Austria
| Republica d'Austria Republik Österreich | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
| |||||
| Lingue ufficiali | tedescu | ||||
| Capitale | Vienna (1.681.469 ab. / 2008) | ||||
| Pulitica | |||||
| Forma di guvernu | Republica parlamentare federale | ||||
| Presidente | Alexander Van der Bellen | ||||
| Cancillieru | Karl Nehammer | ||||
| Indipendenza | u 27 di lugliu 1955 | ||||
| Entrata in l'ONU | u 14 di dicembre 1955 | ||||
| Entrata in l'UE | u 1 di ghjennaghju 1995 | ||||
| Superficia | |||||
| Tutale | 83.872 km² | ||||
| Acque | 1,7 % | ||||
| Pupulazione | |||||
| Tutale | 8.316.487 ab. | ||||
| Densità | 99 ab./km² | ||||
| Geografia | |||||
| Cuntinente | Europa | ||||
| Fusu orariu | UTC +1 | ||||
| Ecunumia | |||||
| Muneta | Euru | ||||
| PIL (PPA) (2005) | 275.020 milioni di $ (34°) | ||||
| PIL procapite (PPA) (2005) | 33.432 $ (9°) | ||||
| ISU (2004) | 0,944 (altu) (14°) | ||||
| Energia | 0,76 kW/ab. | ||||
| Varie | |||||
| Duminiu internet | .at | ||||
| Indicativu telefonicu | +43 | ||||
| Siglu autom. | A | ||||
| Innu | Land der Berge, Land am Strome | ||||
| Festa naziunale | 26 uttrovi | ||||
L'Austria (in tedescu Österreich; in austrobavarese Ésterreich), ufficialmente a Republica d'Austria (in tedescu Republik Österreich), hè un paese di l'Europa cintrale, situatu in a parte orientale di l'arcu di l'Alpe. Hè una republica federale cumposta da nove Stati federati, chjamati Länder, è face parte di l'Unione europea.

L'Austria cunfina cù a Svizzera è u Liechtenstein à punente, a Slovenia è l'Italia à u sudu, l'Ungheria à livante, a Sluvacchia à nordestu, è a Germania è a Republica Cecca à u nordu. Hè un paese senza sboccu à u mare. A capitale hè Vienna, posta longu u Danubiu.
Etimulugia
[mudificà | edità a fonte]U nome tedescu Österreich vene da una forma antica, Ostarrîchi, chì significheghja «regnu orientale» o «territoriu à livante». A forma hè attestata in un ducumentu di l'annu 996. U nome latinu Austria hè statu adupratu in u Medievu è hè assuciatu à l'idea di «paese orientale».
A denominazione ufficiale hè Republik Österreich («Republica d'Austria»). Dopu à a fine di a Prima Guerra Mundiale, u paese fù chjamatu per un breve periodu Republica d'Austria tedesca, ma u Trattatu di Saint-Germain li impose di aduttà u nome attuale.
Storia di l'Austria
[mudificà | edità a fonte]
In l'antichità, u territoriu era abitatu da i Celti è da l'Illiri. Fù dopu cunquistatu da i Rumani è integratu in l'Imperu rumanu. Dopu à a so caduta, parechji populi si stallonu in a regione, frà i quali i Longobardi, l'Ostrogoti, i Bavari è i Franchi.
Da u seculu X sèculu à u XIII sèculu, a regione fù guvernata da a dinastia di i Babenberg. L'Asburghi piglionu dopu u putere è fecenu di l'Austria u centru di i so duminii per parechji seculi. In u 1804 fù fundatu l'Imperu austriacu, trasfurmatu in u 1867 in a doppia munarchia di l'Imperu austroungaricu.
Dopu à a scunfitta in a Prima Guerra Mundiale, l'imperu si sciolse è l'Austria diventò una republica. In u 1938, u paese fù annessu da a Germania nazista in l'Anschluss. Durante a Seconda guerra mundiale, u regime nazistu stabilì campi di cuncentrazione in u territoriu austriacu, frà i quali quellu di Mauthausen.
Dopu à a guerra, l'Austria fù occupata da e putenze alleate. Vultò indipendente in u 1955 è aduttò una pulitica di neutralità permanente. Entrò in l'Unione europea in u 1995 è aduttò l'euru in u 1999.
Geugrafia di l'Austria
[mudificà | edità a fonte]
L'Austria si trova in Europa cintrale è occupa una parte impurtante di l'Alpe orientale. Circa trè quinti di u so territoriu sò muntagnosi. E catene alpine calanu à livante versu a pianura pannonica è u bacinu di u Danubiu. A superficia di u paese hè di circa 83 900 km².
À punente, u Vorarlberg hè situatu in u bacinu di u Renu, chì scorri versu u Mare di u Nordu. A maiò parte di u territoriu austriacu appartene à u bacinu di u Danubiu, chì sbocca in u Mare Neru. Una piccula parte di u Massicciu Boemianu hè drenata da a Moldava è l'Elba.
Rilievu
[mudificà | edità a fonte]
E principale catene muntagnose includenu l'Alpe Retiche, l'Alpe Noriche, e Alpe Carniche è e Alpe Orientale. U puntu più altu di u paese hè u Grossglockner, chì culmineghja à 3.798 metri. Altre cime impurtante sò u Wildspitze, u Grossvenediger è a Palla Bianca.
Fiumi è lavi
[mudificà | edità a fonte]U Danubiu attraversa u paese da punente à livante, passendu per Linz è Vienna, prima di furmà una parte di a fruntiera cù a Sluvacchia. I so affluenti includenu l'Inn, u Salzach, l'Enns, a Traun, a Drava è a Mura. A parte occidentale di u Vorarlberg hè assuciata à u bacinu di u Renu. U lavu di Custanza hè spartutu trà l'Austria, a Germania è a Svizzera.
Clima è ambiente
[mudificà | edità a fonte]U clima hè di solitu alpinu in e muntagne, cù inguerni freti è nivosi è estati freschi. In e pianure orientale è longu u Danubiu, u clima hè più cuntinentale, cù estate più calde è menu precipitazione. U ventu caldu è seccu chjamatu föhn pò influenzà e regione meridiunale è favurisce a viticultura.
U cambiamentu climaticu hà purtatu à un aumentu di e temperature è à a riduzzione di parechji ghjacciai. A calata di u mantu di neve è l'aumentu di u risicu di frane è d'incendii di furesta ponenu difficultà à l'ecusisteme muntagnose è à u turisimu d'inguernu.
Pupulazione
[mudificà | edità a fonte]
A pupulazione austriaca hè cuncentrata soprattuttu in e valle è in e cità. Vienna hè a cità a più grande è accoglie una parte impurtante di a pupulazione. L'altre cità principale sò Graz, Linz, Salisburgu, Innsbruck, Klagenfurt, Villaco, Sankt Pölten è Bregenz.
A maiò parte di l'abitanti hè di lingua tedesca. Ci sò ancu minurità storiche è cumunità d'immigrazione, frà e quale quelle slovene, croate è ungherese, è e persone d'origine balcanica, turca è d'altre parte di u mondu.
Lingue
[mudificà | edità a fonte]A lingua ufficiale hè u tedescu. A maiò parte di a pupulazione parla varietà austro-bavaresi. In u Vorarlberg, parechji abitanti parlanu varietà alemanniche. E lingue di minurità ricunnisciute includenu u slovenu, u croatu burgenlandese è l'ungherese.
Religione
[mudificà | edità a fonte]U cristianesimu hè storicamente a religione più praticata in Austria, soprattuttu u catulicesimu. Ci sò ancu cumunità prutestante è ortodoxe, è cumunità musulmane è abree. Una parte di a pupulazione ùn dichjara nisuna appartenenza religiosa.
Organisazione pulitica
[mudificà | edità a fonte]L'Austria hè una republica federale custituzionale. A so custituzione federale data di u 1920, cù mudificazione successive. U presidente federale hè elettu à suffraghju universale direttu. U guvernu hè guidatu da u cancelliere federale.
U parlamentu hè cumpostu da duie camere. U Cunsigliu naziunale, Nationalrat, hà 183 membri eletti direttamente. U Cunsigliu federale, Bundesrat, raprisenta i Stati federati.
Stati federati
[mudificà | edità a fonte]L'Austria hè cumposta da nove Stati federati:
- Burgenland — capilocu: Eisenstadt
- Carinzia — capilocu: Klagenfurt
- Bassa Austria — capilocu: Sankt Pölten
- Alta Austria — capilocu: Linz
- Salisburghese — capilocu: Salisburgu
- Stiria — capilocu: Graz
- Tirolo — capilocu: Innsbruck
- Vorarlberg — capilocu: Bregenz
- Vienna — cità è Statu federatu.
Ecunumia di l'Austria
[mudificà | edità a fonte]L'Austria hà un'ecunumia di mercatu sviluppata è un altu livellu di vita. A so ecunumia hè strettamente ligata à quelle di l'altri paesi di l'Unione europea, in particulare à quella di a Germania.
L'agricultura inchjude l'allevu, a pruduzzione di cereali, di barbabietule da zuccheru è di frutti. A viticultura hè praticata soprattuttu in a Bassa Austria, in Burgenland è in Stiria. L'industria inchjude a metallurgia, a siderurgia, a chimica, a fabricazione di macchine è strumenti di precisione. U settore di i servizii, cumpresi u cummerciu è u turisimu, occupa una parte maiò di a pupulazione.
U turisimu hè impurtante in e cità storiche è in e regione alpine. E stazione di schì è e lucalità di i lavi attiranu visitatori in e diverse staghjone di l'annu. A reta di e strade è di e vie ferrate cullega e cità è e regione di u paese cù i paesi vicini. U Danubiu hè adupratu ancu per u trasportu fluviale.
Cultura
[mudificà | edità a fonte]Arti
[mudificà | edità a fonte]L'arte austriaca hè stata influenzata da e tradizione germaniche, italiane è europee cintrale. L'architettura barocca hà lasciatu palazzi, chjese è abbazie in parechje cità. À a fine di u XIX sèculu, Vienna diventò un centru impurtante di l'arte muderna. A Secessione viennese riunì artisti chì vulianu rinnuvà e forme artistiche. Frà i so raprisentanti i più cunnisciuti ci hè Gustav Klimt.
Parechji siti austriachi sò stati iscritti nantu à a lista di u Patrimoniu mundiale di l'UNESCO.
Litteratura
[mudificà | edità a fonte]A literatura austriaca hè stata à longu ligata à quella di lingua tedesca. Trà i scrittori cunnisciuti ci sò Franz Grillparzer, Arthur Schnitzler, Rainer Maria Rilke, Stefan Zweig, Joseph Roth, Robert Musil, Thomas Bernhard, Peter Handke è Elfriede Jelinek. Bertha von Suttner, scrittrice è pacifista, ricevì u Premiu Nobel per a pace in u 1905.
Musica
[mudificà | edità a fonte]L'Austria hà datu nascita à parechji cumpusitori impurtanti. Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn, Franz Schubert, Anton Bruckner, Johann Strauss II è Gustav Mahler sò assuciati à a tradizione musicale austriaca. Vienna fù un centru impurtante di a musica classica è di l'opera.
À u principiu di u XX sèculu, Arnold Schönberg è i cumpusitori chì li eranu vicini svilupponu a seconda scola viennese. U cantu di Natale Stille Nacht («Notte santa») fù cumpostu in Austria in u 1818.
Filusufia è scenze
[mudificà | edità a fonte]
Frà e figure austriache impurtante in a filusufia è e scenze ci sò Sigmund Freud, fundatore di a psicanalisi, Ludwig Wittgenstein, filòsufu di a lingua, Karl Popper, Kurt Gödel, Erwin Schrödinger è Konrad Lorenz. L'economisti Carl Menger, Ludwig von Mises è Friedrich Hayek sò assuciati à a scola austriaca d'ecunumia.
Sport
[mudificà | edità a fonte]A situazione alpina di u paese face chì i sport d'inguernu sianu assai pupulare. U schì alpinu hè particularmente seguitatu, è l'atleti austriachi anu ottenutu numerosi successi à i Ghjochi olimpichi è in e cumpetizione internaziunale. U paese hà accoltu i Ghjochi olimpichi d'inguernu in Innsbruck in u 1964 è in u 1976.
U football hè un antru sport impurtante. A squadra naziunale austriaca hà ottenutu u terzu postu à a cuppa mundiale di u 1954. In Austria si praticheghjanu dinù u ciclismu, u motociclismu è e corse automobilistiche; u paese accoglie u Gran Premiu d'Austria di Formula 1.
Cucina austriaca
[mudificà | edità a fonte]A cucina austriaca hè cunnisciuta per i so piatti ricchi è i so dolci. A torta Sacher, fatta di cioccolatu è cunfittura d'albicocca, hè una specialità di Vienna. Sò cunnisciuti dinù u Apfelstrudel, un dolce à e mele, è parechji piatti di carne è di patate.
Festività
[mudificà | edità a fonte]E feste publiche includenu u Capudannu, l'Epifania, a Pasqua, u primu di maghju, l'Assunta, a Festa naziunale di u 26 d'uttrovi, Tutti i Santi è Natale. A Festa naziunale ricorda a dichjarazione di neutralità di u 1955.
Da vede dinù
[mudificà | edità a fonte]Riferimenti
[mudificà | edità a fonte]- (EN) Johnson, Lonnie, Austria: A Brief History, Boulder, Westview Press, 2019.
- (EN) Brook-Shepherd, Gordon, The Austrians: A Thousand-Year Odyssey, New York, Carroll & Graf Publishers, 1998.
- (FR) Bled, Jean-Paul, Histoire de Vienne, Paris, Fayard, 1998.
- (FR) Bérenger, Jean, Histoire de l'Empire des Habsbourg (1273-1918), Paris, Fayard, 1990.
- (IT) Rill, Bernd, Austria: Storia di un paese europeo, Torino, Einaudi, 2002.
- (IT) Rumor, Antonio, L'Austria contemporanea, Roma, Carocci Editore, 2015.
Note
[mudificà | edità a fonte]| I stati membri di l'Unioni Auropea | ||
|---|---|---|