss Bpll2; dat. kvQmo .. Qflger hus-kallur; afris. hus-kerl) knecht: pl.
ok Qstker æser at húse Vsp 172, huse 20 nom. fóro fimm saman, fleire til vQro hQlfo
halfbrunno, heste alskjótom . . verþet húskarlar Am 27*; acc. hringom rauþom
maþr svá tryggr, at þesso true Hqv 882, reifþe hón (Guþrún) húskarla Akv 422,
kvam hann (Rigr) at huse Rp 22, Qrn (Guþrún) húskarla vakþe AJcv 44 *.
hugþak inn fljuga at endlQngo huse h ú s - k o n a , f . (norw. aschived. lius-
Am 181, Q hugþak inn rinna at end- 25 kona, adän. hus-kone) hausfrau: sg.
1
longo huse Am 24 , fareþ firr huse! Am nom. húskona liugþe atQrmom, strauk of
36 % alen vit upp vQrom i eino huse Am ripte, sterte ermar R p 2 8 \
681, halft gekk til heljar ór huse þino húþ, f . (norw. adän. hud, fær. húÖ,
Am 91*, vask þrimr ver om vegen at huse aschwed. huþ; alts. hüd, ags. hýd, afris.
Ohv IO2, (mit suffig. art.) fugl mikill sat 30 hud, héd, ahd. hut) haut, leder; in:
á húsinu ok gætti HHv 5 pr 5, i húsinu húþ - skór.
fann hann (Atli) Sigrlinn konungs dóttur *liiip-skór, m. (nonv. hud-sko, aschwed.
ok ÁIQÍU jarls dóttur HHv 5 pr 7, af járni hudh-sko) lederschuh: sg. nom. emkat
váru ok allir timbrstokkar i husinu Fm 44 ek sá hælbitr sem húþskór forn á vár
pr 3; acc. Afe ok Amma Qtto hús Rp 35 Hrbl 97.
14*, þeir (Vælundr ok brœþr hans) kómu [hvá], livat, pron. sing. tant. (norw. —,
i Úlfdali ok gørfm sér þar hus Vkv 5, hann kvat, fær. —, hvat, aschived. hva, hvat,
(Atli) fann eitt hús HHv 5 pr 5, kvQl adän. hva; hvo; hvat, hvad; got. lvas,
þótte kvikre (Guþrúno) at koma i hus lya, alts. hwé, hwat, ags. hwá, hwæt,
Atla Am 94*; pl. gen. Heiþehéto, hvars 40 afris. hwa, hwet, ahd. hwer, hwaz)
til hiisa kvam, VQIO velspaa Vsp 22einn A. interrogat. iver? was? 1) alleinstehend,
dag, er hann (Sigurþr) kom til husa a) in direkter frage: rn. dat. hveim ero
Regins, var honum vel fagnat Rm 12pr 2, bekker baugom såner? Bdr 6*; n.nom.
livat skalt vitja . . husa minna? Hir 22, hvat's mef> Qsom, hvat's meþ Qlfom? Vsp
1 L
nu ero komnar til konungs husa framvisar 45 48 Þrk 6 , hvat verþr Óþne at aldrlage?
tvær Fenja ok Menja Ort l1, nu erom Vm52*, hvat's þat et litla es ek þat
komnar til konungs husa miskunnlausar lQggra sék? Ls 441, hvat's ÖkjQ1 dunga,
1
ok at mane hafþar Ort 16 ; acc. (Karl hvat's Skiltinga, hvat's Qþlinga, hvat's
nam) arþr at gørva, hús at timbra Rp Ylfinga (toas gehört %u ..), hvat's IIQIJD-
22*, hryte hQr loge hiis min i gøgnom 50 boret, hvat's hersboret IIdlll*~~5, hvat's
2
Am 15 . nu ant minom einga syne? Gg2l, hvat
Composita: hus-bak, hiis-froyja, luis- af móþe(?) verþr þess ons mæra viþar?
gume, hus-karl, hiis-kona, husa- Fj 15*, hvat þar flýgr, hvat þar ferr eþa
477 hvá hvá 478
(hvat add. TJ) at lopte liþr? FM48-9, af sér fyr hQndom Orp 26% hitt herglotoþr
heilom hvat varþ húnom mínom? Vkv 34% hyggja téþe, hvat þeir í boþve báþer SQgþo
livat varþ Helga HjQrvarþs syne? HHv hrafn ey ok Qrn Br 13% mank hvat mæl ter
38 % hvat mon fyrst gørask til farnaþar? enn of aptan Od 11 LB, lag heyrþe (Guþriui)
3
Grp 8 , hvat mon enn vesa æve minnar? 5 orþa, hvat á laun mælto Am 3% inn kvam
Grp 12* 14% hvat mon meirr vesa minnar andspille, hvat ute drýgþo hvater fyr hollo
æve? Grp 18*, hvat's mik at því (was Am43i, (litler) frétto, hvat skylde Am
geht das mich an), þót mær see fQgr 725, minnsk fm, SigvQrþr! hvat vit mæltom,
iilite fødd at Heimes? Grp28% hvat mon þás vit á bef) bæf>e SQtom Ghv 20L; viþ
til likna lagt Sigverþe? Grp 30l, hvat to hvat wovon: þat faer vito, vif) hvat ein-
beit brynjo? SdlL, hvat's f>ér, Atle? Oþr herjar alask Orm 18*; 2) mit nachfolg.
IUI \ hvat's frægst å foldo . . ef>a hvat's gen. a) in direkter frage: n. nom. hvat's
hléz Hunalands? Od 41,2; acc. vitof) enn, þat mauna es i minom sal verpomk orþe
eþahvat? habt ihr bis hierher noch folgen á? Vm 7% hvat lifer manna Jþás enn mæra
u. verstehen können, und ivas (erwartet 15 líþr fimbol vetr mef) firom? Vm44?', hvat's
ihr noch iveiteres)? Vsp 27* 29* 34* þat hlymja, es ek heyre til ossom l'Qnnom
35* 39b 41* 48* 62* 63% hvat fm fyrst i? Skm 14% hvat's fmt fira? Alv 2% hvat's
of mant efm fremst of veizt? Vm 34 þat rekka es i rQþom telsk fljóþs ens fagr-
livat mælte Ofjenn, áþr á bal stige, sjalfr gloa? Alv5% hvat's manna þat mér ókunnra
i eyra syne? Vm543, hvat vantu(þá)meþan, 20 e s liQfomk auket erfett sinne? Bdr 5*,
Hárbarþr? Hrbl 36. 55. 69. 89. 105, hvat livat's f>at flagþa es stendr fyr forgQrþom
vantu þá meþan (v. meþan, v. f)á) Þórr? (forgarþe)? Fj 1* 3% hvat's þat fiska es
Hrbl 49. 64. 84. 98, hvat hér inne hafa at rinn flóþe i? Byn l1; acc. hvat fm árnaþer
QlniQlom sigtiva syner? Ls l3, hvat viltu, i jQtonheima f)ins ef)a mins munar? Skm
vinlauss! vita? Fj 22, hvat lætr fylgja 25 413, hvat kant segja nyra spjalla ór Nórege?
Helga nafne? HHv 7*, hvat mon snót at HHv 31*; b) in indirekter frage: m.dat.
heldr vif) Sigorf) mæla, es at farnaþe fylke æser vito, hveim þeir alda skolo gamban-
verþe? Grp 16 *, hvat mon at bótom bruþr sumbl of geta Ls 83; n. acc. mane nó
su taka? Grp 46*, livat hefr Sigvorþr til visse, hvat megens åtte Vsp 5*, mank,
saka unnet, es frøknan vill fjQrve nærna? 30 hvat mælter meins of aptan Od 11* (mein
Br l3, hvat ræþr þú okr, seggr enn øre! S, was grammatisch kaum möglich ist);
alz vit slikt heyrom? Akv 62, hvat liyggr 3) der nom. bez. acc. des neutr. dient häufig
fm brúþe bendo þás hón okr baug sende auch als fragepartikel; a) etwa: hvat's
varenn ulfs .VQþom? Akv 8% hvat montu, þat alfa né åsa suna né vissa vana? gehört
rikr! vinna vif> Húna harmbrQgþom? Akv 35 der etiva %u den elben od. xu den asen od.
163, hvat mege f ótr føte veita né hold- %u den toanen? Skm 17*; b) tvar um,
groen hQnd annarre? Hm 133; b) in in- iveshalb: hvat skal hann (maþr sås mange
direkter frage: m.dat. (gakk, gengk) f>ess ann) lenge lifa? Hqv 50*, hvat skaltu of
at fregna, hveim enn fróþe sé ofreiþe afe nafn hylja, nema fm sakar eiger? Hrbl
3 3
Skml 2 ; n. nom. ósýnt es, hvat es 40 26, hvat skylder fm of sund seilask, es
at åpne kømr Bm253F, hann (Gunnarr) sakar 'o alz øngvar? Hrbl 83, hvat skalt,
visse þat vilge gQiia, hvat hQnom være Konr ungr! kyrra fogla? Bp 47% hvat
vinna sømst ef>a hQnom være vinna bazt skalt vitja af Vallande, hvarfúst liQfof)!
Sg 13*, mákat enn hyggja, hvat f)á varþ húsa minna? Hir 2l; c) tvie: hvat skal
vitre, es skylde vilt rista Aml22, ráþ, 45 hans (Óþens) trygþom trua? Hqv 109%
hvat þat være Am 21*; acc. hitke hann hvat su grind (sá garþr) heiter, es mef)
(ósnotr maþr) veit, hvat hann ékal viþ goþom SQat menn et meira foraþ? Fj 93
3
kveþa, ef hans freista firar Hqv 26 , ey 11% livat þat barr heiter es breiþask of
manne þat veit, hvat fm i árdaga sagþer lQnd Q11 limar? Fj 133, livat så hane lieiter,
i eyra syne Vm. 55l, heyr nu, Loke! hvat 50 es sitr i enom hQva vif)e? Fj 17% hvat þeir
ek nu mæle Þrk 22, A tii hlýddi, hvat garmar heita, es gifrer rata gorþom fyr(er)?
hann (fuglinn) sagþi HHv 14, vill vist Fj 193, hvat sa salr heiter, es slungenn
vita, f)ót vilket sé, hvat á sýnt Sigvorþr es visom vafrloga? Fj 31'% hvat þat bj arg
479 hvalr hvar 480
epter á lande hverjó þeira þrámæle, hvarges sagj>e, at hvárke lézk hQfn of deila, goll
þjóf) heyrer Am 99*; 6) wohin immer: né jarj)er Sg 372, hlýre þinn hvárke J)orþe
heiler faref) nú ok horsker hvars ykr eld at riþa né yfer stiga FH 35.
hugr teyger! Akv 12*. *hvar-leij>r, adj. überall verhasst: m.
Composita: hvar - fuss, hyar - leiþr, 5 sg. nom. hefr i hreyse hvarleij)r skrij)et
hver-ge. HHI38*.
hvarf, n. (norw. kvarv, aschwed. hvarf; hvárr, pron. (norw. kvar, aschwed.
alts. hwarf, ags. hwearf, afris. werf, ahd. adän. hvar; got. hräjmr, alts. hweðar, ags.
warb) Wendung; in: af-hvarf. hwæðer, afris. hweder, ahd. hwedar)
hvarfa (afr, got. hrarbon, alts. hwarbon, 10 A. interrogat. wer von beiden? 1) in
ags. hwearfian, ahd. wárbon) sich hin und direkt, frage: n. sg. nom. hvárt's þá?
her bewegen, schwanken: inf. lét hann Griper! Orp 321 481; 2) in indirekt,
(jQrmonrekr) sér i hende hvarfa ker gollet frage: m>. sg. nom. skal freista, hvárr fleira
Hm 20*; prt. ind. sg. 1. (mit suffig. pron.) vite, gestr eþa enn gamle Jmlr Vm 93R;
lenge livarfaþak, lenge huger deildosk, áþr 15 3) das neutr. hvárt dient als fragepar-
of frægak folkvQrþ at gram Oþr II61; sg. 3. tikel; a) ob (in indir. frage): segfm mér
annarr (hestr) austr und Afnlse grår J)at, FjQlsviJ)r! .. hvárt sé manna nekkvat
hvarfaþe, geire undaþr FM 1211. þats mege inn koma Fj 21% s. m. f). F.
hvarfla (aþ) 1) sich hin und her be- .. hvárt sé matar nekkvat þats þeim menn
wegen: prs. ind. sg. 3. hvat's þat flagþa es 20 gefe I j 23% s. m. þ. F. . . hvárt sé våpna
stendr fyr forgQrþom ok hvarflar umb nekkvat Jjats knege Vif>ofner fyr hniga á
hættan loga? Fj 12; 2) sich verbreiten, Heljar sjQt Fj 253, s. m. f). F. .. hvárt
kund werden: prt. ind. pl. 3. hvQrfloþo aptr kømr sås epter ferr ok vill J>ann tein
(hvarfla þótto F) hans (Halfdanar) verk taka Fj273, s. m. f>. F. .. hvárt sé mæta
mej) himens skautoili Hdl 14*. 25 nekkvat J>ats menn hafe ok verj>r J)vi en
*livar-fiiss, adj. überall hin verlangend, fQlva gýgr fegen 29 % s. m. f>. F.
unbeständig: n. sg. voc. hvat skalt vitja hvárt þær bjarga J>eims blóta þæv Fj 393,
af Yallande, hvarfúst hQfof)! husa minna? s. m. J). F. . . hvárt sé manna nekkvat
Hir 2*. þats knege á Menglaþar svQSom arme sofa
3
hvár-ge, pron. indef. (norw. korgje, 80 Fj 41 , (Sigur{>r) skynjaj)i, hvárt (hjartat)
aschwed. hvarghi, adän. hværki, hverken) fullsteikt væri Fm 31 pr 3, veitkak hvárt
keiner von beiden: m. sg. nom. gqrvir verj) launeþ at vilja ossom Am 29 3R;
váru tveir fjQtrar til hans (Fenrisúlfs) b) doppelfragen werden eingeleitet durch
fyrst þeir Drómi ok LæJ)ingr, ok helt hvárt .. ej)a, a) in direkt, frage : hvárt
hvárgi FM 8*; f . sg. dat. (Fróþe) hét 35 estu feigr ef>a estu framgengenn? Skm
hváregre (Fenjo né Menjo) hvilj) né ynj)e, 12% hvárt ero J)at svik ein es sea
áþr hann lieyrþe hljóm ambátta Ort2*; f>ykkjomk ej>a ragna røk HH II 391R;
n. sg. nom. hvártke (SigvQrþr né Bryn- ß) in indirekt, frage (ob .. oder): (ginn-
hildr) knatte hQnd of annat åtta nQttom heilog gof)) of fiat gættosk, hvárt skyldo
okkart leggja Hir 12% hvártke (Atle né 40 æser afráþ 3gjalda ef)a skyldo gof) Q11 gilde
Guþrún) sér unj)e Am 832; dat. or{)S eiga Vsp 23 , vas á hvQrfon hugr minn.
þykker enn vant ykro -hvQroge (conjectur of þat, hvárt skyldak vega eþa val fella
von S, hváro R) — d. i. Guþrúno né Hamþé
— Hm 93; pl. gen. litt mon vif) bøtask B. indefin. jeder von beiden: m. sg.
hlutehváregra (für keinen von uns (eigentl. 45 nom. f)á hQinoHi vixlef), es heim komef),
für keine von beiden parteien) ivird die hefr hvárr fyr þvi hyggjo sina Orp 41%
lage sich bessern' Am 962; hvárke (d. i. Fáfnir hristi sik ok barjú hQff)i ok sporþi.
hvart-ke) . . né iveder .. noch: hvárke Jm Sigurþr hljóp ór grQfinni, ok sá þá hvárr
þá J)or{)er fyr hræzlo Júnne fisa né hnjósa annan Fm 8; gen. J)at's V