Przejdź do zawartości

Arizona

Ze starnë Wikipedia

Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje dobrze kaszëbsczégò. Jãzëkòwô prawidłowòsc négò artikla wëmôgô werifikacje.

Arizona na kôrce USA
Stanica Arizonë
Phoenix – stolëca Arizonë

Arizona (an. Arizona, naw. Hoozdo Hahoodzo) – stón w pôłniowò-zôpadnym dzélu Zjednónëch Stanów Americzi ze stolëcą we Phoenix. Òd pôłniô Arizona grańczi z meksykańsczima stanama: Sonorą i Dólną Kalifòrnią, òd zôpadu z Kalifòrnią i Newadą, òd nordë z Utah, a òd pòrénkù z Nowim Meksykã.

Historicë nie są zgódni co do pòchôdaniégò pòzwë stanu. Niechtërny gôdają, że pòzwa Arizona òznôczô „môłi zdrój”. Historik stanu Arizona Marshall Trimble dokazywô równak natenczas, że pòzwa pòchôdô z jãzëka Basków, jaczi słëchelë pierszim kòlonizatoróm ti òbéńdë, i òznôczô „dobré drzewò dãbù”[1].

Geògrafiô

[edicëjô | edituj kòd]

Arizona je szóstim nôwikszim stanã jeżlë jidze ò pòwiérzchniã – za Nowim Meksykã, a przed Newadą. 15% òbéńdë je w priwatnëch rãkach lëdzy. Òstałé zemie to rządowé terenë i indiańsczé rezerwatë. Klimat pòdzwrotnikòwi i zwrotnikòwi, sëchi. Strzédnô temperatura lëftu òb lato – 35 stopniów Celsjusza, a czasã nawetka dochôdô do kòl 55 stãpieniów.

Historiô

[edicëjô | edituj kòd]

Pierwòsznym, jesz wcyg jistniejącym, lëdztwã nëch òbszarów są m. jin. Indianie z plemionów Hopi na nordze i plemiona Apaczów na pôłnim, chtërny przecygnãlë hewò pò ùpôdkù cywilizacji Anasazi. Nôwikszô dzysdzéń grëpa Indianów – Nawahowie – pòchôdô z Kanadë i przëbëła do Arizonë kòl 1300 rokù.

Wôżné datë:

  • XVI w. – òbéńdã sznëpòrzëlë szpańsczi szùkôrze skarbów
  • 1539 – Marcoz de Niza sznëpòrził òbszôr i szukôł „Sétmë Złotëch Gardów”
  • 1692 – òjc Eùzebio Kino założił pierszą Misjã.
  • 1776 – szpańskô armiô bùdowa Tùcson – pierwszą fòrtecã
  • 1821 – Szpańskô przekazywô teritorium Arizonë Meksykòwi
  • 1848 – òbszarë Arizonë stałë sã włôsnoscą Zjednónëch Stanów Americzi
  • 1863 – Arizona sta sã samòstójnym teritorium
  • 1886 – kùńc wòjnë z Apaczama
  • 14.02.1912 – przëstąpienié do Ùnie (jakno 48 stón pòsobicą)
  • 1973 – pòwsta jedna z nôwiãkszëch wòdnëch zawadów na swiece – New Cornella Tailings

Demògrafiô

[edicëjô | edituj kòd]

Wedle spisënkù z 2010 rokù w Arizonie mieszkô 6 392 017 lëdzy, chtërny gôdają wszelejaczima jãzëkama:

Przewôżënk

[edicëjô | edituj kòd]

W Phoenix je midzëkòntinentalny fligerplac Phoenix-Sky Harbor. Wôżné je téż mòderné midzënôrodné latawiszcze w Tùcson. Òkróm tegò mómë midzë stónowi drodżi i aùtostradë.

  • protestantizm – 40 %
  • katolëcyzm – 25 %
  • mòrmònizm -4 %
  • judajizm – 1 %
  • bùddizm– 1 %
  • bez wëznaniô – 22 %[2]

Nôwiãkszé turisticzné atrakcje

[edicëjô | edituj kòd]
  • Wiôldzé Kanión Kòlorado
  • Nôrodny Park Skamieniałégò Lasa (Petrified Forest National Park)
  • Nôrodny Park Saguaro (Saguaro National Park )
  • Malowónô Pùstiniô (Painted Desert)
  • Meteor Krater

Czekawòscą je to, że w Tucson je nôwiãkszé na swiece zgrëpòwanié teleskòpów.

Òbaczë téż

[edicëjô | edituj kòd]

Przëpisë

[edicëjô | edituj kòd]

Bùtnowé lënczi

[edicëjô | edituj kòd]

Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons