Arizona

Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje dobrze kaszëbsczégò. Jãzëkòwô prawidłowòsc négò artikla wëmôgô werifikacje.



Arizona (an. Arizona, naw. Hoozdo Hahoodzo) – stón w pôłniowò-zôpadnym dzélu Zjednónëch Stanów Americzi ze stolëcą we Phoenix. Òd pôłniô Arizona grańczi z meksykańsczima stanama: Sonorą i Dólną Kalifòrnią, òd zôpadu z Kalifòrnią i Newadą, òd nordë z Utah, a òd pòrénkù z Nowim Meksykã.
Pòzwa
[edicëjô | edituj kòd]Historicë nie są zgódni co do pòchôdaniégò pòzwë stanu. Niechtërny gôdają, że pòzwa Arizona òznôczô „môłi zdrój”. Historik stanu Arizona Marshall Trimble dokazywô równak natenczas, że pòzwa pòchôdô z jãzëka Basków, jaczi słëchelë pierszim kòlonizatoróm ti òbéńdë, i òznôczô „dobré drzewò dãbù”[1].
Geògrafiô
[edicëjô | edituj kòd]Arizona je szóstim nôwikszim stanã jeżlë jidze ò pòwiérzchniã – za Nowim Meksykã, a przed Newadą. 15% òbéńdë je w priwatnëch rãkach lëdzy. Òstałé zemie to rządowé terenë i indiańsczé rezerwatë. Klimat pòdzwrotnikòwi i zwrotnikòwi, sëchi. Strzédnô temperatura lëftu òb lato – 35 stopniów Celsjusza, a czasã nawetka dochôdô do kòl 55 stãpieniów.
Historiô
[edicëjô | edituj kòd]Pierwòsznym, jesz wcyg jistniejącym, lëdztwã nëch òbszarów są m. jin. Indianie z plemionów Hopi na nordze i plemiona Apaczów na pôłnim, chtërny przecygnãlë hewò pò ùpôdkù cywilizacji Anasazi. Nôwikszô dzysdzéń grëpa Indianów – Nawahowie – pòchôdô z Kanadë i przëbëła do Arizonë kòl 1300 rokù.
Wôżné datë:
- XVI w. – òbéńdã sznëpòrzëlë szpańsczi szùkôrze skarbów
- 1539 – Marcoz de Niza sznëpòrził òbszôr i szukôł „Sétmë Złotëch Gardów”
- 1692 – òjc Eùzebio Kino założił pierszą Misjã.
- 1776 – szpańskô armiô bùdowa Tùcson – pierwszą fòrtecã
- 1821 – Szpańskô przekazywô teritorium Arizonë Meksykòwi
- 1848 – òbszarë Arizonë stałë sã włôsnoscą Zjednónëch Stanów Americzi
- 1863 – Arizona sta sã samòstójnym teritorium
- 1886 – kùńc wòjnë z Apaczama
- 14.02.1912 – przëstąpienié do Ùnie (jakno 48 stón pòsobicą)
- 1973 – pòwsta jedna z nôwiãkszëch wòdnëch zawadów na swiece – New Cornella Tailings
Demògrafiô
[edicëjô | edituj kòd]Wedle spisënkù z 2010 rokù w Arizonie mieszkô 6 392 017 lëdzy, chtërny gôdają wszelejaczima jãzëkama:
- angelsczi jãzëk – 72,58 %
- szpańsczi jãzëk – 21,57 %
- jãzëk nawaho – 1,54 %
Przewôżënk
[edicëjô | edituj kòd]W Phoenix je midzëkòntinentalny fligerplac Phoenix-Sky Harbor. Wôżné je téż mòderné midzënôrodné latawiszcze w Tùcson. Òkróm tegò mómë midzë stónowi drodżi i aùtostradë.
Religiô
[edicëjô | edituj kòd]Nôwiãkszé turisticzné atrakcje
[edicëjô | edituj kòd]- Wiôldzé Kanión Kòlorado
- Nôrodny Park Skamieniałégò Lasa (Petrified Forest National Park)
- Nôrodny Park Saguaro (Saguaro National Park )
- Malowónô Pùstiniô (Painted Desert)
- Meteor Krater
Czekawòscą je to, że w Tucson je nôwiãkszé na swiece zgrëpòwanié teleskòpów.
Òbaczë téż
[edicëjô | edituj kòd]Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]Bùtnowé lënczi
[edicëjô | edituj kòd]
Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons