Zehin kontrolu

Şüurun idarə olunması (ing. mind control), məcburi inandırma (ing. coercive persuasion), ideoloji emal,^[1]^[2] zehin kontrolu, zehin nəzarəti və ya beyin yuyulması^[1]^[2] (ing. brainwashing, Çin dilində xǐ năo 洗脑) — şəxsi və ya qrup maraqları güdən subyektlərin öz istəklərini digər insanlara sistemli şəkildə, etik olmayan üsullarla qəbul etdirməsi və onları bu işə alışdırması prosesi. Termin insanların düşüncə tərzinə, davranışlarına, emosiyalarına və ya qərarvermə mexanizmlərinə təsir edən, psixoloji və ya qeyri-psixoloji yollarla tətbiq olunan istənilən üsulu ifadə etmək üçün istifadə olunur.^[3]

Beyin yuyulması və düşüncə nəzarəti nəzəriyyələri ilk dəfə totalitar rejimlərin müharibə əsirlərinə sistemli şəkildə işgəncə və təbliğat tətbiq etməklə onlara öz ideologiyalarını aşılama prosesini izah etmək məqsədilə formalaşdırılmışdır. Daha sonralar bu nəzəriyyələr, xüsusilə yeni dini hərəkatlara (YDH) yönəlmə kimi daha geniş sosial fenomenləri izah etmək üçün, Marqaret Sinqer də daxil olmaqla bir sıra psixoloqlar tərəfindən genişləndirilmiş və dəyişdirilmişdir.

Üçüncü nəsil nəzəriyyə Ben Zabloçki tərəfindən irəli sürülmüş və əsas diqqətini YDH-lərin və kultların beyin yuyulması üsulları vasitəsilə üzv yığması məsələsinə yönəltmişdir. Yeni dini hərəkatların tətbiq etdiyi beyin yuyulması texnikaları elmi və hüquqi mübahisələrə səbəb olmuşdur.^[4]

Koreya müharibəsi və beyin yuma anlayışı

Oksford ingilis dili lüğəti (ing. Oxford English Dictionary) ingilis dilində "beyin yuma" (ing. brainwashing) termininin ilk qeydə alınmış istifadəsini 7 noyabr 1950-ci ildə Edvard Hanter (ing. Edward Hunter) tərəfindən "Miami News" qəzetində dərc olunmuş məqaləyə aid edir. Hanter Koreya müharibəsi dövründə ABŞ kəşfiyyat orqanları üçün işləmiş jurnalist olmuş, Çin tərəfindən tətbiq edildiyi iddia edilən beyin yuma praktikalarına həsr olunmuş bir sıra kitab və məqalələrin müəllifi kimi tanınmışdır.^[5]

İstinadlar

1 2 Мюллер В. К. Англо-русский словарь: 53000 слов. — 18-е изд., стереотип. — М.: Рус. яз., 1981. — С. 95
1 2 Большой англо-русский словарь. В двух томах. Изд. 2-е, стереотип. Д-р филол. наук Н. Н. Амосова, канд. филол. наук Ю. Д. Апресян, д-р филол. наук И. Р. Гальперин, канд. филол. наук Р. С. Гинзбург, канд. филол. наук И. А. Ершова, Л. К. Калантарова, канд. филол. наук Э. М. Медникова, канд. пед. наук А. В. Петрова, М. Э. Фельдман, канд. филол. наук А. М. Фитерман. Под. общ. руковод. д-ра филол. наук, проф. И. Р. Гальперина. Том I. — М.: Рус. яз., 1977. — С. 183
↑ "Cults: Questions and Answers". www.csj.org. International Cultic Studies Association. 3 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2009. Mind control (also referred to as 'brainwashing,' 'coercive persuasion,' 'thought reform,' and the 'systematic manipulation of psychological and social influence') refers to a process in which a group or individual systematically uses unethically manipulative methods to persuade others to conform to the wishes of the manipulator(s), often to the detriment of the person being manipulated.
↑ "Media Coverage of Unconventional Religion: Any "Good News" for Minority Faiths?". Review of Religious Research. 39 (2): 101–115. 1997.
↑ "The Search for the Manchurian Candidate: The CIA and Mind Control". New York: Times Books. 1979. ISBN 0-8129-0773-6. 3 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2008. In September 1950, the The Miami News published an article by Edward Hunter titled '"Brain-Washing" Tactics Force Chinese into Ranks of Communist Party.' It was the first printed use in any language of the term "brainwashing," which quickly became a stock phrase in Cold War headlines. Hunter, a CIA propaganda operator who worked under cover as a journalist, turned out a steady stream of books and articles on the subject. (#chapter_ignored)

Ədəbiyyat siyahısı

Barker, Eileen, The Making of a Moonie: Choice or Brainwashing, Oxford, UK: Blackwell Publishers, 1984 ISBN 0-631-13246-5
House Un-American Activities Committee, Communist Psychological Warfare (Brainwashing), United States House of Representatives, Washington, D. C., Tuesday, March 13, 1958
Hunter, Edward, Brain-Washing in Red China. The Calculated Destruction of Men’s Minds, New York: The Vanguard Press, 1951; 2nd expanded ed.: New York: The Vanguard Press, 1953
Lifton, Robert Jay. Thought reform and the psychology of totalism; a study of «brainwashing» in China. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 1989. ISBN 0-8078-4253-2.
Sargant, William Walters, Battle for the Mind: A Physiology of Conversion and Brainwashing. Cambridge, MA: Malor Books, 1997. ISBN 1-883536-06-5
Şablon:Нп1. Brainwashing: the dream of mind control. Oxford University Press. 2004. ISBN 9780192804969.
Langone, Michael D, ed.: Recovery from cults: help for victims of psychological and spiritual abuse. New York: W.W. Norton, 1993. ISBN 0-393-70164-6 , ISBN 0-393-31321-2
Benjamin Zablocki and Thomas Robbins (editors), Misunderstanding Cults, 2001, ISBN 0-8020-8188-6
Philip Zimbardo, «Mind control: psychological reality or mindless rhetoric?» Monitor on Psychology, Volume 33, No. 10 November, 2002
Mind Control and the New World Order by Al Neal (video)

Vikilüğətdə zombi mövzusuna dair məlumatlar var.

Баукин А. В. Манипулирование сознанием: опыт социально-философского анализа. Дисс. на соиск. уч. ст. кандидат философских наук. Москва, 2007
Шипова А. В. Манипулирование сознанием и его специфика в современном обществе. Дисс. на соиск. уч. ст. кандидат философских наук. Ставрополь, 2007

Xarici keçidlər

Mind control (brainwashing) // The Skeptic’s Dictionary
Лифтон Роберт Джей Что такое «промывание мозгов»? // Лифтон Роберт Джей Технология «промывки мозгов». — СПб.: «Прайм-Еврознак», 2005. — С. 28-31, 498—520.
Anthony Dick. 1990. «Religious Movements and 'Brainwashing' Litigation» in Dick Anthony and Thomas Robbins, In Gods We Trust. New Brunswick, NJ: Transaction
BRAINWASHING AND MIND CONTROL CONTROVERSIES: UPDATES AND DOCUMENTS — архив документов о теории «промывания мозгов» на сайте CESNUR
- Documents on Brainwashing Controversies and the APA // CESNUR
  - APA Amicus curiae, 11 февраля, 1987
  - APA Board of Social and Ethical Responsibility for Psychology, Memorandum on Brainwashing: Final Report of the Task Force, 11 мая, 1987
Bardin, David, «Mind Control ('Brainwashing') Exists» in Psychological Coercion & Human Rights, April 1994,
[David Bromley, «A Tale of Two Theories: Brainwashing and Conversion as Competing Political Narratives» in Benjamin Zablocki and Thomas Robbins (editors), Misunderstanding Cults, 2001, ISBN 0-8020-8188-6
Hadden Jeffrey K., «The Brainwashing Controversy» Arxiv surəti 2 sentyabr 2006 tarixindən Wayback Machine saytında, November 2000
Hadden Jeffery K., and Bromley, David, eds. (1993), The Handbook of Cults and Sects in America. Greenwich, CT: JAI Press, Inc., pp. 75-97
Hassan Steven Releasing The Bonds: Empowering People to Think for Themselves, Somerville MA: Freedom of Mind Press, 2000. ISBN 0-9670688-0-0.
Hindry, Roderick, Indoctrination and Self-deception or Free and Critical Thought? Lewiston, N.Y.: E. Mellen Press, 2001. ISBN 0-7734-7407-2
Huxley, Aldous, Brave New World Revisited. Perennial (2000); ISBN 0-06-095551-1
Introvigne Massimo, Liar, Liar: Brainwashing, CESNUR and APA on the CESNUR website, 1998. Retrieved 2008-03-02
Kent, Stephen A.: Brainwashing Programs in The Family/Children of God and Scientology , in Benjamin Zablocki and Thomas Robbins (ed.), Misunderstanding Cults, 2001, ISBN 0-8020-8188-6
Marks, John, «The Search for the Manchurian Candidate», 1978
Richardson James T., «Brainwashing Claims and Minority Religions Outside the United States: Cultural Diffusion of a Questionable Concept in the Legal Arena», Brigham Young University Law Review circa 1994
Melton, J. Gordon. "Brainwashing and the Cults: The Rise and Fall of a Theory". CESNUR: Center for Studies on New Religion. 10 dekabr 1999. 21 yanvar 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2009.
Scheflin, Alan W and Opton, Edward M. Jr., The Mind Manipulators. A Non-Fiction Account. New York: Paddington Press, 1978, p. 437. ISBN 0-448-22977-3
Schein Edgar H. et al., Coercive persuasion: A socio-psychological analysis of the «brainwashing» of American civilian prisoners by the Chinese Communists. New York: W. W. Norton, 1961
Shapiro, K. A. et al., «Grammatical distinctions in the left frontal cortex», J. Cogn. Neurosci. 13, pp. 713—720 (2001).
Singer Margaret «Group Psychodynamics», in Merck’s Manual, 1987.
Wakefield, Hollida, M.A. and Underwager, Ralph, Ph.D., Coerced or Nonvoluntary Confessions, Institute for Psychological Therapies, 1998
West, Louis J., «Persuasive Techniques in Religious Cults», 1989
Zablocki Benjamin: The Blacklisting of a Concept: The Strange History of the Brainwashing Conjecture in the Sociology of Religion. Nova Religio, October 1997, Vol. 1, No. 1: 96-121.
Zablocki, Benjamin, «Methodological Fallacies in Anthony’s Critique of Exit Cost Analysis» Şablon:Недоступная ссылка, ca. 2002,
Zimbardo, Philip, Mind Control: Psychological Reality or Mindless Rhetoric? in Monitor on Psychology, November 2002
Барбашин М. Ю. Технологии информационного воздействия и социальной вакцинации // Psyfactor

[Мюллер-1] 1 2 Мюллер В. К. Англо-русский словарь: 53000 слов. — 18-е изд., стереотип. — М.: Рус. яз., 1981. — С. 95

[Гальперин-2] 1 2 Большой англо-русский словарь. В двух томах. Изд. 2-е, стереотип. Д-р филол. наук Н. Н. Амосова, канд. филол. наук Ю. Д. Апресян, д-р филол. наук И. Р. Гальперин, канд. филол. наук Р. С. Гинзбург, канд. филол. наук И. А. Ершова, Л. К. Калантарова, канд. филол. наук Э. М. Медникова, канд. пед. наук А. В. Петрова, М. Э. Фельдман, канд. филол. наук А. М. Фитерман. Под. общ. руковод. д-ра филол. наук, проф. И. Р. Гальперина. Том I. — М.: Рус. яз., 1977. — С. 183

[3] "Cults: Questions and Answers". www.csj.org. International Cultic Studies Association. 3 avqust 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2009. Mind control (also referred to as 'brainwashing,' 'coercive persuasion,' 'thought reform,' and the 'systematic manipulation of psychological and social influence') refers to a process in which a group or individual systematically uses unethically manipulative methods to persuade others to conform to the wishes of the manipulator(s), often to the detriment of the person being manipulated.

[4] "Media Coverage of Unconventional Religion: Any "Good News" for Minority Faiths?". Review of Religious Research. 39 (2): 101–115. 1997.

[5] "The Search for the Manchurian Candidate: The CIA and Mind Control". New York: Times Books. 1979. ISBN 0-8129-0773-6. 3 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 dekabr 2008. In September 1950, the The Miami News published an article by Edward Hunter titled '"Brain-Washing" Tactics Force Chinese into Ranks of Communist Party.' It was the first printed use in any language of the term "brainwashing," which quickly became a stock phrase in Cold War headlines. Hunter, a CIA propaganda operator who worked under cover as a journalist, turned out a steady stream of books and articles on the subject. (#chapter_ignored)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]