Animale

Animalia o l'animali (Metazoa) hè u regnu biologicu chì raggruppa l'organismi eucarioti multicellulari, per u più eterotrofi. U nome Animalia hè statu adupratu da Linnaeus in u 1758, mentre chì Metazoa hè statu prupostu da Ernst Haeckel in u 1874.
U regnu include più d'un milione è mezu di spezie d'animali cunnisciute è classificate, ma u numeru tutale hè assai più grande: certe stime sughjeriscenu chì ci ne puderebbenu esse parechje decine di milioni. E spezie cunnisciute sò prisente in a Terra dapoi u periodu Ediacarianu. Trà l'animali discritti, circa 900 000 appartenenu à a classa di l'Insetti.

L'animali sò urganismi eucarioti cù cellule specializate è, di solitu, capace di muvimentu durante almenu una tappa di a so vita. Sò eterotrofi: ottenenu l'energia è e sustanze nutritive cunsumendu altri urganismi o materia urganica. U so sviluppu embriunale principia di regula cù una sfera cava di cellule chjamata blastula.

U regnu animale hè spartutu in categurie tassunomiche. A disciplina biologica chì studieghja l'animali hè a zoologia. In u linguaghju cumunu, «animale» hè qualchì volta adupratu à tortu per parlà solu di l'esseri chì ùn sò micca umani; l'esseri umani facenu anch'elli parte di u regnu animale, è «animali micca umani» hè a spressione più precisa.
Struttura
[mudificà | edità a fonte]
Malgradu a grande diversità di l'animali, si ponu discrive certi tratti cumuni. Fora di gruppi più simplici cum'è i poriferi è i placozoi, parechji animali anu quattru tippi principali di tissuti: epiteliale, cunnettivu, musculare è nervosu. Di regula, anu dinù una cavità dighjestiva interna, cù una o duie aperture. L'animali cù stu tipu d'urganisazione sò chjamati eumetazoi.
E cellule animale sò eucariote è sò circundate da una matrice stracellulare, cumposta soprattuttu da collagenu è glicoproteine elastiche. In certi gruppi, sta matrice pò mineralizà si è furmà cunchiglie, osse o spicule. Durante u sviluppu, e cellule si ponu spiazzà è urganizà per furmà strutture cumplesse. À u cuntrariu di e piante è di i funghi, e cellule animale ùn anu micca un muru cellulare rigidu; sò ligate trà elle da ghjunte intercellulare.
Tegumentu, scheletru è musculi
[mudificà | edità a fonte]
U tegumentu pruteghje l'internu di l'animale da l'ambiente esternu è pò avè dinù altre funzione, secondu a spezia. U tegumentu è u sistema musculare sò à spessu in leia stretta cù u scheletru è cù l'ambiente induve vive l'animale. U scheletru pò esse internu o esternu, è pò esse cumpostu di tissuti molli o di materiali mineralizati.
Apparatu dighjestivu è metabolismu
[mudificà | edità a fonte]
L'animali sò eterotrofi: ùn producenu micca da per elli a maiò parte di e so sustanze nutritive, cum'elle facenu e piante cù a fotosintesi, ma devenu ottene le da l'ambiente. E so strategie d'alimentazione, a digestione è u metabolismu varieghjanu assai trà i gruppi.
Sistema circulatoriu
[mudificà | edità a fonte]L'apparatu circulatoriu porta e sustanze nutritive à e cellule è, in parechje spezie, trasporta dinù l'ossigenu. Pò esse chjosu, cum'è in i vertebrati, l'anellidi è i cefalopodi, o apertu, cum'è in l'insetti è parechji altri molluschi. Certi animali ùn anu micca un sistema circulatoriu spezializatu.
Apparatu respiratoriu è escretore
[mudificà | edità a fonte]
A respirazione permette di furnisce ossigenu à i tissuti è di caccià l'anidride carbonica produtta da l'attività cellulare. U scambiu di gasu pò fà si à traversu una superficia fina è umida, e branchie o i pulmoni, secondu a spezia è u so ambiente.
L'apparatu escretore elimina i prudutti di scartu di u metabolismu, in particulare i cumposti azotati. Quessi ponu esse eliminati sottu forma d'ammoniaca, d'urea o d'acidu uricu.
Sistema nervosu è organi di sensu
[mudificà | edità a fonte]In l'animali multicellulari, u sistema nervosu riceve infurmazione, coordineghja l'attività di i tissuti è permette di risponde à i stimuli. Hè custituitu da cellule nervose, frà e quale si trovanu neuroni sensuriali, neuroni motori è neuroni d'associu. A so cumplessità varieghja assai: certi animali anu una reta nervosa simplice, mentre chì altri anu un cervellu è organi di sensu sviluppati.
Ripruduzzione è sviluppu
[mudificà | edità a fonte]A ripruduzzione pò esse sessuata o asessuata. A ripruduzzione sessuata hè cumuna in u regnu animale; quella asessuata si trova dinù in parechji gruppi, per esempiu per scissione o gemmazione. In certe spezie si produce un'alternanza di generazione. U sviluppu embriunale è e tappe di a vita cambianu assai secondu u gruppu.
Eculugia
[mudificà | edità a fonte]A biodiversità include a varietà di geni, spezie, abitati è ecosistemi. L'animali occupanu guasi tutti l'ambienti di a Terra, da l'oceani è l'acque dolce sin'à i deserti, e fureste è e muntagne.
A vita animale hè nata in ambiente acquaticu. Parechji gruppi d'animali campanu sempre in mare, è certi sò limitati à questu ambiente; nisun grande gruppu animale hè cunnisciutu cum'è esclusivamente d'acqua dolce. In u corsu di a storia geologica, parechji animali anu culunizatu l'ambiente terrestre. A dispunibilità d'ossigenu in l'atmosfera, accresciuta in parte da l'attività fotosintetica di l'alghe è di e piante, hà favuritu a vita fora di l'acqua.
Nutrizione
[mudificà | edità a fonte]L'animali piglianu e so sustanze nutritive da l'esternu. À a differenza di parechji altri urganismi eterotrofi, a maiò parte ingolle u so alimentu, à traversu a bocca o strutture simule. E strategie d'alimentazione includenu:
a filtrazione di particelle microscopiche, cumuna in parechji animali acquatichi;
l'assurbimentu di liquidi, cum'è u nettaru, a linfa o u sangue;
l'ingestione di pezzi d'alimentu, chì ponu esse mastucati è ingulliti o, in certe spezie, ingulliti sani.
Classificazione
[mudificà | edità a fonte]E classificazione di l'animali sò cambiate cù u tempu. E prime si basavanu soprattuttu nantu à a forma è a struttura di l'urganisimi. Più tardi, s'hè tenutu contu dinù di u sviluppu embriunale è di e relazione evolutive. Oghje, a classificazione usa ancu dati di genetica moleculare: e differenze in e sequenze di DNA ponu aiutà à ricustruisce e relazione trà e spezie è à stimà u tempu passatu dapoi u so antenatu cumunu.
À Aristotele sò attribuite parechje di e prime osservazione urganizate nantu à l'animali. In i so scritti, li spartia in «animali cù sangue» è «animali senza sangue». A prima categuria includia l'esseri umani, i quadrupedi, i cetacei, i pesci è l'acelli. A seconda includia, frà altri, parechji crustacei, molluschi è animali ch'ellu chjamava Entoma, un gruppu chì currispondia solu in parte à l'insetti è à l'altri artropodi d'oghje.
Classificazione di i gruppi viventi
[mudificà | edità a fonte]A lista quì sottu hè una visione generale di certi gruppi animali. A delimitazione è a classificazione di parechji taxoni sò state mudificate da e ricerche più recente.
Parazoa
[mudificà | edità a fonte]Phylum Porifera (spugne)
Placozoa
[mudificà | edità a fonte]Phylum Placozoa
I placozoi sò animali marini assai chjuchi è appiattiti. U so corpu hà una struttura simplice è ùn presenta micca organi o tissuti spezializati cum'è quelli di a maiò parte di l'eumetazoi.
Eumetazoa
[mudificà | edità a fonte]Radiata
[mudificà | edità a fonte]Phylum Cnidaria
Phylum Ctenophora
Bilateria
[mudificà | edità a fonte]Protostomia
[mudificà | edità a fonte]Clade Ecdysozoa
- Phylum Kinorhyncha
- Phylum Priapulida
- Phylum Nematoda
- Phylum Nematomorpha
- Phylum Loricifera
- Phylum Arthropoda
- Phylum Tardigrada
- Phylum Onychophora
Clade Lophotrochozoa
- Phylum Nemertea
- Phylum Entoprocta
- Phylum Mollusca
- Phylum Annelida
- Phylum Bryozoa
- Phylum Phoronida
- Phylum Brachiopoda
Clade Platyzoa
- Phylum Platyhelminthes
- Phylum Gastrotricha
- Phylum Rotifera
- Phylum Acanthocephala
- Phylum Gnathostomulida
Deuterostomia
[mudificà | edità a fonte]Phylum Chaetognatha
Phylum Hemichordata
Phylum Echinodermata
- Asteroidea (stelle di mare)
- Echinoidea (ricci di mare)
- Holothuroidea (cetrioli di mare)
- Ophiuroidea
- Crinoidea
Phylum Chordata
- Subphylum Urochordata
- Subphylum Cephalochordata
- Subphylum Vertebrata
Fòssili d'affinità incerta
[mudificà | edità a fonte]Parechji urganismi fossili, in particulare quelli di l'Ediacarianu, sò difficiuli à classificà. E so relazione cù l'animali muderni ùn sò micca sempre chjare. Frà l'esempii studiati si trovanu Arkarua, Charnia, Dickinsonia, Spriggina, Cloudina, Namacalathus, Parvancorina è Pteridinium.