Vai al contenuto

Australia

À prupositu di Wikipedia
A bandera di l'Australia

L'Australia, ufficialmente u Commonwealth d'Australia, hè un paese è un cuntinente isulanu di l'Oceania. Hè u sestu paese di u mondu per via di a superficia è occupa a maiò parte di a massa terrestre di l'Oceania. A so pupulazione hè di circa 27 milioni d'abitanti, cuncintrati soprattuttu in e cità custiere.

Situata in l'emisferu australe, l'Australia hè circundata da l'Oceanu Indianu à punente è à sudu, è da l'Oceanu Pacificu à levante. U paese cumporta a massa cuntinentale principale, l'isula di Tasmania è numerose isule più chjuche. Rivendicheghja ancu una parte di l'Antartide, u Territoriu Antarticu Australianu.

L'Australia hè una munarchia custituziunale è una federazione parlamentaria. U capu di Statu hè u rè Carlu III, raprisentatu da un guvernatore generale; u capu di guvernu hè u primu ministru. A capitale hè Canberra, mentre chì Sydney hè a cità più pupulata. E grande cità includenu dinù Melbourne, Brisbane, Perth è Adelaide.

I populi aborigeni è l'abitanti di l'Isule di u Strettu di Torres campanu in Australia dapoi decine di millaie d'anni. A culunisazione britannica cuminciò à a fine di u XVIII seculu, è a federazione australiana fù furmata in u 1901. A sucetà d'oghje hè multiculturale, cù una pupulazione d'urighjine assai diverse.

Vista satellitare di l'Australia

U nome «Australia» vene da u latinu Terra Australis, vale à dì «terra miridiunale». Nant'à e carte è in l'imaginazione di i geografi europei, Terra Australis designava una grande terra supposta à u sudu di l'equatore. U nome hè statu adupratu à pocu à pocu per designà u cuntinente cunnisciutu oghje cum'è Australia.

À u principiu di u XIX seculu, l'espluratore britannicu Matthew Flinders cuntribuì à fà cunnosce stu nome cù u so racontu di viaghju A Voyage around Terra Australis. In u 1817, u guvernatore di a culonia di u Novu Galles di u Sud prupose ufficialmente «Australia» cum'è nome di u paese; l'Ammiragliatu britannicu l'aduttò in u 1824.

I primi populi

[mudificà | edità a fonte]

L'antenati di i populi aborigeni ghjunsenu in Australia almenu 50 000 anni fà, è forse ancu prima. I so discendenti svilupponu culture, lingue è cunniscenze di u territoriu assai diverse. L'abitanti di l'Isule di u Strettu di Torres, trà u nordu di u cuntinente è a Nova Guinea, anu una storia è una cultura proprie.

Nanzu à l'arrivu di l'Europei, e sucetà indigene campavanu in tutte e regione australiane, adattendu e so pratiche à ambienti assai varii. E tradizione orale, e cerimonie è l'arte anu un postu impurtante in parechje di ste culture.

Arte rupestre aborigena

Esplurazione è culunisazione europea

[mudificà | edità a fonte]

U navigatore olandese Willem Janszoon hè cunsideratu u primu Europeu cunnisciutu à avè raghjuntu e coste australiane, in u 1606. In u 1770, l'espluratore britannicu James Cook rivindicò per a Gran Brittania a costa orientale di u cuntinente.

U 26 di ghjennaghju di u 1788, una flotta britannica stabilì una culonia penale in Port Jackson, vicinu à l'oghjinca Sydney. A culunisazione si stese dopu à altre parte di u cuntinente è à Tasmania. E malatie purtate da l'Europei, a cunfiscazione di e terre è e viulenze di a fruntiera caghjunonu gravi danni à e pupulazione indigene. Durante u XX seculu, parechji zitelli aborigeni funu ancu strappati à e so famiglie in u quadru di e pulitiche d'assimilazione, avvenimentu cunnisciutu cum'è a «Generazione arrubata».

Da e culonie à a federazione

[mudificà | edità a fonte]

U 1u ghjennaghju 1901, e sei culonie britanniche si federonu per furmà u Commonwealth d'Australia. U paese acquistò una più grande indipendenza pulitica à pocu à pocu; l'ultimi ligami custituziunali cù u Regnu Unitu funu eliminati in u 1986.

In u referendum di u 1999, l'elettori ricusonu a pruposta di trasfurmà l'Australia in una republica. U paese hè sempre membru di u Commonwealth è ricunnosce u monarca britannicu cum'è rè d'Australia.

Carta fisica di l'Australia

L'Australia hè cumposta da a massa cuntinentale principale, Tasmania è parechje isule, frà e quale l'Isula di Natale, l'Isule Cocos (Keeling) è l'Isula Norfolk. U so territoriu hè attraversatu da u Tropicu di u Capricornu è hè circundatu da l'oceani Indianu è Pacificu.

U paese hè largamente pianu è aridu. À punente si stende un vechju altupianu, cù vaste zone disertiche. À levante, a Grande Catena Divisoria corre à longu di a costa è inchjude l'Alpe australiane. U monte Kosciuszko, altu 2 228 metri, hè a cima più alta di a massa cuntinentale principale. A più cima alta di u territoriu australianu hè u Mawson Peak, nant'à l'Isula Heard.

U centru di u paese hè occupatu da l'Outback, una regione interna vasta è pocu pupulata, cù diserti, pianure aride è savane. U massicciu d'Uluru, locu sacru per parechji populi aborigeni, hè unu di i simbuli cunnisciuti di l'Australia.

Panorama di Uluru à u tramontu

E regione sittintriunale anu un clima trupicale, mentre chì u sudeste è u sudupunente cunnoscenu un clima più temperatu. E sicchine, e timpeste trupicale è l'incendii di machja sò periculi ricurrenti. U cambiamentu climaticu cuntribuisce à intensificà certi risichi, cumpresi l'onde di calore è l'incendii.

Fiumi è coste

[mudificà | edità a fonte]

A maiò parte di i fiumi australiani hè corta o hà un flussu irregulare, per via di a sicchina è di l'evapurazione. U sistema di u Murray è di u Darling hè u più impurtante di u paese è ghjoca un rollu maiò in l'irrigazione è l'agricultura.

A Grande Barriera Curallina, longu à a costa di u Queensland, hè unu di i più grandi sistemi di scugliere curalline di u mondu. E so ricchezze naturale sò sottumesse à e minacce di u riscaldamentu di l'oceanu, di a polluzione è di l'attività umane.

A Grande Barriera Curallina

Flora è fauna

[mudificà | edità a fonte]

A flora è a fauna australiane sò ricche di spezie endemiche. L'eucalipiti è l'acacie sò trà e piante più caratteristiche. L'Australia hè cunnisciuta pè i so marsupiali, frà i quali u canguru, u koala è u vombatu, è pè i so monotremi, cum'è l'ornitorincu è l'echidna. Si trovanu dinù l'emù, numerose spezie di serpe è parechje spezie di croccudilli.

Canguri rossi in u Parcu Naziunale di Sturt
Koala cù u so chjucu

L'introduzzione di spezie d'altri cuntinenti hà mudificatu certi ecosistemi. U guvernu hà stabilitu parchi naziunali è altre zone prutette per cunservà a biodiversità.

Pulitica è amministrazione

[mudificà | edità a fonte]

L'Australia hè una munarchia custituziunale parlamentaria è federale. A Custituzione hè entruta in vigore u 1u ghjennaghju 1901. U Parlamentu federale hè cumpostu da u Senatu è da a Camera di i Raprisentanti. U putere esecutivu hè esercitatu da u guvernu, guidatu da u primu ministru.

U paese hè divisu in sei Stati è parechji territorii:

L'Australia amministra dinù territorii esterni, frà i quali l'Isula Norfolk, l'Isula di Natale, l'Isule Cocos (Keeling) è u Territoriu Antarticu Australianu.

Pupulazione

[mudificà | edità a fonte]

A pupulazione australiana hè cuncintrata soprattuttu longu à e coste orientale è meridiunale. Sydney è Melbourne sò e più grande agglumerazione urbane; Brisbane, Perth è Adelaide sò dinù centri impurtanti. Canberra, capitale federale, hè stata custruita à l'iniziu di u XX seculu per risolve a rivalità trà Sydney è Melbourne.

L'Australia hè una sucetà multiculturale, furmata da i populi indigeni è da parechje generazione d'immigranti ghjunti da l'Europa, l'Asia è altre parte di u mondu. L'inglese australianu hè a lingua aduprata di manera generale. Si parlanu dinù lingue indigene è lingue purtate da l'immigrazione, frà e quale u mandarinu, l'arabu, u vietnamianu è u talianu.

U cristianesimu hè a religione più numerosa, ma a parte di a pupulazione chì ùn dichjara nisuna religione hè cresciuta. U buddisimu, l'islamu, l'induismu è u ghjudaisimu sò praticati dinù.

L'Opera di Sydney

L'Australia hà un'ecunumia sviluppata è hè un grande pruduttore è espurtatore di risorse minerarie è energetiche. Si ricaccianu, frà altre cose, ferru, carbone, oru, bauxite, ramu è gasu naturale. U paese esporta dinù prudutti agriculi è animali.

L'agricultura è l'allevu occupanu una parte impurtante di u territoriu rurale. Si pruducenu granu, orzu, frutti, vinu è carne; l'allevu di pecure hà una longa storia, in particulare pè a pruduzzione di lana merinu.

I servizii, a finanza, l'educazione è u turisimu anu dinù un pesu maiò in l'ecunumia. A minera è l'agricultura ponu avè effetti impurtanti nant'à l'ambiente è nant'à e risorse d'acqua.

E grande cità sò cunnesse da e rete stradale, ferruviarie è aeree. Per via di e distanze assai grande, l'aviò hè impurtante pè i viaghji trà e regione. A linea ferruviaria Indian Pacific cunnetta Sydney à Perth à traversu u cuntinente.

In Australia si cunduce à manca. E strade principale liganu e cità custiere, mentre chì parechje strade di l'Outback sò longhe è pocu frequentate.

E culture aborigene anu una presenza maiò in a storia è in l'identità australiane. L'arte indigena inchjude pitture rupestri, pitture nant'à curteccia è opere cuntempuranee. U didgeridoo hè unu di i strumenti musicali tradiziunali più cunnisciuti.

A cultura australiana hè stata furmata dinù da l'influenze britanniche, europee, asiatiche è di l'altre cumunità immigrate. A literatura, u cinema è a musica australiani anu acquistatu una ricunniscenza internaziunale. Frà l'autori cunnisciuti ci sò Patrick White, premiu Nobel di literatura in u 1973, è u pueta Banjo Paterson.

U football australianu, u cricket, u rugby, u tennis è a natazione sò sporti pupulari. L'Australia hà urganizatu i Ghjochi Olimpichi d'estate in Melbourne in u 1956 è in Sydney in u 2000; Brisbane hè prevista per accoglie l'edizione di u 2032.

E festività naziunale includenu u Capudannu, l'Australia Day u 26 ghjennaghju, l'ANZAC Day u 25 aprile è Natale. L'Australia Day marca l'anniversariu di l'arrivu di a flotta britannica in Port Jackson in u 1788; per parechji indigeni hè dinù una ghjurnata di dolu è di riflessione nant'à a culunisazione.

Riferimenti

[mudificà | edità a fonte]
  • (EN) Stuart Macintyre, A Concise History of Australia, Cambridge University Press, 2009.
  • (EN) Michael Cathcart, The Water Dreamers: The Remarkable History of Our Dry Continent, Text Publishing, 2010.
  • (FR) Alain Forest, L'Australie: Une histoire contemporaine, Éditions Autrement, 2012.
  • (FR) Jean-Marc Regnault, Géographie de l'Australie, Presses Universitaires de France, 2008.
  • (IT) Alberto Burgio, Storia dell'Australia, Il Mulino, 2015.
  • (IT) Marco Armiero, Australia: Natura, storia e cultura di un continente unico, EDT, 2011.

    Da vede dinù

    [mudificà | edità a fonte]