Malawi
13°30′S 34°00′E / 13.500°S 34.000°E
Républik Malawi | |
|---|---|
Semboyan: "Unity and Freedom" | |
Gending kebangsaan: Mulungu dalitsani Malaŵi (Chichewa) (Inggris: "O God Bless Our Land of Malawi")[1] | |
| Ibu kota | Lilongwe 13°57′S 33°42′E / 13.950°S 33.700°E |
| Basa resmi | English Chewa |
| Basa daerah sané kaakuin | |
| Kelompok étnis (2018 Census[2]) | |
| Demonim | Malawian |
| Pamréntahan | Unitary Présidéntial constitutional republic |
| Peter Mutharika | |
| Jane Ansah | |
| Legislatip | National Assembly |
| Kemerdekaan | |
• from the United Kingdom | 6 July 1964 |
• republic | 6 July 1966 |
• Current constitution | 18 May 1994 |
| Jimbarnyané | |
- Total | 118,484 km2 (45,747 sq mi) (98th) |
| 20.6% | |
| Populasi | |
- Perkiraan 2020 | |
- Sensus Krama 2018 | 17,563,749[2] |
| 153.1/km2 (396.5/sq mi) (56th) | |
| PDB (KKB) | 2019 |
- Total | $25.037 billion |
| $1,234[4] | |
| PDB (nominal) | 2019 |
- Total | $7.436 billion |
| $367[4] | |
| Gini (2010) | 43.9[5] sedang |
| IPM (2018) | rendah · 172nd |
| Mata uang | Kwacha (D) ( MWK) |
| Zona waktu | CAT (UTC+2) |
| Lajur kemudi | left |
| Kode télépon | +265[7] |
| Kode ISO 3166 | MW |
| Ranah Internet | .mw[7] |
* Population estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected.
| |
Malawi (/məˈlɔːwi/, /məˈlɑːwi/ utawi /ˈmæləwi/; Mal:IPA-ny utawi [maláwi][8] basa Chewa: Dziko la Malaŵi, basa Tumbuka: Charu cha Malaŵi, Inggris: Republic of Malawi)), inggih punika silih tunggil negari ring benoa Afrika. Negari puniki jimbarnyané 118,484 km² miwah akeh kramanyané kirang langkung 16,832,900 diri. Malawi kawatesin olih Tanzania ring sisi kaler, Zambia ring sisi kaja kauh, miwah Mozambik ring sisi kangin, kelod, miwah kauh. Danau Malawi, sane mabentangan ring wates kangin Malawi, nglikubin seperlima saking wewidangan panegara punika. Wit saking wastan Malawi puniki nenten kauningin; punika kapercayain mawit saking suku kelod utawi terinspirasi olih 'sinar suryane sane masunar ring danu' (cingak bendera).
Ring warsa 1891, wewidangan punika kajajah olih Inggris lan dados protektorat Inggris sane kaloktah dados Nyasaland. Duk warsa 1953, dados negara sané dados protektorat ring Federasi Rhodesia miwah Nyasaland sané setengah merdeka. Federasi puniki kabubar duk warsa 1963. Ring warsa 1964, protektorat punika puput: Nyasaland dados negara merdeka ring sor Ratu Elizabeth II saking Inggris, lan kagentosin wastannyane dados Malawi. Kalih warsa salanturnyane, dados republik. Negara puniki ngamolihang kemerdekaan saking Inggris, miwah ring warsa 1970 sampun dados negara asiki partai ring sor presiden Hastings Banda, sané kantun ngamargiang pamargi puniki kantos warsa 1994.[9][10][11]
Sistim politik Malawi dados republik demokratis sistem multipartai sané kapimpin olih presiden sané kapilih. Lazarus Chakwera saking Partai Kongres Malawi mimpin koalisi Aliansi Tonse sane kawangun antuk sia partai politik lan ngamolihang jayanti ring pemilihan presiden sane kalaksanayang olih pengadilan sane kalaksanayang ring tanggal 23 Juni 2020 sesampun pemilihan presiden Mei 2019 kacabut santukan pemilihan sane nenten teratur. Militer panegara punika, Angkatan Pertahanan Malawi, ngranjing tentara, angkatan laut, miwah sayap udara. Kawicakan luar negeri Malawi inggih punika pro-Barat. Puniki ngamong paiketan diplomatik sane becik sareng akehnyane panegara, lan nyarengin makudang-kudang organisasi internasional, rumasuk Perserikatan Bangsa-Bangsa, Persemakmuran Bangsa-Bangsa, Komunitas Pembangunan Afrika Selatan (SADC), Pasar Bersama Afrika Timur lan Selatan (COMESA), lan Uni Afrika (AU).
Malawi dados silih sinunggil negara sane paling kirang maju ring jagate. Ekonominyane akehan madasar antuk pertanian, lan penduduknyane akehan sane magenah ring padesaan lan sayan nincap. Pamrentah Malawi ngandelang wantuan saking dura negara anggen nyangkepin kabutuhan pembangunannyane, yadiastun jumlah sane kabuatang (lan wantuan sane katawarin) sampun sayan rered ngawit warsa 2000. Pamrentah Malawi ngadepin tantangan ring sajeroning ngawangun lan nglimbakang ekonomi, nincapang pendidikan, kesehatan, lan perlindungan lingkungan sefficient high decomilf- pengangguran. Ngawit warsa 2005, Malawi sampun ngalimbakang makudang-kudang kawicakan sane ngutamayang indik nanganin pikobet puniki, tur prospek panegara punika kanten sayan nincap: Indikator utama kemajuan ekonomi, pendidikan, lan layanan kesehatan kacingak ring warsa 2007 lan 2008.
Malawi madue pangapti urip sane rendah lan kepatian bayi sane tegeh. HIV/AIDS puniki sampun akeh, ngirangin tenaga kerja lan ngamerluang panincapan belanja pemerintah. Krama panegara puniki rumasuk krama asli, Asia, miwah Eropa. Makudang-kudang basa sane kaanggen, tur wenten makudang-kudang kepercayaan agama. Yadiastun duk dumun wenten pikobet regional sane wenten sane sangkaning pabinayan soroh, duk warsa 2008 pikobet internal puniki sampun sayan rered, taler pikayunan mangda prasida ngidentifikasi sareng kebangsaan Malawi sampun medal malih.

Fauna asli Malawi minakadi mamalia sakadi gajah, kuda nil, antelop, kebo, meong ageng, monyet, badak, miwah kelelawar; makudang-kudang soroh kedis minakadi kedis sane ngamah, beo lan elang, kedis toya lan wader sane ageng, kedis hantu, lan kedis sane magending. Danu Malawi kagambarang madue silih sinunggil fauna ulam danu sane pinih sugih ring jagate, dados umah kirang langkung 200 mamalia, 650 kedis, 30+ moluska, lan 5.500+ spesies entik-entikan.[12]
Pitung ekoregion terestrial magenah ring Malawi: alas miombo Zambezia Tengah, alas miombo Timur, alas miombo Selatan, alas mopane Zambezia, dataran banjir Zambezia, mosaik alas-padang gunung Malawi Selatan, miwah mosaik padang rumput Rift Selatan antuk.[13]
Wenten limang taman nasional, petang genah suaka satwa, miwah kalih genah sane lianan sane kalindungin ring Malawi.[14] Negara ini memiliki skor rata-rata Indeks Integritas Lanskap Hutan 2019 sebesar 5,74/10, peringkat ke-96 secara global dari 172 negara.[15]
- ↑ "Malawi National Anthem Lyrics". National Anthem Lyrics. Lyrics on Demand. Kaarsipin saking versi asli tanggal 10 May 2011. Kaaksés 24 August 2008.
- 1 2 "2018 Population and Housing Census Main Report" (PDF). Malawi National Statistical Office. Kaarsipin saking versi asli (PDF) tanggal 8 June 2020. Kaaksés 25 December 2019.
- ↑ "Archive copy". Kaarsipin saking versi asli tanggal 2020-02-18. Kaaksés 2020-06-02.CS1 maint: archived copy as title (link)
- 1 2 "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org.
- ↑ "Gini Index". World Bank. Kaaksés 2 March 2011.
- ↑ "Human Development Report 2019" (PDF) (ring Inggris). United Nations Development Programme. 10 December 2019. Kaaksés 10 December 2019.
- 1 2 "Country profile: Malawi". BBC News. 13 March 2008. Kaaksés 17 August 2008.
- ↑ "Malawi: Maláui, Malaui, Malauí, Malavi ou Malávi?". DicionarioeGramatica.com.br. Kaaksés 25 October 2015.
- ↑ "Hastings Kamuzu Banda | president of Malawi". Encyclopedia Britannica.
- ↑ York, Geoffrey (20 May 2009). "The cult of Hastings Banda takes hold". The Globe and Mail.
- ↑ McCracken, John (1 April 1998). "Democracy and Nationalism in Historical Perspective: The Case of Malawi". African Affairs. 97 (387): 231–249. doi:10.1093/oxfordjournals.afraf.a007927 – saking academic.oup.com.
- ↑ Ribbink, Anthony.J. "Lake Malawi". Freshwater Ecoregions Of the World. The Nature Conservancy. Kaarsipin saking versi asli tanggal 20 December 2016. Kaaksés 9 December 2016.
- ↑ Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
- ↑ Briggs, Philip (2010). Malawi (ring Inggris). Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-313-9.
- ↑ Grantham, H. S.; et al. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material". Nature Communications. 11 (1): 5978. Bibcode:2020NatCo..11.5978G. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMC 7723057 Check
|pmc=value (help). PMID 33293507 Check|pmid=value (help).
- Cutter, Charles H. (2006). Africa 2006 (édisi ka-41st). Harpers Ferry, West Virginia: Stryker-Post Publications. ISBN 1-887985-72-7.
- Davidson, Basil (1991). Africa in History: Themes and Outlines (édisi ka-Revised and Expanded). New York: Collier Books, Macmillan Publishing Company. ISBN 0-02-042791-3.
- Dickovick, J. Tyler (2008). Africa 2008 (édisi ka-43rd). Harpers Ferry, West Virginia: Stryker-Post Publications. ISBN 978-1-887985-90-1.
- Meredith, Martin (2005). The Fate of Africa – From the Hopes of Freedom to the Heart of Despair: A History of 50 Years of Independence. New York: Public Affairs. ISBN 1-58648-246-7.
- Murphy, Philip (editor) (2005). Central Africa: Closer Association 1945–1958. London, UK: The Stationery Office. ISBN 0-11-290586-2.CS1 maint: extra text: authors list (link)
- Reader, John (1999). Africa: A Biography of the Continent (édisi ka-First Vintage Books). New York: Vintage Books. ISBN 0-679-73869-X.
- Turner, Barry (ed.) (2008). The Statesman's Yearbook 2009: The Politics, Cultures and Economies of the World. Macmillan Publishers. ISBN 978-1-4039-9278-9.CS1 maint: extra text: authors list (link)
- Koordinat ring Wikidata
- CS1 maint: archived copy as title
- CS1 Inggris-language sources (en)
- Suratan madaging aksara Nyanja
- Articles containing Chichewa-language text
- Pages using collapsible list with both background and text-align in titlestyle
- Pages using infobox country with syntax problems
- CS1 errors: PMC
- CS1 errors: PMID
- CS1 maint: extra text: authors list
- Negara ring Afrika
- Negara
- Afrika


