Neidio i'r cynnwys

Santes Tudful

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriwyd o Tudful)
Santes Tudful
Santes Tudful, Eglwys Gadeiriol Llandaf
GanwydUnknown Edit this on Wikidata
Aberhonddu Edit this on Wikidata
Bu farw480 Edit this on Wikidata
Merthyr Tudful Edit this on Wikidata
Man preswylGwent Edit this on Wikidata
DinasyddiaethBaner Cymru Cymru
Galwedigaetharweinydd crefyddol Edit this on Wikidata
Dydd gŵyl23 Awst Edit this on Wikidata
TadBrychan Edit this on Wikidata

Santes a roes ei henw i dref Merthyr Tudful oedd Tudful (bu farw c. 480).[1] Yn ôl rhai, merthyrwyd hi yno gyda'i brawd Rhun.

Hanes a thraddodiad

[golygu | golygu cod]

Roedd Tudful y 23ydd un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog - gan ei bedwaredd wraig.[2] Priododd Cynged ap Cadell Deyrnllwg ac roedd hi'n fam i Brochwel Ysgithrog ac felly'n famgu i Tysilio.

Yn 480 roedd ar ei ffordd i ymweld â'i thad pan gafodd ei lladd "gan baganiaid" ger Merthyr Tudful.[1] Dyna un stori, ond gall 'merthyr' yn Gymraeg olygu "eglwys (er cof am sant)"; ceir enwau lleol tebyg eraill yn ne Cymru, e.e. Merthyr Cynog, Merthyr Dyfan a Merthyr Mawr, a cheir merther yn y Gernyweg a merzher yn Llydaweg hefyd, i gyd mewn enwau lleoedd.[3] Gall fod yr hanes am ei lladd wedi datblygu fel ymgais i esbonio'r enw "Merthyr Tudful": h.y. stori etiolegol.

Bu'n santes boblogaidd gyda'r werin yn yr Oesoedd Canol ond ceisiodd yr Eglwys Gatholig wanychu cred y werin ynddi. Nid oes olion bellach o Ffynnon Dydfil a oedd unwaith i'w weld yn ne Heol y Ffynnon ym Merthyr Tudful.[4]

Ei dydd gŵyl yw 23 Awst.

Gweler hefyd

[golygu | golygu cod]

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. 1 2 T. D. Breverton, The Book of Welsh Saints (Cyhoeddiadau Glyn Dŵr, 2001).
  2. ↑ T.T. Jones, "The daughters of Brychan", Brycheiniog 17 (1977)
  3. ↑ Geiriadur Prifysgol Cymru, cyfrol III, tud. 2436.
  4. ↑ "Tydfil's Well, (site);ffynnon Dydfil". Coflein. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. Cyrchwyd 11 April 2021.