İçeriğe atla

Telefon

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Dögmeli sabit telefon

Telefon — bir-birinden uzaqta olğan adamlarnıñ bir-birinen laf etmesi içün qullanılğan alâqa cihazıdır. Telefon sözüniñ esasında qadimiy yunan tilindeki qadimiy yunanca τῆλε («uzaq») ve qadimiy yunanca φωνή («ses») sözleri bar.[1]

Nasıl çalışa

[deñiştir | kodunı deñiştir]

Telefonnıñ mikrofonı adam sesini elektrik signallarına çevire. Bu signallar alâqa ağı vastasınen qarşı tarafqa berile. Ekinci telefondaki dinamik olarnı qaytadan seske çevire. Böylece adamlar bir-birini eşitip aytışıp ola.[2]

Eski telli telefonnıñ elde tutulğan parçasına alıcı ya da trubka deyler. Mikrofon ve dinamik ekseriyette şu parçadadır. Kerekli nomerağa telefon etmek içün dögmeler, eski cihazlarda ise aylanma disk qullanıla. Çañ ya da başqa sesli işaret biriniñ telefon etkenini bildire.

Telefon çeşitleri

[deñiştir | kodunı deñiştir]
  • Telli telefon — belli bir ev, ofis ya da başqa yerde qullanılğan telefon. Adetince telefon ağına bir tel vastasınen bağlana.
  • Telsiz telefon — alıcısı bazasınen radio vastasınen bağlanğan telefon. Bazası telefon ağına bağlıdır. Alıcını baza yaqınında elde taşıp laf etmek mümkün; işlev mesafesi baza ve alıcı arasındaki mesafege, divar ve başqa manialarğa bağlıdır.[3]
  • Cep telefonı — yanımızda taşıp yürmek mümkün olğan telefon. O, alâqa operatorınıñ baza stantsiyalarınen radio signalları almaşa. Közenek alâqa ağında er bir stantsiya belli bir yerdeki telefonlarğa hizmet köstere.[4]

Telefon alâqasınıñ başqa bir usulı — internet telefoniyası ya da -{IP} telefoniyası. Bu usulda ses raqamiy malümatqa çevirilip, ağdan kiçik paketler şeklinde berile. Alâqa içün ayrıca -{IP} telefonı, kompyuter ya da mahsus adapterge bağlı adiy telefon qullanılmaq mümkün.[5][6]

İcadı ve inkişafı

[deñiştir | kodunı deñiştir]

Telefon XIX asırda bir çoq icatçınıñ çalışması neticesinde meydana keldi. Antonio Meuççi (Antonio Meucci), İlayşa Grey (Elisha Gray) ve Aleksander Bell (Alexander Graham Bell) sesni elektrik yardımınen uzaqqa bermek içün tecribeler yaptılar.

1876 senesi martnıñ 7-sinde Bell ABDde telefonğa patent aldı. 1876 senesi martnıñ 10-unda keçirilgen tecribede onıñ yardımcısı Tomas Votson (Thomas Watson) başqa odada turıp, Bellniñ telefon arqalı aytqan sözlerini eşitip añladı. Soñ başqa icatçılar mikrofon ve alıcını yahşılaştırıp, telefon alâqasınıñ daa uzaq mesafelerde qullanılmasına yardım ettiler.[7]

İlk telefon ağlarında adamlar arasında alâqanı telefon stantsiyalarında çalışqan telefoncılar qura edi. Olar bir abuneciniñ hattını başqa bir abuneciniñ hattınen elnen bağlay edi. Soñ avtomatik stantsiyalar peyda olıp, bu işni cihazlar yapmağa başladı.[8]

XX asırda radio alâqası ve elektronikanıñ inkişafı cep telefonlarını yaratmağa imkân berdi. 1973 senesi aprel 3 künü Motorola şirketiniñ müendisi Martin Kuper (Martin Cooper) Nyu Yorkta (New York) elde taşılğan közenek telefonınıñ tecribe nümünesinden ilk açıq telefon qonuşmasını yaptı.[9]

  1. ↑ Telephone. Online Etymology Dictionary.
  2. ↑ Telephony. Museum of Communication.
  3. ↑ BT3920: User Guide. Qoyuluv ve qullanuv talimatı.
  4. ↑ ITU EMF Guide. Cep telefonları ve baza stantsiyaları aqqında bölük.
  5. ↑ Fixed Voice Subscription Definitions. Federal Communications Commission.
  6. ↑ Voice Over Internet Protocol. North Carolina Department of Justice.
  7. ↑ Did Alexander Graham Bell invent the telephone?. National Museums Scotland.
  8. ↑ Life On The Exchange — Stories From The Hello Girls. Science Museum.
  9. ↑ Happy Anniversary Mobile Phone!. IEEE Communications Society.