Programmalav tili
Programmalav tili — kompyuter programmalarını yazmaq içün qullanılğan suniy til. Onıñ vastasınen esaplavlar, malümatnı işlev ve başqa işlerniñ nasıl yapılacağı kösterile. Programmalav tiliniñ işaretleri ve olarnı birleştirüv qaideleri bar. Bu qaideler programmanı em kompyuterge işletmege, em adamlarğa oqup añlamağa imkân bere.
Tabiiy tillerden farqlı olaraq, programmalav tilleri emir ve ifadelerde büyük anıqlıq talap ete. Programmacınıñ niyeti añlaşılsa bile, yañlış yazılğan programma işletilmegende ya da beklenmegen netice bergende hata tüzetilmek kerek.
Qurulışı
[deñiştir | kodunı deñiştir]Programmalav tiliniñ esas tarafları — sintaksis ve semantika. Sintaksis işaretler, söz ve ifadelerniñ nasıl birleştirilecegini tayin ete. Semantika ise bu ifadelerniñ manasını ve programma işlegende ne olacağını belgiley.
Bir çoq tilde programmalar metin şeklinde yazıla. Olarda arifmetik ifadeler, şartqa köre yapılğan işler ve tekrarlanğan areketlerni kösterüv vastaları bar. Bazı tillerde ise programma resim ve bir-birine bağlanğan bloklardan qurula.
Malümat türleri saqlanğan degerlerni ve olar üzerinde yapılğan amellerni ayıra. Meselâ, sayı ve metin ayrı çeşitler olaraq berilip ola. Çeşitlerniñ uyğunlığını teşkermek bazı hatalarnı tapmağa yardım ete.[1]
Programmanıñ işletilüvi
[deñiştir | kodunı deñiştir]Programmanı işletmek içün onıñ yazılğan tilini amelge keçirgen programma vastaları kerek. Esas eki usul — quraştıruv ve yorav.
Quraştırıcı programma kodunı başta başqa şekilge, meselâ, protsessor doğrudan-doğru yerine ketirip olğan maşna koduna çevirgen programmadır. Yorayıcı ise programmanı oqup, onda kösterilgen işlerni yerine ketire. Bu eki usulnı birleştirgen yollar da bar: programma başta ara kodqa çevirilip, soñ işletilgen vaqıtta maşna koduna çevirilip ola.[2]
Çeşitleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]Programmalav tillerini bir qaç usulnen tasnif eteler. İmperativ programmalavda' yapılacaq işlerniñ sırası kösterile. Funktsional programmalav funktsiyalarnı qullanuvğa esaslana. Mantıqiy programmalavda mesele şartları ve qaideler berilip, çezimni tapmaq işi programma vastalarına bıraqıla.
Obyektlerge esaslanğan programmalavda malümat ve onı işlegen ameller obyektler şeklinde birleştirile. Bir til bir qaç programmalav usulını desteklep ola.[3]
Tarihı ve qullanılışı
[deñiştir | kodunı deñiştir]1940-lı senelerdeki ilk elektron kompyuterler içün programmalar, esasen, maşna tilinde yazıla edi. Soñ maşna buyruqlarını adamğa daa añlayışlı işaretlernen yazmağa imkân bergen assembler tilleri peyda oldı.
1957 senesi yaratılğan Fortran yüksek seviyeli programmalav tilleriniñ ilk keñ tarqalğan nümünelerinden biri oldı. Böyle tiller kompyuterniñ içki qurulışınıñ bir çoq tafsilâtını köstermeden algoritm yazmağa imkân berdi.[4]
Programmalav tilleri ilmiy esaplav, işletüv sistemaları, oyun ve internet saifeleri içün programmalar yaratqanda qullanıla. Bugünge qadar biñlerce til yaratılğan; olarnıñ bir qısmı belli bir işke uyğunlaştırılğan, başqaları ise çeşit meselelerni çezmek içün qullanıla.
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- ↑ Sebesta, Robert W. Concepts of Programming Languages. 10th ed. Addison-Wesley, 2012. 244–247 saifeler. ISBN 978-0-13-139531-2.
- ↑ Sebesta, Robert W. Concepts of Programming Languages. 12th global ed. Pearson, 2023. 46–51 saifeler. ISBN 978-1-292-43682-1.
- ↑ Sebesta, Robert W. Concepts of Programming Languages. 10th ed. Addison-Wesley, 2012. 21–22 saifeler. ISBN 978-0-13-139531-2.
- ↑ Gabbrielli, Maurizio; Martini, Simone. Programming Languages: Principles and Paradigms. 2nd ed. Springer, 2023. 521–524 saifeler. ISBN 978-3-031-34144-1.