Cenia

Cenia

Gweriniaeth Cenia Jamhuri ya Kenya (Swahili)
Arwyddair	Cenia Lledrithiol
Math	gwladwriaeth sofran, gwlad
Enwyd ar ôl	Mynydd Cenia
Prifddinas	Nairobi
Poblogaeth	48,468,138
Sefydlwyd	12 Rhagfyr 1964 (Annibyniaeth oddi wrth Lloegr)
Anthem	Ee Mungu Nguvu Yetu
Pennaeth llywodraeth	William Ruto
Cylchfa amser	UTC+03:00, Africa/Nairobi
Gefeilldref/i	Cheltenham
Iaith/Ieithoedd   swyddogol	Swahili, Saesneg
Daearyddiaeth
Gwlad	Cenia
Arwynebedd	581,309 ±1 km²
Yn ffinio gyda	Ethiopia, Somalia, Tansanïa, Wganda, De Swdan, Swdan, Y Cynghrair Arabaidd, Llyn Victoria
Cyfesurynnau	0.1°N 38°E
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol	Llywodraeth Cenia
Corff deddfwriaethol	Senedd Cenia
Swydd pennaeth   y wladwriaeth	Arlywydd Cenia
Pennaeth y wladwriaeth	William Ruto
Swydd pennaeth   y Llywodraeth	Arlywydd Cenia
Pennaeth y Llywodraeth	William Ruto
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP)	$109,704 million, $113,420 million
Arian	swllt Cenia
Canran y diwaith	9 ±1 canran
Cyfartaledd plant	4.334
Mynegai Datblygiad Dynol	0.575
Ffeiliau perthnasol ar Comin

Gwlad yn nwyrain Affrica yw Gweriniaeth Cenia neu Cenia (hefyd Cenya). Mae'n ffinio â Somalia i'r gogledd-ddwyrain, Ethiopia i'r gogledd, De Swdan i'r gogledd-orllewin, Wganda i'r gorllewin, Tansanïa i'r de a Chefnfor India i'r de-ddwyrain. Nairobi yw'r brifddinas.

Diwylliant

Mae Cenia yn wlad ag iddi nifer o wahanol ddiwylliannau, megis Swahili ar yr arfordir, cymunedau bugeiliol yn y gogledd, a nifer o gymunedau eraill yng ngorllewin ac yng nghanol y wlad. Mae'r ddiwylliant Maasai, un o grwpiau lleiafrifol y wlad, yn adnabyddus oherwydd y ffordd maen nhw'n addurno eu cyrff ac am y gemwaith maen nhw'n ei wisgo.

Gwisg genedlaethol

Gan fod o leiaf 42 cymuned ethnig i'w cael yng Nghenia, a phob un ohonynt â symbolau amrywiol sydd yn gwneud yn unigryw, nid oes un wisg genedlaethol cydnabyddedig.

Yn 2005, fe noddodd cwmni Unilever gynllun i greu gwisg genedlaethol, o'r enw 'Sunlight quest for Kenya's National Dress'. Fe gafodd dyluniad ei ddewis, ac er cafodd ei ddadorchuddio mewn seremoni cyhoeddus gyda phobl enwog yn modelu'r wisg, ni wnaeth y dyluniad afael gyda pobol Cenia.

Mae Kitenge, sef defnydd cotwm wedi'i wneud mewn i nifer o wahanol liwiau, yn cael ei ddefnyddio gan nifer o bobol Cenia fel gwisg genedlaethol, ond er ei fod yn cael ei ddefnyddio yn nifer o wledydd Affrica, dydy hi dal ddim yn wisg cenedlaethol eto, gan ei fod yn cael ei wisgo'n amlach mewn seremonïau. Mae'r Maasai yn gwisgo darnau o goch tywyll i ddangos ei cariad am y ddaear ac eu dibyniaeth arno. Mae hefyd yn sefyll am ei gwaed ac am ei gwroldeb. Mae'r Kanga neu Lesso yn ddefnydd arall sy'n cael ei ddefnyddio yn y mwyafrif o gartrefi Cenia. Mae'r Kanga yn wisg rhwng 1.5 ac 1 medr o hyd, gyda dywediadau Kiswahili neu Saesneg arno, sydd yn cael ei wisgo gan ferched yn amlaf o gwmpas ei cyrff. Mae hefyd yn gallu cael ei defnyddio fel ffedog, blanced neu sling i gario plentyn bach.

Cerddoriaeth

Mae Cenia yn wlad llawn cerddoriaeth o bob steil, o gerddoriaeth o wlad arall, megis afro-fusion ac benga, i gerddoriaeth gwerin. Y gitâr yw'r offeryn mwyaf poblogaidd yng Nghenia, ac mae'n cael ei ddefnyddio mewn nifer o rhythmau. Y gitarydd enwocaf yn yr 20g cynnar oedd Fundi Konde. Mae cerddorion eraill o'r 60au yn cynnwys Fadhili Williams, sef canwr y gân 'Malaika' a gafodd ei ail-wneud yn hwyrach gan Miriam Makeba, Boney M. ac Daudi Kabaka.

Fe all cerddoriaeth poblogaidd yn yr 80au a'r 90au cael ei rhannu i ddau ffurf, y sŵn Swahili a'r sŵn Congolese. Mae hefyd steiliau amrywiol yn dibynnu ar ardaloedd gwahanol, ac mae rhai perfformwyr yn gwneud cerddoriaeth i apelio at dwristiaid, ac un enghraifft o hwn yw'r grŵp - Them Mushrooms.

Yn ddiweddar, mae dau ffurf arall wedi dod i'r golwg - Genge a Kapuka. Mae hwn wedi chwildroi cerddoriaeth poblogaidd Cenia, ac wedi creu math newydd o gerddoriaeth yn fwy at y genhedlaeth ifanc. Mae rhai pobl sy'n enwog am y math yma o gerddoriaeth yn cynnwys Poxi Presha, (Otonglo time) Kalamashaka a K-South.

Mae rhai cerddorion fel Nameless, Redsan, Necessary Noise, Wawesh, Nonini, Juacali, Kleptomaniax, Longombas, Suzannah Owiyo, Achieng Abura ac nifer eraill yn canu mewn steil Reggae, Pop, Afro-fusion ac Hip-Hop. Mae rhai o'r cerddorion hefyd yn ysgrifennu can yn gymysgedd o eiriau Swahili ac Saesneg.

Mae'r Kisima Music Awards sydd yn arddangos holl dalentau cerddorol Dwyrain Affrica wedi'i leoli yng Nghenia, ac bob blwyddyn, mae nifer o gerddorion Cenia yn ennill gwobrau yn y digwyddiad pwysig yma.