Vai al contenuto

Austria

À prupositu di Wikipedia
Republica d'Austria
Republik Österreich
Mottu: '

Lingue ufficiali tedescu
Capitale Vienna  (1.681.469 ab. / 2008)
Pulitica
Forma di guvernu Republica parlamentare federale
Presidente Alexander Van der Bellen
Cancillieru Karl Nehammer
Indipendenza u 27 di lugliu 1955
Entrata in l'ONU u 14 di dicembre 1955
Entrata in l'UE u 1 di ghjennaghju 1995
Superficia
Tutale 83.872 km²
Acque 1,7 %
Pupulazione
Tutale 8.316.487 ab.
Densità 99 ab./km²
Geografia
Cuntinente Europa
Fusu orariu UTC +1
Ecunumia
Muneta Euru
PIL (PPA)  (2005) 275.020 milioni di $  (34°)
PIL procapite (PPA)  (2005) 33.432 $  (9°)
ISU  (2004) 0,944 (altu)  (14°)
Energia 0,76  kW/ab.
Varie
Duminiu internet .at
Indicativu telefonicu +43
Siglu autom. A
Innu Land der Berge, Land am Strome
Festa naziunale 26 uttrovi

L'Austria (in tedescu Österreich; in austrobavarese Ésterreich), ufficialmente a Republica d'Austria (in tedescu Republik Österreich), hè un paese di l'Europa cintrale, situatu in a parte orientale di l'arcu di l'Alpe. Hè una republica federale cumposta da nove Stati federati, chjamati Länder, è face parte di l'Unione europea.

Carta di l'Austria

L'Austria cunfina cù a Svizzera è u Liechtenstein à punente, a Slovenia è l'Italia à u sudu, l'Ungheria à livante, a Sluvacchia à nordestu, è a Germania è a Republica Cecca à u nordu. Hè un paese senza sboccu à u mare. A capitale hè Vienna, posta longu u Danubiu.

U nome tedescu Österreich vene da una forma antica, Ostarrîchi, chì significheghja «regnu orientale» o «territoriu à livante». A forma hè attestata in un ducumentu di l'annu 996. U nome latinu Austria hè statu adupratu in u Medievu è hè assuciatu à l'idea di «paese orientale».

A denominazione ufficiale hè Republik Österreich («Republica d'Austria»). Dopu à a fine di a Prima Guerra Mundiale, u paese fù chjamatu per un breve periodu Republica d'Austria tedesca, ma u Trattatu di Saint-Germain li impose di aduttà u nome attuale.

Storia di l'Austria

[mudificà | edità a fonte]
A bandera di l'Austria

In l'antichità, u territoriu era abitatu da i Celti è da l'Illiri. Fù dopu cunquistatu da i Rumani è integratu in l'Imperu rumanu. Dopu à a so caduta, parechji populi si stallonu in a regione, frà i quali i Longobardi, l'Ostrogoti, i Bavari è i Franchi.

Da u seculu X sèculu à u XIII sèculu, a regione fù guvernata da a dinastia di i Babenberg. L'Asburghi piglionu dopu u putere è fecenu di l'Austria u centru di i so duminii per parechji seculi. In u 1804 fù fundatu l'Imperu austriacu, trasfurmatu in u 1867 in a doppia munarchia di l'Imperu austroungaricu.

Dopu à a scunfitta in a Prima Guerra Mundiale, l'imperu si sciolse è l'Austria diventò una republica. In u 1938, u paese fù annessu da a Germania nazista in l'Anschluss. Durante a Seconda guerra mundiale, u regime nazistu stabilì campi di cuncentrazione in u territoriu austriacu, frà i quali quellu di Mauthausen.

Dopu à a guerra, l'Austria fù occupata da e putenze alleate. Vultò indipendente in u 1955 è aduttò una pulitica di neutralità permanente. Entrò in l'Unione europea in u 1995 è aduttò l'euru in u 1999.

Geugrafia di l'Austria

[mudificà | edità a fonte]
U Grossglockner, a cima più alta di l'Austria

L'Austria si trova in Europa cintrale è occupa una parte impurtante di l'Alpe orientale. Circa trè quinti di u so territoriu sò muntagnosi. E catene alpine calanu à livante versu a pianura pannonica è u bacinu di u Danubiu. A superficia di u paese hè di circa 83 900 km².

À punente, u Vorarlberg hè situatu in u bacinu di u Renu, chì scorri versu u Mare di u Nordu. A maiò parte di u territoriu austriacu appartene à u bacinu di u Danubiu, chì sbocca in u Mare Neru. Una piccula parte di u Massicciu Boemianu hè drenata da a Moldava è l'Elba.

L'Alpe austriache

E principale catene muntagnose includenu l'Alpe Retiche, l'Alpe Noriche, e Alpe Carniche è e Alpe Orientale. U puntu più altu di u paese hè u Grossglockner, chì culmineghja à 3.798 metri. Altre cime impurtante sò u Wildspitze, u Grossvenediger è a Palla Bianca.

Fiumi è lavi

[mudificà | edità a fonte]

U Danubiu attraversa u paese da punente à livante, passendu per Linz è Vienna, prima di furmà una parte di a fruntiera cù a Sluvacchia. I so affluenti includenu l'Inn, u Salzach, l'Enns, a Traun, a Drava è a Mura. A parte occidentale di u Vorarlberg hè assuciata à u bacinu di u Renu. U lavu di Custanza hè spartutu trà l'Austria, a Germania è a Svizzera.

Clima è ambiente

[mudificà | edità a fonte]

U clima hè di solitu alpinu in e muntagne, cù inguerni freti è nivosi è estati freschi. In e pianure orientale è longu u Danubiu, u clima hè più cuntinentale, cù estate più calde è menu precipitazione. U ventu caldu è seccu chjamatu föhn pò influenzà e regione meridiunale è favurisce a viticultura.

U cambiamentu climaticu hà purtatu à un aumentu di e temperature è à a riduzzione di parechji ghjacciai. A calata di u mantu di neve è l'aumentu di u risicu di frane è d'incendii di furesta ponenu difficultà à l'ecusisteme muntagnose è à u turisimu d'inguernu.

Pupulazione

[mudificà | edità a fonte]
Vienna, a capitale è a cità più grande

A pupulazione austriaca hè cuncentrata soprattuttu in e valle è in e cità. Vienna hè a cità a più grande è accoglie una parte impurtante di a pupulazione. L'altre cità principale sò Graz, Linz, Salisburgu, Innsbruck, Klagenfurt, Villaco, Sankt Pölten è Bregenz.

A maiò parte di l'abitanti hè di lingua tedesca. Ci sò ancu minurità storiche è cumunità d'immigrazione, frà e quale quelle slovene, croate è ungherese, è e persone d'origine balcanica, turca è d'altre parte di u mondu.

A lingua ufficiale hè u tedescu. A maiò parte di a pupulazione parla varietà austro-bavaresi. In u Vorarlberg, parechji abitanti parlanu varietà alemanniche. E lingue di minurità ricunnisciute includenu u slovenu, u croatu burgenlandese è l'ungherese.

U cristianesimu hè storicamente a religione più praticata in Austria, soprattuttu u catulicesimu. Ci sò ancu cumunità prutestante è ortodoxe, è cumunità musulmane è abree. Una parte di a pupulazione ùn dichjara nisuna appartenenza religiosa.

Organisazione pulitica

[mudificà | edità a fonte]

L'Austria hè una republica federale custituzionale. A so custituzione federale data di u 1920, cù mudificazione successive. U presidente federale hè elettu à suffraghju universale direttu. U guvernu hè guidatu da u cancelliere federale.

U parlamentu hè cumpostu da duie camere. U Cunsigliu naziunale, Nationalrat, hà 183 membri eletti direttamente. U Cunsigliu federale, Bundesrat, raprisenta i Stati federati.

Stati federati

[mudificà | edità a fonte]

L'Austria hè cumposta da nove Stati federati:

  1. Burgenland — capilocu: Eisenstadt
  2. Carinzia — capilocu: Klagenfurt
  3. Bassa Austria — capilocu: Sankt Pölten
  4. Alta Austria — capilocu: Linz
  5. Salisburghese — capilocu: Salisburgu
  6. Stiria — capilocu: Graz
  7. Tirolo — capilocu: Innsbruck
  8. Vorarlberg — capilocu: Bregenz
  9. Vienna — cità è Statu federatu.

Ecunumia di l'Austria

[mudificà | edità a fonte]

L'Austria hà un'ecunumia di mercatu sviluppata è un altu livellu di vita. A so ecunumia hè strettamente ligata à quelle di l'altri paesi di l'Unione europea, in particulare à quella di a Germania.

L'agricultura inchjude l'allevu, a pruduzzione di cereali, di barbabietule da zuccheru è di frutti. A viticultura hè praticata soprattuttu in a Bassa Austria, in Burgenland è in Stiria. L'industria inchjude a metallurgia, a siderurgia, a chimica, a fabricazione di macchine è strumenti di precisione. U settore di i servizii, cumpresi u cummerciu è u turisimu, occupa una parte maiò di a pupulazione.

U turisimu hè impurtante in e cità storiche è in e regione alpine. E stazione di schì è e lucalità di i lavi attiranu visitatori in e diverse staghjone di l'annu. A reta di e strade è di e vie ferrate cullega e cità è e regione di u paese cù i paesi vicini. U Danubiu hè adupratu ancu per u trasportu fluviale.

L'arte austriaca hè stata influenzata da e tradizione germaniche, italiane è europee cintrale. L'architettura barocca hà lasciatu palazzi, chjese è abbazie in parechje cità. À a fine di u XIX sèculu, Vienna diventò un centru impurtante di l'arte muderna. A Secessione viennese riunì artisti chì vulianu rinnuvà e forme artistiche. Frà i so raprisentanti i più cunnisciuti ci hè Gustav Klimt.

Parechji siti austriachi sò stati iscritti nantu à a lista di u Patrimoniu mundiale di l'UNESCO.

Litteratura

[mudificà | edità a fonte]

A literatura austriaca hè stata à longu ligata à quella di lingua tedesca. Trà i scrittori cunnisciuti ci sò Franz Grillparzer, Arthur Schnitzler, Rainer Maria Rilke, Stefan Zweig, Joseph Roth, Robert Musil, Thomas Bernhard, Peter Handke è Elfriede Jelinek. Bertha von Suttner, scrittrice è pacifista, ricevì u Premiu Nobel per a pace in u 1905.

L'Austria hà datu nascita à parechji cumpusitori impurtanti. Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn, Franz Schubert, Anton Bruckner, Johann Strauss II è Gustav Mahler sò assuciati à a tradizione musicale austriaca. Vienna fù un centru impurtante di a musica classica è di l'opera.

À u principiu di u XX sèculu, Arnold Schönberg è i cumpusitori chì li eranu vicini svilupponu a seconda scola viennese. U cantu di Natale Stille Nacht («Notte santa») fù cumpostu in Austria in u 1818.

Filusufia è scenze

[mudificà | edità a fonte]
Kurt Gödel in u 1925

Frà e figure austriache impurtante in a filusufia è e scenze ci sò Sigmund Freud, fundatore di a psicanalisi, Ludwig Wittgenstein, filòsufu di a lingua, Karl Popper, Kurt Gödel, Erwin Schrödinger è Konrad Lorenz. L'economisti Carl Menger, Ludwig von Mises è Friedrich Hayek sò assuciati à a scola austriaca d'ecunumia.

A situazione alpina di u paese face chì i sport d'inguernu sianu assai pupulare. U schì alpinu hè particularmente seguitatu, è l'atleti austriachi anu ottenutu numerosi successi à i Ghjochi olimpichi è in e cumpetizione internaziunale. U paese hà accoltu i Ghjochi olimpichi d'inguernu in Innsbruck in u 1964 è in u 1976.

U football hè un antru sport impurtante. A squadra naziunale austriaca hà ottenutu u terzu postu à a cuppa mundiale di u 1954. In Austria si praticheghjanu dinù u ciclismu, u motociclismu è e corse automobilistiche; u paese accoglie u Gran Premiu d'Austria di Formula 1.

Cucina austriaca

[mudificà | edità a fonte]

A cucina austriaca hè cunnisciuta per i so piatti ricchi è i so dolci. A torta Sacher, fatta di cioccolatu è cunfittura d'albicocca, hè una specialità di Vienna. Sò cunnisciuti dinù u Apfelstrudel, un dolce à e mele, è parechji piatti di carne è di patate.

E feste publiche includenu u Capudannu, l'Epifania, a Pasqua, u primu di maghju, l'Assunta, a Festa naziunale di u 26 d'uttrovi, Tutti i Santi è Natale. A Festa naziunale ricorda a dichjarazione di neutralità di u 1955.

Da vede dinù

[mudificà | edità a fonte]

Riferimenti

[mudificà | edità a fonte]
  • (EN) Johnson, Lonnie, Austria: A Brief History, Boulder, Westview Press, 2019.
  • (EN) Brook-Shepherd, Gordon, The Austrians: A Thousand-Year Odyssey, New York, Carroll & Graf Publishers, 1998.
  • (FR) Bled, Jean-Paul, Histoire de Vienne, Paris, Fayard, 1998.
  • (FR) Bérenger, Jean, Histoire de l'Empire des Habsbourg (1273-1918), Paris, Fayard, 1990.
  • (IT) Rill, Bernd, Austria: Storia di un paese europeo, Torino, Einaudi, 2002.
  • (IT) Rumor, Antonio, L'Austria contemporanea, Roma, Carocci Editore, 2015.
    Bandera di l'Unioni Auropea I stati membri di l'Unioni Auropea Bandera di l'Unione europea
    Austria - Belgica - Bulgaria - Cecchìa - Cipru - Croazia - Danimarca - Estonia - Finlandia - Francia - Ghjermania - Grecia - Irlanda - Italia - Lettonia - Lituania - Lussemburgu - Malta - Paesi Bassi - Polonia - Portugallu - Romania - Sluvacchia - Sluvenia - Spagna - Svezia - Ungheria